Piotr Zychowicz w REBISIE

PAKT PIŁSUDSKI-LENIN

PAKT RIBBENTROP-BECK

OBŁĘD '44

OPCJA NIEMIECKA

SKAZY NA PANCERZACH

WOŁYŃ ZDRADZONY

GERMANOFIL

NIEMCY

SOWIECI

ŻYDZI

ŻYDZI 2

ALIANCI

UKRAIŃCY

Jacek Bartosiak i Piotr Zychowicz

NADCHODZI III WOJNA ŚWIATOWA

WOJNA O UKRAINĘ. WOJNA O ŚWIAT

Serce mówi tak, ale rozum mówi nie.

Albert Einstein, gdy próbowano go namówić, żeby zamieszkał w Jerozolimie

Wstęp

Sto lat wojny. Sto lat przemocy i nienawiści. Do pierwszych starć między Żydami i Arabami w Palestynie doszło na początku lat dwudziestych XX wieku. Gdy piszę te słowa – we wrześniu 2024 roku – izraelska armia topi we krwi Strefę Gazy w odwecie za potworny atak terrorystyczny Hamasu.

Oczy całego świata znowu zwrócone są na Bliski Wschód, który zatacza kolejne błędne koło zaciekłego konfliktu. Tym razem na skalę niespotykaną w historii. Atak Hamasu pochłonął życie ponad 1000 Izraelczyków, izraelska zemsta – życie ponad 40 tysięcy Palestyńczyków. W większości kobiet i dzieci.

Skala zniszczeń w Strefie Gazy przekracza wszelkie wyobrażenia. Jest większa niż spustoszenie wywołane przez eksplozję jądrową w Hiroszimie. Tylko w pierwszych kilku miesiącach kampanii Izraelczycy zrzucili na to terytorium 75 tysięcy ton bomb. Jak podała jedna z organizacji praw człowieka, jest to ekwiwalent sześciu bomb atomowych.

Trudno zrozumieć teraźniejszość, jeżeli nie zna się przeszłości. Książka, którą trzymasz w rękach, drogi czytelniku, jest próbą odpowiedzi na pytanie, jak mogło do tego dojść. Jak mogło dojść do tak kolosalnej eskalacji. Przedstawiam w niej genezę i przebieg stuletniej rywalizacji między Żydami i Arabami o Palestynę. Począwszy od narodzin idei syjonistycznej, poprzez stworzenie Państwa Izrael, wypędzenie Palestyńczyków, wojnę 1967 roku oraz intifady, na obecnym konflikcie kończąc.

Nasuwa się pytanie, czy można było uniknąć tego wszystkiego: ogromu ludzkich cierpień, przelanej krwi i morza ruin. Odpowiedź jest negatywna. Nie, obie strony były skazane na zaciętą, bezwzględną konfrontację.

Wszystkiemu winny jest „drobny błąd”, który popełniła grupa żydowskich intelektualistów dyskutujących w zadymionych kawiarniach Europy Zachodniej w XIX wieku. Gdy wymyślili ideę syjonistyczną, nie wzięli pod uwagę, że Palestyna – którą wybrali na miejsce budowy państwa żydowskiego – jest już zamieszkana.

Doskonale oddaje to sztandarowe hasło syjonistyczne: „Ziemia bez ludu dla ludu bez ziemi”. Hasło to było wielką iluzją. Samooszukiwaniem się. O ile Żydzi rzeczywiście byli ludem bez ziemi, o tyle Palestyna miała już swój lud – pół miliona Arabów żyjących między Morzem Śródziemnym a rzeką Jordan.

Istnienie tej społeczności sprawiło, że od samego początku w rdzeń idei syjonistycznej wpisany był zażarty konflikt o ziemię. Wielka erupcja przemocy, czystki etniczne i wypędzenia. W historii świata nie zdarzyło się bowiem jeszcze, aby jakiś naród dobrowolnie odstąpił swoją ojczyznę innemu.

Gdy dwa plemiona pretendują do tej samej ziemi, nie może być mowy o kompromisie. Triumf syjonizmu oznaczał dziejową katastrofę dla Palestyńczyków. I odwrotnie – spełnienie niepodległościowych aspiracji Palestyńczyków byłoby równoznaczne z klęską syjonistów.

Występuje między nami fundamentalny konflikt – mówił Dawid Ben Gurion, założyciel i pierwszy premier Izraela. – I my, i oni chcemy tego samego. Chcemy Palestyny.

Dlatego właśnie Ziemia Święta płonie nieprzerwanie od ponad wieku. Izrael, który miał być bezpiecznym schronieniem, w którym prześladowani Żydzi mieli zaznać spokoju, jest w stanie permanentnej wojny. A Izraelczycy muszą żyć w poczuciu stałego zagrożenia.

To bez wątpienia największa klęska syjonizmu, ideologii, która w innych aspektach odniosła spektakularny sukces. Syjonistom udało się stworzyć naród żydowski i państwo żydowskie. Ale nie udało im się zapewnić bezpieczeństwa Żydom, o czym dotkliwie przekonali się mieszkańcy południowego Izraela 7 października 2023 roku.

Konflikt na Bliskim Wschodzie wywołuje wielkie emocje. Wielu ludzi – również w Polsce – traktuje go niestety jak mecz piłkarski i wchodzi w rolę „kiboli” jednej lub drugiej strony. Zwolennicy Izraela potępiają zamachy terrorystyczne Hamasu, ale usprawiedliwiają zbrodnie izraelskiej okupacji. Zwolennicy Palestyny potępiają bombardowania Gazy, ale usprawiedliwiają ataki na Żydów.

Moje nastawienie jest inne. Współczuję wszystkim niewinnym ofiarom konfliktu. Stosowanie zasady odpowiedzialności zbiorowej i mordowanie cywilów uważam za największą hańbę. Życie palestyńskiego dziecka jest dla mnie warte tyle samo, ile dziecka żydowskiego. Oba są bezcenne. Potępiam zarówno zamachy terrorystyczne Hamasu, jak i zbrodnie izraelskiej okupacji.

Najwięcej miejsca w książce poświęcam wydarzeniom roku 1948: wojnie o niepodległość Izraela i Nakbie. To świadomy zabieg. Według mnie były to bowiem najważniejsze wydarzenia w dziejach konfliktu na Bliskim Wschodzie. Wszystko, co wydarzyło się później, było tylko konsekwencją powstania państwa żydowskiego i dokonanej przez nie czystki etnicznej na rdzennej ludności Palestyny.

Żydzi są bardzo podobni do Polaków. Mają niemal identyczny stosunek do własnej historii. Wystarczy powiedzieć, że w Izraelu ścierają się ze sobą dwie narracje. Jedna to oficjalna polityka historyczna Państwa Izrael, pisana w duchu nacjonalistycznego samouwielbienia. Przedstawia ona Izraelczyków jako aniołów, a Palestyńczyków jako diabły wcielone.

Według reprezentujących tę szkołę „historyków” w każdej – absolutnie każdej – sytuacji słuszność była po stronie Żydów. Izraelczycy na Bliskim Wschodzie reprezentowali i reprezentują dobro. Nigdy nie wszczynają wojen napastniczych, nigdy nie popełniają zbrodni wojennych. Zawsze występują w roli ofiar, które muszą się bronić przed arabskimi barbarzyńcami i terrorystami. Ich sprawa jest szlachetna i słuszna. A Palestyńczycy to współczesne wcielenie nazistów.

Jest to oczywiście propaganda, która nie ma wiele wspólnego z rzeczywistością. Prawdziwa historia nigdy nie jest bowiem czarno-biała. Zwolennicy izraelskiej polityki historycznej niezwykle agresywnie reagują jednak, gdy podważa się ich wersję wydarzeń. Tu nie ma miejsca na argumenty i racjonalną dyskusję. Każda krytyka postępowania Izraela jest traktowana jako antysemityzm.

Na szczęście jest i druga szkoła myślenia. Mowa o rewizjonistach, tak zwanych Nowych Historykach. To grupa izraelskich badaczy, która studiowała na amerykańskich i brytyjskich uniwersytetach. Tam nauczono ich, jak należy uprawiać prawdziwą historię – w sposób chłodny i obiektywny. Obowiązkiem historyka jest przedstawiać prawdę, jakkolwiek gorzka by ona była.

Powrót tych badaczy do Izraela w latach osiemdziesiątych XX wieku zbiegł się z częściowym otwarciem archiwów. Efektem było powstanie znakomitych książek, które zszokowały izraelską opinię publiczną. Rzuciły bowiem wyzwanie oficjalnej, jednostronnej wersji historii. Była to prawdziwa rewolucja.

Niniejsza praca oparta jest w dużej mierze na ustaleniach badawczych izraelskich rewizjonistów. Chodzi przede wszystkim o Awiego Szlaima, Ilana Pappégo, Benny’ego Morrisa i Toma Segewa. Ale również o mentora tego środowiska, Symchę Flapana. To uczciwi badacze i odważni ludzie, którzy bronili swoich tez mimo oskarżeń o „zdradę” i „zaprzaństwo”. Zdecydowana większość ustaleń tego środowiska nie jest znana polskiemu czytelnikowi. Warto to zmienić.

Pracując nad tą książką, korzystałem również z literatury palestyńskiej i anglosaskiej. A moją perspektywę poszerzyły liczne zawodowe podróże na Bliski Wschód, jakie odbyłem, pracując w dziale zagranicznym „Rzeczpospolitej” w latach 2000–2013. Zajmowałem się tam właśnie konfliktem między Izraelem a Palestyńczykami.

W Ziemi Świętej byłem wiele razy, czasami po kilka tygodni. Zjeździłem Izrael wzdłuż i wszerz. Byłem w Strefie Gazy, na Zachodnim Brzegu Jordanu i Wzgórzach Golan. Z Żydami i Arabami przegadałem tysiące godzin. Przeprowadziłem wywiady z czołowymi politykami i generałami, którzy występują na kartach tej książki.

Obserwowałem z bliska operacje antyterrorystyczne, zamieszki i wojny. Odwiedzałem obozy palestyńskich uchodźców, izraelskie bazy wojskowe i nielegalne żydowskie osiedla na terytoriach okupowanych. Wielokrotnie przekraczałem słynny izraelski Mur Apartheidu, a w Sderocie eksplodowała obok mnie wystrzelona przez Hamas rakieta Kasam.

Wszystko to pozwoliło mi poznać geografię konfliktu, mentalność i motywację obu stron. Bez wątpienia bardzo się to przydało podczas pisania tej książki. Bliski Wschód znam bowiem nie tylko z książek, gazet, Internetu i filmów, ale również z własnego doświadczenia.

To moja trzecia książka o tej tematyce. Wcześniej napisałem Żydów i Żydów 2. W pracach tych wiele miejsca poświęciłem Izraelowi i konfliktowi z Palestyńczykami. Opisałem wiele niepoprawnych politycznie, wstydliwych, a często również szokujących epizodów z dziejów państwa żydowskiego. Wszystkich zainteresowanych odsyłam do tamtych dwóch książek.

Na końcu tego krótkiego wstępu muszę się państwu przyznać do pewnej młodzieńczej naiwności. Gdy ponad dwadzieścia lat temu zaczynałem się zajmować konfliktem na Bliskim Wschodzie, byłem przekonany, że wkrótce się on zakończy. Że lada moment Izrael i Palestyńczycy wynegocjują porozumienie pokojowe, a ja pojadę na jego podpisanie i opiszę wszystko w gazecie. Na Bliskim Wschodzie wreszcie zapanuje szczęście i pokój.

Oczywiście nic podobnego się nie stało. Minęło dwadzieścia lat i konflikt jest obecnie znacznie bardziej zaogniony, zaciekły i okrutny niż wówczas. Na pokój nie ma najmniejszych szans. Przeciwnie – będzie jeszcze gorzej. Historia Bliskiego Wschodu to niestety opowieść bez happy endu.

Piotr Zychowicz

Warszawa, wrzesień 2024

1

Atak na Izrael

Zaskoczenie było całkowite. Tak potężnego i doskonale zorganizowanego uderzenia Palestyńczycy nie przeprowadzili w całej swojej historii. A Izraelczycy w całej swojej historii nie ponieśli tak upokarzającej porażki.

Zmasowany atak rozpoczął się nad ranem 7 października 2023 roku – jednocześnie z ziemi, powietrza i lądu.

W pierwszej fazie Palestyńczycy wystrzelili 4 tysiące rakiet. Większość z nich spadła na tereny niezamieszkane lub została strącona przez izraelski system obrony powietrznej Żelazna Kopuła. Tylko niewielka część trafiła w budynki i ulice, zabijając pięć osób.

Jednocześnie do akcji wkroczyli bojownicy elitarnych oddziałów Hamasu. Pod osłoną zmroku udało im się przedostać do płotu odgradzającego Izrael od Strefy Gazy. Na nic zdały się supernowoczesne systemy: czujniki ruchu, kamery i pułapki. Bariera została przerwana w 120 miejscach.

Palestyńczycy cięli ją nożycami do metalu, taranowali buldożerami i samochodami. Kamery zostały strącone przez drony. Na teren Izraela wdarły się komanda bojowników uzbrojone w broń maszynową i granatniki. Na motocyklach, w furgonetkach i pikapach błyskawicznie przeniknęli głęboko na terytorium Izraela.

Część hamasowców przyleciała do Izraela na paralotniach, a część wylądowała na plażach, korzystając z motorówek. W sumie w inwazji wzięło udział 3,8 tysiąca bojowników. Nie byli to amatorzy w klapkach, z zardzewiałymi kałasznikowami w dłoniach. Byli doskonale wyszkoleni i uzbrojeni, część miała na sobie czarne mundury i kamizelki taktyczne. Inni byli przebrani w mundury izraelskiej armii. Działali metodycznie, według drobiazgowego planu.

Izraelskie bazy i posterunki wojskowe położone wzdłuż granicy z Gazą zostały zaatakowane z marszu. A właściwie z biegu. Wyrwani ze snu żołnierze byli zszokowani i zdezorientowani błyskawicznym uderzeniem. Część stawiła opór, ale wielu zginęło lub zostało wziętych do niewoli w piżamach.

Los ten spotkał zarówno zaprawionych w bojach oficerów, jak i młodziutkie żołnierki, nastolatki odbywające obowiązkową służbę wojskową. Palestyńczycy uszkodzili i zdobyli duże ilości ciężkiego sprzętu. Za pomocą granatników i dronów wyeliminowali z akcji nawet kilka legendarnych, „niepokonanych” czołgów Merkawa.

Świat obiegło nagranie, na którym widać płonący czołg, z którego bojownicy Hamasu wywlekają izraelską załogę. Żołnierze są oszołomieni, ich mundury są czarne od sadzy. Wokół wraku gromadzą się zwykli Palestyńczycy i, na znak triumfu, wymachują narodowymi flagami.

Hamas w czasie operacji „Potop Al-Aksy” zabił 379 żołnierzy, policjantów i funkcjonariuszy izraelskich służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Wielu wziął do niewoli. Zniszczył szereg baz i posterunków. Opanował terytorium większe niż Strefa Gazy. Upokorzył znienawidzonego wroga.

Gdyby na tym zakończyła się cała operacja, można by ją uznać za modelowy przykład udanego rajdu bojowego. Palestyńczycy perfekcyjnie wykorzystali element zaskoczenia. Działali szybko i agresywnie. Obnażyli słabość przeciwnika.

Niestety atak miał drugie oblicze. Zbrodnicze i przerażające. Otóż tereny południowego Izraela stały się areną wielkiej masakry Żydów. Pogromu na kolosalną skalę. Palestyńscy bojownicy wdzierali się do prywatnych domów i mordowali cywilów. Zabijali przypadkowych ludzi napotkanych na ulicach, ostrzeliwali samochody. Nie oszczędzali nikogo. Ich ofiarą padały kobiety i dzieci.

Była to prawdziwa orgia krwawego, ślepego terroru. Polowanie na ludzi. Część schwytanych Izraelczyków była okrutnie dręczona i bita. Dochodziło do gwałtów na młodych kobietach i innych przestępstw o charakterze seksualnym. Palestyńczycy dźgali swoje ofiary nożami.

Horror ten rozegrał się w kibucach Be’eri, Kfar Aza i Nir Oz. Terroryści przeniknęli również na przedmieścia Aszkelonu i Sderotu. W tej ostatniej miejscowości zajęli komisariat policji, zabijając przy tym dwudziestu funkcjonariuszy. Ich drogę znaczyły łuny pożarów i gęste kłęby dymu. Terroryści podpalali bowiem zdobywane budynki.

Do największej masakry doszło na festiwalu muzycznym Nova. Przybyli na miejsce hamasowcy otworzyli z samochodów i motocykli ogień do tłumu młodzieży. Przerażeni ludzie zaczęli w panice uciekać. Część usiłowała ratować się samochodami, ale hamasowcy zablokowali drogi. Pojazdy wraz z pasażerami były dziurawione przez kule.

Inni Izraelczycy pochowali się w krzakach, jeszcze inni w kilku pobliskich schronach. Ci ostatni nie mieli szczęścia. Palestyńczycy wrzucali do środka granaty i zasypywali przerażonych, krzyczących ludzi ogniem z broni maszynowej. Na festiwalu zginęły 364 osoby, w przytłaczającej większości bardzo młode. Na filmach nagranych po odbiciu terenu przez izraelskie wojsko widać stosy zakrwawionych ciał.

Część uczestników imprezy została uprowadzona do Gazy. Między innymi Noa Argamani, dziewczyna, którą porwano motocyklem. Jej przerażona twarz została uchwycona na filmie, który szybko wyciekł do mediów społecznościowych i wstrząsnął światem.

Kolejną ofiarą była Shani Louk, dwudziestodwuletnia Izraelka z niemieckim obywatelstwem. W czasie ataku została ciężko ranna w głowę. Jej bezwładne ciało terroryści rzucili na pikapa i zabrali do Gazy, gdzie demonstracyjnie przewieźli je ulicami.

Na filmie z tego koszmarnego spektaklu mogliśmy oglądać wiwatujące tłumy Palestyńczyków. Ludzie ci skandowali „Allah Akbar!”, a jeden z terrorystów szarpał półnagie ciało dziewczyny za włosy. Jakiś chłopak podbiegł z boku i na nie napluł. Dziewczyna najprawdopodobniej wówczas konała… Kolejny wstrząsający obraz totalnego zdziczenia.

Palestyńczycy w sumie wzięli około 250 zakładników i jeńców. Wśród nich były malutkie dzieci i starsze panie. Jednego z uprowadzonych znałem osobiście. Mowa o Alexie Dancygu, który miał polskie obywatelstwo. Był to zasłużony dla stosunków polsko-żydowskich działacz społeczny. Dobry, przyzwoity człowiek.

Wzięcie zakładników było jednym z głównych celów operacji. Hamas zyskał ważną kartę przetargową podczas przyszłych rozmów rozejmowych. Mógł wymienić uprowadzonych Izraelczyków na palestyńskich więźniów siedzących w izraelskich zakładach karnych. Warto dodać, że połowa schwytanych miała obywatelstwo innych krajów, między innymi amerykańskie.

Trudno się dziwić, że atak wprawił w osłupienie, zszokował niemal cały świat. Obie strony od razu uruchomiły swoje aparaty propagandowe. Hamasowcy twierdzili, że nie atakowali kobiet i dzieci, a operacja miała wymiar czysto militarny. Oskarżenia Hamasu o zbrodnie wojenne – zarzekali się terroryści – były „syjonistycznymi fabrykacjami” i „kłamstwami”. Zbrodni na ludności cywilnej rzekomo dopuścili się bojownicy innych organizacji, którzy złapali za broń i spontanicznie dołączyli do akcji. A także palestyńscy cywile.

Hamas kłamał. W ślad za jego bojownikami na teren Izraela rzeczywiście wdarło się około 2200 ludzi. W większości ich celem było plądrowanie izraelskich domów. Ludzie ci dopuszczali się aktów przemocy wobec cywilów. Ale zachowany materiał dowodowy – choćby nagrania z kamer przemysłowych – jasno wskazuje, że hamasowcy również mordowali niewinnych.

Z kolei Izraelczycy rozpuszczali plotki o masowym mordowaniu przez hamasowców małych dzieci i noworodków. Podobno kilkadziesiąt z nich zostało spalonych żywcem, a innym Palestyńczycy poobcinali główki. Twierdzenia te okazały się fałszywe. Podobnie jak opowieść o wycięciu nożem dziecka z brzucha żydowskiej kobiety.

Straty ludności cywilnej poniesione podczas ataku 7 października były ogromne. Zginęło 725 obywateli Izraela oraz 71 obcokrajowców. Wielu z nich – jak pracujący w kibucach Nepalczycy – nawet nie było Żydami. Wśród ofiar znalazło się 36 dzieci, w tym dwoje niemowląt. 3400 osób zostało rannych. Razem ze stratami wojskowymi bilans ofiar śmiertelnych po stronie izraelskiej wyniósł około 1200 osób. Była to największa masakra w dziejach narodu żydowskiego od czasu Holokaustu.

Straty mogły być jeszcze większe, gdyby nie heroiczna postawa strażników z kibuców i zwykłych Izraelczyków, którzy chwycili za broń i spontanicznie bronili swoich osiedli i domów przed terrorystami. Udało im się odstraszyć część napastników i doczekać do czasu, gdy nadeszli z odsieczą żołnierze regularnych sił zbrojnych. Wielu z tych dzielnych ludzi poległo na posterunku, broniąc rodaków i członków swoich rodzin.

Hamas ogłosił, że operacja była uzasadnioną odpowiedzią na przestępcze działania syjonistów:

– okupację Palestyny;

– rozbudowę nielegalnych osiedli żydowskich na terytoriach okupowanych;

– ataki na Palestyńczyków dokonywane przez ekstremistów na Zachodnim Brzegu Jordanu;

– zacieśniającą się blokadę Strefy Gazy;

– prowokacje izraelskie w jerozolimskim meczecie Al-Aksa.

Musimy dać Izraelowi lekcję – perorował jeden z przywódców Hamasu, Ghazi Hamad. – Będziemy to robili znowu i znowu. „Potop Al-Aksy” to tylko pierwsza taka operacja. Będzie druga, trzecia i czwarta… Musimy pozbyć się tego kraju, bo jego istnienie stanowi militarną i polityczną katastrofę dla narodów arabskich i muzułmańskich.

Niektórzy sympatycy sprawy palestyńskiej zaakceptowali argumentację Hamasu. Usprawiedliwiają oni przerażające zbrodnie słusznością sprawy, w imieniu której zostały popełnione. Skoro Izrael okupuje i kolonizuje Palestynę – przekonują – nie można mieć pretensji do ciemiężonego narodu, że odpowiada agresją na agresję. Zgodnie z tą logiką krytyka Hamasu za mordowanie niewinnych jest w gruncie rzeczy rasizmem wobec Palestyńczyków.

Argumenty takie są nie do obrony. Zło popełniane przez jedną stronę nie zwalnia drugiej ze stosowania się do międzynarodowych konwencji i uniwersalnych zasad moralnych. Te zaś nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Nie wolno mordować kobiet i dzieci. Uzasadnionym celem ataków Hamasu byli izraelscy żołnierze, a nie każdy napotkany Żyd.

Terroryzm jest godny najwyższego potępienia. Rozkazodawcy i wykonawcy podobnych ataków są zbrodniarzami wojennymi, których należy potępić i – jeśli to możliwe – surowo ukarać. Horror, który rozegrał się w południowym Izraelu 7 października 2023 roku, nigdy nie powinien był się wydarzyć. Czegoś takiego nie można usprawiedliwić.

Większość ofiar ataku zabili Palestyńczycy. Ale nie wszystkie. Część Izraelczyków zginęła z rąk… Izraelczyków. Od tak zwanego friendly fire. Te tragiczne incydenty należy podzielić na dwie kategorie. Zabójstwa przypadkowe i popełnione z premedytacją.

7 października sytuacja była niezwykle chaotyczna. Wydarzenia rozgrywały się błyskawicznie. Hamasowcy byli wszędzie. Ludzie biegali na wszystkie strony po ulicach i drogach. Szalały pożary, zewsząd niosły się odgłosy strzałów. Trudno było rozpoznać, kto jest terrorystą, a kto cywilem. Szczególnie z powietrza lub dużej odległości. W tej sytuacji niektórzy izraelscy żołnierze, policjanci i strażnicy strzelali do własnych rodaków, myśląc, że strzelają do Palestyńczyków.

Zdarza się to na każdej wojnie i nikt by się im nie dziwił. Niestety wygląda na to, że niektóre strzały zostały oddane z premedytacją. Mowa o tak zwanej doktrynie Hannibala. Jest to nieformalna zasada izraelskiej armii, która zaleca użycie wszelkich dostępnych środków w celu uniemożliwienia porwania izraelskiego żołnierza. Razem ze środkiem ostatecznym – pozbawieniem go życia.

Założenie jest proste. Uprowadzony Izraelczyk staje się niezwykle groźną bronią w rękach wroga. Arabowie mogą od niego wydobyć cenne informacje, ale przede wszystkim mogą upokorzyć Izrael i zmusić go do ustępstw. Wystarczy wspomnieć, że w 2011 roku za uwolnienie przez Hamas szeregowego Gilada Szalita Izraelczycy musieli uwolnić tysiąc palestyńskich więźniów.

Według izraelskiej prasy doktryna Hannibala została zastosowana również 7 października 2023 roku. Mało tego, po raz pierwszy w historii została rozszerzona na cywilów. Wskazywanych jest co najmniej kilka przykładów.

Najpoważniejszym z nich było strzelanie do samochodów z zakładnikami. Izraelscy oficerowie mieli wydać rozkaz zniszczenia wszystkich pojazdów uciekających z Izraela do Strefy Gazy. Zgodnie z instrukcjami żaden z nich nie mógł opuścić terytorium państwa żydowskiego.

W efekcie izraelscy żołnierze atakowali wszystkie samochody, które dostrzegli. Drogi do Gazy usiane były podziurawionymi, wypalonymi wrakami pełnymi zwęglonych ciał. W części z tych pojazdów znajdowali się Palestyńczycy wywożący zrabowane łupy, ale część z nich służyła do wywiezienia porwanych Izraelczyków.

– Doszło do użycia doktryny Hannibala na masową skalę – przyznał w rozmowie z izraelską gazetą „Haarec” były oficer lotnictwa pułkownik Nof Erez.

Ostrzał prowadzili między innymi piloci dwudziestu ośmiu śmigłowców AH-64 Apache. Strzelali rakietami Hellfire, ale przede wszystkim z działek pokładowych M230 kalibru 30 mm. Piloci powiedzieli po akcji, że wystrzelali całą amunicję. Jednostka ognia działka Apache to 1200 nabojów, łatwo więc policzyć, że w sumie mogli wystrzelić nawet 33 600 pocisków.

Załogi śmigłowców prowadziły ogień do wszystkiego, co się rusza – ostrzelały około trzystu celów. Dopiero potem, gdy emocje opadły, zaczęły nieco staranniej dobierać cele. Według części doniesień jeden ze śmigłowców strzelał również w stronę tłumu uciekającego z festiwalu Nova. Załoga wzięła bowiem biegnących młodych ludzi za terrorystów.

Do samochodów strzelano także z dział, dronów i czołgów. Kapitan wojsk pancernych Bar Zonszajn w rozmowie z Kanałem 13 potwierdził, że zastosował zasadę Hannibala na drodze przy kibucu Kisufim, mniej więcej dwa kilometry od Strefy Gazy.

W pewnym momencie dostrzegł na drodze dwa pikapy marki Toyota. Na ich skrzyniach ładunkowych widać było stojących uzbrojonych terrorystów, a pod ich stopami stosy ciał. Izraelski kapitan nie był pewien, czy są to trupy, czy żywi zakładnicy. Mimo to rozkazał otworzyć ogień do pikapów.

– Zdecydowałem, że to właściwa decyzja, że lepiej powstrzymać uprowadzenie, niż dopuścić do ich porwania – powiedział kapitan. – Czuję, że postąpiłem prawidłowo.

Według niego znacznie gorsza byłaby sytuacja, gdyby Izraelczycy zostali wywiezieni do Gazy i tam poddani torturom przez oprawców z Hamasu.

Kolejna tragedia, która wstrząsnęła izraelską opinią publiczną, rozegrała się w kibucu Be’eri. Była to miejscowość najbardziej dotknięta atakiem Hamasu. Zginęło tam ponad stu mieszkańców, a trzydziestu dwóch zostało uprowadzonych.

Do kibucu wdarło się kilkuset bojowników Hamasu. Chodzili od domu do domu i zasypywali mieszkańców gradem kul. Wrzucali granaty do budynków mieszkalnych, a następnie je podpalali. W jednym z domów kula przeszła przez drzwi i zabiła dziesięciomiesięczne dziecko, które matka trzymała na rękach. Za terrorystami do Be’eri wlał się tłum mieszkańców Gazy, który zabrał się do metodycznego łupienia kibucu.

Komando terrorystów uprowadziło piętnastu izraelskich cywilów i zabarykadowało się z nimi w domu należącym do Pesiego Cohena. Gdy na miejsce przybyło izraelskie wojsko, rozpoczęło się oblężenie. Mimo że terroryści chcieli negocjować, Izraelczycy kontynuowali ostrzał. Kule wpadały przez okna i drzwi, dziurawiły ściany.

Żołnierze strzelali w budynek z karabinów maszynowych i granatników, a także z… czołgowej armaty. Czołg oddał cztery strzały. W teorii pociski miały uderzać przed budynek i w jego rogi, aby „wywrzeć presję na terrorystów”. W praktyce jeden z nich zabił zakładnika Adiego Dagana i zranił jego żonę Hadas Dagan. Mężczyzna skonał na rękach małżonki.

Wynik całej operacji był opłakany. Palestyńscy napastnicy zostali zastrzeleni, ale w wymianie ognia zginęli również niemal wszyscy zakładnicy. Ilu spośród nich zabiły kule wystrzelone przez Izraelczyków? Nie wiadomo.

Izraelska armia nie ma sobie nic do zarzucenia i zapewnia, że wszystko odbyło się zgodnie z procedurami. Bliscy ofiar mają w tej sprawie inne zdanie. Według nich użycie wielkokalibrowej amunicji czołgowej było skrajnie nieodpowiedzialne. Nie rozumieją również, dlaczego żołnierze strzelali do budynku z karabinów, wiedząc, że pociski mogą trafić zakładników.

Ilu spośród Izraelczyków zabitych 7 października zginęło z rąk rodaków? Do tej pory nikt nie potrafił na to pytanie odpowiedzieć. Obrońcy praw człowieka oskarżają władze Izraela o systematyczne niszczenie materiału dowodowego: burzenie buldożerami budynków, w których doszło do strzelaniny, zakopywanie wypalonych wraków samochodów.

Stosowanie doktryny Hannibala wywołuje w Izraelu olbrzymie kontrowersje i emocje. Większa debata toczy się jednak w sprawie innego aspektu ataku 7 października. Jak to w ogóle było możliwe? Jak to się stało, że słaby Hamas zdołał zaskoczyć potężny Izrael? Przeprowadzić tak skomplikowaną operację i zamordować tylu Żydów?

Pytania te zadają rządzącym coraz bardziej zirytowani Izraelczycy. Zirytowani, bo do dziś nie doczekali się satysfakcjonującej odpowiedzi. Przez całe dekady obywatele Izraela przekonywani byli, że ich tajne służby są najlepsze na świecie. Mosad, Szin Bet i inne miały być wszechmocne: słyszeć i widzieć wszystko. Palestyńczycy byli zaś przedstawiani jako nieudolni, prymitywni partacze. W dodatku głęboko zinfiltrowani przez izraelskie służby, które podobno miały tysiące agentów w strukturach wszystkich palestyńskich organizacji.

Trudno więc się dziwić, że katastrofa 7 października tak bardzo wstrząsnęła Izraelczykami. Izraelskie supersłużby nie wywiązały się ze swoich elementarnych obowiązków. Nie wykryły spisku, nie zdołały zapobiec atakowi, a wreszcie – nie potrafiły obronić własnych obywateli.

Był to cios w samo serce syjonizmu. Fundamentem izraelskiej idei państwowej jest bowiem twierdzenie, że Izrael jest jedynym miejscem na świecie, w którym Żydzi są bezpieczni przed przemocą gojów.

Przez stulecia, gdy żyli w diasporze, narażeni byli na antysemickie pogromy i represje. Dopiero stworzenie Izraela zmieniło tę sytuację. Państwo żydowskie miało się stać azylem dla Żydów z całego świata. Izraelskie tajne służby i potężne siły zbrojne miały gwarantować, że hasło „Nigdy więcej!” nie pozostanie pustym sloganem.

Nie trzeba chyba pisać, jak druzgoczący wpływ na ten wizerunek Izraela miało upokorzenie 7 października 2023 roku. Jaki sygnał został wysłany do własnych obywateli i wszystkich Żydów świata, którzy rozważali przeprowadzkę na Bliski Wschód. Wystarczy wspomnieć, że zaraz po ataku tłumy spanikowanych Izraelczyków zaczęły szturmować międzynarodowe lotnisko Ben Guriona, próbując opuścić państwo…

Wszystko tymczasem wskazuje na to, że krwawej jatki można było uniknąć. Izraelczycy popełnili jednak najpoważniejszy błąd, jaki można popełnić na wojnie – nie docenili przeciwnika i przecenili własne możliwości.

Według „New York Timesa” już rok przed atakiem izraelski wywiad zdobył jego szczegółowe plany. Izraelscy generałowie uznali jednak cały projekt za fantastyczny. Hamas – ich zdaniem – nie był bowiem w stanie wykonać tak skomplikowanej, zakrojonej na szeroką skalę operacji. Dowództwo Izraelskich Sił Obronnych święcie wierzyło, że najeżony elektroniką płot na granicy ze Strefą Gazy jest nie do sforsowania.

Mało tego, przed samym zamachem zagraniczne służby wywiadowcze miały przekazać Tel Awiwowi ostrzeżenia przed grożącym mu niebezpieczeństwem. O tym, że dzieje się coś niepokojącego, ostrzegały również żołnierki obserwujące granicę ze Strefą Gazy.

Mowa o tak zwanych tacpitanijot, „oczach armii”. To obserwatorki, których zadaniem jest monitorowanie każdego centymetra granicy. Kobiety te od miesięcy informowały swoich szefów, że w Gazie zaczęły się dziać bardzo niepokojące rzeczy.

Hamas codziennie wysyłał drony obserwacyjne nad barierę graniczną. Ćwiczył zdobywanie czołgów i schronów bojowych. W tym celu zbudował nawet wierne repliki Merkawy oraz izraelskiej wieży obserwacyjnej.

Gdy kobiety przekazywały niepokojące informacje „górze”, były uznawane za histeryczki. Ich ostrzeżenia bagatelizowano i ignorowano jako babskie fanaberie. W efekcie 7 października, gdy Hamas przystąpił do szturmu, Izraelczycy byli całkowicie zaskoczeni i bezradni.

Sprawie wyjątkowo gorzkiego posmaku przydaje to, że w bazie przy kibucu Nahal Oz palestyńscy bojownicy zabili dwadzieścia tacpitanijot. Inne dziewczęta dostały się do niewoli. Do mediów wyciekło wstrząsające nagranie przedstawiające przerażone, wyrwane ze snu nastolatki – niektóre zakrwawione – w rękach bojowników Hamasu.

– To niezwykle oburzająca sytuacja – powiedziała Maja Desiatnik, jedna z dziewcząt, które przeżyły atak. – Widziałyśmy, co się szykuje. Powiedziałyśmy im o tym. A na końcu to nas mordowano.

Liczba zdumiewających pomyłek i zaniedbań jest tak wielka, że niektórzy Izraelczycy uważają, iż nie może być mowy o przypadku. Zgodnie z tą wersją wydarzeń kierownictwo państwa z premedytacją dopuściło do ataku (choć zapewne nie przewidziało jego skali). Chodziło o zyskanie pretekstu do kolejnej pacyfikacji Strefy Gazy. Według większości ekspertów pogląd ten jest teorią spiskową. Katastrofa była raczej konsekwencją głupoty i dezynwoltury, a nie świadomego działania.

Nie zmienia to faktu, że Binjamin Netanjahu od początku wojny jest w ogniu krytyki. Na ulice wychodzą dziesiątki tysięcy przeciwników premiera domagających się jego natychmiastowego odejścia.

W przeciwieństwie do szefów agencji wywiadowczych – którzy posypali głowy popiołem i podali się do dymisji – premier Netanjahu trzyma się swojego stanowiska. I zapowiada, że na rozliczenia przyjdzie czas po wojnie.

Przywódca Likudu oskarżany jest nie tylko o zbrodnicze zaniedbania i lekceważenie zagrożenia, ale również o długoletnie zakulisowe wspieranie Hamasu. Jak pisze „Politico”, premier godził się na przekazywanie Hamasowi setek milionów dolarów pochodzących z Kataru. Oficjalnie pieniądze miały być przeznaczone na odbudowę Strefy Gazy, ale nieformalnie służyły rozbudowie struktur Hamasu. Według krytyków Netanjahu była to świadoma polityka.

„Każdy, kto chce zapobiec powstaniu państwa palestyńskiego – stwierdził podobno Netanjahu na konwencji Likudu w 2019 roku – powinien popierać wzmacnianie Hamasu”.

Chodziło o wspieranie islamistów w opozycji do konkurencyjnego, świeckiego ruchu Fatah, który rządzi na Zachodnim Brzegu Jordanu. Netanjahu i inni izraelscy politycy uważali, że używając metody „dziel i rządź”, skłócą ze sobą Palestyńczyków. Amerykański historyk Tony Judt tylko z niewielką dozą przesady napisał, że Izrael „praktycznie wymyślił Hamas”.

Jak się okazało, była to strategia – delikatnie mówiąc – ryzykowna. Jak napisał „Times of Israel”: „Przez lata Netanjahu wspierał Hamas. Teraz wybuchło nam to w twarz…”.

Przez pierwsze godziny ataku izraelska armia zachowywała się biernie. Palestyńczycy szaleli w południowym Izraelu, zajmując kolejne kibuce i bezkarnie mordując Żydów. Dopiero po pewnym czasie kryzys woli został przełamany. Wojsko i policja przystąpiły do zdecydowanego kontrataku, który z każdą godziną przybierał na sile.

Izraelczycy zaczęli przerzucać na południe kolejne oddziały i jednocześnie błyskawicznie powoływać pod broń dziesiątki tysięcy rezerwistów. Pod naporem izraelskiego natarcia większość hamasowców uciekła z powrotem do Gazy. Izraelscy komandosi szybko oczyścili „kieszenie oporu”, eliminując komanda bojowników, które opanowały budynki.

Kolejnym etapem operacji była likwidacja grupek i pojedynczych terrorystów, którzy nie zdążyli się wycofać i ukryli się na terenie Izraela. A także schwytanie cywilnych palestyńskich łupieżców. Trwało to kilka dni i w efekcie w ręce Izraelczyków trafiły setki jeńców.

Okrucieństwa Hamasu wywołały u żołnierzy i policjantów agresję i chęć odwetu. Schwytani Palestyńczycy byli bici i maltretowani. Rozbierano ich do naga, zasłaniano im oczy i układano na ziemi ze skrępowanymi rękami. Musieli tak leżeć godzinami, oddając pod siebie mocz.

Odwojowanie straconego 7 października terytorium okazało się tylko pierwszym etapem. Premier Netanjahu wydał rozkaz odwetowego uderzenia na Strefę Gazy i zmiażdżenia Hamasu. Izrael rozpoczął operację „Żelazne Miecze”: na palestyńskie terytorium spadły pierwsze bomby. „Jesteśmy w stanie wojny” – ogłosił Netanjahu w dramatycznym wystąpieniu do narodu.

Skończył się czas ataku. Zaczął się czas zemsty.

2

Odwet Izraela

Izrael został zaatakowany. I miał pełne prawo się bronić. Hamas rozpoczął wojnę i dokonał straszliwej masakry niewinnej żydowskiej ludności cywilnej. Islamistyczna organizacja powinna za to zapłacić najwyższą cenę.

Izrael miał pełne prawo zidentyfikować, wytropić i zabić wszystkich Palestyńczyków odpowiedzialnych za zbrodnie na cywilach popełnione 7 października 2023 roku. Zarówno organizatorów, jak i szeregowych sprawców, którzy naciskali na spust i rzucali granaty.

Przepraszam, jeżeli tym stwierdzeniem zszokowałem wrażliwych czytelników. Stoję jednak na stanowisku, że nie należy cackać się z terrorystami. Dla ludzi mordujących kobiety i dzieci nie może być żadnych okoliczności łagodzących.

Izrael miał również pełne prawo do eliminacji najwyższego kierownictwa Hamasu. Mowa o „tłustych kotach”, czyli ubranych w drogie garnitury przywódcach organizacji, którzy żyją w luksusowych willach na terenie Kataru i innych krajów Bliskiego Wschodu.

Izrael miał wszelkie siły, możliwości i środki, aby przeprowadzić taką operację. Służby specjalne, które powinny dążyć do zmazania plamy z 7 października. Ogromny arsenał precyzyjnej, ultranowoczesnej broni i wsparcie wywiadu Stanów Zjednoczonych. A także innych krajów, które okazywały solidarność i współczucie zaatakowanym Izraelczykom.

Gdyby Izrael w taki sposób odpowiedział na zamach Hamasu, nikt na świecie nie mógłby mieć do niego pretensji. Byłaby to bowiem odpowiedź surowa, lecz zgodna ze standardami cywilizacji zachodniej. Winni zostaliby ukarani. Zbrodnia nie pozostałaby bez kary. Sprawiedliwości stałoby się zadość.

Mało tego, zniszczenie kierownictwa Hamasu sparaliżowałoby tę organizację na lata. Byłoby więc uzasadnionym aktem samoobrony. W ten sposób Izrael zapobiegłby kolejnym zamachom terrorystycznym.

Izraelczycy zdecydowali się jednak pójść diametralnie inną drogą. Zamiast ukarać winnych, postanowili zastosować barbarzyńską zasadę odpowiedzialności zbiorowej. I w zemście za atak Hamasu zaczęli masowo mordować zwykłych mieszkańców Strefy Gazy.

W ciągu trwającej blisko rok kampanii nieograniczonych, bezwzględnych bombardowań i ostrzałów artyleryjskich Izraelczycy obrócili to terytorium w morze ruin. W pustynię. Choć operacja szumnie nazwana została „wojną”, w rzeczywistości była sadystycznym pastwieniem się nad bezbronną ludnością.

Kolejne izraelskie samoloty nadlatywały nad Gazę i – przez nikogo nie niepokojone – spuszczały potężne bomby na dzielnice mieszkaniowe. Dla załóg misje te niczym się nie różniły od lotów treningowych. Tyle że tym razem w eksplozjach ginęli prawdziwi ludzie.

Nie ma sensu opisywać wszystkich nalotów i ostrzałów palestyńskiej enklawy. Wystarczy napisać, że życie jej mieszkańców stało się piekłem. Nigdzie i o żadnej porze nie są bezpieczni. Izraelskie pociski spadają na domy mieszkalne, szpitale, a nawet miasteczka namiotowe, w których koczują uchodźcy ze zniszczonych domów.

Wiele osób zginęło w straszliwych męczarniach. Dusząc się pod gruzami, wykrwawiając od potwornych ran spowodowanych przez odłamki. Ludzie płonęli żywcem, ich narządy wewnętrzne pękały od fali uderzeniowej wywołanej przez pociski. Bomby odrywały im głowy, ręce i nogi. Rozpruwały brzuchy.

Zachodni lekarze pracujący w Gazie opowiadali o prześladujących ich krzykach przerażenia i piskach konających małych dzieci. Ponieważ bomby i pociski zabijały całe rodziny, dzieci umierały często na oczach rodziców. Albo trzymając w ramionach rodzeństwo.

Po każdym nalocie do punktów medycznych przywożono straszliwie zmasakrowane maluchy. W normalnych warunkach część z nich można byłoby uratować. W pozbawionej elektryczności, wody i leków Gazie ponad siły obciążony personel medyczny był bezradny. Dzieci umierały w kątach przychodni i szpitali.

Opis ten oparty jest na relacjach świadków, ale również niezliczonych materiałach filmowych, które widziałem. Masakra w Strefie Gazy – jak każde współczesne wydarzenie – uwieczniona została bowiem na tysiącach filmów nagrywanych za pomocą smartfonów. W przeszłości widziałem sporo takich materiałów, ale filmy z Gazy były bez wątpienia najstraszniejsze.

Mieszkańcy Gazy nie mieli dokąd uciec. Znaleźli się w gigantycznej śmiertelnej pułapce. Izraelczycy – najpierw za pomocą bomb, a potem czołgów – nieubłaganie spychali ich na południe. Według części ekspertów celem tego było wypędzenie wszystkich mieszkańców do Egiptu. „Ostateczne rozwiązanie” problemu Strefy Gazy przez pozbycie się 2,3 miliona ludzi.

Kair najwyraźniej podzielał tę ocenę sytuacji. Egipcjanie zamknęli i w błyskawicznym tempie ufortyfikowali granicę. Przerzucili na nią dodatkowe oddziały wojska i sił bezpieczeństwa. Ostatnim, czego potrzebowali, były masy palestyńskich uchodźców na półwyspie Synaj.

Tymczasem gehenna Gazy trwała. Izraelczycy strzelali do ludzi nawet w „strefach bezpieczeństwa”, które sami wcześniej wyznaczyli dla ludności cywilnej. Za każdym razem tłumaczyli to tym samym: w pobliżu byli jacyś terroryści. Modelowym przykładem był zamach na Ibrahima Biariego, groźnego dowódcę Hamasu średniego szczebla.

Biari, jeden z organizatorów ataku na Izrael, był bez wątpienia uzasadnionym celem. Atak na niego nastąpił 31 października 2023 roku. Czy zginął? Nie jest to pewne. Izraelczycy twierdzą, że tak. Hamas zaprzecza.

Pewna jest natomiast śmierć 126 osób. W tym… 69 dzieci. Dlaczego wydarzyła się ta straszna tragedia? Otóż Izraelczycy postanowili zabić Biariego, spuszczając na miejsce, w którym podobno się znajdował… pięć potężnych bomb lotniczych. A było to w samym środku pełnego cywilów obozu dla uchodźców Dżabalija…

Izraelskie dowództwo uznało, że aby zabić jednego winnego, można zamordować ponad stu niewinnych. Jest to podejście, które Izraelczycy stosowali podczas tej „wojny” nagminnie. Życie Palestyńczyków, w najlepszym razie, jest im całkowicie obojętne. Nie ma żadnej wartości.

Sprawa ta ma też tragiczny polski wątek. Otóż w jednym z izraelskich ataków zginął młody Polak Damian Soból, pracownik organizacji pomocowej World Central Kitchen. Konwój humanitarny, w którym jechał, był doskonale oznaczony. Mimo to 1 kwietnia 2024 roku został ostrzelany przez Izraelczyków z powodu bliżej niesprecyzowanego podejrzenia, że w jednym z pojazdów… może się znajdować „terrorysta”. Przebieg zdarzeń wskazuje, że była to wyjątkowo okrutna egzekucja dokonana z zimną krwią.

Śmierć Sobola wywołała oburzenie w Polsce. Ambasador Izraela Ja’akow Liwne, zamiast przeprosić, przystąpił jednak do ataku. Na swoim profilu na Twitterze/X zasugerował, że pretensje o zamordowanie Polaka mogą mieć tylko ludzie uprzedzeni do Żydów.

„Antysemici zawsze pozostaną antysemitami, a Izrael pozostanie demokratycznym Państwem Żydowskim, które walczy o swoje prawo do istnienia” – napisał, wywołując tym gigantyczną falę niechęci do Izraela w Polsce. W kraju, którego obywatele niegdyś znani byli z przychylności do państwa żydowskiego.

Bilans kampanii powietrznego terroru jest przerażający i nie ma odpowiednika w historii XXI wieku.

Ponad 80 procent budynków w Strefie Gazy zostało zmiecionych z powierzchni ziemi. Niemal wszyscy mieszkańcy enklawy stracili dach nad głową. Izraelczycy zniszczyli prawie wszystkie szpitale, szkoły, meczety i budynki należące do ONZ oraz organizacji humanitarnych. Sieci wodociągowe i infrastrukturę energetyczną. Wszystko, co pozwala ludziom żyć. Izraelczycy nie odpuścili nawet umarłym. Bomby zniszczyły bowiem cmentarze.

Oczywiście najbardziej zatrważające są straty ludności. Zabitych zostało ponad 40 tysięcy Palestyńczyków, z czego 70 procent to kobiety i dzieci. 92 tysiące osób odniosło rany, wiele bardzo ciężkie. Ludzie ci pozostaną kalekami. Pozbawieni rąk i nóg, niewidomi, poparzeni, sparaliżowani. Ich życie stało się koszmarem.

Jest to największa kampania eksterminacyjna naszych czasów. Wystarczy porównać tragedię Strefy Gazy z wojną rosyjsko-ukraińską. Według danych ONZ do lipca 2024 roku (a więc przez dwa i pół roku) konflikt ten pochłonął 11,5 tysiąca ofiar cywilnych. Izraelczycy w ciągu jedenastu miesięcy zabili więc blisko cztery razy więcej ludzi. I to na niewielkim, liczącym 360 kilometrów kwadratowych skrawku terytorium.

Polskiemu czytelnikowi może się to wydawać szokujące, ale liczby mówią same za siebie: Binjamin Netanjahu prowadzi wojnę w sposób znacznie bardziej okrutny niż Władimir Putin. Najbardziej humanitarna armia świata – jak przedstawiają się Izraelskie Siły Obronne – w rzeczywistości jest najbardziej niehumanitarną armią świata.

Należy przy tym podkreślić, że koszmarny bilans „wojny” w Strefie Gazy pozostaje otwarty. Gdy oddawaliśmy tę książkę do druku – we wrześniu 2024 roku – konflikt bowiem wciąż trwał.

Część ekspertów wskazuje zaś na to, że oficjalne dane mogą być zaniżone. Po pierwsze, nikt nie wie, ile ciał wciąż leży pod gruzami. W warunkach wojennych ich wydobycie jest niemożliwe. Po drugie, bardzo wielu Palestyńczyków umarło z powodu wywołanego przez Izrael kryzysu humanitarnego.

W lipcu 2024 roku na łamach prestiżowego magazynu „Lancet” pisała o tym trójka naukowców. Według nich w oficjalnych statystykach ofiar śmiertelnych ujmowani są jedynie ludzie bezpośrednio zabici przez Izraelczyków – ci, którzy zginęli od bomb i pocisków.

Tymczasem tysiące Palestyńczyków umarły na skutek nałożonej na Gazę w czasie wojny blokady. Odcięcia od wody i elektryczności, braku jedzenia, lekarstw i opieki medycznej. Śmiertelne żniwo zebrały wycieńczenie, głód oraz szalejące w Gazie epidemie. Wspomniani naukowcy rzeczywistą liczbę ofiar śmiertelnych szacowali na… 186 tysięcy ludzi.

Izrael nie ma sobie nic do zarzucenia i powtarza, że całą winę za rozlew krwi ponosi Hamas. Bo przecież „To oni zaczęli!”, a poza tym „Hamas używa cywilów jako żywych tarcz”.

To dwa sztandarowe hasła, którymi Izrael stara się zamknąć usta wszystkim krytykom. Niektórzy sympatycy sprawy izraelskiej bezkrytycznie przyjęli tę argumentację. W efekcie usprawiedliwiają przerażające zbrodnie słusznością sprawy, w imię której zostały popełnione.

Skoro Palestyńczycy dokonali potwornego ataku terrorystycznego, nie można mieć pretensji do zaatakowanego państwa, że odpowiedziało agresją na agresję. Nawet jeżeli jest ona tak nieproporcjonalna. Zgodnie z tą logiką wszelka krytyka Izraela za mordowanie niewinnych jest w gruncie rzeczy aktem antysemityzmu i wspieraniem Hamasu.

Argumenty takie są nie do obrony. Zło czynione przez jedną stronę nie zwalnia drugiej z przestrzegania międzynarodowych konwencji i uniwersalnych zasad moralnych. Te zaś nie pozostawiają żadnych wątpliwości: nie wolno mordować kobiet i dzieci. Uzasadnionym celem ataków Izraela są terroryści, a nie każdy Palestyńczyk.

Zbrodnie wojenne na niewinnych cywilach godne są najwyższego potępienia. Rozkazodawcy i wykonawcy podobnych ataków są zbrodniarzami wojennymi, których należy – jeżeli to możliwe – surowo ukarać. Horror, który rozgrywa się w Gazie od jedenastu miesięcy, nigdy nie powinien był się wydarzyć. Czegoś takiego nie da się usprawiedliwić.

No i gdzieś w tym wszystkim umyka sprawa najważniejsza: to Izrael okupuje Palestynę, a nie Palestyna Izrael…

Do opinii tych przychylają się ludzie na całym świecie. Oczywiście z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, które są wierne swojej polityce bezwarunkowego wspierania Izraela niezależnie od ogromu zbrodni, które to państwo popełnia. Podczas tego konfliktu zjawisko to przybrało wymiar tragifarsy.

Stany Zjednoczone posłusznie wysyłały Izraelczykom bomby, którymi metodycznie zabijali oni cywilów. A jednocześnie amerykańscy politycy mówili z troską o cierpieniach niewinnych Palestyńczyków i udzielali Izraelowi łagodnych, wręcz ojcowskich upomnień. Prosili, aby się opamiętał.

Izrael oczywiście śmiał się Amerykanom w oczy i robił swoje. Skończyło się na gigantycznym upokorzeniu prezydenta Joe Bidena, któremu Netanjahu odmówił możliwości dostarczenia pomocy humanitarnej do Strefy Gazy drogą lądową. W efekcie Amerykanie próbowali ją dostarczać z powietrza i z wody. Zbudowane przez nich pływające nabrzeże zostało jednak zerwane przez fale… Mimo takiego postępowania Izraelczyków ani gigantyczna amerykańska pomoc militarna, ani jeszcze większa pomoc finansowa nie zostały wstrzymane.

Zupełnie inne stanowisko zajął Międzynarodowy Trybunał Karny ONZ. Jego prokurator – Brytyjczyk Karim Khan – zapowiedział wydanie nakazów aresztowania zarówno przywódców Hamasu, jak i Izraela pod zarzutem dokonania zbrodni wojennych. W wypadku Izraela chodziło o Binjamina Netanjahu i ministra obrony Jo’awa Galanta.

Sprawozdawczyni ONZ do spraw okupowanych terytoriów palestyńskich, włoska prawniczka Francesca Albanese, stwierdziła zaś, że Izrael dopuszcza się w Strefie Gazy ludobójstwa.

Przytłaczający charakter i skala izraelskiego ataku na Gazę oraz powstałe w jego rezultacie warunki życia ujawniają zamiar fizycznego zniszczenia Palestyńczyków jako grupy – czytamy w raporcie pani Albanese. – Są uzasadnione podstawy, aby stwierdzić, że próg wskazujący na popełnienie ludobójstwa przez Izrael został przekroczony.

Sprawiło to, że Izrael szybko stracił sympatię zwykłych mieszkańców Zachodu. 7 października 2023 roku niemal cały świat współczuł Izraelczykom. Barwy izraelskiej flagi rozświetliły wieżę Eiffla i Bramę Brandenburską. Na ulicach dochodziło do demonstracji solidarności z zaatakowanym państwem żydowskim.

Izrael błyskawicznie roztrwonił ten kapitał. Nastroje zaczęły się szybko odwracać, gdy na oczach zszokowanego świata izraelskie siły zbrojne zaczęły masakrować cywilów w Strefie Gazy. Ludzie znowu wyszli na ulice, ale tym razem, żeby potępiać zbrodnie Izraela i solidaryzować się z Palestyńczykami. Ogrom cierpień i zniszczeń, jakie Izrael wywołał w Gazie, całkowicie przyćmił horror z 7 października.

Izrael od samego początku deklarował, że militarna operacja w Strefie Gazy ma trzy główne cele:

1. zniszczenie Hamasu;

2. zniszczenie infrastruktury umożliwiającej ostrzał rakietowy Izraela;

3. odbicie 250 zakładników.

Jeżeli rzeczywiście takie były cele, to trudno nie odnieść wrażenia, że Izrael tę „wojnę” z kretesem przegrał. Nie udało mu się bowiem osiągnąć żadnego z nich.

Hamas nie tylko nie został zniszczony, ale jego pozycja znacznie się wzmocniła. Przede wszystkim wzrosła jego popularność wśród zwykłych Palestyńczyków. Hamasowcy udowodnili bowiem, że są jedyną siłą polityczną, która stawia czynny opór okupantowi. Potrafi przeprowadzić wielką operację, w której ginie wielu znienawidzonych Izraelczyków.

Oczywiście pod bombami i w walkach z żołnierzami Izraelskich Sił Obronnych zginęło wielu bojowników Hamasu. Ale co z tego? Na miejsce każdego z nich czeka już po kilkudziesięciu kandydatów. Dzieci zamordowane przez Izrael w Strefie Gazy miały przecież ojców lub braci. Kobiety miały mężów i narzeczonych.

Dziesiątki tysięcy Palestyńczyków, którzy stracili bliskich w Gazie lub byli świadkami izraelskich nalotów, dyszą żądzą odwetu. Są gotowe wstąpić do Hamasu. Wysadzić się w powietrze w Tel Awiwie albo rzucić z nożem na pierwszego napotkanego Żyda. Działania Izraela są więc przede wszystkim kontrproduktywne.

Izrael, stosując takie mordercze metody, wychowuje sobie legiony zaciętych wrogów. Przyszłych terrorystów. Wzbudza tsunami nienawiści. Każdy, kto potrafi trzeźwo patrzeć na bliskowschodnią rzeczywistość, wie, że izraelskie bombardowania przyniosą skutki odwrotne do zamierzonych. Zamiast odstraszyć Palestyńczyków od kolejnych ataków – zachęcą ich do tego.

Kierownictwo Hamasu, które pławi się w luksusach w bezpiecznej odległości od Strefy Gazy, doskonale zdaje sobie z tego sprawę i radośnie zaciera ręce. Los zwykłych Palestyńczyków nic tych ludzi nie obchodzi. Przeciwnie, cieszą się z przelanej krwi rodaków, bo wiedzą, że im bardziej Palestyńczycy będą nienawidzić Izraela, tym bardziej będą popierać Hamas.

Przywódcy tej organizacji otwarcie przyznali, że planując atak na Izrael, przewidywali, iż furia odwetu syjonistów skupi się na niewinnej ludności cywilnej.

Doskonale zdawaliśmy sobie sprawę z tego, jakie będą konsekwencje naszej operacji – mówił Chalid Maszal, jeden z liderów islamistycznej organizacji. – Rosjanie poświęcili 30 milionów obywateli, żeby się wyzwolić spod agresji Hitlera. Wyzwolenie nie jest możliwe bez poświęceń.

Ten cytat mrozi krew w żyłach. Taka jednak jest mentalność tych ludzi. Zawsze chętnych do złożenia ofiary z życia… rodaków. Ale już nie własnego.

Sprawa ma jeszcze wymiar finansowy. Po ataku z 7 października na zagraniczne konta Hamasu zaczęły napływać gigantyczne ilości petrodolarów od darczyńców z Zatoki Perskiej. Hamas udowodnił bowiem, że nie marnuje przekazywanych mu pieniędzy, i zyskał olbrzymią sympatię w świecie arabskim.

Gdyby Izraelczycy rzeczywiście chcieli zniszczyć tę organizację, powinni starać się wyeliminować jej źródła finansowania i dopaść jej przywódców. To wykonalne, co udowodnił sam Izrael. 31 lipca 2024 roku w Teheranie doszło do eksplozji, w której zginął szef biura politycznego Hamasu, były palestyński premier Isma’il Hanijja.

Bez wątpienia było to uderzenie celne i dotkliwe. Izrael miał do niego pełne prawo. 7 października 2023 roku telewizje całego świata pokazały nagranie z hotelu w Turcji, w którym przebywał Hanijja. Widać na nim, jak ze współpracownikami ogląda na ekranie atak na Izrael. Wiwatuje, a następnie odprawia dziękczynne modły do Allaha.

Niestety eliminacja Hanijji była wyjątkiem od reguły. Odwet Izraela skupił się na niewinnych cywilach, a nie na najważniejszych hamasowcach.

Mało tego, Izrael niedawno udowodnił, że nie tylko – gdy chce – potrafi wyeliminować przywódców organizacji terrorystycznych. Udowodnił również, że potrafi wyeliminować wielu jej szeregowych członków. I to bez zabicia przy okazji kilkudziesięciu tysięcy cywilów.

Mowa oczywiście o „pagerowym ataku” z 17 września 2024 roku. Mosad umieścił małe ładunki wybuchowe w 5 tysiącach pagerów używanych przez libański Hezbollah. Ładunki te eksplodowały jednocześnie, ciężko raniąc kilka tysięcy hezbollahowców. Ofiar wśród osób postronnych było niewiele. Jednocześnie w serii precyzyjnych uderzeń z powietrza Izraelczycy zabili niemal całe kierownictwo organizacji z Hasanem Nasrallahem na czele. Dlaczego Izrael nie mógł podobnej operacji zorganizować przeciwko Hamasowi?

Wróćmy jednak do celów wojny w Gazie. Według doniesień wywiadowczych infrastruktura rakietowa Hamasu również nie została zniszczona. Izraelczykom udało się ją naruszyć, ale organizacja zachowała zdolność do uderzeń powietrznych na Izrael, o czym regularnie przypominają mieszkańcom południowej części kraju syreny alarmowe.

Fiaskiem zakończyły się również próby siłowego odbicia zakładników. Spośród 251 uprowadzonych izraelskim komandosom udało się odbić… ośmiu. Ośmiu – dodajmy – w ciągu jedenastu miesięcy. W tym samym czasie Hamas dobrowolnie wypuścił 109 w ramach układu o wymianie więźniów. Negocjacje okazały się więc znacznie skuteczniejsze niż rozwiązania siłowe.

Izraelscy żołnierze zabili trzech zakładników, wziąwszy ich za Palestyńczyków. Okoliczności ich śmierci doskonale oddają realia izraelskich działań w Strefie Gazy. Otóż zakładnicy byli nieuzbrojeni, rozebrali się do pasa – aby pokazać, że nie mają broni – i machali białą flagą. Krzyczeli przy tym po hebrajsku. Mimo to zostali zastrzeleni z zimną krwią.

Wielu innych zakładników zginęło w wyniku eksplozji izraelskich bomb i pocisków artyleryjskich. Nie jest tajemnicą, że Hamas przetrzymywał ich w osławionych tunelach – nazywanych z przekąsem metrem Strefy Gazy. Do tuneli tych Izraelczycy wpompowywali wodę morską i wysadzali je w powietrze. Nie przejmując się tym, że w środku mogą być ich rodacy.

Rodziny uprowadzonych są wściekłe na Binjamina Netanjahu i generałów. Nie rozumieją, dlaczego Izrael odrzuca możliwość zawieszenia broni, którego skutkiem byłoby uwolnienie pozostałych przy życiu uprowadzonych. Premier jak mantrę powtarza w odpowiedzi, że celem operacji w Strefie Gazy jest wywarcie potężnej presji na Hamas, żeby sam wypuścił zakładników. Jak widać, mimo jedenastu miesięcy „wywierania presji” strategia ta nie przynosi większego skutku.

W Izraelu dochodzi do gwałtownych protestów ulicznych, których uczestnicy domagają się natychmiastowego zawarcia porozumienia w sprawie więzionych rodaków. Wielu obywateli uważa, że rząd wcale nie chce uwolnienia tych ludzi. Woli, aby stali się „męczennikami”. Wtedy bowiem będzie mógł ich „pomścić” i zabić więcej Palestyńczyków.

Netanjahu nie ma interesu w uwolnieniu zakładników – powiedział znany izraelski dziennikarz Gil Tamari podczas dyskusji na żywo w studiu Kanału 13. – Chce, żeby oni wszyscy zginęli.

Podobne stanowisko zajęła rodzina wspomnianego już Alexa Dancyga, zakładnika z polskim obywatelstwem. Alex niestety zginął w Gazie.

Netanjahu udaremnia i sabotuje wszelkie szanse na zawarcie porozumienia, bo zdecydował się ratować swój zgniły rząd, zamiast ratować życie obywateli Izraela, za uprowadzenie których sam jest odpowiedzialny – ogłosili jego synowie. – Nadejdzie czas rozliczenia tych, którzy są odpowiedzialni za to, co się stało.

Synowie Alexa nawiązali do poglądu, który podziela wielu Izraelczyków: Netanjahu przedłuża wojnę, aby ratować własną skórę. Po wojnie zaczną się bowiem rozliczenia za zaniechania z 7 października 2023 roku oraz liczne zarzuty korupcyjne, które ciążą na premierze.

Jest jeszcze czwarty cel operacji, o którym Izrael nie mówi głośno. Chodzi o słynną izraelską doktrynę odstraszania. Polega ona na tym, że cały świat arabski musi się Izraela bać. Bać jego potężnej armii. Czołgów, rakiet, myśliwców i bomb atomowych. Strach ten ma oczywiście paraliżować Arabów przed atakowaniem Izraela.

Owa „siła odstraszania” 7 października 2023 roku – delikatnie pisząc – doznała poważnego uszczerbku. Izrael okazał słabość, a na to nie może sobie pozwolić. Równanie z ziemią Strefy Gazy, rzeź jej mieszkańców są więc pokazem siły. Przesłaniem dla całego regionu: Zobaczcie, co z wami zrobimy, jeśli z nami zadrzecie. Szerzej o tej doktrynie będę pisał w kolejnych rozdziałach.

Obserwując „wojnę”, którą Izrael toczy ze Strefą Gazy, trudno nie zwrócić uwagi na pewne uderzające zjawisko. Otóż nie jest to beznamiętna kampania wojskowa. Działaniom w Strefie Gazy towarzyszy nienawistna rasistowska retoryka. A wiele działań podejmowanych przez Izrael trudno wytłumaczyć inaczej niż chęcią pastwienia się i upokarzania znienawidzonego sąsiedniego narodu.

Izrael nie tylko odciął mieszkańców Strefy Gazy od prądu i wody. Nie dopuszczał również napływających z całego świata dostaw pomocy humanitarnej dla konających z głodu ludzi. A te konwoje, które dostały zielone światło, były atakowane i niszczone przez żydowskich ekstremistów. Często przy biernej postawie policji.

W lipcu 2024 roku premier Binjamin Netanjahu zablokował ewakuację 150 ciężko chorych i rannych palestyńskich dzieci ze Strefy Gazy do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Decyzja ta została podjęta w odwecie za… atak rakietowy libańskiego Hezbollahu. Nie trzeba pisać, że każdy dzień opóźnienia ewakuacji narażał te dzieci na pogorszenie się ich stanu i – w konsekwencji – śmierć.

Sadystyczne zachowania wykazywali również zwykli izraelscy żołnierze, którzy walczyli w Strefie Gazy. Po zmasowanych bombardowaniach 27 października 2023 roku nastąpiła inwazja lądowa. Do akcji wkroczyły izraelskie czołgi i piechota.

Izraelczycy – zaczynając od północy – podzielili Strefę Gazy na sektory, które okrążali i systematycznie równali z ziemią. Budynki wysadzali w powietrze lub niszczyli buldożerami. Strzelali bez ostrzeżenia do samochodów i napotkanych na ulicach ludzi.

W niektórych miejscach Hamas stawił twardy opór. Czołgi znalazły się pod ostrzałem z granatników, a żołnierze – na celowniku snajperów. Na ulicach Gazy poległo 342 Izraelczyków. Jakie są straty wśród hamasowców – nie wiadomo.

Strata kolegów jeszcze bardziej zradykalizowała izraelskich żołnierzy. Do sieci dostały się setki filmików przedstawiających umundurowanych młodych ludzi demolujących i plądrujących mieszkania. Bezczeszczących meczety. Ubierających się w wygrzebane z szaf sukienki i biustonosze. Praktykom tym towarzyszą wulgarne żarty i kpiny z Palestyńczyków. Wyrażanie satysfakcji i radości z powodu cierpienia niewinnych.

Wszystkich schwytanych palestyńskich mężczyzn Izraelczycy rozbierali do naga. Krępowali im ręce i zasłaniali oczy. Każdy z nich miał być bowiem rzekomo „terrorystą”. Ludzie ci byli wywożeni do Izraela, gdzie umieszczano ich w aresztach i więzieniach.

Izraelska organizacja praw człowieka opublikowała raport na temat tego, co dzieje się w tych miejscach. Tytuł mówi wszystko – Welcome to Hell.

Jego zawartość jeży włosy na głowie. Palestyńczycy – którzy często nie popełnili żadnego przestępstwa – są torturowani w sposób nieludzki. Całymi dniami leżą przykuci do łóżek, z zasłoniętymi oczami. Potrzeby naturalne muszą załatwiać w pieluchy lub pod siebie. Izraelczycy ich głodzą, odmawiają im wody i leków. Więźniów pozbawia się snu lub odwrotnie – trzyma non stop w całkowitych ciemnościach.

Wśród stosowanych tortur znalazły się takie jak przebijanie kolan budowlanym pistoletem do wbijania gwoździ. Zaciskanie kajdanek tak mocno, żeby wdała się martwica i trzeba było amputować dłonie (bez znieczulenia). Miażdżenie jąder. Elektrowstrząsy. Wkładanie w odbyt pałek policyjnych. Szczucie psami. Katowanie metalowymi prętami. Kopanie wojskowymi buciorami.

Wszyscy wokół mnie wrzeszczeli – relacjonował pięćdziesięciotrzyletni Aszraf al-Mutaseb, ojciec piątki dzieci. – Niektórzy więźniowie płakali. Większość krwawiła. To był koszmar, którego nie da się opisać słowami.

Wielu więźniów zostało zakatowanych na śmierć, inni w wyniku doznanych obrażeń poruszają się już tylko na wózkach inwalidzkich. Skatowani często nie otrzymywali wymaganej pomocy medycznej. A torturom towarzyszyły upokorzenia, gdy rozebrani do naga Palestyńczycy byli wyszydzani przez izraelskie żołnierki.

Jednym z miejsc cieszących się wyjątkowo ponurą sławą jest obóz internowania Sede Teman na pustyni Negew. Palestyńczyków pilnują tam żołnierze specjalnej „Jednostki 100”. W Izraelu wybuchł gigantyczny skandal, gdy wyciekł film, na którym dokonują oni zbiorowego gwałtu na jednym z więźniów.

Mężczyzna ten doznał koszmarnych obrażeń wewnętrznych, nie mógł chodzić. Prokuratura znalazła się pod ogromną presją opinii publicznej i wszczęła postępowanie przeciwko żołnierzom. Trzech z nich zostało czasowo aresztowanych. Oburzyło to izraelskich nacjonalistów, którzy obwołali gwałcicieli bohaterami narodowymi.

Dewianci otrzymali wsparcie od rządu. Minister finansów Becalel Smotricz przyznał, że doszło do „zbrodni”. Ale zbrodnią tą nie był według niego gwałt, lecz… przekazanie filmu mediom. Minister bezpieczeństwa narodowego Itamar Ben Gewir ogłosił z kolei, że każda tortura, nawet gwałt, jest usprawiedliwiona, jeśli służy bezpieczeństwu Państwa Izrael. Według niego aresztowanie żołnierzy było „zawstydzające”.

Nie przypadkiem wymieniłem akurat tych dwóch polityków. Smotricz i Ben Gewir stali się bowiem żywymi symbolami obecnego izraelskiego rządu. Jest to gabinet oparty na koalicji najbardziej radykalnych izraelskich ugrupowań szowinistycznych. Według części ekspertów wspomniani politycy reprezentują ruch „żydowskiego faszyzmu”.

Ich pomysł na rozwiązanie „problemu” Strefy Gazy jest prosty: oni muszą odejść, a my musimy przyjść w ich miejsce.

Musimy wrócić do Gazy – przekonywał Ben Gewir. – Powrócić do domu! Do naszej Ziemi Świętej. Drugą fazą musi być zachęcenie do emigracji. Zachęcenie mieszkańców Gazy, aby dobrowolnie wyjechali. To jest etyczne. To jest racjonalne. To jest właściwe. Taka jest prawda. Tak nam wskazuje Tora. Tak, to jest humanitarne.

Podobnego zdania jest Smotricz. Według niego Izrael powinien zmusić Palestyńczyków do opuszczenia Strefy Gazy. Terytorium to powinno zostać zaorane, a następnie zasiedlone przez żydowskich osadników. „Jeżeli zostanie 100 lub 200 tysięcy Arabów w Gazie zamiast 2 milionów, cała dyskusja o tym, co zrobić po wojnie, będzie zupełnie inna” – powiedział. Według niego żydowscy osadnicy przybędą do Strefy Gazy i niczym pierwsi syjoniści spowodują, że „pustynia zakwitnie”.

Choć Smotricz i Ben Gewir często przedstawiani są jako pieniacze niemający większego wpływu na politykę Binjamina Netanjahu, trudno nie zauważyć, że ich złowroga wizja czystki etnicznej jest konsekwentnie realizowana. Izrael, niszcząc niemal wszystkie budynki użyteczności publicznej i niemal wszystkie budynki mieszkalne, spowodował, że Strefa Gazy stała się miejscem nie do zamieszkania.

Pozbawieni wody, elektryczności, mieszkań i szpitali Palestyńczycy będą musieli wegetować na morzu ruin, w strefie śmierci. Dzieło odbudowy pochłonęłoby gigantyczne środki i zajęło ogrom czasu. Nie można więc wykluczyć, że „wojna” rzeczywiście zakończy się likwidacją istniejącej od 1948 roku palestyńskiej enklawy. Geopolityczne oblicze Bliskiego Wschodu zostanie przebudowane.

Jak to możliwe, że na oczach świata rozgrywa się tak wielka tragedia? Aby zrozumieć teraźniejszość, należy cofnąć się do drugiej połowy XIX wieku, gdy pierwsi syjonistyczni osadnicy przybyli do Ziemi Obiecanej. Wtedy wszystko się zaczęło.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Copyright © by Piotr Zychowicz 2024

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2024

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Grzegorz Dziamski

Mapy: Mariusz Mamet | Mac Map

Opracowanie graficzne okładki: Urszula Gireń

Fotografia na okładce

© MAHMUD HAMS/AFP/East News

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Izrael na wojnie, wyd. I, Poznań 2024)

ISBN 978-83-8338-921-9

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61 867 81 40, 61 867 47 08

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer