Jolanta Cywinska

Zamek na skraju światów

Saga

Zamek na skraju światów

Zdjęcie na okładce: Shutterstock

Copyright © 2021 Jolanta Cywińska i SAGA Egmont

Wszystkie prawa zastrzeżone

ISBN: 9788726815153

1. Wydanie w formie e-booka

Format: EPUB 3.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą Wydawcy oraz autora.

www.sagaegmont.com

SAGA Egmont, spółka wydawnictwa Egmont

ZAMEK

NA SKRAJU

ŚWIATÓW

Rozdział I

Zbierało się na burzę. Niebo nad zamkowym wzgórzem pociemniało i coraz wyraźniej nabrzmiewała na nim granatowosina chmura przecinana od czasu do czasu ognistymi żyłami błyskawic. Z daleka słychać już było niewyraźne pomruki. Nawet najmniejszy powiew wiatru nie mącił nieznośnego bezruchu powietrza. Tylko wrony, które w pobliżu miały swoje gniazda, skrzeczały przeraźliwie potęgując trwogę. Nad oczywistym miejscem ludzkiego trwania zawisła groza nieobliczalnego żywiołu.

W tej godzinie spisku natury przeciw człowiekowi Jan Słoń siedział w swoim biurze w zamkowym muzeum i przeglądał dokumenty. – „Nadzieja życia” – obraz na płótnie, komisja zakupów... tak, numer inwentarza... OK. – mruczał do siebie. Wtem głośny grzmot wstrząsnął zamkiem. – Przyszła – oznajmił sam sobie i przerwawszy pracę podszedł do okna.

Nie ulegało wątpliwości, że był w zamku ostatnim spóźnionym panem. Już półtora roku minęło, jak został tu dyrektorem i zarazem kustoszem, chociaż w urzędzie powiatowym zwracano się do niego wyłącznie „panie dyrektorze”. Było smutnym faktem, że Jana Słonia od wszystkich panów, którzy poprzednio władali zamczyskiem różnił absolutny brak gotówki na zaspokajanie potrzeb okazałego zabytku. Słowo „dyrektorze”, wymawiane z właściwym akcentem, miało go niejako podnosić na duchu, by nie wypadał gorzej na tle utytułowanych poprzedników. Zamek ów zresztą miał bogate dzieje. Na najwyższym okolicznym wzgórzu rozsiadł się już w średniowieczu, by czuwać nad okolicą i nieprzyjaciół trzymać na dystans. Potem kilkakrotnie był burzony, odbudowywany, rozbudowywany, przebudowywany, ale zawsze wracał w to samo miejsce mimo niesprzyjających podmuchów historii, wlokąc za sobą pamiątki po kolejnych pokoleniach swoich mieszkańców. Zebrano je w kilku salach. Duża część zamku była jednak nieczynna i od dawna nieużywana. Teraz urząd miasta szukał inwestora, który by ją ożywił.

Jana Słonia rzuciła w te strony jego własna historia, tyle że zjawił się tu kilka wieków później niż zamek i zupełnie przypadkiem, przywiany wichrem wydarzeń na jego wydziale. Nie mógł tam dłużej zostać. Musiał czym prędzej zaszyć się gdzieś daleko od uczelni. Morowice nadawały się do tego idealnie. Ludzie wokół mieli tak inne problemy, że to co go dręczyło, wydawało mu się niekiedy prawie nierealne. Na jedno tylko się nie zgodził, żeby zamieszkać w tych sędziwych murach, chociaż przygotowano dla niego wygodny pokój socjalny z aneksem kuchennym i łazienką. On jednak wolał wynajmować kwaterę w miasteczku. W zamku czuł się nieswojo, toteż nocną opiekę nad nim zostawił stróżowi.

Jan odszedł od okna i ogromnymi krokami przemierzał swój gabinet. Burza najwyraźniej nie mogła się zdecydować. W gabinecie zrobiło się przeraźliwie duszno.

– Uff, nie ma czym oddychać – mruknął Jan i nalał sobie szklankę wody mineralnej. Poczuł się lepiej. Chwilę później zerwał się wiatr, gdzieś na piętrze trzasnęło okno. Nawałnica znowu była bliżej, a grzmoty dudniły nieprzyjemnym echem.

– Muszę zamknąć to cholerne okno – stwierdził kierując się ku drzwiom. – No, teraz zgodnie z tym, co się mówi o starych zamczyskach, powinienem niezwłocznie spotkać na schodach jakiegoś ducha, bo to nikt inny tylko on tam się tłucze – pomyślał i sam nie wiedział dlaczego obleciał go strach.

Nic z tego. Jan spokojnie wszedł na górę, zamknął okno i wrócił do gabinetu. Burza rozszalała się na dobre. Pioruny waliły, a woda deszczowa, łącząc się w małe strumyki, z szumem spływała z zamkowego wzgórza. Jan Słoń znowu spojrzał na rozłożone na biurku papiery.

– Nad czym to ja się zastanawiałem? Aha, nad rachunkami. – Rzeczywiście przydałby się tu jakiś duch, najlepiej Hieronima Breckiego. Może on znalazłby cudowny sposób pomnożenia pieniędzy, które mi przyznano. Podobno znakomicie radził sobie z finansami i dwa razy bogato się ożenił. Ja na liczeniu się nie znam. Znam się za to na historii sztuki. W końcu jestem humanistą i natura stworzyła mnie do innych celów niż biadolenie nad liczbami – stwierdził melancholijnie i podparł się na łokciach obserwując deszcz spływający po szybach. Wydawało mu się, że słyszy jakieś dalekie wołanie. Chwilę nasłuchiwał. Nic. – To ta ulewa tak przeraźliwie bębni. Jak to było w tym wierszu: „O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni...” eee dalej nie pamiętam.

Kim był właściwie Jan Słoń? On sam czasami nie znał odpowiedzi na to pytanie. Bywało, że z upodobaniem przeglądał swoją metrykę urodzenia. Wynikało z niej, że jest synem Józefa Słonia i Danuty z Lipków Słoniowej oraz że lat ma prawie trzydzieści pięć. A żeby nie stracił z oczu właściwego kierunku, napisane było również, gdzie się urodził. Podpis i stempel urzędnika, potwierdzający, że fakt ów istotnie miał miejsce. To wszystko. Tak wyglądał początek jego życiorysu, resztę stopniowo dopisywał sobie sam, konsumując rok po roku z przyznanych mu lat.

Czasami chudł, czasami tył, włosy miał brązowe, oczy szare, a twarz zazwyczaj skrzywioną od eksperymentów, jakie przeprowadzał na nim los. Jedno było pewne: żył i musiał wykonywać te czynności, które z reguły przypadają żyjącym w udziale.

Jan Słoń był niewierzący. Miał dość problemów z życiem doczesnym, żeby jeszcze mógł myśleć o pozagrobowym. Dzięki swojej niewierze odpędzał przynajmniej to zmartwienie, a taką miał już naturę, że lubił martwić się na zapas.

Do tej pory mieszkał w Dużym Mieście, które – podobnie jak on – miało ogromne ambicje. Jan Słoń codziennie chodził do pracy i codziennie w taki sam sposób z niej wracał, aby następnego dnia, po wykonaniu wokół siebie niezbędnych czynności pielęgnacyjnych, znowu pójść do pracy i znowu z niej wrócić.

Jan Słoń mieszkał w bloku z wielkiej płyty i bolało go bardzo, że każdego dnia, jak swoich sobowtórów, widzi innych, inaczej nazywających się Janów Słoniów, wychodzących z identycznych klatek schodowych i podążających do pracy. Dlatego postanowił wyróżnić się spośród nich i pokazać, że jego byt jest pełniejszy, doskonalszy, bardziej godny bytowania. Tak się jednak złożyło, że Jan Słoń w swojej cielesnej strukturze nie był ani ładny, ani brzydki, tylko przeciętny niczym tłum. Nie mógł się więc z niego wyróżnić. Dlatego cierpiał. Do czasu, bo zmiany nadeszły. Najpierw zmienił się jego blok, który z szarego stał się w ciągu trzech miesięcy zielonożółtoróżowy, królując barwami nad okolicą. A Jan?

Zaraz po tym, jak obronił pracę magisterską w katedrze historii sztuki, został tam asystentem. Nie czekając długo zaczął studia doktoranckie, które jak to zwykle u niego bywało, szły mu znakomicie. Zgodnie z planem zaczął pisać pracę doktorską, a potem w sposób zupełnie niezaplanowany utknął. Ciężko mu było znaleźć jakikolwiek dowód na to, co chciał udowodnić, a jego wywody przypominały raczej lament naukowy niż logiczną rozprawę. Sam to widział. Nieszczęsny doktorant frustrował się coraz bardziej i złorzeczył sam sobie, że nie zaczął rozważań na mniej wyimaginowany temat, tak jak zrobili inni.

Mało tego, w tym samym czasie przeanalizował swoją własną osobę i doszedł do wniosku, że nie posiada żadnych szczególnych cech czy zdolności, które byłyby go w stanie postawić ponad podobnymi do niego ludźmi. Był jak większość z nich zwyczajny, ogólnie zdolny, ogólnie lubiany, ogólnie w porządku. Jedynie siła zawarta w jego nazwisku... ale nawet i to nie działało dość mocno. – „Ho, ho nie wygląda pan na Słonia” – ktoś mu kiedyś żartem powiedział. A Jan się uśmiechnął. Lubił się miło uśmiechać.

A szkoła? Mógłby do niej chodzić w nieskończoność. Nauka szła mu gładko. Nigdy nikomu nie sprawiał kłopotów. Nauczyciele uwielbiali jego ogólne zdolności do wszystkiego, jego podręcznikowe przygotowanie do lekcji. To co ramkami było obwiedzione w tekście, wypowiadał zawsze głośniej i wyraźniej niż pomniejszą, nietabelaryczną wiedzę, której recytowaniu nieco cichszy głos przeznaczał. Cudowny aktor pamięciowego szkolnego teatru. Aktor tragiczny. Samotny i niezrozumiały jak szkoła. Chwalił go matematyk, historyk i biolog. Chwalili inni. Koledzy dobrotliwie poklepywali go po plecach mówiąc: – No stary, ty to kiedyś dyrektorem szkoły zostaniesz i lecieli kopać piłkę na boisko, a on do dzisiaj czuł to poklepywanie. W dorosłym życiu również trzymał się szkoły, wprawdzie wyższej, ale zawsze szkoły, bo ona porządkowała mu świat. Zaszedł dość daleko. Po studiach zaraz dostał propozycję pracy na uczelni. Mało tego, bardzo szybko opanował sztukę pisania niezrozumiałych publikacji na zrozumiałe tematy. Mądrych własną pokrętną logiką, bez cienia geniuszu. Traktowano go życzliwie...

Któregoś razu doszedł do wniosku, że samemu działać trudniej. Siłę da mu dopiero grupa takich jak on, a wtedy... drżyjcie indywidualiści, stworzeni na podobieństwo nie wiadomo kogo. Nie tak jak normalni ludzie.

Na uczelni zorganizował sekcję, którą nazwał Klubem Koleżeńskich Uczonych. Aktywni, wszędzie widoczni i jakby stworzeni do mówienia ostatniego słowa. Zaszczytem było znalezienie się w ich gronie. Niejeden o to zabiegał. Biada jednak tym, którzy nie zabiegali.

Kariera Jana Słonia z zewnątrz wyglądała obiecująco. Od wewnątrz przeżywał jednak dramat. Niedawno przypomniał sobie, że w przeszłości chciał zostać malarzem. Niestety rozwój jego zdolności plastycznych nie przekroczył etapu szkoły średniej. Ponieważ miał kłopoty z malowaniem rzeczy konkretnych, zastanawiał się, czyby przypadkiem nie zostać malarzem abstrakcyjnym. Ale przyjrzawszy się swoim pracom, dał spokój i został uczonym.

Jan wyjrzał przez okno. Już było po burzy, tylko z daleka dochodziły jeszcze ciche pomruki. Nagle oślepiła go błyskawica i prawie jednocześnie potężny grzmot wstrząsnął zamkiem. Trwało to chwilę. Po tym ostatnim wybuchu burza znowu złagodniała. Krztusiła się przytłumionym kaszlem, ale coraz mniej wyraźna, szła awanturować się gdzie indziej. Słoń wyszedł na zewnątrz. Odurzyło go powietrze, rześkie, pachnące roślinnością. Po rozmiękłej ziemi spływały resztki deszczu. Powoli, omijając kałuże Jan schodził w dół, do miasteczka. Błoto wślizgiwało mu się do sandałów, osiadało na nogawkach niemodnych spodni. Po drodze spotkał żonę zamkowego stróża.

– Pan wie, co się stało?! – krzyknęła przejęta. – Golicową piorun poraził. No, mówię panu, już burza poszła precz i ona wyszła do ogrodu, a tu jak nie trzaśnie. Tak łup! Słyszał pan? Gdzieś niedaleko musiało być, no może w to wysokie drzewo, co koło ich domu rośnie. Na pewno tam. No i wezwali pogotowie. Zabrali ją zaraz, ale nie wiem, jak z nią będzie. Podobno stan ciężki. I kto by pomyślał. Taka silna kobieta...

– Czy to ta, co tutaj niedaleko mieszkała? – zapytał spokojnie.

– Tam na dole – pokazała ręką. – Nieraz do nich chodziłam, tacy życzliwi, dobrzy ludzie. I powie pan, jak to na tym świecie jest. Złemu to nigdy nic, a dobry to zaraz tak – zaszlochała stróżowa.

Jan Słoń doznał niemiłego wrażenia: „ten piorun chyba na nią czekał” – pomyślał. A głośno powiedział: – Wie pani, burza należy do tego typu zjawisk atmosferycznych, które niejako z natury mogą ponownie zaistnieć na obszarze niedawno opuszczonym. W chmurze jest silne pole elektryczne, które pod wpływem prądów... zresztą nie będę pani tłumaczył szczegółów. W każdym razie tuż po burzy nie należy pochopnie opuszczać pomieszczeń, bo może się tak zdarzyć, jak z pani znajomą. Szukał w głowie czegoś mądrego na temat burz, ale nic nie mógł wymyślić, zakończył więc z westchnieniem: – Ale szkoda kobiety.

Jan podszedł do tej nowiny z dystansem. Za nic nie chciał się przyznać, że on, człowiek z uniwersytetu, tak jak inni poszukuje sensacji. Uaktywnił więc tę część osobowości, którą miał na pokaz. Już wcześniej obiecał sobie, że do wszystkiego będzie tutaj podchodził racjonalnie i bez okazywania emocji. Inaczej szybko zatarłaby się granica między nim a zwykłymi ludźmi. – No właśnie, ale kim są ci zwykli ludzie? Jak odróżnić ich od siebie samego? Musiał przyznać, że miewał z tym kłopoty. No, bo jeśli mierzyć zwyczajność posiadanym instynktem samozachowawczym, uczeni mogliby być górą, a jeśli mierzyć ilością wkładanego w życie uczucia, byliby w tyle.

Z daleka znowu usłyszał lamentujący głos stróżowej, która kolejnej osobie opowiadała o Golicowej i piorunie.

– Od tej pory będą unikali piorunów, gdy tymczasem los swoim zwyczajem ześle na nich coś innego – myślał brnąc po kałużach. Nigdy nie wiadomo, gdzie nastąpi ostateczne rozstrzygnięcie ludzkiej sprawy.

Kiedy miasteczko omówiło już dostatecznie całą sprawę, uprzyjemniając sobie tym kolację i zostawiając resztę niewypowiedzianych słów na śniadanie, Jana zaczął dręczyć nieokreślony niepokój. Właściwie przez ostatnie miesiące żył jakby w półśnie, z trudem rozumiał, co się z nim działo. Jakim sposobem jego, człowieka w całości należącego do Dużego Miasta, rzuciło do tej leniwej mieściny, która poszczycić się mogła jedynie tym zamkiem, a zamek w przeszłości jakimiś potwornymi tajemnicami, które Jana wcale nie interesowały. Nie o takiej karierze marzył.

– Wrócę jeszcze tam, gdzie moje miejsce i to jako triumfator. Niech no tylko tamta sprawa przycichnie – pocieszał się. Co prawda nie bardzo wiedział, jak miałby wyglądać powrót współczesnego triumfatora, który w dodatku niewiele dokonał i nadal nie robił nic, co mogłoby chociaż na chwilę kogokolwiek zainteresować. Ale uważał, że tylko na uczelni mógłby się należycie rozwijać i pewnie już by czegoś dokonał, gdyby nie ten nieszczęsny wypadek, za który nie wiadomo kogo obwiniać, bo im więcej czasu upływało, tym bardziej czuł się niewinny.

– Że też w życiu zawsze na coś trzeba czekać. I kiedy będzie czas na najzwyklejsze przeżywanie życia? – westchnął. – A tutaj? Co człowieka takiego jak ja może spotkać? Nuda i monotonia. Jak ci ludzie żyją? Czym oni żyją? Ta Golicowa z nieba im spadła. Czekają tylko na wypadki i pożary, żeby sobie czymś uprzyjemnić swój chleb powszedni.

Następnego ranka po niebie plątały się chmury, zza których czasami pokazywało się słońce. Jan Słoń powoli szykował się do pracy. Najdalej o dziewiątej musiał być w zamku.

– Duchom odprawę zrobić po nocnym dyżurze – mawiał ironicznie. A czasami, jak nie miał humoru, złorzeczył: – Że też komuś zachciało się wznosić tę kupę cegieł akurat tutaj. Nie mógł znaleźć ciekawszego miejsca? Długo się tym zamkiem i tak nie nacieszył, bo co rusz ktoś go najeżdżał i poszturchiwał: a to Szwedzi, a to powstania i została z niego ruina, którą zawzięcie remontowano, aż przed wojną doremontowano się rezydencji, w której podobno wyjątkowo źle się mieszkało.

Jan wolnym krokiem posuwał się ulicą Wiosenną w stronę zamku. Stąpał po nierównych płytach chodnika, przydeptując kiełkujące między nimi zielsko. Zaglądał do ogródków i w okna mijanych domów, rozważając, o czym się myśli i co się robi za tymi murami. Fascynował go zwłaszcza jeden dom, kanarkowożółty z lustrzanymi ozdobami na ścianach. Czasami widywał przy nim tęgą kobietę pielącą kwiaty, to znowu drugą, dużo młodszą bujającą w wózku niemowlę. Niekiedy wychodził stamtąd młody mężczyzna w poplamionych spodniach i granatowej wiatrówce. „Ot, zwyczajna rodzina” – myślał sobie Jan. – Nawet bardzo zwyczajna. Gdybym tak próbował z nimi porozmawiać, dowiedziałbym się o świecie mnóstwa rzeczy, które dla nich są oczywiste, a dla mnie zupełnie niezauważalne. Ale gdybym ja im się zwierzył, ha, to by mieli rozrywkę. Rozdeptaliby mnie dla mojego dobra i próbowali ulepić na nowo. Demiurgowie prawd oczywistych.

Dalej mijał piętrowy dom w kształcie klocka, z mnóstwem pelargonii na balkonach i figurką Matki Boskiej od frontu. Potem okazały plot, za którym znalazła schronienie niezwykle pokrętna budowla z wieżyczkami i kolumnami – symbol prowincjonalnego dostatku. Jan uważał, że w takim domu mogą mieszkać jedynie ludzie z nieczystym sumieniem. Potem przechodził obok mniej lub bardziej skomplikowanych budynków, a na końcu ulicy stał mały, drewniany domek obrośnięty wokół malwami i jabłoniami. Mieszkała tam staruszka, która lubiła siedzieć na ławeczce przed furtką i rejestrować swymi starymi oczyma zmiany, jakim ulegał świat w ciągu jej długiego życia. Czasami w tych oczach malowało się zdziwienie, czasami zaduma albo znużenie. Ożywiała się dopiero wtedy, gdy mogła z kimś porozmawiać o wojnie. Jan słyszał nieraz jej rozmowy i tak już przywykł do widoku staruszki, że gdy jej nie widział, odczuwał niepokój. Była dla niego żywą kroniką bezwzględnego biegu czasu. Pisać może nawet w ogóle nie umiała, ale wszystko przechowywała w pamięci. Dlatego pamięć jej była tak obciążona przeszłością, że zapominała o sprawach bieżących. Rodzina mówiła o niej, że babcia ma sklerozę. A ona pamiętała dokładnie, gdzie w wojnę ukrywali się partyzanci i gdzie rozstrzeliwano ludzi. Nikt jednak nie chciał tej wiedzy. A miała jej pełną głowę. Wnuki historii uczyły się w szkole, nie chciały babcinych opowieści.

W głębi ogrodu jej nowoczesne dzieci wiodły nowoczesne życie w nowym murowanym domu. Syn prowadził piekarnię i wstydził się tej niepotrzebnej matczynej chałupki, która burzyła mu mit o nim samym. I ludziom przypominała, że on z chałupy i z biedy wyrósł. Nieraz mówił matce, żeby się przeniosła do nich, a to się zburzy. Ale nie dawała, broniła tego domku, jak żołnierz ostatniej twierdzy.

Synowa skończyła szkołę i nie lubiła teściowej za przestarzałe poglądy. Za to staruszka była dumna z dzieci, że tyle osiągnęły. Na państwo wyszły, jedyne z całej rodziny, jak okiem wstecz sięgnąć, przez tyle pokoleń.

Jan obserwował ich od dawna. Sam nie wiedział, dlaczego tak go interesowali. W ogóle zły był na siebie, że ci ludzie go jednak obchodzą.

Powietrze stawało się duszne i wilgotne, zza chmur wyglądało niemrawe słońce.

– „Dziś znowu będzie burza” – westchnął.

Niespodziewanie przed oczyma stanęła mu Golicowa i ten nieszczęsny ostatni piorun, który w nią trafił. Był już w połowie zamkowego wzgórza, kiedy nagle zawrócił i poszedł w stronę domu Goliców. Miał złe przeczucia. Z daleka zauważył, że z ich furtki wybiegła jakaś sąsiadka, prędko przeszła na drugą stronę ulicy i zniknęła w czeluściach jednego z żywopłotów. Jan stanął zdezorientowany pod oknami. Nie mógł do nich tak po prostu wejść i zapytać, co słychać. Zbyt mało znał Goliców. Wtem spostrzegł zmierzającą do nich młodą kobietę w ciemnym ubraniu. W dłoni miętosiła zużytą chusteczkę do nosa. Za nią biegła mała dziewczynka. Jan zastąpił im drogę.

– Pani jest córką, pani Golicowej, tak?

Pokiwała twierdząco głową.

– Słoń jestem, dyrektor muzeum. Przepraszam słyszałem wczoraj, co się tu u państwa stało. Proszę powiedzieć, jak mama się czuje?

Kobieta otarła łzy.

– Mama wczoraj w nocy umarła – krzyknęła i zaczęła szlochać. – Przeklęty piorun, jeden jedyny i akurat w nią trafił – zawodziła. – A jeszcze mogła pożyć, nie była stara. Teraz nie będzie nawet komu dzieci przypilnować. I na pogrzeb tyle pieniędzy pójdzie i ubranie czarne sprawić trzeba... – lamentowała.

Jan stał zmieszany i zastanawiał się, czy ona opłakuje siebie czy matkę. I czy ludzie bardziej nie opłakują po śmierci bliskich siebie samych niż nieboszczyków. W niebie jest podobno bardzo przyjemnie – przypomniał sobie prawdę z dzieciństwa, którą jako niewierzący od dłuższego czasu się nie interesował. A ona tymczasem mówiła dalej ze złością:

– Ta wariatka z biblioteki, wie pan, ta Alinka, co się w burzę po cmentarzu włóczy i jakieś wiersze plecie – to nic jej nigdy się nie stało. A matka dosłownie raz wyszła do komórki i już po niej. Wieczorem ją przywiozą na trochę do domu, a potem do kaplicy. Idę do ojca, bo sam już tyle czasu siedzi – i nacisnęła klamkę zielonej furtki.

Nie było już na co czekać. Jan powlókł się do pracy. Krok za krokiem coraz wyżej, wyżej, aż dotarł na szczyt.

– Mam wysokie stanowisko – zaśmiał się.

Przez kilka dni miasteczko żyło tylko śmiercią Golicowej, chociaż przeszły przez nie jeszcze trzy burze i cztery ulewy. Bibliotekarka Alinka, miłośniczka poezji i mocnych wrażeń, nabrała nieziemskiego wyglądu po kilku burzowych wizytach na cmentarzu i nieraz pytała Jana, jako że mieszkał koło biblioteki, czy i on kocha poezję, bo wydawało jej się, że każdy intelektualista powinien kochać poezję. Zadręczała go przy każdej okazji o to, co lubi czytać, i proponowała różne lektury. Jan niechętnie z nią rozmawiał.

– Jak się mieszka w tym samym budynku co biblioteka, to miłość do książek przechodzi – żartował. Alina wzruszała ramionami, ale nie przestawała go wypytywać. Wydawał się jej jedynym mądrym i pasującym do niej mężczyzną w miasteczku, a nawet w całej okolicy. Stroiła się też dla niego i dbała o siebie tak zabawnie, jakby pierwszy raz w życiu to robiła. A Jan, jak zwykle, nie zauważał ani jej, ani otaczającej go teraźniejszości. Tkwił całym sobą w przeszłości albo mknął myślami do przodu. Dla niego chwila bieżąca nabierała wartości dopiero wtedy, gdy stawała się przeszłością. Taki już był Jan Słoń. I z każdym dniem liczył, że skoro zbieg okoliczności go do tej mieściny rzucił, to może inny zbieg okoliczności go z niej zabierze. Czekał na niego biernie, bo nic mu się nie chciało. Łapał się na tym, że całymi tygodniami niczego nie czytał, a jedynym jego zajęciem było oglądanie telewizji.

– Kto z kim przestaje, takim się staje – mawiał zgryźliwie. – Tu wszyscy uwielbiają telewizję, więc ja tak za ogółem. I zawzięcie wpatrywał się w ekran, aż pewnego dnia pożałował, że nie został prezenterem albo aktorem, zamiast roić o karierze naukowej.

Na pogrzebie Golicowej było prawie całe miasteczko. Jan też poszedł. Stanął z tyłu i przyglądał się celebracji śmierci. Oto Golicowa leży w trumnie przed ołtarzem. Tuż za nią przygarbiony nieszczęściem mąż, córki, synowie, synowe, wnuki, a dalej siostra siwowłosa, z plamami na twarzy, w czarnej sukience rozprawia z kimś półgłosem o cenach pochówków. Jedna z córek pochlipuje, druga strofuje dzieci. Ksiądz na ambonę wyszedł i modlił się i krzyczał, i śpiewał pobożne pieśni, a organy grały. Żałobnicy z kwiatami w ręku, chętnie by się wzajemnie zapytali o zdrowie, ale jeszcze nie wypada, dopiero jak wyjdą z kościoła. Skrzywione twarze i dużo łez. Smutno, bo kiedyś samemu przyjdzie stanąć na środku kościoła w tej głównej i ostatniej roli. Kiedy i czy w równie bezsensowny sposób, tego nikt nie wie i za życia się nie dowie, jak podejdzie go śmierć. Niestety tej tajemnicy nie można wydrzeć zaświatom zawczasu. Trzeba być cierpliwym, na koniec się dowiemy. A na razie trzeba będzie zrobić zaległe badania, na które lekarz dał skierowanie, i ziółek popić, i witamin łyknąć i tak dalej, dalej, aż do końca.

Jan trzymał się z boku obserwując otaczające go twarze. W zasadzie nikt na niego nie zwracał uwagi, nie miał też żadnej roli do odegrania w tym dramacie. Utkwił oczy w jakiejś porośniętej dzikim winem zaniedbanej mogile. Na poczerniałej tabliczce przeczytał napis: Maria Rygnier, pedagog szkoły powszechnej, zgasła siódmego września 1934 roku. – I cóż – pomyślał Jan – wdzięczni wychowankowie rozbiegli się po świecie, może już nawet niewielu z nich żyje, rodzinie też nie po drodze, żeby ją tu odwiedzać. Zaczął wyobrażać sobie dzień, kiedy o śmierci owej Marii mówiono z takim samym przejęciem jak teraz o Golicowej. Nie była przecież stara, miała równo czterdzieści cztery lata. Jeden do drugiego biegł z sensacją, że Maria nie żyje. Jan niemal widział ludzi, którzy przyszli tu wtedy odprowadzić Marię. Słyszał ich rozmowy, widział gesty, ukłony, uchylanie kapelusza i łzy. Dziś cały ten tłum jest po tamtej stronie razem z Marią. Przeminęli, każdy na swój sposób.

Kiedy już ostatnia grudka ziemi spadła na Golicową, kiedy porozmawiano o tym, że w środę jeszcze żyła, a w czwartek już nie, żałobnicy udali się na stypę, a tam powoli, przy jedzeniu powracali do spraw bardziej odpowiednich dla żywych.

Jan wracał z pogrzebu w złym nastroju. Na dobitkę dołączyła do niego Alinka, komunikując, że po cmentarzu lubi błąkać się sama, jak nikogo nie ma, bo wtedy nic nie rozprasza jej myśli. Czekała, co Jan jej odpowie. Może doceni jej odmienność, wrażliwość, intelekt, na którym żaden z miejscowych gruboskórnych mężczyzn się nie poznał? Ale Jan jej nie słuchał. Irytowały go kobiety, które usiłowały w taki sposób podrywać mężczyzn. Już wolał nieskomplikowane zaloty i niewyszukane powiedzonka kasjerki z zamku niż te A linkowe słodycze.

– Kto jej w ogóle powiedział, że mężczyźnie takiemu jak ja podobają się pseudointelektualistki? – Myśli, że jak przeczytała kilka książek więcej niż w spisie lektur szkolnych, to ma prawo ekscentrycznie bzikować i intelektualnie lewitować nad tą zapadłą dziurą, położoną na końcu świata. A ile w niej pozorów, jakby co najmniej uczelnię artystyczną skończyła. Ten jej okolicznościowy życiowy manieryzm, który roztacza wokół siebie. Gdyby chociaż była ładna, ale tak...

– Pan pracował zdaje się na uczelni – szczebiotała nie zrażona jego mrukliwością.

– Mnie też czasami tak się zdaje i cóż z tego – odparł prawie niegrzecznie.

– Nic. Myślę, że taka praca może dać człowiekowi ogromną satysfakcję. Też kiedyś marzyłam o karierze naukowej, pisywałam wiersze, malowałam obrazy, ale moje obecne życie jest zbyt prozaiczne, wiec przestałam. Tu u nas właściwie nie ma nawet dobrej pracy dla humanisty. Ta biblioteka to jedyny azyl, chyba żebym wybrała szkołę – ciągnęła.

– Myślę, że wszędzie można robić coś ciekawego i wartościowego, to kwestia wyboru – rzekł zadowolony z siebie, że nadal tak łatwo potrafi głosić banały, w których inni doszukują się głębszej myśli.

– Nie zgadzam się panem. Morowice są takie senne, tak mało tutaj się dzieje, że aż człowiekowi ręce opadają. I nikt ciekawy tu nie zagląda. Nie ma żadnych intelektualistów czy artystów... A ja na przykład fascynuję się tyloma rzeczami i nie mam z kim o tym porozmawiać – narzekała patrząc Janowi Słoniowi w oczy.

– Jak to? – zdziwił się. – Niech no pani przyjdzie w pogodny dzień pod wzgórze zamkowe, a zobaczy pani prawdziwy ogród sztuk. Sztalugi obok sztalug, co jeden zamek to piękniejszy malują, w życiu nie widziałem tylu zamków.

– Pan żartuje, ale... chętnie odwiedzę pana, tam na górze. Może usłyszę od pana takie rzeczy o Morowicach, o których dotąd nie miałam pojęcia. Nudzą mnie banalne rozmowy o niczym, a z panem można porozmawiać ciekawie. Tak czuję – uśmiechnęła się filuternie.

– W każdym razie zapraszam. Na zamku warto bywać – powiedział, żeby coś powiedzieć. Alinka nie dawała jednak za wygraną.

– Widział pan pewnie ten nieduży barokowy kościółek po drugiej stronie rzeki? Niedaleko zamku. Ma bardzo ciekawą historię. Jak się spotkamy następnym razem, to panu opowiem. Zatrzymała się wreszcie na rogu jednej z mijanych uliczek.

– Ja tu skręcam – powiedziała, ale nadal stała w miejscu, jakby na coś czekając. – Muszę jeszcze wpaść do sklepu – dodała.

– W takim razie do zobaczenia – rzucił Jan i pomaszerował prosto.

– Nareszcie jej się pozbyłem. Pcha się człowiekowi intelektualnie do pościeli, a potem co? Pewnie ślub w barokowym kościółku, przeprowadzka do Dużego Miasta. Morowice zachwycone. Uff, co za dziura. – A może przespać się z nią? – rozważał Jan zwykły, ten przyziemny. – A może nie? – dodał ten drugi Jan w Janie, którego intelekt obuty uniwersytetem ustawił go ponad tutejszymi. A teraz ile zwykłego Jana jest w całym Janie? Niełatwy rachunek. I dalej Jan sobie wyobrażał: Alinka porzucona z dzieckiem, Morowice zjadliwie najeżone. To by dopiero była heca. Potem myśli jego skierowały się w inną stronę.

– Kiedy wreszcie stąd wyjadę? Leci miesiąc za miesiącem i nic. Doszły mnie słuchy, że na wydziale zły klimat trwa. Tomek obiecał się z wizytą. Zobaczymy, co powie. Jak mogłem tak się upodlić. Ale czy to tylko moja wina? W końcu inni robią o wiele gorsze rzeczy i jeszcze są nagradzani. Zresztą. wszystko poszłoby inaczej, gdyby nie ci domorośli nauczyciele życia. Tak radzili co mam robić, a teraz najbardziej mnie krytykują. Obłuda – westchnął.

Następnego dnia bardziej niż kiedykolwiek nie mógł skupić się na żadnej pracy.

– Na diabła to wszystko – westchnął i wyciągnął nogi na biurku. Spojrzał na wiszący na ścianie kalendarz. Szeregi cyfr odmierzających czas, pogrupowane w tygodnie. Nad nimi jakiś krajobraz z łąką i kwiatami uspokajająco obiecuje szczęśliwą przyszłość. Obrócił kilka kartek należących do kolejnych miesięcy. Minął rzekę mieniącą się w słońcu, las pozłocony wczesną jesienią. dalej bezlistne drzewa sterczące ku niebu czarnymi badylami, aż wreszcie łąki pobielone śniegiem. I tak w kółko, od wiosny do lata, od lata do jesieni, od jesieni do zimy. Czas przełożony na pory roku ucieka z wdziękiem, ładne obrazki dodają otuchy. Starość po głowie nas gładzi dobrotliwie, bo starość jest dobrotliwa, jak dawno nie widziana ciocia. I stale jej przybywa.

Po śmierci Golicowej znowu nad miasteczko nadciągały burze, potem padały ulewne deszcze, wylała rzeczka Mrówka i podtopiła piwnice. Czasami pokazywało się słońce, jesienią opadły liście, zimą były zawieje, a rok później stary Golica się ożenił. Jan tymczasem zdążył zorganizować w zamku wystawę broni, zaprosił na pogadankę jakiegoś wydziedziczonego niegdyś, nietutejszego arystokratę i oddał do konserwatora kilka muzealiów. Alina nie wyszła za mąż, a w miasteczku mówiono, że lata za Janem, którego zresztą niewiele obchodziła. Nie było w Janie miejsca dla Alinki, gdyż coraz niecierpliwiej czekał. To oczekiwanie wypełniało mu życiową lukę, czyli to miejsce wokół niego, na które nie miał pomysłu. Sam nie wiedział, co ze sobą zrobi, gdy zabraknie mu czekania i nadziei.

Kolega Tomek przyjechał na krótko i nie przywiózł mu dobrych nowin.

– Trzeba czekać – powiedział wsiadając do pociągu w Morowicach. Jan mu pomachał i został razem z zamkiem w miasteczku. Nadal czekał.

Zniechęcony znowu usiadł nad swoją rozprawą doktorską. Przy okazji dużo czytał, choć wcale nie miał na to ochoty i za dużo rozmyślał. Znielubił siebie za stan, do którego się doprowadził. Czuł, że cała jego osoba stanowczo odmawia bycia tym, kim jest: „Dyrektor muzeum w Morowicach”. Władca kilkunastu pracowników. – I cóż to znaczy? – krzywił się.

Jan – kasztelan tragiczny i trochę komiczny.

A jednak bywały chwile, gdy zaczynał darzyć Morowice osobliwą sympatią. Wydawało mu się, że tutaj żyje się bardziej indywidualnie niż w wielkim mieście, gdzie pojedyncze istnienie rozmywa się w innych istnieniach i gdzie czas upływa tak szybko, że nie można zagłębić się w to, co przynoszą kolejne dni. Tu natomiast każde wydarzenie działo się mocniej i wyraźniej. Z grubsza czas dzielono na godziny pracy, godziny po pracy i święto. I wszystkich jego rodzajów było pod dostatkiem. To dar, jaki los zsyła tym, którzy nie marzą o karierach, ale po prostu są. Dlatego mogą nie zagospodarowywać każdej wolnej minuty. Jednak dysponując takim dobrodziejstwem jak czas, nie bardzo wiedzą, co z nim robić, więc zabijają go, mordują bezdusznie w przerażający sposób – zauważył Jan. A chociaż złorzeczył losowi za swoje wygnanie, czuł że w Morowicach, jak nigdy dotąd, zdobywa wiedzę o życiu. Niekiedy zdawało mu się, że to świat, z którego przybył, jest nieautentyczny, a ten tutejszy prawdziwy.

Niedzielnymi popołudniami Jan Słoń lubił spacerować po morowickim ryneczku, równie monotonnym, jak całe miasteczko. Intrygowała go zwłaszcza pewna, położona nieco z boku kamienica, zamieszkana przez zdziwaczałego staruszka, który był podobno potomkiem ostatnich właścicieli zamku. Nikt z owym staruszkiem nie rozmawiał ani on do nikogo nie zagadywł. Obojętnie każdego ranka kupował w kiosku gazety, robił zakupy w sklepie spożywczym i znikał w swym pustym, ogromnym domu, który zabrała mu niegdyś nacjonalizacja, a oddała reprywatyzacja.

W miasteczku uważano, że brakuje mu piątej klepki, a dzieci się go bały. Był dla nich ideałem wampira. Nawet niektórzy dorośli ulegali tym sugestiom, opowiadając, że niekoniecznie jest żywym człowiekiem i że jak któregoś razu ktoś go dotknął, trafił w próżnię, zamiast w ciało, zupełnie jakby nie istniał – mówiono z przerażeniem.

Jednak kioskarka przekonywała wszystkich, że jest jak najbardziej żywy i w dodatku zamożny. Mówiono, że czasami odwiedza go rodzina z zagranicy i ksiądz u niego bywa. Jednak nikt nic pewnego nie wiedział, a fantazja podpowiadała ludziom niestworzone rzeczy. Jedno Jan musiał przyznać na pewno, że była to jedyna postać nie mająca swego miejsca w strukturze miasteczka. Ale, gdyby nie on, Morowice przypominałyby mdłą zupę bez przypraw, gdyż wszyscy inni mieszkańcy stanowili odmienność dającą się sprowadzić do wspólnego mianownika. Były to swoiste wariacje na temat tego samego rodzaju osobowości. Dla staruszka w tym schemacie nie było miejsca.

– Zagadkowy gość. Ciekawe, czy umiałbym się z nim dogadać – zastanawiał się Jan i coraz większej nabierał chęci do rozmowy. Cóż z tego, kiedy staruszkowi najwyraźniej wystarczało jego własne towarzystwo.

Kiedy Jan wracał ze swoich rozpoznawczych wypraw, z niechęcią patrzył na książki i dyskietki rozrzucone wokół komputera. – Ach ta praca doktorska, chyba nigdy jej nie skończę – jęczał. Od niechcenia otworzył jeden z plików i przyjrzał się swoim naukowym wynurzeniom. Fragmenty dłuższych rozważań, tu i ówdzie pojedyncze zdania, a w nawiasach plan ich rozwinięcia.

– Marnie. Muszę jak najprędzej zapanować nad tym bałaganem – westchnął. Podziwiani Immanuela Kanta, całe życie mieszkał w niewielkim mieście, nigdzie nie wyjeżdżał, nie miał żadnych wrażeń, a tyle dokonał. Jak on to robił? – rozmyślał Jan spacerując swoim zwyczajem od okna do drzwi. – Ja zupełnie inaczej, ja to nie Kant. Zawsze szukałem wpływowych kontaktów, snobistycznego towarzystwa, bo wydawało mi się, że zbliżam się do kariery, że prawie już ją robię, że lada dzień dostanę niezwykłą propozycję. A jednak była to droga donikąd. Ale za to jaka wygodna, jak wszystkie drogi donikąd. Ludzie mojego pokroju, znakomicie czują się w takiej roli, a jak pięknie odbijają cudzy blask. Jak Księżyc Słońce – kajał się Jan przed sobą. – I nagle trach i po wszystkim. Wyciągnąłem na życiowej loterii los z napisem Morowice. Po czymś takim można już chyba tylko pójść do piekła.

Jan Słoń niechętnie się do czegokolwiek zmuszał. – Samo przyjdzie – mawiał, ale jakoś nie przychodziło. Każdego ranka obiecywał sobie, że dziś już na pewno popracuje nad doktoratem, ale jakoś, gdy wracał z zamku udawało mu się jedynie policzyć gwiazdy na niebie. Zawsze coś stawało na przeszkodzie. Wymyślał rozmaite preteksty. Najczęściej była to chandra lub jakieś inne problemy raz natury psychicznej, a raz fizycznej, i tak na przemian. W ten sposób schodził mu dzień za dniem, tydzień za tygodniem, a upragniony stopień naukowy nie przybliżał się nawet o krok. W okresach takiej walki Jana z Janem lubił spotykać Alinkę i opowiadać jej o swoich naukowych dokonaniach. Pokrzepiało go to na duchu. Czuł, że podziw tej mało ważnej dla niego kobiety jest w stanie wiele mu zrekompensować. O ileż lepszy wydawał się wtedy sam sobie.

Jan Słoń lubił przeglądać się w lustrze. Może robił to z braku towarzystwa, a może próbował odkryć w swojej pospolitej twarzy coś niepospolitego? Sam nie wiedział, dlaczego tak interesowało go własne oblicze.

– Czy wyglądam na uczonego? Oczy, uszy i nos mam po Słoniach, ale z kolei czoło i usta po Lipkach – rodzinie matki. I co z tego? Czy jest coś złego w tym, żeby oczy mieć po Słoniach, a usta po Lipkach? Charakter też mam mieszany po obydwu rodzinach. I co w tym złego? Na uczelni jeden z kolegów powiedział mi wprawdzie, że charakter mam po ryjących, ale to nie problem. Spójrzmy na mnie: małe, chytre oczka, lekko zakrzywiony nos, zarys małej bródki, która miała oznajmiać, że owszem jestem intelektualistą i takie brzydkie ryjkowato wykrzywione usta. Nie, one nie mogą być po Lipkach i lepiej nie mówić, po kim być mogą.

Kiedy oglądał portrety uczonych z minionych epok, widział w ich twarzach zupełnie coś innego niż w swojej. Oczy ich wyrażały nieograniczoną chęć dotarcia do wszechprawdy, nawet drogą wielu wyrzeczeń. Niepoprawni, ideowi mędrcy o głębokim spojrzeniu i nieuporządkowanym zaroście. Tak dużo chcieli wiedzieć.

W niezadowolonej twarzy Jana czaiła się przede wszystkim żądza sukcesu. Wszystko jedno w jakiej dziedzinie. – Ta twarz bezideowa, ten łajdacko chwaściany wygląd, tylko to przekazała mi rodzina i wysłała mnie z takim bagażem na podbój świata. I co zdobyłem? To rozlazłe miasteczko. Rodzice awansowali po wojnie z takiego właśnie miasteczka, a ich syn wrócił na stare śmiecie. I po to ojciec wyparł się Boga i przyjaciół, po to został partyjnym aktywistą, żeby jego syn kiedyś tak skończył – krzyczał Jan do Jana w lustrze.

W tej chwili zauważył, że ulicą – tuż pod jego oknami – przechadzał się ów zdziwaczały staruszek, który od pewnego czasu zaprzątał mu głowę. Minę miał pogodną, a w twarzy to coś, czego Jan Słoń z trudem doszukiwał się u siebie. Nagle tamten zatrzymał się i zrobił jakiś dziwny znak ręką. Jan uznał to za zachętę i szybko wybiegł z mieszkania, ale tamten nawet nie obejrzał się. Poszedł dalej wymachując laską. Tego dnia Jan Słoń uroczyście postanowił, że musi z tym człowiekiem nawiązać kontakt. Miał dziwne wrażenie, że staruszek chce mu powiedzieć coś ważnego, ale nie wie, jak to zrobić. Postanowił nie czekać, tylko samemu zrobić pierwszy krok. Tylko że jakoś nie śmiał.

Rozdział II

Jan wchodził po schodach wyżej i wyżej. Sapiąc zaliczał kolejne stopnie.

Nogi mu już mdlały, gdy wreszcie dotarł na trzecie piętro, gdzie przed drzwiami czekała na niego grupka studentów. Zgrzytnął klucz w zamku, weszli do niedużej sali wykładowej. Jan od niechcenia usiadł za biurkiem. Miał prowadzić ćwiczenia, ale poczuł, że właściwie dzisiaj niewiele ma do powiedzenia, nawet nie bardzo pamiętał, co mieli przeczytać... Stało się tak z powodu dnia wczorajszego, który tak się jakoś dziwnie toczył, że nie było sposobności pomyśleć o dniu dzisiejszym.

Jan usiadł, spojrzał w okno, zobaczył zabytkowe, dostojne gmachy uczelni i ostatnie liście w pośpiechu opuszczające jesienne drzewa, zerknął na swoich podopiecznych i postanowił być bardzo srogi. Ciskał przed siebie pytaniami z rozmaitych dziedzin, o których, jak zapewniał zdezorientowaną grupkę, człowiek z wyższym wykształceniem powinien mieć pojęcie. Wreszcie wyjął swój podręczny zeszyt w kratkę, w którym miał zwyczaj streszczać studentów na użytek własny i powstawiał tam odpowiednio plusy i minusy. Każde nazwisko dostawało od Jana jeden znak. Tam też znalazł, co było do przeczytania, więc skocznie znowu lawina pytań zawirowała po sali. Jan odmierzał fragmenty wiedzy, dostawiał do nich znaki zapytania i podsuwał po kolei wszystkim jej konsumentom do natychmiastowego spożycia. Kto się porcją zakrztusił – przepadł. Potem rzucił mimochodem parę pytań o daty powstania kilku pomników, kościołów i chodników na Starym Mieście w Dużym Mieście i działał tak, dopóki dla studentów nie stało się wystarczająco jasne, że Jan Słoń jednak jakąś wiedzę posiada. Wtedy ćwiczenia się skończyły.

Poczuł ulgę. Jednak najgorsze były te oczy. Oczy najlepszego studenta wpatrzone w Jana. – Czyżby chciał się podlizać słuchając z uwagą tego, że nie miałem dziś nic do powiedzenia? Czy też przeciwnie, odkrył mnie i wpatrywał się w mój brak czegokolwiek do powiedzenia? Nie lubię takich studentów, już wolę tych, co bawią się i piją bez opamiętania. Są bezpieczniejsi.

Teraz Jan schodził w dół po tych samych marmurowych, gęsto okraszonych łatami schodach. Kopnął ostatni stopień. – Przerażająca jest obojętność rzeczy dla ludzkiego losu. Równie dobrze tymi schodami mógłby iść morderca, a one spokojnie dźwigałyby jego ciężar, nie protestując. Zresztą są to schody po przejściach. Niejedno widziały w swoim długim, połatanym żywocie – pomyślał. Właśnie osiągnął parter, gdy spotkał Tomka – swojego kumpla z Koła Koleżeńskich Uczonych, który zawsze nie wiadomo skąd miał wszystkie wydziałowe ploteczki. Nie zawiódł i tym razem.

– Słuchaj, jaka heca, he, he – zaśmiał się na widok Jana. – Otóż na ostatnim sympozjum naukowym, wiesz, tym które Instytut zorganizował w ubiegłym tygodniu w Drutkach, nasz kochany Kaprysiński miał pogadankę z historii sztuki starożytnej w odniesieniu do sztuki nowożytnej i elementów mitycznych w tejże. Gadał i gadał chyba z półtorej godziny, aż wreszcie słuchacze rzucili się na niego i dalejże polemizować i uwagi wtrącać, i nie zgadzają się, i biorą go pod włos, i o niespójności jego teorii mówią. Ich kochane słowo: niespójność. A jeszcze ktoś dodał, że niespójność sensu stricto. Cała ta krytyka była podobno do chrzanu, bo Kaprysio, co by o jego kaprawym charakterku nie powiedzieć, ogólnie rzecz biorąc jest dobry. No i wreszcie nie wytrzymał, tylko rąbnął im tak: – A ja jestem dogłębnie przekonany o słuszności mojego spojrzenia. O kulturze przez małe kurwa będą mi tu opowiadali – wrzasnął. Wrażenie było niesamowite. Człowiek z tytułami naukowymi, uszanowania do niego z każdej strony płyną, a on publicznie odważył się wobec tylu autorytetów tak powiedzieć. Wszyscy zamarli i już myśleliśmy, że z Kaprysiem źle, aż tu nagle brawa, cała sala bije brawa dla Kaprysia, a on się jeszcze krzywi. Pochwalono go, że osiągnął w ten sposób niesamowitą ekspresję wypowiedzi. Kto wie, czy takie wypowiedzi do kanonu teraz nie wejdą, bo to stare słówko wielu autorytetom wydało się bardzo nowatorskie. Zwłaszcza że już na podstawowych poziomach powstawania dzieł sztuki, powiedzmy przy budowie perełek architektonicznych, używano podobnych słów. W murarce to nic nowego.

– Kto wie, może to i nowatorskie – odrzekł Jan bez entuzjazmu.

– Ale to jeszcze nic, dalej było jeszcze fajniej. Otóż zaraz po Kaprysiu wystąpił niejaki profesor Richard Kreyger z USA i to dopiero była heca, bo przebrał się za Sherlocka Holmesa i w tym przebraniu ogłosił się tropicielem nowych wartości w starej sztuce europejskiej. Krzyczał, gestykulował, w trans wpadał i jeszcze mówił do zebranych ladies and gentelmen, a tam ani ladies, ani gentelmen tylko sami pracownicy naukowi. Bezpłciowi. Sala znowu wykrwawia się z oburzenia. – Tradycja i powaga, to uczelniom i uczonym przystoi – powiedział wreszcie zaproszony tam profesor Wyjek, który już od dwudziestu lat jest na emeryturze, a lata jego stanowią liczbę, którą jedynie wytrawny matematyk by rozszyfrował. I patrzą na siebie obaj Wyjek i Kreyger, a chociaż tamten polskiego ani w ząb, to jednak czuł, że coś jest nie tak. Mówię ci komedia.

– Ale, à propos – powiedział Tomek – wiesz, że Rybak prawdopodobnie wyjedzie na stypendium. Aplikację złożył już w zeszłym roku, potem przekonał komisję kwalifikacyjną, że jest kimś absolutnie wyjątkowym – mówił Tomek z komiczną mina, a tak naprawdę stary go mocno popiera u swojego znajomego po tamtej stronie naukowego labiryntu. Ta jego praca o dialogu producenta z konsumentem w reklamie i dialogu reklamy ze sztuką podobno furorę zrobiła. Uznano ją w każdym razie za prawie genialną. A Rybak dalej temat drąży i na coraz bardziej interesujące pomysły wpada. Nasz stary zna Thondsa, który wykłada w Edynburgu, a przedtem w Stanach, nie pamiętam dokładnie gdzie, bo on jest wielouniwersytetowy. Niezła gratka trafi się Rybakowi. Stary da mu świetne rekomendacje i we wszystkim pomoże.

– Magiczne załatwienie sprawy – wtrącił Jan. A na jak długo ma jechać?

– Na razie ma jechać na rok, żeby prowadzić tam badania do swojej pracy doktorskiej, a potem, jak mu się spodoba, kto wie...

– E tam – odpowiedział niechętnie Jan. – Chociaż... Rybak jest sprytny, potrafi wokół siebie robić szum, starego też zbajerował, chyba wiesz, jak go stale obskakuje.

– Wiem, czy nie wiem, raczej nie wiem, mam ostatnio masę pracy, tu trochę, tam trochę. W końcu z czegoś trzeba żyć, nie mówiąc już o dobrym życiu. Poza tym kobiety kosztują – uśmiechnął się szelmowsko Tomek. – A wiesz, nasz stary podobno połyka wzrokiem każdą ładną studentkę, chociaż tyle jeszcze może, no i na stypendium wysłać też może i moją rozprawę doktorską rozumie, ja sam jej nie rozumiem, ale on rozumie i poprawia. Myślę, że jak się postaram, to stworzymy wiekopomne dzieło o sztuce rzymskiej późnego cesarstwa. Zrób poważną minę, wtedy nikt nie zwątpi w twoją uczoność, no może przyszłe pokolenia, jak zostawisz im swoje dzieła. Postaraj się nie zostawiać.

– Nasz stary to zwyczajny profesor. Posadę ma zapewnioną do końca. Może żyć, ile mu się podoba, no niekoniecznie jemu. Przeznaczeniu czy też temu, kto się nim opiekuje – podsumował Jan.

– A co tam u ciebie? – zapytał Tomek.

– U mnie bez zmian – burknął Jan

– Z pracą też?

– Idzie do przodu, ale pomału – poinformował Słoń.

– Wiesz, ty prędzej zostałbyś doktorem, jakbyś poszedł na medycynę – dociął mu żartem Tomek.

– Pilnuj lepiej swojego cesarstwa, żebyś i ty przy okazji nie został zniszczony przez jakiś barbarzyńców – odciął się Jan. Rybak nad tobą jak gwiazda zabłyśnie.

– Nad nami – dodał Tomek i obaj wybuchnęli śmiechem.

Rozstali się pokrzepieni na duchu. – Hej, a zebranie naszego koła jak zwykle we wtorek? – zapytał jeszcze Tomek na odchodnym. Jan mu przytaknął i rozdzieliła ich grupa studentów wysypująca się z sali po skończonych zajęciach.

Słoń nie dał po sobie poznać, jak bardzo wiadomość o stypendium Rybaka go obeszła. Jak to? Rybak, taki niezależny zarozumialec, który nie dość, że nie włącza się w prace Koła Koleżeńskich Uczonych, to jeszcze Janowi Słoniowi docina. Arogancki, niekoleżeński bubek, widzi tylko siebie, a teraz jeszcze takie wyróżnienie. Stypendium do Edynburga, badania, nowe kontakty. A stary, proszę, mnie schlebia, a jego nie wiadomo za co promuje – myślał rozżalony Słoń.

W każdym razie ta wiadomość pozbawiła go względnego spokoju, w jakim żył dotychczas. W nocy źle sypiał, w dzień zazdrościł. Z głębin jego świadomości ciągle wyłaniał się Piotr Rybak i pysznił się, i złośliwie uśmiechał, a co najgorsze ciągle był przy Janie nie pozwalając mu być samodzielnie. Nie dał jednak tego po sobie poznać. Na korytarzu mijał Rybaka obojętnie albo uśmiechał się do niego przyjaźnie. Pogratulował mu stypendium, gdy już oficjalnie było wiadomo, że wyjeżdża, pochwalił jego pracę i poinformował go poufnie, że kilku kolegów z wydziału ogromnie mu zazdrości i że człowiek taki jak on powinien się mieć na baczności. Ostrzegł go również przed Tomkiem. Zdziwił się Rybak na tylu nieprzyjaciół i od razu na swojej szyi poczuł niewidzialną pętlę zaciskaną przez niewiadomego wroga. Zaczęła go boleśnie uwierać. Tymczasem Jan zadowolony z siebie knuł dalej. Mimo to złe czasy dla niego nastały, bo działał negatywnie, na odwrót dobrym skutkom.

Każdego ranka pokonywał przestrzeń, jaka dzieliła jego mieszkanie od pracy, w pracy pokonywał Rybaka i cofał się na pozycje wyjściowe, czyli do domu. Witało go to samo mieszkanie w kolorowym bloku z wielkiej płyty, oswojone obrazami i bibelotami, witał też zapach kilkunastu gotowanych w bloku obiadów, który przeniknął tu podczas jego nieobecności i przetrwał do powrotu. Przeciwko temu się jednak nie buntował. Przywykł. Na inne mieszkanie nie było go stać. Jan brak pieniędzy traktował jak obowiązek uczonego humanisty – człowieka zdematerializowanego, pozbawionego dostępu do i tak niedostępnych dla niego przedmiotów. Niedostępnych, przez co niepotrzebnych. Czy zazdrościł tym, którzy mieli więcej? Nie. Na odparcie od siebie tego uczucia miał kilka niezawodnych teorii, które na razie mu wystarczały. Zazdrościł natomiast Rybakowi talentu i stypendium, i pieniędzy, które może kiedyś mieć, pieniędzy za wiedzę.

Sam jednak podania o stypendium nie złożył. Wiedział, że szanse ma nikłe, no i ten doktorat rozgrzebany... i jego wycieczkowy angielski za słaby, żeby jakikolwiek tamtejszy uczony głębię jego umysłu pojął, nawet gdyby Słoń ją miał. Z niemieckim nie było lepiej. Obydwu języków wystarczyło mu akurat na tyle, żeby zaliczyć testy w kraju. Jan myślał o tym ze smutkiem... – No i co z tego – rozgniewał się nagle – nawet jeśli ja nie pojadę, to nie musi zaraz jechać Rybak. Najwyżej ktoś inny skorzysta, nawet z naszego klubu. Pojedzie, przyjedzie i nic, a Rybak może dużo, dlatego niech zostanie i nauczy się, że to nie tak łatwo – doszedł do wniosku Słoń, gotów każdej chwili lecieć na oślep i szkodzić koledze.

Niekiedy w mieszkaniu czekała na niego Ewa. Pojawiała się w jego życiu osobistym, ale nie zawsze. Nieraz znikała, a Jan niezupełnie za nią tęsknił. Byli parą intelektualistów, ustawili się ponad rozwodami. Nie wiążąc się nie musieli regulować swojego związku w sądzie. Czasami razem mieszkali, potem Ewa wyprowadzała się po jakiś burzliwych awanturach. To znowu dawała się przeprosić, chociaż Jan nie przypominał sobie, żeby ją przepraszał. On pozwalał jej być koło siebie, a ona jemu. Ewa była kobietą uczelni. Jej aseksualność, jej antykobiecość, jej antystroje będące wypadkową braku gustu i skromnych możliwości finansowych, wszystko to razem tworzyło wspaniałą harmonię antypiękna, która pociągała Jana swą bezradną formą. Ewa miała swoje ambicje i dążenia. Pracowała na uczelni i wszystko interpretowała naukowo, również ich związek. Patrząc na nią Jan czasami odnosił wrażenie, że chętnie podarłaby te wszystkie monumentalne księgi, którymi się otaczała i ugotowała gulasz z ziemniakami, ale było to tylko wrażenie. Ewa trzymała formę. A kiedy już nie mogła znieść ani siebie, ani Jana Słonia ze sobą, krzyczała, rzucała drobnymi przedmiotami albo się wyprowadzała. Po miesiącu zwykle wracała wraz ze swymi ruchomościami do Jana, czyniąc sobie z jego mieszkania hotel przetrwania. Teraz Ewy nie było. A Jan tak bardzo chciał, żeby była, kiedy to stypendium Rybaka i w ogóle. Chciał jej rady, obecności. Ale Ewa pogniewała się na dłużej, a Jan nie wiedział dlaczego.

Ewa często powtarzała, że partnerzy powinni tworzyć niezależną wspólnotę, która trwa nowocześnie i postępowo, nie krępując się wzajemnie mieszczańskimi więzami. Jan pamiętał, jak któregoś razu wyśmiewała koleżankę, która zdecydowała się na ślub. Wtedy dobrodusznie oznajmił Ewie, żeby się nie denerwowała, bo jej to nie grozi, a losem koleżanki szkoda się zbytnio przejmować. I wtedy wybuchła bomba. Ewa miotała się, trzaskała drzwiami wyjściowymi, stając z walizką raz po tej, raz po tamtej stronie, aż wreszcie trzasnęła nimi ostatecznie. W kuchni zostawiła napis: „żegnaj” i przeniosła się do siebie. Jan początkowo tak szalał ze szczęścia, aż mu się pompon u kapcia urwał. Po dwóch tygodniach jednak poczuł samotność. Brakowało mu kobiety, sam nie wiedział Ewy czy może innej.

– A gdyby tak spróbować kolejnej wydziałowej kocicy poświęcającej życie wyższym celom – myślał. – Uczonej, uduchowionej, która pogardliwy wzrok odwraca od wystaw z modnymi ubraniami, nie chcąc ich skosztować. Może by zechciała mnie trzymać w domu, chyba że ma już jamnika – zastanawiał się samotnymi wieczorami.

Jednak partnerstwo teraz nie dla niego. Jan snuje pajęczynę, sieć na Rybaka zastawia. Najpierw otacza go przyjaźnią, o wyjeździe z nim rozmawia, doradzając odradza, straszy niemocą w nowej rzeczywistości. Zachęca i zniechęca. Niezauważalnie. Stali się przyjaciółmi. Jan – kolega z Klubu Koleżeńskich Uczonych, to przyjaciel na trudne chwile. Rybak właśnie się o tym dowiedział. Nareszcie nie jest sam. Są razem. Coraz częściej chodzą na piwo do „Akademika” – nastrojowego pubu. Piwo i zwierzenia, piwo i marzenia. Pulsują w głowach rozbudzone chęci. Rybak dużo i chętnie Janowi Słoniowi opowiada. Mało towarzyski, niezbyt lubiany, lubianemu Janowi się zwierza. Jan słowa wypowiada planowo, zgodnie z tym, co wcześniej ze sobą ustalił, ani za dużo, ani za mało. Szczerość stylizowana szczerzej brzmi niż ta spontaniczna, niedopracowana. Wypowiedziane słowa miewają wartość, bywają też bezwartościowe, jak u Słonia.

– Wiesz Piotr, ale ten pomysł to genialny miałeś. Jak na to wpadłeś, żeby tak zinterpretować problem reklamy w sztuce? Masz dzięki temu rezultaty, że pozazdrościć – chwalił Słoń Rybaka pociągając piwo.

– Eee tam, zaraz genialny, ale wiesz, dużo nad tym siedziałem, dużo czytałem, przeważnie zagranicznych publikacji, bo u nas prawie się o tym nie mówiło, a tam już od kilku lat reklama na topie. Mam poza tym własną, sprawdzoną metodę badań – tłumaczył Rybak.

– Ciekawe jaką? – zainteresował się Słoń.

– Nie chcę teraz o tym mówić – odpowiedział Rybak.

– Najważniejsze, że twój pomysł nawet za granicą zrobił wrażenie – podsumował Słoń.

– Wiesz, Jasiu, to nie do końca tak było. Po prostu stary chciał się pokazać. W naszej katedrze, pod jego kierownictwem niewiele się dzieje, więc jak wyskoczyłem z tą reklamą i interpretacją wieżowców i z tym całym high-tech, to i on wyskoczył z moją kandydaturą, a znajomych po świecie ma. Nie pamiętasz, jak się chwalił?

– Pamiętam, ale myślałem, że to tylko przechwałki – zauważył Słoń.

– Częściowo, ale nie wszystko, zdarza mu się mówić prawdę. Nie masz pojęcia, jak zawsze marzyłem o stypendium na takiej uczelni. Aha, nie wiem, czy słyszałeś, że ostatecznie to nie będzie Indiana University, tylko Edynburg. Może wołałbym do Stanów, ale nie narzekam. Dowiedziałem się o tym przedwczoraj i tobie jako przyjacielowi mówię najpierw.

– Do Edynburga? – powtórzył Jan.

– No tak – potwierdził Piotr z nieukrywaną dumą, która bardzo Słonia rozdrażniła. – Malownicza Szkocja, zamki osnute mgłami, nie mam na co narzekać. Zamilkli. Jan uważnie obserwował kolegę, szukał miejsca, w które mógłby go ukąsić.

– Naiwniak – myślał. – Jan Słoń jego przyjacielem. Nie wie, że Jan Słoń nie jest nawet własnym przyjacielem. Nienawidzę swojego pospolitego ciała i umysłu, ale muszę z tym żyć i nawet renty nie dostanę, bo moje inwalidztwo nie jest widoczne gołym okiem. Ja jestem ułomnym zjawiskiem społecznym. Bez treści. Nieładne wnętrze pasuje do brzydkiego ciała, jak brzydkie ubranie do niezgrabnej kobiety. Ale za to daję się lubić. A ten Rybak. Mocny typ z pozoru, od wewnątrz słaby jak dziecko. Łatwo będzie okaleczyć tę jego nieznośną indywidualność, tę bohaterską obojętność, za którą chroni się przed ciosami. No, zobaczymy jeszcze, kto wygra. Słoń w głowie układał sobie plan.

– Słuchaj – powiedział spoglądając na Piotra. – Źle wyjdziesz na tym Edynburgu. Zrobił ci stary niezłego psikusa.

– Dlaczego? – zdziwił się Rybak – przecież to nawet lepiej.

– Wcale nie lepiej i to z kilku powodów – grzmiał Słoń. – Po pierwsze, nasz stary jest na tamtejszym uniwersytecie nie najlepiej odbierany. Kiedyś, na konferencji we Florencji, dawno temu, jeszcze nas tu nie było, zdążył się skonfliktować z niejakim Larpidusem, który teraz tam dużo znaczy. Otóż nasz stary, co tu dużo mówić, zawzięcie bronił wtedy wartości sztuki ideowej, która powinna służyć szerokim masom i pokazywać je w codziennej radosnej egzystencji. – Sztuka sama w sobie jest nieporozumieniem. Sztuka musi służyć nadrzędnej idei i ludzkiej kreacji rzeczywistości – podobno mówił mniej więcej w takim stylu. Nic dziwnego, że zrobił wrażenie – zaśmiał się Jan. Larpidus wtedy wykładał gdzie indziej i nie był oczywiście profesorem, ale dzisiaj jest i to właśnie tam. No i siłą rzeczy ludzi od naszego pana profesora traktuje podejrzliwie – fantazjował Słoń. Niby pozornie wszystko gra, ale potem zaczynają się schody, problemy z prowadzeniem badań. Wiem o tej historii od pewnej zaufanej osoby, nie mogę powiedzieć ci od kogo. Zresztą po co daleko szukać. Kilka lat temu pojechał tam niejaki Adam Zaszycki, który już u nas nie pracuje, bo znalazł sobie rozsądniejsze zajęcie, wrócił za dwa miesiące. Mówili, że nie rozumiał tego, co chciał badać – zmyślał dalej, bo aczkolwiek Adam, rzeczywiście wrócił ze stypendium błyskawicznie, to z innego powodu. Za słabo znał język, o czym dowiedział się dopiero tam, i rzeczywiście niewiele rozumiał z tego, co do niego mówiono. Promowany nadgorliwie w tej części świata, w tamtej został odrzucony.

– Przesadzasz – wtrącił Piotr – to dawne dzieje. Zresztą stary już porozumiał się w mojej sprawie z Thondsem, a Thonds skierował mnie do profesora Firtha, który tą tematyką się zajmuje, więc do Larpidusa, nawet jeżeli jeszcze taki żyje, to mi nie po drodze – stwierdził Rybak – zresztą – dodał – nie wiem, czy słyszałeś, że jadę za tydzień na kongres do Genui. Będzie tam też Firth, więc skorzystam z okazji i poznam go osobiście. Stary chce mnie przedstawić, chce też, żebym błysnął moją pracą. Boże, jak ja z tym wszystkim zdążę, a wyjazd za niecałe dwa miesiące – jęknął Rybak. Gdyby nie stypendium to bym się nawet cieszył z tej Genui, ale tak... Prawdę mówiąc nie chce mi się jechać teraz, kiedy jeszcze nie wszystko mam dopięte i rozpaczliwie potrzebuję czasu na pracę.

– Larpidus pewnie też tam będzie – zaczął Słoń.

– I co z tego? Obydwaj się zmienili. Zresztą tamto było już dawno, teraz jest inaczej, a nasz stary nie wygląda, jakby w ogóle miał kiedykolwiek jakieś poglądy, a przed kolegami z Zachodu jest tak uniżony, że odważa się tylko im przytakiwać.

– Teraz tak, ale kiedyś nie. Jeszcze ja pamiętam czasy, kiedy czuł się pewniej – tłumaczył Słoń. Zresztą nieważne, zrobisz jak zechcesz, ale z tej Genui się wykręć, lepiej zrobisz, jak nie będziesz paradował ze starym przed Larpidusem i chociaż w to nie wierzysz, po przyjacielsku mówię ci, uważaj. Dzięki Kołu Koleżeńskich Uczonych wiem wiele rzeczy, więcej niż ty – powiedział Słoń z tajemniczą miną.

– Jak mam się wykręcić? Powiem staremu, że nie pojadę, bo nie mam czasu przed stypendium, albo, że nie zdążyłem z pracą? Gra idzie o zbyt dużą stawkę.

– Mam pomysł, weź zwolnienie lekarskie. Tak najłatwiej się wykręcisz – powiedział Słoń po namyśle. – Spokojnie sobie popracujesz, a tam nie będziesz afiszował się ze starym, na czym tylko dobrze wyjdziesz.

Rybak zamyślił się, a wreszcie spojrzał na Słonia, klepnął go po ramieniu i powiedział:

– A wiesz, to jest dobra myśl. Dokończyłbym spokojnie pracę, zrobiłbym jeszcze kilka rzeczy, na które brakuje mi czasu, lepiej bym się przygotował. Ty to masz głowę na karku. Napijmy się jeszcze.

Słoń wracał ze spotkania nasiąknięty duszną papierosianą atmosferą kawiarni. Po drodze układał dalszy plan zatrzymania Rybaka w kraju. Wypite piwo dokuczało mu czkawką, sprawy jednak poszły do przodu. Był zadowolony. W domu nie jadł nawet kolacji, zmęczony runął na łóżko, ale zasnąć nie mógł. Postanowił poczytać. Wyciągnął rękę po jedną z leżących na nocnej szafce książek. Otworzył gruby tom, ale ślizgał się bezrozumnie po zapisanych linijkach. Dłubiąc w nosie rozmyślał o Rybaku.

Poranek zastał Jana Słonia w dobrej formie. Poderwał się jak sprężyna i w ekspresowym tempie wyszykował do pracy. Nawet z windy nie skorzystał. Sfrunął ze schodów pozostawiając za sobą blokowisko z jego blokersami, matkami niańczącymi dzieci na pobliskich ławeczkach i małymi sklepikami spożywczymi wychylającymi się zza węgła co drugiego budynku. Dziś to wszystko wydawało się Janowi jakieś ładniejsze, bo w nocy, gdy przewracał się już któryś raz z rzędu z lewego boku na prawy, wpadł mu do głowy chytry plan. Chciał go jak najszybciej zrealizować. Z boku wyglądało to tak: najpierw czas dłuższy siedział w wydziałowej bibliotece, potem spotkał się z kilkoma kolegami z Klubu Koleżeńskich Uczonych, potem z jednym z nich udał się do profesora, potem długo coś mu tłumaczyli, aż wreszcie Jan spotkał Rybaka na korytarzu, blisko swojej sali. Piotr podszedł do niego i szepnął poufnie:

– Skorzystam z twojej rady. Od środy biorę zwolnienie.

– Masz rację, nie jest to może idealne rozwiązanie, ale w twojej sytuacji na pewno dobre – zachęcał Słoń.

– Stary, jak się dowie, będzie wściekły, ale trudno, trzeba wybierać

– Nie sądzę, ma o tobie bardzo dobre zdanie. Przekonałem się o tym, jak u niego byliśmy z Maciejem. Zupełnie przy okazji zaczął mówić o tobie, pewnie wie, że się przyjaźnimy, bo on wszystko wie. No i przekazał nam, że ktoś się poskarżył na ciebie, że w twojej przedostatniej publikacji znalazły się fragmenty jego pracy i niektóre wnioski. Chodzi o kogoś z innej uczelni. Stary podobno zbadał sprawę i stwierdził, że nie widzi żadnego podobieństwa i że tak zdolny naukowiec nie musi się wspierać niczyimi pracami. Przytaknęliśmy mu obydwaj, a on powiedział, że wezwie cię do siebie, jak lepiej pozna szczegóły – oznajmił Słoń i zaraz tego pożałował widząc reakcję kolegi.

– Jak to – wykrztusił Piotr. – Dlaczego z wami akurat rozmawia o tak delikatnych sprawach i to w dodatku o moich sprawach? Zaraz do niego idę.

Słoń zmieszał się i przestraszył.

– Nie musisz, on to właściwie trochę żartem mówił, nie traktował tego poważnie, dał nam to po prostu jako przykład zepsucia naszego środowiska i obwiniania się wzajemnie o wszystko. Może trochę źle ci to przekazałem – wykręcał się Słoń. Możliwe też, że ktoś cię nieszkodliwie wrabia. W naszym błotku to możliwe. Nie ma się czym przejmować – zapewniał Jan i przyjacielsko klepnął kolegę po ramieniu. Rybak był jednak nieufny:

– Bzdury – Ja od nikogo niczego nie ściągałem. To jakieś skończone bydlę musiało być, żeby tak kogoś oczerniać. Ale dziwi mnie jedno: stary ma sklerozę i reumatyzm. Prawie nic go już nie obchodzi. Najchętniej mówi o tym, co było 20 lat temu, więc skąd to zainteresowanie mną poza mną? – Rybak znacząco spojrzał na Słonia.

– No, przecież mówię, że ktoś tam na ciebie doniósł. My z Maciejem poszliśmy do niego w sprawie naszego koła, bo koleżeńska uczona Agata wpadła na dobry pomysł dotyczący seminarium metodologicznego i...

– Nie chcę teraz o tym słuchać – przerwał mu Rybak.

– W porządku, a o tamtym najlepiej nie myśl. Nie ma o czym, ludzie tacy są.

Słoń był coraz bardziej z siebie zadowolony. Odczuwał wprawdzie zmęczenie całą tą sprawą, ale inne niż wtedy, gdy ma dużo zajęć dydaktycznych lub kiedy rzuca rękawicę przed swoim doktoratem. Krzepiła go radość, że tyle potrafi. Tylko Jan Słoń, a prawie jak Bóg się poczuł. Rozsądzał o losach innych.

Rybak rzeczywiście wziął zwolnienie lekarskie, a Jan Słoń jako dobry kolega często go w chorobie odwiedzał. Tym sposobem po kilku wizytach słynna praca Rybaka prawie nie miała dla Słonia tajemnic. Nie znaczy, że mu to wystarczyło. Przeciwnie Słoń nagle zapragnął zostać Rybakiem tak bardzo, że obydwu stronom nie wyszła ta zachcianka na dobre. Rybak zaś chorował nie wiadomo na co. Wpatrywał się w swoje zwolnienie i usiłował dopasować objawy do tego, co teoretycznie powinno mu dolegać zgodnie z symbolem choroby. Skarżył się lekarzowi na bóle gardła, serca, katar i duszności. Skarżył się też Słoniowi, żeby sobie nie myślał, że całkiem udaje. Kupił słodzik w tabletkach i przesypał go do pudełeczka z trzema przegródkami: rano, południe, wieczór. Pudełeczko sterowało jego dniem, gdy łykał ze zbolałą miną wymierzone dawki. Po kilku dniach tej kuracji rzeczywiście poczuł się gorzej. Prawie tak źle, że przydałby mu się kolejny tydzień zwolnienia i zastanawiał się, czy jego zaleczona tajemnica nie daje o sobie znać. W dodatku bardzo mało przez te wszystkie dni niby-choroby zrobił, może dlatego, że profesor przez telefon dał wyraz swojemu niezadowoleniu, czym przestraszył się nie na żarty. Już żałował, że w ogóle dał się namówić na to idiotyczne zwolnienie.

Jan znowu mu radził, żeby się nie przejmował, ale Rybak coraz bardziej gryzł się całą sprawą. A ostatnio i Jasio rzadko do niego zaglądał. Może nad czymś pracuje? – myślał Rybak. – Ale Jasio, nad czym on może pracować? On taki w sam raz pod każdym względem i w sam raz pracę sobie wybrał. Szkoły lubią wzorowych uczniów. Dobrze, że chociaż nie jest zawistny – z sympatią pomyślał o koledze.

A tymczasem Jan Słoń od kilku dni ciężko pracował. Z wyciągniętych od Rybaka informacji klecił poważny artykuł. Obłożył się literaturą. Stosy książek piętrzyły się na jego biurku. Już dawno nie robił niczego z takim zapałem. Jan Słoń poczuł, że być może zasłuży na nagrodę. On – Jan Słoń publikuje. Oni – klaszczą. On jedzie na stypendium – Oni podziwiają. Przymknął oczy i coraz dalej brnął w nadzieje. Goniły go lata i bezlitośnie uciekający czas. Jan starzał się i starzały się wraz z nim jego marzenia o tytułach i stypendiach. Starzał się też niedokończony doktorat.

Jego koledzy ze szkół, które kiedyś skończył, już dawno pozajmowali stanowiska w rozmaitych firmach. Świat ich bogactwa był dla Jana nieosiągalny, więc trzymając się od nich w bezpiecznej odległości, przemykał ze swoim plecaczkiem, w brązowych sztruksowych spodniach i długiej kurtce, drugą stroną ulicy, by któregoś z nich nie spotkać, nie otrzeć się o jego garnitur, nie zawiesić wzroku na krawacie, nie zauważyć samochodu. On nawet dyrektorem szkoły nie został, tak jak mu przepowiadali. Gdy przypadkiem z którymś rozmawiał, mówił krótko: – „u nas kuźnia intelektu, nie pieniędzy” – i uciekał po omacku, by z drugiej strony trafiać w uczelnianą próżnię. Sprane rytuały, sprane ideały, pusta kasa i tyle rąk do niej wyciągniętych. Nie było czym tamtym zaimponować. Jan chował się więc za parawanem frazesów, naukowo nienaukowych i twierdził, że nie lubi tego co tamci, jego koledzy w garniturach, chociaż lubił. Rozgoryczony ciskał swój plecak na podłogę i czuł, że wzrasta w nim złość na nich, na uczelnię, na samego siebie i na swoje życie, które chciał, żeby inaczej wyglądało, a ono było takie, jakie było, i niewiele mógł na to poradzić.

To niestety koniec bezpłatnego fragmentu. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.