Redakcja: Dorota Ring
Korekta: Jolanta Kłos, Maciej Korbasiński
Projekt okładki: Roy Migabon
Adaptacja okładki: Dariusz Piskulak

Text copyright © 2021 by Jodi Sternoff Cohen
Illustrations copyright © 2021 by Penguin Random House LLC
Published by arrangement with Ten Speed Prees, an imprint of Random House, a division of Penguin Random House LLC
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2022
Copyright © for the Polish translation by Ryszard Oślizło, 2022

Grafika okładkowa i na stronie 42: Roy Migabon
Grafika na stronach ii–iii, 20–21, 164–165 i 206–207: Stock.Adobe.com
Grafika na stronie vi: Nattika/Shutterstock.com
Grafika na stronach xi, 122 i 163: Pevuna/Shutterstock.com
Grafika na stronie xii: OlgaOtto/Shutterstock.com
Grafika na stronie 49: Ohhlanla/Shutterstock.com
Grafika na stronie 62: Marianna Kara/Shutterstock.com
Grafika na stronie 94: EKramar/Shutterstock.com
Grafika na stronach 114, 148, 155, 166–167 i 196–197: Flaffy/Shutterstock.com
Grafika na stronie 128: Zamurovic Brothers/Shutterstock.com
Grafika na stronie 135: Nella/Shutterstock.com
Zdjęcie autorki: Lisi Wolf

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).
Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku.
Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN: 9788382520088

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Słowo wstępne

Olejki eteryczne w znaczącym stopniu wspomagają moje umiejętności uzdrawiania i polepszania życia innych. Używam ich w codziennej profilaktyce zdrowotnej od 2008 roku, a zwróciły moją uwagę, kiedy próbowałam poprawić jakość swego snu. Przed nocnym spoczynkiem, aby się odprężyć i uspokoić układ nerwowy, stosowałam rumianek i lawendę. Działały tak dobrze i błyskawicznie, że stopniowo zaczęłam eksperymentować z innymi olejkami oraz ich mieszankami.

W swojej bestsellerowej książce Fenomenalna kuracja dr Wahls. Plan leczenia stwardnienia rozsianego i innych chorób autoimmunologicznych¹ polecam stosowanie ekstraktów roślinnych, ponieważ uważam, że uzupełniają one niezbędną dla zdrowia różnorodność składników odżywczych. Skoncentrowane esencje pochodzenia roślinnego działają na wielu poziomach – fizycznym, neurologicznym i psychologicznym – co Jodi szczegółowo wyjaśnia w niniejszej książce.

Każdego roku ludzie powinni spożywać nie kilka, lecz setki różnych gatunków roślin. Taka zróżnicowana konsumpcja zwiększa wytrzymałość i wzmacnia zdrowie. Podczas trawienia roślin tysiące metabolitów (substancji powstałych w wyniku rozkładu pokarmu i związków chemicznych) wchłania się z jelit do krwiobiegu. Naukowcy uznają, że metabolity znacząco wpływają na ryzyko wystąpienia chorób serca, schorzeń autoimmunologicznych, problemów ze zdrowiem psychicznym, otyłości, cukrzycy, a nawet raka. Od produktów przemiany materii zależy jakość chemii życia wytwarzanej przez nasze komórki, a ludzka fizjologia działa znacznie lepiej dzięki tysiącom metabolitów pochodzących z większego zróżnicowania produktów roślinnych w diecie. Prawda jest taka, że nasza dieta to kombinacja składników bardzo dla nas korzystnych oraz kilku wręcz fatalnych. Jeśli więc bardziej ją urozmaicimy – na przestrzeni i tygodnia, i roku – to zaoszczędzimy sobie problemów i będziemy cieszyć się lepszym zdrowiem.

Zachęcam do stosowania olejków eterycznych, które obok innych źródeł roślinnej różnorodności w postaci warzyw, przypraw i herbat wzbogacą twój program dbania o zdrowie. Istnieją dosłownie setki olejków i przypraw, po które możesz sięgnąć, aby skorzystać z dobroczynnego wpływu przynajmniej dwustu gatunków roślin w ciągu roku.

Bogate materiały zebrane przez Jodi potwierdzają i umacniają moje własne doświadczenia z olejkami eterycznymi, które poprawiają mi samopoczucie i łagodzą drobne dolegliwości, takie jak bóle głowy, zaparcia i zły nastrój. Obecnie z najlepszym skutkiem stosuję cyprys i kadzidłowiec, a także mieszankę złożoną z lawendy, majeranku, rumianku rzymskiego, drzewa sandałowego, wanilii i ylang-ylang dla ukojenia układu nerwowego.

Do moich ulubionych sposobów stosowania olejków eterycznych należą inhalacje, automasaże i gorące lub lodowato zimne kąpiele z solą Epsom, a ulubioną techniką jest masowanie nerwu błędnego i tkanki limfatycznej po bokach szyi. Zaczynam za uszami i wcieram olejki w dół szyi, po obu jej stronach, a zanim położę się spać, aplikuję sobie od trzech do pięciu głębokich wdechów każdym nozdrzem.

Jeśli spojrzeć na olejki eteryczne przez pryzmat odżywiania, okazuje się, że oddziałują pozytywnie na szlaki metaboliczne i układ nerwowy, a nawet łagodzą nadmierny stan zapalny. Wdychanie olejków eterycznych pobudza te same szlaki w mózgu. Aplikowane miejscowo na skórę przenikają do krwiobiegu i wpływają na wewnętrzne połączenia w ciele.

Autorka Olejków eterycznych dla zdrowego mózgu i ciała potwierdza te przypuszczenia i posuwa się o krok dalej, nie tylko wyjaśniając, jak działają olejki eteryczne, ale także podpowiadając, w jaki sposób najlepiej je stosować, aby zwalczać istniejące schorzenia.

Niniejsza książka to wspaniały przewodnik po olejkach eterycznych, stanowiących potężne narzędzie, które pomoże regularnie dbać o zdrowie i stopniowo poprawiać jego stan.

PRZEDMOWA

Olejki eteryczne pojawiły się w moim życiu w momencie, kiedy doszłam do ściany i żadne inne lekarstwa nie mogły ukoić poczucia wewnętrznego przytłoczenia, lęku i wyczerpania. Przyjaciele podarowali mi pudełko z olejkami, które ich zdaniem miały mi pomóc.

W swojej praktyce terapeutycznej wykorzystywałam leki ziołowe, jednak wiedzę o olejkach eterycznych miałam ograniczoną, a kondycję psychiczną niewystarczającą, by móc prowadzić badania nad tym, jak i dlaczego te ekstrakty działają. Na szczęście kilkuletnie doświadczenie terapeutki odżywiania certyfikowanej w zakresie neurologii funkcjonalnej, jogi i badań reakcji układu autonomicznego pomogło mi zrozumieć, co dzieje się w moim organizmie, i naprowadziło mnie na trop najlepszego lekarstwa.

Mówiąc ściśle, wiedziałam, że długotrwały stres, który przeżywałam ostatnio, nadwerężył moje rezerwy energii i doprowadził mnie do stanu wzmożonego wyczerpania fizycznego i psychicznego, powszechnie znanego jako zmęczenie nadnerczy. Kiedy nadnercza zbliżają się do stanu przeciążenia, słabnie ich zdolność uwalniania odpowiednich ilości hormonów, które są niezbędne do uzupełniania zasobów energii w organizmie. Same suplementy i zmiana diety nie robiły widocznej różnicy, a leki, które stosowałam, zdawały się wręcz pogarszać sytuację.

Z rozpaczy wypróbowałam swój zestaw trzydziestu olejków eterycznych, żeby sprawdzić, czy któryś z nich może ulżyć moim wyczerpanym nadnerczom. Kiedyś nauczyłam się techniki oceniającej znanej jako test mięśniowy (polega na zadawaniu ciału pytań). Pozwala ona szybko i skutecznie przetestować wiele suplementów i lekarstw, by wybrać te, które najlepiej sprawdzą się w przypadku określonej dolegliwości fizycznej, psychicznej lub emocjonalnej. Byłam tak wycieńczona, że za wszelką cenę chciałam znaleźć lek, który w tym teście dałby wynik pozytywny.

Kiedy przebadałam w ten sposób pudełko olejków, ze zdumieniem i zachwytem odkryłam, że pięć z nich uzyskało dobry wynik. W pierwszej chwili poczułam się zdezorientowana, bo zazwyczaj tylko jedno czy dwa z badanych lekarstw okazują się korzystne. Więc wyjęłam te pięć olejków – cynamon, galbanum, manukę, rozmaryn i tymianek – i powtórzyłam test. W tym momencie przyszło mi do głowy, że mogłabym je połączyć i stworzyć własną, osobistą mieszankę, która pomoże moim nadnerczom odzyskać równowagę.

Nie miałam wtedy żadnego doświadczenia w łączeniu olejków, więc po prostu skupiłam się na intencji zrównoważenia nadnerczy i za pomocą testu mięśniowego sprawdziłam każdy olejek osobno, aby ustalić, ilu kropli powinnam użyć. Połączyłam je, a następnie wmasowałam mieszankę w skórę dolnej części pleców, bezpośrednio nad nadnerczami.

Po kilku minutach poczułam się lepiej – po raz pierwszy od wielu miesięcy. Miałam dość energii, aby posprzątać dom, zrobić pranie, pójść do supermarketu i własnoręcznie ugotować na kolację ulubioną potrawę moich dzieci. Tamtego wieczoru, po przeczytaniu im bajki na dobranoc, leżałam w swoim łóżku, modląc się o zaśnięcie. I wtedy przyszło mi do głowy, że olejki eteryczne mogłyby zaradzić mojej bezsenności. Wykorzystując te same techniki skupienia na intencji – czyli na zrównoważeniu szyszynki w mózgu i uwolnieniu melatoniny (hormonu snu) – oraz testu mięśniowego, aby określić najlepsze olejki i ich idealne proporcje, opracowałam kolejną mieszankę i szybko odpłynęłam w odprężający sen, jakiego nie zaznałam od miesięcy.

Zainspirowana tym pierwszym sukcesem, zaczęłam tworzyć kolejne mieszanki, aby pozbyć się drażliwości, nadwagi i zmęczenia. Przeżyłam intrygujące doświadczenie: byłam jednocześnie w ciele pacjentki i w umyśle terapeutki, dzięki czemu mogłam intelektualnie śledzić próby przekształcania własnej fizjologii i osobiście odczuwać każdą fizyczną zmianę niemal natychmiast.

Pozwoliło mi to zrozumieć na poziomie umysłu i ciała, w jaki sposób olejki eteryczne mogą pomóc w niwelowaniu problemów zdrowotnych. Gdy odzyskałam kondycję psychiczną i fizyczną, przyjaciele pytali, co mi pomogło. Zaczęłam więc dzielić się swoim remedium z ich rodzinami, znajomymi i klientami – z podobnym sukcesem.

Odzyskawszy sprawność umysłową, zajęłam się badaniem olejków eterycznych. Ze zdumieniem odkryłam, że niewielu ludzi wykorzystuje mieszanki olejków, aby wspomagać układy narządów albo wybrane obszary mózgu. Co więcej, łączenie olejków przedstawiano w książkach i na blogach jako coś tak skomplikowanego, że większość ludzi uznałaby się za niekompetentnych, aby się tego podjąć.

Uświadomiłam sobie, że wiedza o fizjologii oraz znajomości w środowisku medycznym zapewniają mi błyskawiczną informację zwrotną na temat strategii, które faktycznie sprawdzają się w praktyce klinicznej. Innymi słowy, mogłam oszacować, które strategie działają najlepiej u większości ludzi. Za każdym razem, kiedy terapeuci wykorzystywali olejki eteryczne, aby zadbać o „pięć kluczy do zdrowia”, które wyodrębniłam metodą prób i błędów, przez wiele lat prowadząc obserwacje i badania, stan naszych klientów ulegał poprawie.

Jako że sama doświadczyłam uzdrawiającej mocy tych ekstraktów, poczułam, że muszę poświęcić czas, energię i zapał, aby zrozumieć, jak i dlaczego działają, a zgromadzoną wiedzą z radością dzielę się teraz z tobą. Choć nigdy nie nazwałabym olejków eterycznych cudownym lekiem na każdą dolegliwość, wierzę, że można stosować je w ramach strategii przywracania równowagi ciała w ściśle określonych obszarach, co w rezultacie pozwala odzyskać zdrowie. Tak jak telefon komórkowy albo laptop spowalniają działanie i wyczerpują baterię, kiedy otwierasz zbyt wiele programów naraz, tak też mózg męczy się, kiedy kilka szwankujących układów – które dają o sobie znać w postaci dolegliwości – zużywa jego energię. Stresory mają charakter addytywny i kumulatywny.

Pięć kroków do uzdrowienia mózgu olejkami eterycznymi odnosi się do pięciu utajonych ujść energii, z którymi boryka się większość ludzi. Dzięki tym pięciu strategiom niektórzy powrócą do pełnego zdrowia. Inni pokonają ponad połowę drogi do celu. Ale każdy, zdrowy czy niezdrowy, doświadczy znaczącej poprawy jakości swojego życia.

WPROWADZENIE: OLEJKI ETERYCZNE A MÓZG

Mózg to twój najważniejszy narząd. Nadzoruje uczucia, myśli, ruchy i funkcjonowanie. Pełni funkcję dyrygenta, który organizuje, integruje i harmonizuje komunikację między wszystkimi układami narządów w ciele, a tym samym wpływa na nasz nastrój, poziom energii, procesy myślowe i koordynację.

Niestety, czasem mózg miewa kłopoty. Zaburzenia w jego określonych częściach mogą wywoływać problemy fizyczne, psychiczne, emocjonalne, psychologiczne i behawioralne, a także trudności w uczeniu się. Zaburzenia te manifestują się w postaci takich objawów jak:

lęk,

depresja,

słaba koncentracja uwagi lub utrudnione przyswajanie wiedzy,

drażliwość,

utrata pamięci,

mgła mózgowa,

brak motywacji, determinacji, zapału,

słaba wytrzymałość mózgu (łatwo się męczy) podczas pracy, czytania lub prowadzenia samochodu,

zmęczenie jako reakcja na pewne pokarmy lub substancje chemiczne.

Powyższe objawy dotyczą w równym stopniu osób starszych, jak i młodych, zwłaszcza po wszelkiego rodzaju urazach głowy lub wstrząśnieniu mózgu. Co więcej, mogą one nawarstwiać się latami, zanim pojawią się oznaki jakiejś choroby neurologicznej, na przykład alzheimera lub parkinsona. Jeśli uznamy te wczesne objawy za ostrzeżenie, możemy usprawnić funkcjonowanie mózgu, a w rezultacie zapobiec jego uszkodzeniu lub istniejące uszkodzenie wyleczyć.

Wpływ na mózg

Mózg ulega negatywnemu wpływowi synergii wielu czynników, które uważamy za powszechne:

zaburzony cykl snu,

zwiększona dawka codziennego stresu,

rosnący poziom toksyn środowiskowych, w tym pleśni i metali ciężkich,

nierównowaga cukru we krwi,

przewlekły stan zapalny i dysregulacja immunologiczna,

patogeny, które są niewykrywane bądź niezwalczane z powodu niewłaściwej diagnozy lub nieskutecznej kuracji.

Wszystkie te czynniki, działając oddzielnie lub w połączeniu z innymi, nadwerężają zdolność mózgu do przetwarzania i usuwania odpadów takich jak toksyny i szczątki komórkowe. Nieusuwane odpady wciąż krążą w mózgu, wywołując stan zapalny i nadwątlając barierę ochronną krew-mózg, przez którą przenikają kolejne niszczycielskie elementy, takie jak wirusy, pasożyty lub metale ciężkie, i wyrządzają dalsze szkody. W konsekwencji dochodzi do zaburzeń cyklu snu, działania układu immunologicznego, równowagi hormonalnej i funkcji trawiennych.

A teraz dobra wiadomość: mózg posiada niezwykłe zdolności adaptacyjne i regeneracyjne. Jeśli zaś chodzi o ochronę i odbudowę procesów jego zdrowego funkcjonowania, to olejki eteryczne spisują się znakomicie tam, gdzie inne środki – i lekarstwa – nie wystarczają.

Olejki eteryczne są „kluczem” do mózgu

Konwencjonalne leki mają ograniczony dostęp do mózgu, z powodu bariery krew-mózg, wysoce selektywnej, półprzepuszczalnej granicy otaczającej większość naczyń krwionośnych w mózgu. Naczynia te składają się z komórek śródbłonka bardzo ściśle ze sobą połączonych, aby chronić mózg przed potencjalnie groźnymi czynnikami, które mogłyby zakłócać jego funkcjonowanie. Ta granica nie przepuszcza do mózgu niczego, prócz małych, rozpuszczalnych w tłuszczach cząsteczek. Połączenia międzykomórkowe bariery krew-mózg znane są jako połączenia ścisłe i pozwalają tylko tym małym, lipofilnym cząsteczkom i niektórym gazom przenikać przez ścianki naczyń włosowatych do tkanki mózgowej. Z tego powodu tak trudno było dotąd sprawić, aby odpowiedni lek trafił do określonego obszaru mózgu. Większość konwencjonalnych farmaceutyków nie jest ani wystarczająco mała, ani lipofilna.

Cząsteczki olejków eterycznych są i bardzo małe, i lipofilne, dzięki czemu ich lecznicze właściwości są w stanie dotrzeć do tych obszarów mózgu, które zostały dotknięte toksynami środowiskowymi oraz stresem emocjonalnym i psychicznym. Molekuły olejków eterycznych są tak maleńkie, że określa się je mianem lotnych (bo łatwo ulatniają się w normalnych temperaturach) oraz aromatycznych (bo unoszą się w powietrzu, gdzie można wykryć je nosem jako zapach).

Dlaczego olejki eteryczne są aromatyczne?

Aromatyczność cząsteczek olejków eterycznych jest wynikiem ich maleńkich rozmiarów i lekkości. Cząsteczki te ulatniają się w temperaturze pokojowej i unoszą się w powietrzu, gdzie są wyczuwalne jako zapach. Możesz to sprawdzić: otwórz butelkę oliwy albo oleju tłoczonego z kukurydzy, orzechów ziemnych, krokosza barwierskiego, orzechów włoskich lub migdałów i wlej kilka kropli do szklanki. Jeśli przejdziesz na drugą stronę pokoju, mało prawdopodobne, że poczujesz zapach tego oleju. Następnie powtórz ten eksperyment z olejkiem eterycznym, na przykład z mięty pieprzowej. Zapach mięty wypełni pokój, bo lotne cząsteczki unoszą się w powietrzu. Wystarczy jedna cząsteczka zapachu, aby porozumieć się z mózgiem.

W jednej kropli olejku eterycznego mieści się około czterdziestu trylionów cząsteczek. (W zapisie liczbowym po cyfrze 4 następuje dziewiętnaście zer: 40 000 000 000 000 000 000). Ciało człowieka składa się ze stu bilionów komórek, co oznacza, że na każdą komórkę w przeciętnym ludzkim ciele przypada około czterystu tysięcy cząsteczek. Tak olbrzymia liczba cząsteczek w jednej kropli olejku eterycznego sprawia, że nasz zmysł węchu wykrywa je z łatwością.

Ponadto olejki eteryczne są lipofilne, dzięki czemu są szczególnie pomocne we wzmacnianiu funkcji mózgu. Ludzki mózg składa się w niemal sześćdziesięciu procentach z tłuszczu, a tłuszcz lubi tłuszcz. Zasada „podobieństwa się przyciągają” jest jedną z przyczyn, dla których olej i woda nie mieszają się ze sobą.

Bakterie lipofilne, jak te występujące w ustach, są przyciągane do substancji lipofilnych takich jak olejki eteryczne. Podczas „ssania oleju” – czyli płukania jamy ustnej olejem jadalnym, na przykład kokosowym, przez 10–20 minut – zawarty w nim tłuszcz przyciąga tłuszczowe błony komórkowe bakterii niczym potężny magnes.

W rezultacie bakterie z dziąseł zostają wchłonięte przez olej, który możesz następnie wypluć. W podobny sposób lipofilne olejki eteryczne są wchłaniane do mózgu, gdzie mogą wpływać na lipofilne hormony (płciowe, steroidowe i hormony tarczycy), poprawiając zdrowie mózgu i samopoczucie emocjonalne.

Czym są olejki eteryczne?

Olejki eteryczne to naturalne, wysoko skoncentrowane esencje pozyskiwane ze świeżych ziół, krzewów, drzew, kwiatów, owoców, korzeni i kory. Rośliny, z których otrzymuje się olejki, są stosowane do celów medycznych od wieków. Właściwie większość współczesnych lekarstw pochodzi od roślin, które zmodyfikowano na tyle, żeby je opatentować (nie można opatentować substancji naturalnej). Mniej więcej połowa leków farmaceutycznych wyprodukowanych na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat wywodzi się pośrednio lub bezpośrednio z ziołolecznictwa. Na przykład przeciwbólowe i przeciwzapalne właściwości aspiryny wzorowane są na salicynie – związku chemicznym zawartym w korze wierzby białej. Również valium (diazepam) to sztuczny związek stworzony na wzór organicznych związków znajdujących się w korze waleriany.

Od dawien dawna ludzie spożywają rośliny ze względu na ich wartość leczniczą. Wiele popularnych diet opiera się głównie na żywności pochodzącej z ekologicznych upraw i etycznego chowu zwierząt karmionych tą ekologiczną paszą. Rośliny i wysoko skoncentrowane esencje pochodzenia roślinnego w postaci olejków eterycznych znakomicie uzupełniają i wzbogacają zdrową dietę i zdrowy styl życia.

Jak działają olejki eteryczne?

Olejki eteryczne zawierają kluczowe składniki roślinnego układu immunologicznego. Pomagają one roślinom rosnąć, rozwijać się, ewoluować i adaptować się do otoczenia. Chronią przed infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi, leczą urazy, odstraszają drapieżniki i inne potencjalne szkodniki, a także biorą udział w dostarczaniu składników odżywczych do komórek. Są roślinom niezbędne, ponieważ pomagają im przetrwać. Olejki eteryczne odgrywają podobną rolę w ludzkim organizmie, być może za sprawą struktury chemicznej, którą dzielimy z roślinami. Zarówno rośliny, jak i ludzie składają się z trzech głównych pierwiastków – węgla, wodoru i tlenu – co sprawia, że roślinne olejki eteryczne są wysoce kompatybilne z ludzką biochemią. Jak wskazują badania, esencje te pomagają nam zwalczać infekcje (dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym i przeciwwirusowym), równoważyć poziom hormonów, łagodzić emocje i przyspieszać regenerację.

I ludzie, i rośliny rosną i rozwijają się dzięki kombinacji słońca, tlenu i składników odżywczych. Rośliny wchłaniają składniki mineralne i odżywcze z gleby, razem z tlenem. Przekazują je nam, kiedy je spożywamy. W swojej książce Aromatherapy for the Soul [Aromaterapia dla duszy] Valerie Ann Worwood pisze: „Rośliny czerpią energię ze słońca i przekształcają ją na drodze fotosyntezy w energię pokarmu, dzięki której żyją wszystkie zwierzęta. Olejki eteryczne to skoncentrowana forma tej słonecznej energii”.

Spożywanie roślin będzie korzystniejsze dla zdrowia, jeśli na pewien czas zanurzymy je w wodzie. Na przykład składniki odżywcze zawarte w namoczonych i skiełkowanych orzechach i zbożach lub fermentujących warzywach są łatwiej przyswajalne, dzięki czemu organizm może je skuteczniej wchłonąć. To samo odnosi się do procesu destylowania parą wodną olejków eterycznych z roślin. Podczas tego rodzaju destylacji rośliny zostają poddane działaniu wody, wysokiej temperatury i ciśnienia, dzięki czemu łatwiej pozyskać zawarte w ich komórkach olejki, które z kolei lepiej wchłaniają się w organizmie.

Olejki eteryczne w mózgu

Bariera krew-mózg to osłona ochronna między krwią krążącą w organizmie i mózgiem. Blokuje szkodliwym substancjom dostęp do tkanki mózgowej i płynu mózgowo-rdzeniowego (przejrzystej cieczy opływającej i chroniącej mózg), przepuszcza jednak niezbędne cząsteczki, takie jak tlen i składniki odżywcze.

Bariera krew-mózg jest niczym sito albo filtr, przez który mogą przeniknąć wyłącznie cząsteczki o określonej wielkości bądź mniejsze. Cząsteczki olejków eterycznych są tak małe, że większość jest w stanie pokonać tę przeszkodę. Tylko nieliczne substancje – na przykład gazy, takie jak tlen czy dwutlenek węgla, a także alkohol, niektóre leki, środki znieczulające i olejki eteryczne – potrafią wniknąć do mózgu w ten sposób.

Po pokonaniu bariery krew-mózg lipofilne cząsteczki olejku eterycznego z łatwością przenikają przez błony komórkowe do komórek mózgowych, które również składają się głównie z tłuszczu. Artykuł opublikowany w czasopiśmie „Pharmaceuticals”, zatytułowany Wpływ olejków eterycznych na bakterie chorobotwórcze opisuje, z jaką łatwością olejki eteryczne wnikają w komórki i oddziałują zarówno na błonę komórkową, jak i wnętrze komórki, „wywołując zmiany w strukturze i funkcjonalności”.

Komórki nie są w stanie regenerować się bez odpowiedniej wymiany składników odżywczych. Olejki eteryczne mają zdolność zwiększania przepuszczalności błon komórkowych, dzięki której skutecznie usuwają szkodliwe drobnoustroje, takie jak wirusy i bakterie. Aby faktycznie pozbyć się tych patogenów, muszą wchodzić z nimi w interakcje. Odkryto, że niektóre olejki, na przykład z tymianku i oregano, zmieniają strukturę błony komórkowej, co zwiększa jej przepuszczalność, a dzięki temu więcej składników odżywczych wnika do wnętrza komórki i więcej odpadów jest z niej usuwanych, co w rezultacie przyspiesza jej regenerację.

Kiedy odpowiedni przekaźnik chemiczny łączy się z receptorami komórki, zapoczątkowuje serię zachodzących w jej wnętrzu chemicznych zmian, które wywierają bezpośredni wpływ na sposób myślenia, odczuwania i funkcjonowania człowieka.

Olejki eteryczne nie tylko zwiększają przepuszczalność błony komórkowej, ale też wpływają na sposób odbierania sygnałów przez receptory znajdujące się po jej zewnętrznej stronie. Są to sygnały chemiczne w postaci hormonów i neuroprzekaźników.

Olejki eteryczne mają zdolność wiązania się z tymi miejscami receptorowymi i aktywowania, hamowania bądź regulowania wpływu innych przekaźników chemicznych. Na przykład jednym z chemicznych przekaźników pomagających nam się uspokoić jest GABA, czyli kwas gamma-aminomasłowy. Kwas ten jest uważany za neuroprzekaźnik, ponieważ blokuje lub hamuje pewne sygnały mózgowe i zmniejsza aktywność układu nerwowego, w efekcie pomagając nam się uspokoić. Badania dowiodły, że składnik olejku lawendowego, linalol, aktywuje uspokajający wpływ GABA.

INHALACJE POZWALAJĄ OMINĄĆ BARIERĘ KREW-MÓZG

Olejki eteryczne mogą dotrzeć do mózgu bezpośrednio, przez nos.

Inhalacje pozwalają ominąć barierę krew-mózg

Dzięki zmysłowi powonienia (przynależnemu do układu węchowego) olejki eteryczne mogą docierać bezpośrednio do mózgu. Komórki węchowe są komórkami mózgowymi, a błona nosowa w jamie nosowej to jedyne miejsce w ludzkim ciele, gdzie mózg ma bezpośredni kontakt ze środowiskiem. „Kanał węchowy” prowadzi do nerwu węchowego, gdzie bariera krew-mózg jest najcieńsza. Jej grubość na prawie całym obszarze mózgu wynosi w przybliżeniu osiem komórek. Wokół nerwu węchowego już tylko cztery lub pięć komórek. Oto dlaczego uważa się, że inhalacja jest najskuteczniejszym kanałem komunikacji z mózgiem. Wdychane cząsteczki przemieszczają się szlakiem węchowym i wnikają bezpośrednio do mózgu albo też docierają do niego za pośrednictwem układu krążenia, po przeniknięciu do tkanki płucnej. Być może to dlatego narkozę zwykle podaje się wziewnie.

Dlaczego zmysł węchu to klucz do przetrwania

Zmysł węchu jest decydujący dla przetrwania. Ostrzega przed zagrożeniami (takimi jak drapieżniki i ogień), pomaga znaleźć pożywienie i wodę, a nawet rośliny lecznicze. Naukowcy szacują, że węch jest dziesięć tysięcy razy bardziej czuły niż inne zmysły.

Zapach dociera do mózgu szybciej niż inne wrażenia – dźwięk, obraz, smak i dotyk – i ma bezpośredni dostęp do mózgowego ośrodka kontroli emocji znanego jako ciało migdałowate w układzie limbicznym. Wrażenia pozostałych zmysłów kierują się najpierw do innych obszarów mózgu, zanim trafią do układu limbicznego. To dlatego zmysł węchu jest jednym z najskuteczniejszych kanałów wpływu na problemy emocjonalne, takie jak depresja czy lęk. Również zapachy ostrzegające o zagrożeniu mają na celu twoje bezpieczeństwo, ponieważ wzbudzają instynktowny strach, który każe ci szybko zmobilizować energię i niezbędne środki, aby przetrwać.

Zatrzymaj się i powąchaj róże

Linda Buck, badaczka i laureatka Nagrody Nobla, przeprowadziła badania na temat tego, jak różne zapachy wyzwalają różne reakcje w mózgu. Odkryła na przykład, że różany olejek eteryczny może zneutralizować reakcję strachu wyzwoloną zapachem drapieżnika. Okazało się, że wąchanie olejku różanego, gdy wokół unoszą się zapachy drapieżnika (lub są obecne inne bodźce wywołujące strach), może stłumić reakcje stresowe mózgu i sygnały hormonalne. Jej badania pozwalają lepiej zrozumieć, w jaki sposób olejki eteryczne mogą wpływać na działanie mózgu – tłumić albo wzbudzać reakcje hormonalne na określone zapachy.

Moc mieszanek olejków eterycznych

Większość badań poświęconych skuteczności olejków eterycznych w równoważeniu układów narządów i obszarów mózgu zajmuje się kombinacjami wybranych olejków (mieszankami), a nie pojedynczymi esencjami. Choć olejki pochodzące z poszczególnych roślin są niewiarygodnie potężne, to połączenie dwóch lub więcej może skutkować zupełnie nową budową cząsteczkową i sprawić, że suma okaże się większa niż oddzielne składniki. Fenomen ten nosi nazwę synergii między olejkami.

Słowo „synergia” znaczy właściwie „wspólne, harmonijne działanie”. Synergia między olejkami jest wynikiem złożonych interakcji łączących liczne składniki poszczególnych roślin, z których olejki te pochodzą. W rezultacie powstaje mieszanka o unikalnych cechach i właściwościach leczniczych. Każdy olejek składa się z wielu związków o korzystnych, leczniczych właściwościach i z komponentów słabszych, mniej korzystnych. W mieszance jeden olejek może równoważyć słabsze strony innego, a nawet zneutralizować potencjalne skutki uboczne pojedynczej esencji aplikowanej oddzielnie. Z tego powodu, chociaż przy pewnych schorzeniach nie należy stosować niektórych olejków osobno, nie ma większych przeciwwskazań do aplikowania ich w mieszankach.

Jest to możliwe, ponieważ związek chemiczny może zachowywać się bardzo różnie w czystej postaci i w połączeniu z innymi substancjami. Na przykład kombinacja olejków o wysokim stężeniu związków bakteriobójczych, takich jak tymol z tymianku i eugenol z goździków, będzie niszczyła drobnoustroje jeszcze skuteczniej niż tylko jeden z jej składników.

W opublikowanym w miesięczniku „Phytotherapy Research” badaniu poświęconym roślinom leczniczym porównano przeciwdrobnoustrojowe działanie olejków goździkowego i rozmarynowego – każdego z nich z osobna oraz ich mieszanki – po czym wywnioskowano, że chociaż „oba olejki eteryczne posiadały znaczące właściwości bakteriobójcze oddziałujące na wszystkie badane drobnoustroje, [olejki te po zmieszaniu] wykazywały addytywne, synergiczne bądź antagonistyczne działanie w poszczególnych testach mikrobiologicznych”. Mówiąc ściśle, kiedy połączono te dwa olejki ze sobą, zaczęły one wywierać wzmożone działanie niszczące drobnoustroje: bakterie, przerost drożdży i pleśń.

Zmieszane olejki eteryczne mogą również wzajemnie wzmacniać swoje właściwości lecznicze. Na przykład lawenda potęguje przeciwzapalne działanie rumianku rzymskiego. Ponadto właściwości przeciwskurczowe kminku wzmacniają właściwości przeciwskurczowe mięty pieprzowej, przynosząc ulgę w zespole jelita drażliwego (IBS) i niestrawności. Łącząc olejki, tworzymy mieszankę synergiczną, której działanie różni się od właściwości poszczególnych składników, dzięki czemu nierzadko zdarza się, że stosując mniejszą ilość leku, uzyskujemy lepsze rezultaty.

JAK KORZYSTAĆ Z TEJ KSIĄŻKI

Niniejsza książka to łatwy w użyciu przewodnik przeznaczony dla każdego, kto chciałby zadbać o zdrowie mózgu za pomocą olejków eterycznych i szuka szybkiej, prostej metody na początek. Albo dla kogoś, kto już ma doświadczenie z olejkami i potrzebuje tylko przystępnego poradnika, aby poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności.

Możesz przeczytać tę książkę od początku do końca albo wybierać rozdziały w dowolnej kolejności, na podstawie określonych objawów, których masz nadzieję się pozbyć, takich jak bezsenność, stres, zmęczenie, mgła mózgowa, lęk, depresja, ból, tycie, osłabienie układu odpornościowego czy problemy z poziomem cukru we krwi. Możesz także od razu przejść do pięciostopniowej kuracji w części drugiej i doładować mózg mocą olejków eterycznych.

CZĘŚĆ PIERWSZA wyjaśnia pięć kroków i szczegółowo opisuje strategie, które pomogą ograniczyć stresory i zmniejszyć odpływ energii z mózgu, a w konsekwencji zapewnić jego optymalne funkcjonowanie.

KROK 1 Jak przełączyć układ nerwowy na tryb przywspółczulny

Za pomocą olejków eterycznych możesz pobudzić zdolności regeneracyjne organizmu, wspomagając prawidłowe funkcjonowanie najważniejszego nerwu w ludzkim ciele – nerwu błędnego. Jego zadaniem jest włączanie i wyłączanie wielu funkcji w organizmie odpowiedzialnych za nasze samopoczucie, jakość snu, trawienie, odporność i, co najważniejsze, zdolność do łagodzenia stanów zapalnych i regeneracji. Pobudzając zdrowe funkcjonowanie nerwu błędnego za pomocą olejków eterycznych, uruchomisz też inne procesy regeneracyjne i odczujesz niemal natychmiastową poprawę!

KROK 2 Jak poprawić sen i oczyścić mózg z toksyn

Podczas snu mózg robi porządki i przygotowuje nas na nowy dzień. Jeśli nie śpisz, nie możesz się regenerować. Odpady wypłukane z mózgu muszą być następnie usunięte z organizmu. Zastosowanie olejków eterycznych w celu zlikwidowania niedrożności dróg wydalniczych (na przykład układu limfatycznego, wątroby, pęcherzyka żółciowego i jelit) gwarantuje, że odpady faktycznie zostaną wydalone, zamiast krążyć w mózgu, przyczyniając się do wywoływania stanów zapalnych i zaburzeń poznawczych.

KROK 3 Jak zasilać mózg leczniczą energią

Tak jak samochód, mózg potrzebuje paliwa, aby mógł działać, jak należy. Paliwo dla mózgu stanowią tlen, glukoza (czyli cukier we krwi) oraz stymulacja. Olejki eteryczne mogą pomóc wyrównać poziom cukru i poprawić krążenie. Dzięki temu mózg otrzymuje zdrową dawkę glukozy (energii), tlenu i innych składników odżywczych potrzebnych do właściwego funkcjonowania i szybkiej regeneracji. Stymulacja przepływu krwi do mózgu pomaga też poprawić koncentrację, złagodzić depresję i lęk, a przywrócić spokój i poczucie kontroli.

KROK 4 Jak zmniejszyć stres, poprawić samopoczucie i schudnąć

Regeneracja wymaga dużo energii, a wzorce stresowe przejmują wszelkie dostępne zasoby energii fizycznej i emocjonalnej. Ich uszczuplenie wpływa na nasze samopoczucie i talię. Olejki eteryczne pomagają mózgowi wyrwać się z reakcji stresowych i uwolnić energię oraz zasoby, które możemy następnie wykorzystać, aby się zregenerować, poczuć szczęśliwszym i zrzucić parę zbędnych kilogramów.

KROK 5 Regulacja układu odpornościowego i łagodzenie stanów zapalnych

Układ odpornościowy powinien działać na naszą korzyść, a nie przeciwko nam. Niestety, często albo reaguje przesadnie (wywołując chroniczny stan zapalny, alergie pokarmowe i choroby autoimmunologiczne), albo niedostatecznie, torując drogę chorobom przewlekłym lub degeneracji mózgu. Przywrócenie właściwej równowagi układu odpornościowego i złagodzenie stanu zapalnego są kluczowe dla zdrowego funkcjonowania mózgu. Olejki eteryczne, dzięki swoim właściwościom przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym i przeciwgrzybiczym, pomogą zresetować układ odpornościowy i złagodzić reakcję zapalną.

CZĘŚĆ DRUGA łączy wszystkie kroki w spójny system z uwzględnieniem sposobu i częstotliwości dawkowania olejków w odpowiednich proporcjach, aby zapewnić pełną współpracę organizmu w procesie regeneracji. Ustalanie priorytetów dolegliwości zdrowotnych może stanowić wyzwanie, ponieważ różne schorzenia często są ze sobą powiązane. Jednak z mojego doświadczenia wynika, że optymalny stan zdrowia całkowicie zależy od prawidłowego funkcjonowania pięciu kluczowych obszarów, w których może dochodzić do zaburzenia równowagi ciała i mózgu.

Treści zawarte w niniejszej książce nie mają na celu diagnozowania ani leczenia żadnych chorób i nie mogą zastąpić profesjonalnej porady lekarskiej. Moim zamiarem jest przekonać cię do stosowania mieszanek olejków eterycznych poprzez nakładanie ich na określone punkty na ciele, aby wspomóc równoważenie układów narządów i różnych obszarów mózgu. Dołączam ogólne receptury, aby cię zainspirować, ale zachęcam również do tworzenia własnych mieszanek.

JAK STOSOWAĆ OLEJKI ETERYCZNE

Idź za swoim nosem

Węch jest najczulszym kanałem zmysłowym ludzkiego ciała, a wdychanie olejków eterycznych najbardziej bezpośrednią i skuteczną metodą ich stosowania, zwłaszcza jeśli chodzi o dotarcie do mózgu.

W reakcji na zapach mózg wyzwala impulsy nerwowe, a te z kolei pobudzają albo hamują wytwarzanie i uwalnianie hormonów oraz neuroprzekaźników, które sterują funkcjami ciała oraz modyfikują reakcje emocjonalne.

Tak jak w przypadku smaku, mózg reaguje inaczej na różne rodzaje sygnałów zapachowych. Klasyfikuje je na dwie kategorie: przyjemne i odpychające. Zapachy przyjemne pobudzają uwalnianie pozytywnych przekaźników chemicznych takich jak oksytocyna, hormon przywiązania. Zapachy odpychające pobudzają reakcję „walcz lub uciekaj”, a także inne ważne funkcje związane z przetrwaniem.

Co się dzieje w mózgu, kiedy wdychasz olejki eteryczne

Kiedy wdychasz olejki eteryczne, cząsteczki zapachowe pobudzają receptory węchowe w jamie nosowej, a stamtąd informacje o zapachu przenoszone są przez komórki nerwowe w postaci impulsów elektrycznych. Innymi słowy, receptory węchowe przekształcają sygnały chemiczne w elektryczne (w przeciwieństwie do sygnałów fizycznych), które następnie są przesyłane do opuszki węchowej.

Opuszka węchowa znajduje się nad górną częścią jamy nosowej, której powierzchnię wyścieła tak zwany nabłonek węchowy pokryty błoną śluzową i wyposażony mniej więcej w dziesięć milionów neuronów węchowych zanurzonych w warstwie śluzu.

Każdy neuron jest zaopatrzony w skupisko od sześciu do ośmiu maleńkich włosków, czyli rzęsek, w których znajdują się receptory węchowe. Te rzęski neuronów – jest ich do ośmiu milionów – są w stanie przenosić ogromne ilości informacji, czym przewyższają wszelkie znane możliwości analityczne człowieka.

Z opuszki węchowej informacja zapachowa jest kierowana do innych części układu węchowego, takich jak kora węchowa i obszar limbiczny mózgu. Układ limbiczny pełni funkcję mózgowego ośrodka kontroli emocji i reakcji psychologicznych takich jak głód, pragnienie i popęd seksualny. To dlatego zapach może wpływać na apetyt i pociąg seksualny.

Komórki nabłonka węchowego są w istocie komórkami mózgowymi. Ta błona węchowa jest jedynym miejscem w ludzkim ciele, gdzie ośrodkowy układ nerwowy jest odsłonięty i ma bezpośredni kontakt ze środowiskiem zewnętrznym!

Jak wdychać olejki eteryczne

Najprostszym sposobem wchłaniania olejków eterycznych jest ich wąchanie. Otwórz buteleczkę, przysuń ją pod nos na odległość kilku centymetrów i weź głęboki wdech. Możesz także nałożyć kroplę olejku na dłonie, potrzeć je o siebie i złożonymi w miseczkę zakryć nos. Inna metoda polega na nałożeniu jednej lub dwóch kropli olejku na wacik (albo chusteczkę higieniczną) i włożeniu go do kieszeni koszuli (lub pod biustonosz).

Zanim położysz się spać, możesz też skropić kilkoma kroplami olejku poszewkę na poduszkę albo wacik, który umieścisz przy łóżku, dzięki czemu uzyskasz całonocny delikatny efekt inhalacyjny. Możesz również położyć na stoliku nocnym miseczkę z solą Epsom skropioną trzema do pięciu kroplami olejku eterycznego. Sól spowalnia proces parowania, więc rozpraszanie cząsteczek olejku potrwa dłużej, przez całą noc.

Możesz także rozpylić olejki w powietrzu. Rozpylanie nie działa tak skutecznie czy bezpośrednio jak inne metody inhalacyjne czy aplikacja zewnętrzna, stosowane w celu zrównoważenia różnych narządów lub obszarów mózgu, ale bardzo sprawnie zneutralizuje toksyny środowiskowe i pleśń. Wybierając dyfuzor, najlepiej zdecydować się na nebulizator, ponieważ wysoka temperatura może zniszczyć niektóre składniki olejków. Jeśli jednak wybierzesz dyfuzor cieplny, lepszy będzie ceramiczny lub szklany niż plastikowy.

Aplikacja zewnętrzna

Aplikacja zewnętrzna, czyli przezskórna, pozwala aktywnym składnikom substancji leczniczych przenikać przez skórę. Przepuszczalność skóry dla substancji lipofilnych w połączeniu z niewielkimi rozmiarami cząsteczek olejków eterycznych sprawia, że aplikacja zewnętrzna idealnie nadaje się do równoważenia pewnych układów narządów lub stymulowania różnych obszarów mózgu.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Dr Terry Wahls, Eve Adamson, Fenomenalna kuracja dr Wahls. Plan leczenia stwardnienia rozsianego i innych chorób autoimmunologicznych, Białystok 2019 (tłum. G. Ciecieląg). [wróć]