Cykl FUNDACJA

W cyklu ukazały się:

Isaac Asimov

PRELUDIUM FUNDACJI

Isaac Asimov

NARODZINY FUNDACJI

Gregory Benford

ZAGROŻENIE FUNDACJI

Greg Bear

FUNDACJA I CHAOS

David Brin

TRYUMF FUNDACJI

Isaac Asimov

FUNDACJA

Isaac Asimov

FUNDACJA I IMPERIUM

Isaac Asimov

DRUGA FUNDACJA

Isaac Asimov

AGENT FUNDACJI

Isaac Asimov

FUNDACJA I ZIEMIA

Dla Isaaca i Janet

Podziękowania

Dziękuję Janet Asimov, Gregory’emu Benfordowi, Davidowi Brinowi, Jennifer Brehl, Davidowi Barberowi i Joemu Millerowi. A także milionom wielbicieli Isaaca Asimova, dzięki którym jego wszechświaty i postacie będą żyły bardzo, bardzo długo.

Z upływem wieków legenda Hariego Seldona wciąż rosła. Pamiętano go jako błyskotliwego, mądrego, smutnego człowieka, który w czasach Pierwszego Imperium nakreślił kurs przyszłości ludzkości. Tymczasem pojawiają się wciąż nowe, rewizjonistyczne poglądy, których nie można zawsze lekceważyć. Usiłując zrozumieć Seldona, wykazujemy czasem skłonność do opierania się na apokryfach, mitach, a nawet bajkach z tych dawnych czasów. Zniechęcają nas sprzeczności wynikające z niekompletnej dokumentacji i wyraźne przejawy hagiografii.

Oto, co wiemy niezależnie od enuncjacji rewizjonistów: Seldon był wybitnym uczonym i odegrał kluczową rolę w ówczesnych wydarzeniach. Jednak nie był świętym ani natchnionym prorokiem, a także, oczywiście, nie działał sam. Najbardziej przekonujące mity zawierają (…).

Encyklopedia Galaktyczna wyd. 117., 1054 rok e.F.

1

Hari Seldon stał w kapciach i grubej zielonej todze na zamkniętej galeryjce wieży i z wysokości dwustu metrów spoglądał na ciemną aluminiowo-stalową Powierzchnię Trantora. Tego wieczoru niebo nad tym sektorem było prawie bezchmurne, jedynie kilka małych obłoczków umykało z wiatrem przed nacierającą falą płonących widmowym blaskiem gwiazd.

Poniżej i za szeregami łagodnie wygiętych kopuł, spowijana zapadającym mrokiem, rozciągała się powierzchnia oceanu odkryta na obszarze kilkuset tysięcy hektarów przez rozsunięte aluminiowe osłony, które zwykle pływały na jego powierzchni. Morze lekko fosforyzowało, jakby w odpowiedzi na blask nieba. Nie mógł sobie przypomnieć, jak się nazywa to morze: Spokój, Marzenie czy Sen. Wszystkie ukryte oceany Trantora miały takie starożytne nazwy niczym z uspokajającej dziecinnej kołysanki. Serce Imperium potrzebowało spokoju tak samo jak Hari. Spokoju, nie zaspokojenia.

Z otworu szybu wentylacyjnego, znajdującego się w ścianie za jego plecami, płynęło ciepłe i rześkie powietrze, owiewając mu głowę i ramiona. Hari odkrył, że to powietrze było najczystsze w Sektorze Streelinga, może dlatego, że zasysano je bezpośrednio z zewnątrz. Za plastikowym oknem były zaledwie dwa stopnie powyżej zera – ziąb, który tak dał mu się we znaki podczas pewnej niefortunnej przygody na Powierzchni, przed kilkudziesięcioma laty.

Tak znaczną część swego życia spędził w zamknięciu, odizolowany nie tylko od chłodu, ale i od świeżości i nowości, tak jak jego psychohistoryczne obliczenia i równania izolowały go od brutalnej rzeczywistości indywidualnej egzystencji. Czy chirurg może skutecznie operować, czując ból krojonego ciała? – pomyślał.

W istocie jednak jego pacjent był już martwy. Trantor, to polityczne centrum Galaktyki, umarł przed dziesiątkami, a może nawet setkami lat, a teraz najwyraźniej zaczynał się rozkładać. Chociaż płomień życia Hariego miał zgasnąć znacznie wcześniej, niż węgle Imperium rozsypią się w popiół, dzięki swoim równaniom wyraźnie widział już stężenie pośmiertne i nieruchomą twarz imperialnego trupa.

Ta okropna wizja uczyniła go sławnym, a jego teorie były znane na całym Trantorze i w wielu częściach Galaktyki. Nazywano go Krukiem, zwiastunem zagłady.

Ów rozpad miał potrwać jeszcze pięć wieków – według gwałtownie opadającej krzywej na wykresie czasu jednego z podstawowych równań Hariego… Uwiąd i rozkład skóry, jaką było społeczeństwo sektorów Trantora, odsłoni stalowe kości…

Ile ludzkich opowieści złoży się na ten Upadek! Imperium, w przeciwieństwie do zwłok, odczuwa ból nawet po śmierci. Na wykresie tych najnowszych i najmniej wiarygodnych równań zawartych w potężnym Pierwszym Radiancie Hari oczyma duszy widział miliardy ludzkich twarzy stłoczonych i wypełniających powierzchnię pod opadającą krzywą. Przyspieszony rozpad znaczony punktami poszczególnych ludzkich istnień, niemal równie licznych jak zbiór punktów płaszczyzny… Niemożliwy do zrozumienia bez psychohistorii.

Miał nadzieję doprowadzić do narodzin czegoś lepszego, a także trwalszego od Imperium, i był bliski sukcesu… A przynajmniej tak wynikało z równań.

Mimo to uczuciem, które ostatnio nawiedzało go najczęściej, był chłodny żal. Żyć w takiej świetlanej i cudownej rzeczywistości, w stabilnym i doskonale prosperującym Imperium – to było warte wszystkich jego wysiłków i osiągnięć!

Tak bardzo chciałby znów znaleźć się wśród najbliższych, cieszyć się towarzystwem przybranego syna Raycha oraz Dors, wciąż tajemniczej i ślicznej Dors Venabili, która w swym zgrabnym ciele skrywała namiętność i oddanie dziesięciu kobiet… Teraz ich powrót jedynie uwidoczniłby oznaki jego przemijania: bóle stawów, wzdęcia i słabnący wzrok.

Jednakże tego wieczoru Hari był prawie spokojny. Kości nie bolały go tak bardzo. Robak żalu nie gryzł go tak dotkliwie jak zwykle. Seldon zdołał się odprężyć i z nadzieją w sercu pomyśleć o zakończeniu swych wysiłków.

Naciskano go coraz bardziej. Za miesiąc miał się zacząć jego proces. Hari był prawie pewny wyniku. Zbliżał się do punktu krytycznego. Wszystko to, dla czego żył i pracował, wkrótce się urzeczywistni – zarówno jego plany przejścia do następnego etapu, jak i wyjścia z niego. Wyciągane w trakcie wnioski, przystanki na drodze do celu.

Niedługo miał umówione spotkanie z młodym Gaalem Dornickiem, odgrywającym znaczącą rolę w jego planach. I chociaż nigdy jeszcze się nie spotkali, Dornick nie był już dla niego obcym człowiekiem.

Ponadto Hariemu zdawało się, że znów widział Daneela, choć nie miał co do tego pewności. Daneel nie chciałby, aby ją miał, ale być może pragnął mu coś zasugerować.

Tak wiele z tego, co na Trantorze uważano za przeszłość, teraz wydawało się zapowiedzią nieszczęścia. W sztuce rządzenia jednak bałagan naprawdę jest nieszczęściem – a czasem zwyczajną koniecznością. Hari wiedział, że Daneel wciąż ma mnóstwo pracy, wykonując swe okryte tajemnicą zadania, lecz Seldon nigdy nie powiedziałby o tym żadnemu człowiekowi. Nawet gdyby chciał. Daneel postarał się o to. Z tego samego powodu Hari nigdy nie będzie mógł ujawnić całej prawdy o Dors, o tym dziwnym i dosłownie idealnym związku z kobietą, która nawet nie będąc człowiekiem, była mu najlepszą przyjaciółką i kochanką.

Znużony Hari daremnie walczył z sentymentalną melancholią. Lata są brzemieniem, a udręką starych ludzi jest utrata bliskich i przyjaciół. Jakże wspaniale byłoby, gdyby mógł znów zobaczyć się z Daneelem! Łatwo mógł sobie wyobrazić przebieg takiej wizyty: po pierwszej radości ze spotkania z pewnością wyraziłby oburzenie z powodu ograniczeń i wymagań, jakie narzucił mu Daneel. Najlepszy przyjaciel, najbardziej wymagający nadzorca.

Hari zamrugał i skupił wzrok na widoku za oknem. Miał teraz zbyt wiele do zrobienia, by snuć takie jałowe rozważania.

Piękne lśnienie oceanu również było przejawem rozkładu; bioluminescencja szczepu zmutowanych glonów, który od czterech lat niszczył oceaniczne wytwórnie tlenu, w wyniku czego nawet zimne powietrze na Powierzchni miało lekki zapaszek stęchlizny. Na razie jeszcze nikt się nie dusił, ale jeśli ten proces będzie trwał nadal?

Zaledwie kilka dni wcześniej adiutanci, urzędnicy i rzecznicy imperatora ogłosili rychłe zwycięstwo nad tym pięknym i groźnym glonem, wprowadzając do wody specjalnie zmodyfikowane fagi mające powstrzymać kwitnienie. Tego wieczoru ocean wydawał się ciemniejszy, ale może wyglądał tak w porównaniu z niezwykle czystym niebem.

Śmierć może być okrutna, a zarazem cudowna, pomyślał Hari. Sen, Marzenie, Spokój.

W miejscu odległym o pół Galaktyki Lodovik Trema podróżował na pokładzie imperialnego badawczego statku astrofizycznego; był jego jedynym pasażerem. Siedział sam w wygodnej mesie oficerskiej, z wyraźnym rozbawieniem obserwując rozwój nieskomplikowanej intrygi. Załoga, starannie wybrana z klasy obywateli, gromadziła tysiące takich książkofilmów przed wyruszeniem w misje, podczas których przez długie miesiące mogła nie oglądać cywilizowanych portów. Ich oficerowie i kapitan, najczęściej pochodzący z bogatych arystokratycznych rodzin, wybierali nieco ambitniejsze pozycje z tego repertuaru.

Lodovik Trema wyglądał na czterdzieści, najwyżej czterdzieści pięć lat, był krępy, lecz nie korpulentny, miał niezbyt atrakcyjną, ale miłą twarz i szerokie, silne dłonie z palcami jak serdelki. Jednym okiem zdawał się zawsze spoglądać w niebo, a kąciki jego grubych warg były nieustannie wygięte w dół, jakby w pesymistycznym, a w najlepszym razie obojętnym grymasie. Przerzedzone włosy nosił krótko i równo przycięte, a wysokie i gładkie czoło nadawało jego twarzy młodzieńczy wygląd, z którym kłóciły się zmarszczki wokół oczu i ust.

Chociaż Lodovik reprezentował najwyższe władze Imperium, był lubiany przez kapitana i załogę. Wygłaszane przez niego suche stwierdzenia były z reguły poparte łagodnym uśmiechem i darem obserwacji. Nigdy nie mówił za dużo, natomiast czasami zarzucano mu, że powiedział za mało.

Geometryczna fistuła nadprzestrzeni otaczająca statek, który podążał nią podczas skoków, była prawie niewidoczna, nawet dla komputerów pokładowych. Zarówno ludzie, jak i maszyny, niewolnicy czasoprzestrzeni, po prostu zabijali czas pozostały do ukończenia rejsu.

Lodovik wolał szybsze – lecz czasem nie mniej irytujące – podróże sieciami tuneli czasoprzestrzennych, jednak połączenia tego rodzaju zostały zarzucone jako niebezpieczne i w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat wiele z nich zapadło się jak nienaprawiane tunele metra, w paru wypadkach pochłaniając stacje tranzytowe i czekających pasażerów… Teraz rzadko z nich korzystano.

Kapitan Kartas Tolk wszedł do mesy i przez chwilę stał za fotelem Lodovika. Reszta załogi krzątała się przy maszynach, które nadzorowały pracę urządzeń zapewniających funkcjonowanie statku podczas skoków.

Tolk był wysoki, miał czuprynę kędzierzawych blond włosów, brązową skórę i wyniosły sposób bycia często spotykany u rodowitych Sarossańczyków. Lodovik obejrzał się przez ramię i skinął głową, witając przybyłego.

– Jeszcze dwie godziny po ostatnim skoku – rzekł Tolk. – Powinniśmy być zgodnie z planem.

– To dobrze – powiedział Trema. – Chcę jak najprędzej zabrać się do pracy. Gdzie wylądujemy?

– W Sarossa Major. To stolica. Tam przechowywane są zapisy, o które panu chodzi. Potem, zgodnie z rozkazem, zabierzemy tyle rodzin z listy przekazanej nam przez imperatora, ile zdołamy. Na statku będzie bardzo ciasno.

– Mogę to sobie wyobrazić.

– Mamy najwyżej siedem dni, zanim fala uderzeniowa dotrze na obrzeża układu. A potem najwyżej osiem godzin, zanim spadnie na Sarossę.

– Za mało, żeby czuć się bezpiecznie.

– Za mało, żeby złagodzić skutki imperialnej niekompetencji i głupoty – rzekł Tolk, nie próbując nawet ukryć złości. – Naukowcy Imperium już dwa lata temu wiedzieli, że gwiazda Kale grozi wybuchem.

– Informacje dostarczone przez sarossańskich badaczy były bardzo niedokładne – rzekł Lodovik.

Tolk wzruszył ramionami – nie było sensu zaprzeczać. Wszyscy ponosili winę za taki obrót wydarzeń. Kale w zeszłym roku zmieniła się w supernową. Jej eksplozję radioteleskopy zarejestrowały dziewięć miesięcy później i od tego czasu… Politykierstwo, przepychanki przy rozdziale skąpych środków i w końcu ta żałośnie niewystarczająca ekspedycja.

Kapitan miał pecha: wysłano go, by obserwował śmierć ojczystej planety, z której mógł zabrać tylko imperialne archiwa i kilka uprzywilejowanych rodzin.

– W lepszych czasach – stwierdził Tolk – flota Imperium mogłaby skonstruować osłony, które uratowałyby przynajmniej trzecią część populacji planety. Moglibyśmy przysłać flotylle statków i ewakuować miliony, a nawet miliardy… Dostatecznie dużo, by odbudować ten świat i zachować jego charakter. Wspaniały świat, jeśli wolno mi zauważyć, nawet teraz.

– Tak słyszałem – powiedział łagodnie Lodovik. – Zrobimy wszystko, co w naszej mocy, drogi kapitanie, chociaż to niewielka pociecha.

Tolk gniewnie wykrzywił usta.

– Nie obwiniam pana osobiście – powiedział. – Był pan rozsądny, uczciwy, a przede wszystkim skuteczny. W przeciwieństwie do większości urzędników. Załoga uważa pana za przyjaciela wśród tych łobuzów.

Lodovik ostrzegawczo pokręcił głową.

– Nawet takie łagodne zarzuty pod adresem Imperium mogą być niebezpieczne – ostrzegł. – Lepiej niech mi pan zanadto nie ufa.

Statek lekko zadrżał i w pomieszczeniu cicho zadzwonił brzęczyk. Tolk zamknął oczy i odruchowo chwycił się oparcia fotela. Lodovik po prostu patrzył przed siebie.

– Ostatni skok – oświadczył kapitan. Spojrzał na pasażera. – Ufam panu, radco, ale bardziej wierzę w swoje umiejętności. Ani imperator, ani Linge Chen nie mogą sobie pozwolić na utratę ludzi o moich kwalifikacjach. Wciąż wiem, jak naprawić nasze napędy, gdyby nastąpiła awaria. Teraz niewielu kapitanów może się tym pochwalić.

Lodovik pokiwał głową. Tolk mówił prawdę, ale nie miał racji.

– Być może umiejętność najefektywniejszego wykorzystywania zasobów ludzkich również stała się zapomnianą sztuką, kapitanie. Proszę potraktować to jako przestrogę.

Tolk skrzywił się.

– Przyjąłem ją. – Odwrócił się, by odejść, lecz usłyszał dziwny dźwięk. Obejrzał się przez ramię na Lodovika. – Czuje pan to?

Statek nagle zadrżał ponownie, czemu tym razem towarzyszył przeraźliwy zgrzyt, od którego cierpła skóra. Lodovik zmarszczył brwi.

– Owszem. Co to było?

Kapitan przechylił głowę, słuchając głosu w słuchawce brzęczącej mu w uchu.

– Jakaś niestabilność, nieregularność podczas ostatniego skoku – odparł. – To się zdarza przy przejściu w pobliżu masywnej gwiazdy. Może powinien pan wrócić do kabiny.

Lodovik wyłączył projektory i wstał. Uśmiechnął się do Tolka i klepnął go w ramię.

– Jestem przekonany, że ze wszystkich oficerów imperatora pan najpewniej wyprowadzi nas z opresji. Poza tym muszę się zastanowić nad sytuacją. Opracować zasady selekcji. Co możemy stąd zabrać, a co schować w podziemnych kryjówkach.

Tolk spochmurniał i spuścił oczy.

– Biblioteka mojej rodziny w Alos Quad jest…

Sygnał alarmowy zaryczał jak zranione zwierzę. Kapitan instynktownie podniósł ręce, zasłaniając nimi twarz…

Lodovik ze zdumiewającą szybkością padł na podłogę i zwinął się w kłębek…

Statek zawirował niczym bąk w zwitkach akrobacji, jakich nie przewidziano w tym wymiarze…

I wśród wywołujących mdłości szarpnięć oraz dźwięków przypominających ryki zdychającego potwora wykonał niezaplanowany i asymetryczny skok.

Wyłonił się w pustce geometrii euklidesowej – w normalnej, nierozciągniętej przestrzeni. Jednocześnie znikło ciążenie.

Tolk unosił się kilka centymetrów nad podłogą. Lodovik wyprostował się i chwycił poręcz fotela, na którym zasiadał zaledwie chwilę wcześniej.

– Wyszliśmy z nadprzestrzeni – oznajmił.

– Niewątpliwie – przytaknął kapitan. – Tylko gdzie, jak pragnę prokreacji?

Lodovik w mgnieniu oka zrozumiał to, czego Tolk jeszcze nie pojął. Zalała ich międzygwiezdna fala neutrin. Jeszcze nigdy, chociaż żył już kilkaset lat, nie znalazł się w tak silnym strumieniu. Dla skomplikowanych, superczułych połączeń jego pozytronowego mózgu neutrina były jak chmara brzęczących owadów, natomiast przez statek i jego załogę przeszły jak przez próżnię. Pojedyncze neutrino, ta najbardziej nieuchwytna ze wszystkich cząstek, bez trudu mogło się przedrzeć przez warstwę litego ołowiu grubości milionów kilometrów. I bardzo rzadko wchodziło w reakcje z materią. Jednakże w sercu supernowej Kale ogromne ilości materii zostały ściśnięte do punktu krytycznego, wytwarzając neutrina dla każdego protonu, w ilości większej, niż potrzebna była do rozerwania zewnętrznej powłoki.

– Trafiła nas fala uderzeniowa – rzekł Lodovik.

– Skąd pan wie? – spytał Tolk.

– Strumień neutrin.

– Skąd… – Kapitan zbladł, w wyniku czego popielaty odcień jego skóry jeszcze bardziej się uwidocznił. – Tak pan przypuszcza, rzecz jasna. To logiczne założenie.

Lodovik kiwnął głową, chociaż niczego nie zakładał. Wiedział, że kapitan i załoga umrą przed upływem godziny.

Nawet w takiej odległości od Kale rozszerzająca się kula neutrin będzie dostatecznie silna, by dokonać transmutacji wielu atomów pierwiastków w konstrukcji statku i ich ciałach. Neutrony zostaną przekształcone w protony w ilości wystarczającej do wywołania subtelnych zmian organicznych związków chemicznych, w wyniku czego powstaną trujące metabolity, a sygnały nerwowe utkną w ślepych zaułkach.

Przed strumieniem neutrin nie było skutecznej osłony.

– Kapitanie, nie czas na dyplomację – rzekł Lodovik. – Wcale nie zgaduję. Nie jestem człowiekiem, więc bezpośrednio rejestruję skutki tego wydarzenia.

Oficer wytrzeszczył oczy, nie rozumiejąc.

– Jestem robotem, kapitanie. Przeżyję jakiś czas, ale to dla mnie żadna pociecha. Zaprogramowano mnie tak, abym chronił istoty ludzkie, jednak w tym wypadku w żaden sposób nie mogę wam pomóc. Wszyscy ludzie na tym statku umrą.

Tolk skrzywił się i potrząsnął głową, jakby nie wierzył własnym uszom.

– Wszyscy oszalejemy, co do jednego – powiedział.

– Jeszcze nie – rzekł Lodovik. – Kapitanie, proszę towarzyszyć mi na mostek. Może jeszcze uda nam się coś uratować.

2

Linge Chen mógłby nie tylko być najpotężniejszym człowiekiem w Galaktyce, ale także wyglądać na takiego – gdyby tylko chciał. Tymczasem wolał pozostawać w cieniu, zadowalając się znacznie wygodniejszym stanowiskiem i szatami Naczelnego Komisarza Komisji Bezpieczeństwa Publicznego.

Starożytny i arystokratyczny ród Chenów, z którego się wywodził, przetrwał tysiące lat dzięki ostrożności, dyplomacji i wysługiwaniu się kolejnym imperatorom. Linge nie miał zamiaru zastępować obecnego imperatora ani żadnego z jego licznych ministrów, rzeczników lub „doradców” czy też niepotrzebnie wystawiać się na ataki rozmaitych młodych zapaleńców. Uważał, że nawet na tym skromnym stanowisku jest już zbyt widoczny, ale przynajmniej był raczej obiektem drwin niż nienawiści.

Od wczesnych godzin rannych przeglądał raporty z siedmiu ogarniętych niepokojami układów słonecznych. Trzy wypowiedziały wojnę sąsiadom, ignorując groźbę imperialnej interwencji, więc Chen wykorzystał pieczęć imperatora, by skierować tam tuzin okrętów w charakterze poważnego ostrzeżenia. Chociaż podobne niepokoje obserwowano w tysiącu innych układów gwiezdnych, w wyniku ostatnich awarii i ograniczeń imperialny system łączności ledwie radził sobie z dziesiątą częścią informacji nadsyłanych z dwudziestu pięciu milionów światów, jakie powinien obejmować.

Strumień wszystkich tych informacji, wysyłanych w czasie rzeczywistym i nieprzesianych przez ekspertów na stacjach kosmicznych i sprzymierzonych światach, mógłby podnieść temperaturę na Trantorze o kilkadziesiąt stopni. Tylko dzięki niezwykłej wprawie oraz intuicji, wynikowi tysiącleci doświadczeń, imperator – a raczej Chen i inni komisarze – nie pozwalali temu ogromnemu galaktycznemu kotłowi wykipieć.

Linge pozwolił sobie na kilkuminutowe osobiste dociekania, niezbędne dla zachowania zdrowego rozsądku. Nawet to jednak nie miało nic wspólnego z rozrywką. Fakt, że siedział przed informatorem i wypytywał go o Seldona Kruka, ściśle wiązał się z pewną skomplikowaną intrygą. Informator – pusty, wydłużony owal leżący na jego biurku – przez moment lśnił swą naturalną bielą, po czym przedstawił mu rozmaite pogłoski i dokumenty z Trantora oraz najważniejszych okolicznych światów. Na środku ekranu pojawiło się kilka małych artykułów z książkofilmów, fragment z interplanetarnego czasopisma matematycznego, wywiad udzielony dziennikarzowi gazetki studenckiej Uniwersytetu Streelinga, gdzie Seldon mieszkał i pracował, biuletyny Biblioteki Galaktycznej… W żadnym z tych materiałów nie wspominano o psychohistorii. Niesławny Seldon był w tym tygodniu bardzo spokojny, może w oczekiwaniu na swój proces. Jego współpracownicy też nie mieli wiele do powiedzenia. I dobrze.

Chen zakończył analizę i usiadł wygodniej, rozmyślając, którym problemem powinien zająć się teraz. Codziennie miał tysiące takich problemów, z których większość przekazywał starannie wybranym doradcom i ich sekretarzom, lecz reakcją na wybuch supernowej w pobliżu czterech stosunkowo lojalnych światów Imperium, w tym pięknej i zasobnej Sarossy, był zainteresowany osobiście.

Wysłał na Sarossę swego najsolidniejszego i najskuteczniejszego radcę, który miał pokierować skromną ekspedycją ratunkową. Zmarszczył brwi na myśl o tym, jak niewystarczające były podjęte działania… I na myśl o politycznych reperkusjach grożących komisji i Trantorowi, jeśli ta misja zakończy się niepowodzeniem. W końcu istnienie Imperium można było sprowadzić do quid pro quo: jeśli nie ma quo, to równie dobrze może nie być quid.

Bezpieczeństwo publiczne nie było jedynie politycznym frazesem. W tym niekończącym się bolesnym okresie rozpadu taki arystokrata jak Chen wciąż pełnił ważną funkcję. Opinia publiczna łączyła stanowisko komisarza z luksusem i brakiem odpowiedzialności, ale Chen bardzo poważnie traktował swoje obowiązki. Tęsknił za dawnymi czasami, kiedy Imperium mogło zatroszczyć się o wszystkie swoje dzieci i robiło to, zapewniając obywatelom nawet najdalej położonych światów pokój, dobrobyt, pomoc finansową i technologiczną, a w razie potrzeby – ratunek.

Nagle wyczuł czyjąś obecność i dreszcz przebiegł mu po plecach. Obrócił się w gwałtownym przypływie irytacji (a może strachu?) i zobaczył swojego sekretarza, niepozornego i spokojnego Kreena. Zazwyczaj pogodna twarz Kreena była teraz śmiertelnie blada i sekretarz najwyraźniej nie miał ochoty przekazywać wiadomości, z jaką przyszedł.

– Przepraszam – rzekł Chen. – Przestraszyłeś mnie. Chciałem chwilę odpocząć od tego strasznego urządzenia. Co się stało, Kreen?

– To ja przepraszam… ale wszystkim nam jest tak przykro… Nie chciałem, aby otrzymał pan tę wiadomość za pośrednictwem tej maszyny.

Kreen, co łatwo zrozumieć, podejrzliwie odnosił się do informatora, który w wielu wypadkach szybko i sprawnie potrafił go zastąpić.

– Dobrze, do licha, co się stało?

– Imperialny statek badawczy Włócznia Chwały, panie… – Kreen przełknął ślinę. Jego ziomkowie z małej południowej hemisfery Sektora Lavrenti od tysięcy lat służyli na dworze imperialnym. Podzielanie uczuć pana mieli we krwi. Czasem Kreen wydawał się bardziej cieniem niż ludzką istotą… lecz bardzo użytecznym cieniem.

– Tak? Co z nim: rozpadł się na kawałki?

Twarz Kreena skurczyła się w przewidywaniu niezadowolenia pana.

– Nie! Panie… Chcę powiedzieć, że nie wiadomo. Od wczoraj nie mamy od nich żadnych wiadomości ani nawet sygnału alarmowego.

Chen słuchał tego z przygnębieniem i ściśniętym gardłem. Lodovik Trema…

A także dobry kapitan i załoga.

Otworzył i zamknął usta. Rozpaczliwie potrzebował więcej informacji, ale Kreen z pewnością powiedział mu już wszystko, więc niczego więcej się od niego nie dowie.

– A Sarossa?

– Fala uderzeniowa dotrze do Sarossy za niecałe pięć dni, panie.

– Wiem o tym. Czy wysłano tam jakieś inne statki?

– Tak, panie. Cztery znacznie mniejsze wycofano z misji ratunkowych na Kisk, Purnę i Transdal.

– Na niebiosa, nie! – Chen wstał i prychnął. – Nikt tego ze mną nie konsultował. Nie wolno im odwoływać tych misji ratunkowych… I tak są już minimalne.

– Komisarzu, przedstawiciel Sarossy dwie godziny temu został przyjęty przez imperatora… bez naszej wiedzy. Przekonał imperatora i Farada Sintera, że…

– Sinter jest głupcem. Trzy światy porzucone, by ratować jeden, faworyzowany przez imperatora! On pewnego dnia zgubi swego pana.

Po chwili Chen ochłonął, zamknął oczy, skoncentrował się i przywołał umiejętności nabyte w toku kilkudziesięcioletniego specjalnego szkolenia, aby spokojnie i szybko znaleźć najlepsze wyjście z trudnej sytuacji.

Strata Lodovika, brzydkiego, lojalnego i nadzwyczaj pomysłowego Lodovika…

Ugnij się pod naporem przeciwności, zbierz siły do przeciwdziałania, pomyślał.

– Możesz dostarczyć mi sprawozdanie i dokładny zapis tych spotkań, Kreen?

– Tak, panie. Jeszcze nie zostały utajnione i przekazane nadwornym historykom. Zazwyczaj następuje to dwa dni po fakcie.

– Dobrze. Kiedy rozpocznie się dochodzenie i ludzie zaczną zadawać pytania, postaramy się, żeby słowa Sintera dostały się do wiadomości publicznej… Sądzę, że najnędzniejsze i najpopularniejsze dzienniki najlepiej posłużą do naszych celów. Może „Głos Wszystkich Światów” albo „Wielkie Ucho”.

Kreen uśmiechnął się.

– Ja preferuję „Oczy Imperatora”.

– Jeszcze lepiej. Nie będzie potrzebna żadna autoryzacja… po prostu kolejne plotki krążące wśród niewykształconego i niezadowolonego społeczeństwa. – Ze smutkiem pokręcił głową. – Nawet jeśli doprowadzimy do upadku Sintera, będzie to niewielka rekompensata za stratę Lodovika. Są jakieś szanse na to, że przeżył?

Kreen wzruszył ramionami. Nie znał się na takich sprawach.

Tak niewielu ludzi w Sektorze Imperialnym rozumiało kaprysy napędu nadprzestrzennego i naukowe aspekty skoku. A jednak był ktoś taki: były kapitan floty imperialnej, obecnie kupiec i czasem przemytnik, który specjalizował się w przesyłaniu towarów i pasażerów najszybszymi i najtajniejszymi kanałami… Bystry łobuz bez skrupułów, jak twierdzili niektórzy, w przeszłości świadczył Chenowi rozmaite usługi.

– Natychmiast umów mnie na spotkanie z Morsem Planchem.

– Tak, panie.

Kreen wypadł z pokoju.

Linge Chen zaczerpnął tchu. Czas, jaki przeznaczył na sesję z informatorem, dobiegł końca. Musiał wrócić do biura, aby osobiście spotkać się z generałami sektora i przedstawicielami planet zaopatrujących Trantor w żywność.

Wolałby teraz przemyśleć konsekwencje utraty Lodovika i plany wykorzystania głupoty Sintera, ale nawet taka tragedia i taka sposobność nie mogły przeszkodzić mu w wykonywaniu bieżących obowiązków.

Ach, te uroki władzy!

3

W ciągu ostatnich trzech lat tajny radca Farad Sinter tyle razy przekraczał swoje uprawnienia, że młody imperator Klayus mówił o nim jako„filarze niepohamowanej ambicji”. To typowo niezręczne sformułowanie, przynajmniej obecnie, wcale nie wyrażało podziwu czy przywiązania.

Sinter stał przed imperatorem, złożywszy dłonie w nieprzekonującym wiernopoddańczym geście. Klayus I, zaledwie siedemnastoletni młodzian, spoglądał na niego może nie ze złością, ale na pewno z irytacją. W niezbyt odległym dzieciństwie za często bywał karcony przez nauczycieli, starannie dobieranych i kontrolowanych przez komisarza Chena, w wyniku czego wyrósł na przebiegłego, niesfornego młodzieńca, inteligentniejszego, niż powszechnie przypuszczano, ale skłonnego do wybuchów gniewu. Wcześnie nauczył się jednej z podstawowych zasad postępowania z rywalizującymi ze sobą i pełnymi hipokryzji dworzanami: Nigdy nie zdradzaj nikomu, co naprawdę myślisz.

– Sinterze, dlaczego szukasz młodych mężczyzn i kobiet w Sektorze Dahl? – zapytał.

Sinter zadał sobie sporo trudu, żeby to ukryć. Ktoś bawił się w polityczne gierki i ktoś mu za to zapłaci.

– Panie, słyszałem o tych poszukiwaniach. Sądzę, że są prowadzone w ramach planu genetycznego pojednania.

– Tak, Sinterze, rozpocząłeś go przed pięcioma laty. Myślisz, że jestem za młody, żeby to pamiętać?

– Nie, Wasza Wysokość.

– Mam pewne wpływy w tym pałacu, Sinterze. Moje rozkazy nie zawsze są ignorowane!

– Oczywiście, że nie, Wasza Wysokość.

– Oszczędź mi tych żałosnych tytułów. Dlaczego polujesz na dzieci młodsze ode mnie, rozbijając lojalne rodziny i niepokojąc sąsiadów?

– Zrozumienie granic ludzkiej ewolucji na Trantorze jest niezwykle ważne, Wasza Wysokość.

Klayus podniósł rękę.

– Nauczyciele mówią mi, że ewolucja to długi, powolny proces genetycznych zmian, Sinterze. Czego spodziewasz się dowiedzieć, naruszając spokój poddanych i porywając dzieci?

– Wybacz, że miałem nadzieję posłużyć ci moją wiedzą, Wasza Wysokość, ale…

– I nienawidzę słuchać wykładów! – dodał Klayus głosem, który przypominał warknięcie.

– Jeśli jednak mogę dokończyć, za twoim pozwoleniem, panie, ludzie żyją na Trantorze od dwunastu tysięcy lat. Obserwowaliśmy już rozwój populacji o szczególnych cechach fizycznych, a nawet psychicznych: na przykład krępi i ciemnoskórzy mieszkańcy Dahla, panie, lub niektórzy robotnicy z Lavrenti. Są dowody, panie, że w ostatnim stuleciu u niektórych osobników rozwinęły się pewne nadzwyczajne właściwości… Naukowe dowody, jak również pogłoski o…

– Zdolności mentalistyczne, Sinterze?

Klayus zachichotał, osłaniając usta ręką, i podniósł oczy ku sklepieniu. Projekcje kilku ptaków spłynęły w dół i okrążyły ich, jakby zamierzały podziobać Sintera. Imperator prawie w każdej komnacie miał projektory odzwierciedlające jego nastroje, co wcale nie podobało się radcy.

– W pewnym sensie, Wasza Wysokość.

– Nadzwyczajna siła perswazji. Tak słyszałem. Może pozwalająca wpływać na wynik gier losowych albo czynić kobiety podatnymi na urok osobisty jej posiadacza? To by mi się podobało, Sinterze. Moje kobiety są coraz bardziej znużone moimi awansami. – Zrobił urażoną minę. – Widzę to.

Nie mogę mieć im tego za złe, pomyślał Sinter. Nadpobudliwy partner o niewielu zaletach i ciasnym umyśle…

– To interesujący problem i być może niezwykle istotny, Wasza Wysokość.

– Tymczasem możesz wywołać niepokoje w sektorach, w których już szerzy się niezadowolenie. Sinterze, to lekkomyślne nadużycie swobody, a raczej lekkomyślne łamanie swobód. Mam gwarantować poddanym bezpieczeństwo, a nie traktować ich jak obiekty okropnych eksperymentów zaspokajających prywatne zainteresowania i koniki moich ministrów, doradców czy nawet moje własne. Chociaż moje „koniki” to bardzo łagodne wierzchowce w porównaniu z twoimi, Sinterze!

Przez chwilę radcę zmroziła myśl, że imperator naprawdę zamierza okazać siłę woli oraz chęć rządzenia i zabroni mu tej działalności. Jednak Sinter z łatwością znajdował atrakcyjne dziewczyny dla młodego Klayusa i zastępował je innymi, kiedy znudził im się władca lub one jemu, więc imperator tolerował jego liczne grzeszki. Teraz też powieki imperatora zaczęły opadać, a jego ożywienie i irytację szybko zastępowało znużenie. Sinter obserwował to ze skrywaną ulgą. Klayus Młodszy jeszcze raz ustąpi.

– Proszę, przynajmniej nie rób tego tak ostentacyjnie, mój dobry człowieku – rzekł Klayus. – Zwolnij trochę. W swoim czasie dowiesz się tego, co chcesz wiedzieć, nieprawdaż? Jestem pewny, że masz na uwadze wyłącznie nasze dobro. A teraz, jeśli chodzi o tę uroczą Tyreshię…

Farad Sinter z pozornym zainteresowaniem słuchał żądań Klayusa, ale w rzeczywistości włączył rekorder, by później zapoznać się ze szczegółami. Nie mógł uwierzyć w swoje szczęście. Imperator nie zakazał mu działań! Istotnie, mógł wstrzymać i spowolnić mniej owocne badania, ale prowadzić je nadal.

Tak naprawdę wcale nie chodziło mu o ludzi, nawet tych o nadzwyczajnych zdolnościach. Sinter poszukiwał dowodów istnienia najniezwyklejszego i najdłużej trwającego spisku w dziejach ludzkości…

Spisku sięgającego czasów Cleona I i zapewne znacznie wcześniejszych.

Mit, legenda, postać pojawiająca się wciąż w historii Trantora. Mycogeńczycy nazywali go Danee. Był jednym z tajemniczych Wieczystych i Sinter postanowił dowiedzieć się o nim więcej, nawet ryzykując swoją reputację.

Historie o Wieczystych traktowano jeszcze mniej poważnie niż opowieści o duchach. Na Trantorze, na którym w ciągu niezliczonych wieków żyły nieprzebrane rzesze ludzi, wielu wierzyło w duchy. Natomiast tylko nieliczni przywiązywali wagę do opowieści o Wieczystych.

Imperator mówił o kobiecie, którą się interesował, a Sinter udawał, że słucha, lecz myślami był daleko… O całe lata.

Wyobrażał sobie, że to jemu przypadnie zasługa ocalenia Imperium. Napawał się ekscytującymi wizjami, w których zasiadał na tronie lub jeszcze lepiej – zastępował Linge Chena na stanowisku szefa Komisji Bezpieczeństwa Publicznego.

– Faradzie! – rzucił ostro imperator.

Rekorder Sintera natychmiast powtórzył mu ostatnie pięć sekund wypowiedzi.

– Tak, Wasza Wysokość. Tyreshia rzeczywiście jest piękną kobietą, znaną z żywego usposobienia i ambicji.

– Ambitne kobiety mnie lubią, prawda, Faradzie? – spytał chłopiec znacznie łagodniejszym tonem.

Matka Klayusa miała ambicje, które udawało jej się zaspokajać, dopóki nie naraziła się Linge Chenowi. Próbowała na nim swoich sztuczek w obecności jednej z jego żon. Chen był niezwykle lojalny wobec swych małżonek.

To dziwne, że taki słaby człowiek jak Klayus lubił silne kobiety, które nieuchronnie nudziły się nim. Po pewnym czasie nawet najambitniejsze z nich nie potrafiły ukryć znudzenia. A kiedy dowiadywały się, kto naprawdę sprawuje władzę…

Ani Sintera, ani Linge Chena nie interesował seks. Władza była znacznie przyjemniejsza.

4

Największe przedsięwzięcie inżynieryjne w historii Trantora zakończyło się spektakularną klęską dziesięć lat wcześniej, lecz skutki tego niepowodzenia wciąż były odczuwalne w ważnym, zatłoczonym i niespokojnym Sektorze Dahl. Cztery miliony inżynierów i techników ciepłownictwa, wspomaganych przez dziesięć milionów robotników, a nawet nielegalnie wykorzystywane tiktoki, przez dwadzieścia lat usiłowało wprowadzić pod powierzchnię Trantora rurę długości ponad dwustu kilometrów. Różnica temperatur na tej głębokości i na powierzchni pozwoliłaby wytworzyć dość energii, by zaspokoić potrzeby Trantora na następne pięćdziesiąt lat…

Niestety możliwości nie dorównały ambicjom. Inżynierowie okazali się nieudolni, wśród kierownictwa projektu wybuchały afery korupcyjne i skandale na wszystkich szczeblach, a dahlijscy robotnicy zbuntowali się, co o dwa lata wydłużyło czas realizacji. Kiedy wreszcie zakończono prace, doszło do katastrofy.

Szyb i połączone z nim wieże wymienników ciepła zawaliły się, zabijając sto tysięcy Dahlijczyków, w tym siedem tysięcy cywilów mieszkających bezpośrednio nad szybem, pod najstarszą z kopuł Dahla. Najbliższe rurociągi pomocnicze również były zagrożone i tylko heroiczna akcja ratunkowa pozwoliła uniknąć jeszcze większego nieszczęścia – odwaga osobista wkroczyła tam, gdzie zawiodły kadry kierownicze i umiejętności.

Od tej pory Dahl znajdował się w cieniu politycznej chmury i stał się kozłem ofiarnym na świecie, który ciągle pokładał trochę zaufania w swoich przywódcach. Prawdę mówiąc, Linge Chen przesłuchał i postawił przed sądem wszystkich skorumpowanych urzędników, niekompetentnych projektantów i nieuczciwych dostawców. Dopilnował, by dziesiątki tysięcy skazano i posłano do rikeriańskiego więzienia lub na ciężkie roboty w najgorszych podziemnych rurociągach ciepłowniczych.

Jednak ekonomicznych skutków katastrofy nie dało się złagodzić. Dahl nie mógł już dostarczać wyznaczonych przez Imperium ilości energii. To zadanie usiłowały przejąć inne sektory i Dahl całkowicie stracił łaskę władz. Jego mieszkańcy wegetowali.

W takim świecie urodziła się i wychowała Klia Asgar – w nędznych barakach niegdyś zamieszkanych przez robotników. Jej ojciec stracił pracę rok przed jej przyjściem na świat i przez całe jej dzieciństwo na zmianę marzył o powrocie dawnych dobrych czasów… lub zapijał się samogonem paskudnie cuchnącym drożdżami. Matka umarła, gdy Klia miała cztery lata, i od tej pory dziewczynka chowała się sama, co udawało jej się niezwykle dobrze, zważywszy, że od początku los zdecydowanie jej nie sprzyjał.

Klia była Dahlijką średniego wzrostu, szczupłą i żylastą, o chudych, silnych palcach i smukłych dłoniach. Włosy miała krótkie i czarne i odziedziczyła rodzinną cechę, jaką były delikatne włoski na policzkach, nadające jej wyrazistym rysom nieco łagodniejszy wygląd.

Szybko się uczyła, szybko działała i – co zadziwiające – potrafiła się śmiać i wyrażać uczucia. W wolnych chwilach marzyła o niesprecyzowanych zmianach na lepsze, jakie byłyby możliwe w innym świecie i życiu, ale tu pozostawały tylko marzeniami. Nazbyt często marzyła o bliskim związku z jakimś przedsiębiorczym i przystojnym wąsatym mężczyzną, najwyżej pięć lat starszym od niej…

Nikt taki nie pojawił się w jej życiu. Nie była piękna, a szacunek i przywiązanie innych były jedynymi emocjami, na jakie nie chciała wpływać swoim zadziwiającym darem. Gdyby taki mężczyzna pojawił się bez nakłaniania go, to doskonale, ale nie zamierzała nalegać za wszelką cenę. Wierzyła, że zasługuje na coś lepszego.

W innej epoce i innych, dawno zapomnianych czasach Klię Asgar nazywano by romantyczką i idealistką. W Dahlu roku 12067 ery galaktycznej po prostu uważano ją za upartą, lecz naiwną szesnastolatkę. Ojciec powtarzał jej to, ilekroć był na tyle trzeźwy, żeby cokolwiek powiedzieć.

Klia dziękowała losowi za drobne łaski. Ojciec nie był brutalny ani wymagający. Trzeźwy sam troszczył się o swoje potrzeby, pozwalając jej robić to, co chciała: działać na czarnym rynku, przemycać luksusowe artykuły dla bardziej przedsiębiorczych i mniej uciskanych przez Imperium mieszkańców sektora… Cokolwiek, byle przeżyć. Rzadko się widywali i już od dwóch lat nie mieszkali razem. Od tamtej kłótni i tego, co zrobiła w gniewie.

Tego dnia stała na promenadzie nad Rynkiem Dostawców, najnędzniejszą i cieszącą się najgorszą sławą dzielnicą handlową Dahla, czekając na nieznanego mężczyznę w ciemnozielonym ubraniu, który miał odebrać paczkę. W imitacji nieba na sklepieniu kopuły pojawiały się kwadratowe migoczące dziury, które rzucały cienie na tłum rzednący z nadejściem wieczoru i pory spoczynku robotników pierwszej zmiany. Mężczyźni i kobiety kończyli skromne zakupy na kolację, częściej wymieniając towary, niż płacąc kredytami. W Dahlu powstał niezależny system ekonomiczny. W ciągu pięćdziesięciu lat, rozmyślała Klia, sektor mógłby się uniezależnić, zastępując słaby i kulejący system gospodarczy Imperium znacznie prymitywniejszym, lecz stabilniejszym. To jednak również było tylko marzenie…

Na obrzeżu targowiska stali imperialni inspektorzy handlowi: uzbrojeni w kamery mężczyźni i kobiety nieustannie obserwujący tłum. W sprawach związanych z pieniędzmi i polityką Trantor wspinał się na wyżyny pomysłowości, myślała Klia. We wszystkich innych sprawach był intelektualnym bankrutem.

Ujrzała mężczyznę, który pasował do podanego jej opisu. Stał między dwoma wszechobecnymi inspektorami handlowymi. Nosił workowaty, brudnozielony garnitur i płaszcz. Inspektorzy zdawali się nie zwracać na niego uwagi, tak samo jak ignorowali Klię, kiedy przyszła na targowisko. Obserwowała to zmrużonymi oczami, zastanawiając się, czy ich przekupił, czy też użył jakiegoś innego sposobu, aby nie zwracać na siebie uwagi.

Jeśli potrafił to, co ona, może mógłby się nadawać na wspólnika – chyba że przewyższał ją umiejętnościami. W takim wypadku powinna unikać go jak zarazy. Klia jednak jeszcze nigdy nie spotkała kogokolwiek, kto byłby silniejszy od niej.

Podniosła rękę, zgodnie z instrukcjami. Szybko ją zauważył i ruszył ku niej żwawym, niemal tanecznym krokiem. Spotkali się na schodach wiodących z promenady na targ i postój taksówek. Z bliska mężczyzna w brudnozielonym ubraniu miał pospolitą i nierzucającą się w oczy twarz, której nie dodawał uroku cienki, nieprzekonujący wąsik. Klia dostatecznie szanowała tradycję, by podziwiać sumiaste męskie wąsy; zarost obcego nie zrobił na niej wrażenia.

Spojrzał prosto na nią i uśmiechnął się. Końce wąsika uniosły się i zza gładkich, dziecinnych warg błysnęły równe zęby.

– Masz to, czego chcę – rzekł. Nie pytał, tylko stwierdził.

– Mam nadzieję. Przyniosłam to, co mi kazano.

– To – rzekł mężczyzna, wskazując paczuszkę – jest nieistotne. – Pomimo to wręczył jej garść kredytów i z nikłym uśmiechem wziął pakiecik. – Szukałem ciebie. Znajdźmy jakieś spokojne miejsce, gdzie będziemy mogli porozmawiać.

Klia nieznacznie się cofnęła. Nie wątpiła, że potrafi się obronić. Dotychczas zawsze potrafiła. Tylko że jeszcze nigdy nie dała się tak zaskoczyć.

– Jak spokojne? – zapytała.

– Wystarczy, jeśli nie będzie słychać ruchu ulicznego – odparł, podnosząc ręce i pokazując jej wnętrze dłoni.

W pobliżu targowiska było mało takich miejsc. Odeszli kilka przecznic dalej i znaleźli niewielkie stoisko z lodami. Mężczyzna kupił jej czerwone, które przyjęła, chociaż nie lubiła tego popularnego przysmaku. Sobie kupił małą gałkę ciemnego stymulanta, który lizał z godnością, gdy siedzieli przy trójkątnym stoliczku.

Kwadrat nieba nad ich głowami pociemniał tak bardzo, że ledwie widziała twarz towarzysza. Jego wargi zdawały się płonąć wokół gałki loda.

– Szukam dziewcząt i chłopców, którzy chcieliby zobaczyć inne części Trantora – powiedział.

Klia skrzywiła się.

– Wysłuchałam tylu werbowników, że starczy mi na całe życie.

Zaczęła się podnosić. Mężczyzna wyciągnął rękę i chwycił ją za ramię. W milczeniu usiłowała go zmusić, żeby ją zabrał.

– Dla twojego dobra – powiedział i nie zareagował.

Wytężyła wszystkie siły.

– Puść mnie – rozkazała.

Cofnął rękę jak ukłuty szpilką. Wydawało się, że minęło kilka sekund, zanim się pozbierał.

– Oczywiście. Jednak to dobry moment, żeby posłuchać.

Klia przyglądała mu się z zaciekawieniem. Wcale go nie zmusiła: usłuchał jej jak sługa wykonujący rozkaz pani, a nie młodej dziewczyny, którą próbował zwerbować na ulicy. Klia skoncentrowała się jeszcze bardziej. Pod niezbyt atrakcyjną powierzchownością napotkała nieoczekiwane rezerwy sił, głęboki spokój, stalowe nerwy. Jego emocje miały po prostu inny smak.

– Słucham tylko tego, co mnie interesuje – oświadczyła. Zaczynała być nadto arogancka. Uważała się za porządną dziewczynę, a nie pyskatą ulicznicę.

– Rozumiem – rzekł mężczyzna. Dokończył stymulant i zręcznie wrzucił patyczek do pojemnika.

Właścicielka podeszła do pojemniczka, wyjęła pięć patyków – kiepski ruch w interesie – i zaniosła je na zaplecze do czyszczenia.

– No cóż, interesuje cię przetrwanie?

Skinęła głową.

– Ciekawy temat.

– Zatem słuchaj uważnie. – Nachylił się ku niej. – Wiem, kim jesteś i co potrafisz.

– Kim jestem? – zapytała Klia.

Spojrzał w górę w tej samej chwili, gdy znajdujący się tuż nad nimi prostokąt znów zamigotał i rozjaśnił się. Mężczyzna miał dziwnie żółtawą skórę, jakby pomalowaną z powodu jakiejś choroby, ale nie dostrzegła dziobów po gorączce mózgowej. Klii zostały po tej chorobie głębokie ślady na policzkach, zasłonięte przez ciemne włoski.

– Jako dziecko przeszłaś gorączkę mózgową, prawda? – zapytał.

– Jak większość dzieci. To typowe na Trantorze.

– I nie tylko tutaj, młoda przyjaciółko. Na wszystkich zamieszkanych przez ludzi światach. Gorączka mózgowa to wszechobecny towarzysz inteligentnej młodzieży. Jest zbyt powszechna, by zwracać na nią uwagę, i zbyt niewinne, by je leczyć. Jednak w twoim wypadku nie była to typowa choroba wieku dziecięcego. O mało cię nie zabiła.

Kiedy Klia chorowała, matka opiekowała się nią, a kilka miesięcy później zginęła w wypadku w rurociągach. Dziewczyna prawie jej nie pamiętała, ale ojciec opowiedział jej wszystko o tej chorobie.

– I co z tego?

Jego oczy były dziwnie jasne i nagle uświadomiła sobie, że nie spoglądają na jej twarz, lecz w jakiś punkt na jej czole.

– Kiepsko widzę. Poruszam się, wyczuwając ludzi: to, gdzie są, jak chodzą i mówią. W odludnych miejscach czuję się nieswojo, dlatego wolę tłumy. Ty… nie. Tłum cię irytuje. Trantor to zatłoczony świat. On cię ogranicza.

Klia mrugała, zastanawiając się, czy postąpiłaby nieuprzejmie, gdyby patrzyła nadal w jego niewidzące oczy. Chociaż w takiej sytuacji nie zamierzała się tym przejmować.

– Jestem tylko posłańcem, a czasem pośrednikiem – powiedziała. – Nikt nie zwraca na mnie uwagi.

– Czuję, jak usiłujesz na mnie wpłynąć. Chcesz, żebym zostawił cię w spokoju. Niepokoję cię, głównie dlatego, że dostrzegasz odrobinę prawdy w tym, co ci mówię. Mam rację?

Klia zmrużyła oczy. Nie chciała, by ten ślepiec w brudnozielonym płaszczu uważał ją za kogoś szczególnego czy godnego zapamiętania. Zamknęła oczy i skoncentrowała się. Zapomnij o mnie, rozkazała mu w myślach. Mężczyzna przechylił głowę na bok, jakby ścierpła mu szyja. Jego myśli miały taki dziwny smak! Jeszcze nigdy nie spotkała się z takim umysłem.

I przysięgłaby, że kłamał: wcale nie był ślepy… Wszystko to nie miało jednak żadnego znaczenia wobec faktu, że nie zdołała go skłonić, by o niej zapomniał.

– Nieźle sobie radzisz jak na dziecko – rzekł ściszonym głosem. – Aż za dobrze. Niektórzy poszukują takich, którzy zbyt dobrze sobie radzą. Członkowie sił specjalnych imperatora, tajna policja… Oni nie są przyjaźnie nastawieni. – Wstał, wygładził płaszcz i strzepnął okruchy z pośladków. – Te krzesła są brudne – mruknął. – Próba nakłonienia mnie, abym o tobie zapomniał, była niezwykle przekonująca, może najsilniejsza, z jaką miałem do czynienia, ale brak ci pewnych umiejętności… Będę cię pamiętał, ponieważ muszę pamiętać. Teraz na Trantorze jest zdumiewająco wielu ludzi o twoich umiejętnościach, może tysiąc czy dwa. Ktoś, nieważne kto, powiedział mi, że waszą typową cechą jest niezwykle silna reakcja na gorączkę mózgową. Ci, którzy na ciebie polują, są w błędzie. Uważają, że ta choroba cię ominęła. – Mężczyzna uśmiechnął się. – Nudzę cię – powiedział. – Nie lubię być tam, gdzie mnie nie chcą. Pójdę już. – Odwrócił się, przez chwilę szukał kogoś, kto mógłby go poprowadzić, a potem zrobił krok naprzód.

– Nie – wykrztusiła Klia. – Zaczekaj chwilę. Chcę cię o coś zapytać.

Przystanął i lekko zadrżał. Nagle wyglądał na zupełnie bezbronnego. Myśli, że mogę go skrzywdzić. I może tak jest! – przemknęło Klii przez głowę. Chciała zrozumieć ten dziwny smak – czysty i niezwykle pociągający, jakby w tym człowieku, pod cienką maską pozorów, kryła się uczciwość i dobroć, z jakimi jeszcze nigdy się nie spotkała.

– Nie nudzę się – powiedziała Klia. – Jeszcze nie.

Mężczyzna w brudnozielonym ubraniu ponownie usiadł i położył dłoń na stoliku. Odetchnął głęboko. On wcale nie musi oddychać, pomyślała Klia i natychmiast uznała ten pomysł za absurdalny.

– Pewien mężczyzna i pewna kobieta od wielu lat szukają takich jak ty. Zebrali już liczną grupę. Mam nadzieję, że jej członkom dobrze się wiedzie tam, dokąd wysłała ich ta para. Ja nie mam ochoty ryzykować.

– Kim są ci ludzie?

– Powiadają, że kobieta to Wanda Seldon Palver, wnuczka Hariego Seldona.

Klia nie znała tego nazwiska. Wzruszyła ramionami.

– Możesz pójść do nich, jeśli chcesz… – zaczął mężczyzna, ale ona skrzywiła się i przerwała mu.

– Wygląda na to, że mają powiązania – stwierdziła, wymawiając ostatnie słowo w pogardliwy sposób zarezerwowany dla ludzi związanych z pałacem, komisarzami i innymi urzędnikami Imperium.

– Och, tak. Seldon był kiedyś Pierwszym Ministrem i powiadają, że wnuczka wielokrotnie wyciągała go z tarapatów, prawnych i innych.

– Jest banitą?

– Nie, wizjonerem.

Klia wydęła wargi i znów zmarszczyła brwi. W Dahlu wizjonerów było na pęczki: wariaci na rogach ulic, bezrobotni, bezdomni, przeważnie doprowadzeni do szaleństwa przez pracę w ciepłowniach. Mężczyzna w brudnozielonym ubraniu bacznie obserwował jej reakcje.

– To nie dla ciebie? No cóż, inny człowiek także szuka takich jak ty…

– Jakich? – spytała nerwowo Klia. Potrzebowała więcej czasu, żeby wszystko przemyśleć, żeby zrozumieć. – Nie pojmuję.

Delikatnie sprawdziła jego mechanizmy obronne, mając nadzieję, że mężczyzna tego nie wyczuje. Drgnął, jakby go uderzyła.

– Jestem twoim przyjacielem, a nie wrogiem, którym trzeba delikatnie manipulować. Wiem, że ryzykuję, rozmawiając z tobą. Wiem, co mogłabyś mi zrobić, gdybyś bardzo się postarała. Ktoś inny, zajmujący wysokie stanowisko, uważa takich jak wy za potwory. Zupełnie nie rozumie sytuacji. Najwyraźniej uważa was za roboty.

Klia roześmiała się.

– Takie jak tiktoki? – spytała.

Maszyny robocze wycofano z eksploatacji na długo przed jej narodzeniem. Zakazano ich wykorzystywania ze względu na częste i niewytłumaczalne bunty, po których ludziom do dziś pozostał głęboki uraz.

– Nie. Jak roboty z historii i legend. Wieczyści. – Wskazał ręką na zachód, w kierunku Sektora Imperialnego i pałacu. – To szaleństwo, ale jak z każdym imperialnym szaleństwem, niełatwo z nim walczyć. Byłoby najlepiej, gdybyś stąd odeszła, a ja wiem, dokąd powinnaś się udać… na Trantorze. To niedaleko stąd. Mogę ci w tym pomóc.

– Nie, dziękuję – powiedziała.

W tej historii było zbyt wiele niejasności, by Klia powierzyła swój los nieznajomemu, choćby mówił nawet najbardziej przekonująco. Nie potrafiła powiązać jego słów z tym, co wyczuwała w jego umyśle.

– A więc weź to. – Mężczyzna wsunął jej w dłoń małą wizytówkę i znowu wstał. – Zadzwonisz. Nie mam co do tego wątpliwości. To tylko kwestia czasu. – Spojrzał na nią bystrymi, w pełni sprawnymi oczami. – Wszyscy mamy jakieś małe tajemnice – rzekł i odszedł.

5

Lodovik stał sam na mostku Włóczni Chwały i spoglądał przez wielki dziobowy iluminator na scenę, którą uznałby za niewiarygodnie piękną, gdyby był człowiekiem. Jednakże robot z trudem mógł ogarnąć koncepcję piękna; widział to, co znajdowało się wokół statku, i rozumiał, że dla człowieka byłoby to interesujące, lecz dla niego najbliższą analogią piękna była wierna służba i perfekcyjne wypełnianie obowiązków. W pewnym sensie ucieszyłby się, gdyby mógł powiadomić kogoś, że za oknem rozciąga się piękny widok, ale jego najważniejszym obowiązkiem byłoby ostrzec tego człowieka, że obraz ów stworzyły niezwykle niebezpieczne siły…

Nie miał szansy tego zrobić, gdyż ludzie na pokładzie Włóczni Chwały już nie żyli. Kapitan Tolk zmarł ostatni, bez zmysłów, z wyniszczonym ciałem. W ciągu kilku ostatnich godzin, jakie mu zostały, przekazał Lodovikowi, co ten powinien zrobić, żeby doprowadzić statek do celu: naprawić napęd nadprzestrzenny, przeprogramować system nawigacyjny, oszczędzać moc, żeby przetrwać. Ostatnie słowa kapitana Tolka były pytaniem.

– Jak długo możesz przeżyć… chciałem powiedzieć: funkcjonować?

Lodovik powiedział mu.

– Sto lat bez uzupełniania zapasu paliwa.

Wtedy Tolk zapadł w niespokojny półsen, który poprzedził zgon.

Dwieście ludzkich istnień ciążyło na pozytronowym mózgu Lodovika i spowalniało jego działanie, podobnie jak ubytek energii. To minie. Nie był odpowiedzialny za ich śmierć. Po prostu nie mógł temu zapobiec. Co jednak samo w sobie wystarczało, by czuł znużenie.

A widok…

Sarossa była słabo widoczną gwiazdą, wciąż odległą o sto miliardów kilometrów, ale fala uderzeniowa rozpościerała swój długi ogon niczym ogromny, niesamowity pokaz sztucznych ogni.

Strumienie wysokoenergetycznych cząstek napotykały wiatr słoneczny z sarossańskiego układu i tworzyły olbrzymie ciemne zorze, które falowały jak pochodnie. W tej mętnej poświacie dostrzegał słabe ślady czerwieni i zieleni. Przełączywszy postrzeganie na zakres ultrafioletu, ujrzał jeszcze więcej kolorów, gdy wypchnięte przez eksplozje rzadkie obłoki podążały przez pobliskie obszary gwiezdnego pyłu, lodu i gazu.

Tak mało miał czasu i tak niewiele mógł zrobić…

Co gorsza, Lodovik czuł, że w jego mózgu zachodzą zmiany. Neutrina i inne rodzaje promieniowania przedarły się przez zbroję pól siłowych statku i nie tylko zabiły wszystkich ludzi. Był przekonany, że w jakiś sposób uszkodziły jego układy pozytronowe. Nie zakończył dotychczas autodiagnostyki, która mogła potrwać jeszcze kilka dni, ale obawiał się najgorszego.

Jeśli uszkodzone zostały podstawowe funkcje, będzie musiał się zniszczyć. W minionych wiekach po prostu przeszedłby w stan uśpienia do czasu, aż naprawi go jakiś człowiek lub inny robot, ale teraz nie mógł pozwolić, by odkryto, kim naprawdę jest.

Cokolwiek się stanie, wydawało się bardzo mało prawdopodobne, by ktoś dociekł prawdy. Włócznia Chwały zaginęła w kosmosie jak mikrob w oceanie. Pomimo instrukcji kapitana nie udało mu się zlokalizować usterek ani dokonać napraw. Gwałtowne przejście do i z nadprzestrzeni spaliło wszystkie układy łączności nadświetlnej. Statek automatycznie nadał sygnał alarmowy, ale była znikoma szansa, by ktoś go usłyszał przez niezwykle wysokie promieniowanie fali uderzeniowej.

Tajemnica Lodovika była bezpieczna. Jednakże przestał być użyteczny dla Daneela i ludzkości.

Dla robota obowiązek był wszystkim, indywidualny byt natomiast niczym, a jednak w obecnych okolicznościach mógł spoglądać przez iluminator na efekty działania fali uderzeniowej i mimochodem zastanawiać się nad fizyką tego procesu. Chociaż nie przestał nieustannie rozważać problemów związanych ze swoją długofalową misją, w trakcie tych rozmyślań potrafił zawędrować na mostek, nawet nie zauważając kiedy.

Ludzie takie chwile nazywają introspekcją. Introspekcja niewynikająca z potrzeby wykonania obowiązku była dla niego czymś więcej niż nowością: była niepokojąca. Gdyby mógł, Lodovik chętnie pozbyłby się tego uczucia.

Jako robot był przede wszystkim zaniepokojony zachodzącymi w nim zmianami. W minionych wiekach, podczas renesansu robotyki na niemal zapomnianych światach, Aurorze i Solarii, konstruowano maszyny z ograniczeniami wykraczającymi poza Trzy Prawa. Robotom, z nielicznymi wyjątkami, nie wolno było projektować i budować innych robotów. Chociaż mogły przeprowadzać na sobie drobne naprawy, tylko kilka starannie wybranych egzemplarzy mogło naprawiać poważne uszkodzenia innych maszyn.

Lodovik nie mógł usunąć uszkodzenia swojego mózgu, jeśli to było uszkodzenie, co wcale nie było pewne. Jednak grzebanie w umyśle robota, z jego skomplikowanym oprogramowaniem, tym bardziej nie wchodziło w grę.

W Galaktyce pozostało tylko jedno miejsce, gdzie można było naprawić, a czasem nawet wyprodukować robota. Tym miejscem była założona dziesięć tysięcy lat wcześniej przez R. Daneela Olivawa baza na Eos, daleko poza granicami rozrastającego się Imperium. Lodovik nie był tam od dziewięćdziesięciu lat.

Pomimo tego robotem kierowała silna chęć przeżycia wynikająca z Trzeciego Prawa. Mając dość czasu na rozważanie swego położenia, Lodovik zastanawiał się, czy rzeczywiście ktoś może go odnaleźć i uratować, odsyłając do naprawy na Eos…

Zdawało się to wysoce nieprawdopodobne. Pogodził się ze swym losem: spędzi jeszcze dziesięć lat na tym uszkodzonym statku, dopóki nie wyczerpie się minireaktor, bez jakiegokolwiek zajęcia, niczym mechaniczny Robinson Crusoe, niemający nawet wyspy, którą mógłby badać i przekształcać.

Lodovika nie przerażała myśl o czekającym go losie. Potrafił jednak wyobrazić sobie, co czułby na jego miejscu człowiek, a to samo w sobie budziło niepokój robota.

Na domiar wszystkiego słyszał głosy – a raczej głos. Brzmiał jak głos człowieka, ale odzywał się nieregularnie, przekazując jedynie fragmenty informacji. Miał nawet imię, chyba Voldarr. I sprawiał wrażenie, że nadlatuje z kompletnej międzygwiezdnej pustki, napędzany przez ogromne, lecz słabe pola sił…

Szukając plazmowych widm żyjących gwiazd, pławiąc się w neutrinowym cieple martwych i umierających gwiazd, których neutrina upajają jak narkotyczny dym. Umykając przed nudą Trantora, ponownie zacząłem się nudzić – i znalazłem, między gwiazdami, robota w opresji! Jednego z tych Wieczystych, sprowadzonego, by zastąpił wiele zniszczonych… Spójrzcie, przyjaciele, moi znudzeni przyjaciele, którzy nie macie i nie znacie ciała, a także nie tolerujecie żadnych cielesnych ideałów…

Oto jeden z waszych znienawidzonych zbawców!

Głos umilkł. W połączeniu z przygnębieniem wywołanym śmiercią kapitana oraz załogi Włóczni Chwały, jak również z dziwnym niepokojem, ten tajemniczy głos – będący niewątpliwie złudzeniem i objawem poważnego uszkodzenia – doprowadził robota do stanu będącego odpowiednikiem ludzkiego załamania nerwowego.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Tytuł oryginału: Foundation and Chaos

Copyright © 1998 by the Estate of Isaac Asimov and Greg Bear

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2025

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor serii: Piotr Hermanowski

Redaktor: Błażej Kemnitz

Opracowanie graficzne serii i projekt okładki: Jacek Pietrzyński

Ilustracja na okładce

© Jean P. Targete

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Fundacja i chaos, wyd. II, Poznań 2025)

ISBN 978-83-8338-997-4

WYDAWCA

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań, Polska

tel. +48 61 867 47 08, +48 61 867 81 40

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer