Zapraszamy na www.publicat.pl

Projekt okładki
MARIUSZ BANACHOWICZ

Fotografia na okładce
© Rafał Kotylak

Fotografie
© DANIEL KOSZELA, © JORDAN PLIS, © NATALIA TWARDY, HANA76 / Adobe Stock, PixelSquid360 / Envato Elements, Grzegorz Sokoliński (kolekcja prywatna), Jeleniogórska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna), Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa (domena publiczna)

Koordynacja projektu
NATALIA STECKA-KUBANEK, KONRAD ZATYLNY

Redakcja
MAŁGORZATA GROCHOCKA

Korekta
BOGUSŁAWA OTFINOWSKA

Redakcja techniczna
LOREM IPSUM – RADOSŁAW FIEDOSICHIN

Polish edition © Sławomir Gortych, Publicat S.A. MMXXIII (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora, w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved.

ISBN 978-83-271-6422-3

Konwersja: eLitera s.c.

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

PUBLICAT S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24
tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00
e-mail: office@publicat.pl, www.publicat.pl

Oddział we Wrocławiu
50-010 Wrocław, ul. Podwale 62
tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66
e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

Czego byś nienawidził, aby ci kto inny czynił, patrz,
abyś ty kiedy drugiemu nie czynił[*].

(Księga Tobiasza)

.

Przedwojenne nazwy niemieckie
i ich polskie odpowiedniki

Bober-Katzbach-Gebirge

– Góry Kaczawskie

Breslau

– Wrocław

Dürre Berg

– Sucha Góra

Grunau

– Jeżów Sudecki

Hainwasser

– potok Podgórna

Hirschberg

– Jelenia Góra

Jakobsthal

– Jakuszyce

Jugendkammhaus Rübezahl

– Młodzieżowe Schronisko Liczyrzepa, dziś: schronisko Odrodzenie

Niederschlesien

– Dolny Śląsk

Plagwitz

– Płakowice

Prinz-Heinrich-Baude

– schronisko im. Księcia Henryka

Reichenberg

– Liberec

Riesengebirge

– Karkonosze

Schreiberhau

– Szklarska Poręba

Schweidnitz

– Świdnica

Spindlerbaude

– Szpindlerowa Bouda

Spindlermühle

– Szpindlerowy Młyn

Spindlerpass

– Przełęcz Karkonoska

Strickerhäuser

– Tkacze

Sudetenstrasse

– Droga Sudecka

Vogels Berg

– Ptasiak

Wartha

– Bardo

PROLOG

Przyszedł taki czas, w którym okazało się, że nawet najlepsi ludzie nie są odporni na zło, jak mogłoby im się to wydawać. Szaleństwo jednego człowieka stojącego na czele niemieckiego narodu pokazało rzecz przerażająco banalną: że w każdym można obudzić potwora. Wystarczą tylko odpowiednie bodźce, żeby wyrwać z uśpienia najpodlejsze instynkty, jakie drzemią w głębi ludzkiej duszy.

Podczas gdy świat ogarniała przerażająca wojna, a europejska ziemia niczym nigdy nienasycona gąbka chłonęła bezsensownie przelewaną krew całych pokoleń, Karkonosze pozostawały w cieniu tego szaleństwa i wydawały się nieskażone bestialstwem. Nie przechodził przez nie żaden front, nie było walk, żołnierskich mogił, wielkich obozów koncentracyjnych, cyklonu B ani krematoriów. Jak jednak uczy Księga Wyjścia (12, 21–23), domy, których odrzwia nie zostaną skropione niewinną krwią, będą dla Boga znakiem, że ma je nawiedzić niszczycielską plagą. Starotestamentalna prawda sprawdziła się także na ziemi Ducha Gór: podczas gdy na frontach ginęły miliony żołnierzy, w Karkonoszach również uśmiercano całe pokolenie młodych ludzi: Niemców, których w szeregach Hitlerjugend wychowywano na bezwzględnych morderców.

Niemal każda choroba rozwija się dzięki współistnieniu dwóch elementów: pierwszy to czynnik sprawczy, który wywołuje uszkodzenie organizmu. Drugi natomiast, o którym często się zapomina, to czas. Trzeba bowiem dostatecznie długiego czasu, aby czynnik sprawczy mógł rozwinąć swoje niszczycielskie działanie na tyle, żeby żaden lekarz nie był w stanie zatrzymać postępu choroby.

Obozy wypoczynkowe dla młodzieży z Hitlerjugend były tym właśnie miejscem, gdzie sprzęgano czynnik sprawczy z czasem, aby nieodwracalnie psuć młode dusze, aby niszczyć wyniesione często z domu poczucie moralności, aby uczyć, jak cieszyć się z popełniania zła, jak je usprawiedliwiać i przekłuwać w poczucie dobrze spełnionej misji. Tą straszną chorobą zarażano systemowo przez lata całe pokolenie młodych Niemców, aby w przyszłości mogli przejąć stery w państwie wykreowanym przez Adolfa Hitlera. Z tego powodu niektórzy historycy mówią o tym pokoleniu, że zostało stracone.

Ktoś uznał, że okoliczności karkonoskiej przyrody będą doskonałe do realizacji przerażającego planu „wychowania” młodzieży w duchu narodowego socjalizmu. Wśród miejsc wybranych na obozy dla członków Hitlerjugend było jedno miejsce szczególne: karkonoska bauda[1] – Jugendkammhaus Rübezahl, czyli młodzieżowe schronisko turystyczne Liczyrzepa. W ten oto sposób dom Ducha Gór stał się miejscem, w którym kształtowano wyzute z sumienia bestie, zdolne do popełnienia najgorszego okrucieństwa w imię dobra narodu i wodza.

CZĘŚĆ I

PODCHODY

Vogels Berg, 23 sierpnia 1943

Niebo nad Karkonoszami ogarniała szaleńcza walka żywiołów. Z południa nieustannie nacierało słońce, którego palące promienie sprawiały, że skalista górska ziemia traciła swój naturalny chłód. Z północy zaś nadciągały coraz liczniej ciężkie chmury, których atramentowa barwa wróżyła nadchodzącą burzę. Ostateczną rolę w tej rozgrywce miał odegrać wiatr – choć niewidzialny, mógł pokierować zdarzeniami w różny sposób, doprowadzając do triumfu burzy albo słońca.

Alexander wspiął się na szczyt Vogels Berg jako pierwszy z dowodzonej przez siebie grupy i rękawem otarł spocone czoło, odgarniając na bok spadające mu na czoło kosmyki jasnych włosów. Oddychał szybko, ale wciąż nie mógł nasycić się powietrzem, które było nieprzyjemnie rozgrzane i wilgotne. Oparł dłonie na kolanach i splunął na ziemię. Poczuł, jak strużka potu spływa mu między barkami i stopniowo wsiąka w koszulę. Wzdrygnął się odruchowo i rozpiął kilka guzików. Nie cierpiał, gdy jego ubrania stawały się mokre i lepkie od potu.

– Szybciej, szczyle... – rzucił z pogardą w stronę doganiających go chłopaków, po czym zrzucił z pleców płócienną torbę. Wyciągnął z niej mapę i lornetkę.

– Idzie burza – zakomunikował oschle. – Ile czasu nam zostało?

– Wyruszyliśmy równo o szesnastej trzydzieści, teraz są cztery minuty po siedemnastej – odparł Johannes Schmied. Był synem właściciela schroniska Jugendkammhaus Rübezahl, a jednocześnie przyjacielem Alexandra. – Mamy więc jeszcze pięćdziesiąt sześć minut do końca gry.

– To mało. Musimy się spieszyć – odparł Alexander, po czym przyłożył do oczu lornetkę i zaczął obserwować zalesione zbocza doliny potoku Hainwasser, którą doskonale było widać z Vogels Berg.

Trzydzieści cztery minuty temu pod Jugendkammhaus Rübezahl jego drużyna rozpoczęła walkę o flagę. Rano podobną rozgrywkę odbyła młodsza część uczestników wakacyjnego obozu, teraz zaś przyszła pora na starszych.

Gra zawsze miała podobny scenariusz, do którego chłopcy już się przyzwyczaili: po uroczystym apelu członków Hitlerjugend dzielono na dwie drużyny. Pierwsza, po wybraniu przywódcy – co nierzadko dokonywało się wewnątrz grupy za pomocą argumentów pięści – otrzymywała flagę i ruszała w las, aby tam obrać sobie odpowiednią kryjówkę. Po piętnastu minutach w teren udawała się druga drużyna, która miała za zadanie znalezienie przeciwników i odebranie im flagi. Regułą było, że każda drużyna przybierała nazwę jakiegoś narodu. W drodze losowania ustalono, że grupa Alexandra będzie reprezentować Niemcy, natomiast ci z flagą zostali Polakami. Poza tym obowiązywało niewiele zasad. Nie narzucano uczestnikom żadnej strategii ani planu. Celem gry było wyrabianie w młodych ludziach sprytu, kreatywności, a jednocześnie zdolności do agresji. Takich cech potrzebował przecież przyszły żołnierz.

Jedyne reguły, jakie należało bezwzględnie respektować, to granice terenu, po którym uczestnicy gry mogli się poruszać, oraz ustalony czas – jeśli w półtorej godziny drużyna z flagą nie została odnaleziona, miała wrócić pod Jugendkammhaus Rübezahl, gdzie ogłaszała swoje zwycięstwo. Przegranych – poza ostracyzmem ze strony pozostałych członków obozu i kadry wychowawców – czekały też kary w postaci dodatkowych wieczornych obowiązków, takich jak czyszczenie toalet, szorowanie podłóg, obowiązkowo na kolanach, czy rąbanie drewna.

Alexander spojrzał na mapę z niepokojem. Zaznaczył wszystkie punkty, jakie uznał za potencjalne miejsce kryjówki drużyny z flagą. Sprawdzili już starą chatkę drwali przy zwalonym moście na potoku Hainwasser, teraz kończyli przeszukiwać okolice szczytu Vogels Berg, jednak nigdzie nie widzieli choćby śladu obecności przeciwnika. Jedyne miejsce, które wciąż pozostało przez nich niezbadane, to Dürre Berg, zamykająca dolinę potoku Hainwasser od zachodu. Alexander nie lubił tego miejsca. Według miejscowych legend stała tam niegdyś szubienica, na której pewien lubujący się w zadawaniu bólu hrabia wieszał swoich poddanych za najdrobniejsze przewinienia. Ile było w tym prawdy, tego nie wiedział, jednak miejsce uznawane przez okolicznych za przeklęte zawsze wzbudzało w nim irracjonalny niepokój. Ponoć niektórym zdarzało się tu nawet zobaczyć błąkające się wśród skał na szczycie góry dusze nieszczęśników, których ciała zakopano tuż pod ziemią w sąsiedztwie miejsca kaźni.

– Co teraz? – Johannes wyrwał Alexandra z zamyślenia. – Idziemy na Dürre Berg?

Nim dowódca zdążył odpowiedzieć, usłyszeli dochodzące z oddali wrzaski Martina i Claudiusa – bliźniaków, którzy także należeli do ich drużyny. Chwilę później wyłonili się z lasu i szli w kierunku Alexandra, Johannesa i pozostałych członków drużyny Niemców.

– Znaleźliśmy go! – krzyczeli rozradowani, prowadząc pod ramię między sobą szarpiącego się chłopaka. To był Klaus, członek przeciwnej drużyny. Jedno oko miał podbite, a spod jego poszarpanej koszuli wyłaniał się tors naznaczony ciętymi ranami.

– Kurwa, przegięliście. – Alexander wpadł w furię. – Jest chyba zakaz używania noży!

– Nie przesadzaj. Zagoi się – mruknął Martin niewinnym głosem, po czym zwrócił się do brata: – Claudius, czy wychowawcy mówili o takim zakazie?

– Nie przypominam sobie – odparł tamten, wycierając zakrwawiony nóż w jasną koszulę. – Poza tym nie cięliśmy głęboko.

Alexander spojrzał na bliźniaków z niezadowoleniem. Byli wzorowymi członkami Hitlerjugend. Oddani bezgranicznie przełożonym i Führerowi nie zawahaliby się przed największą zbrodnią, jeśli tylko wymagałoby tego dobro sprawy. Mimo to drażnili Alexandra, bo coraz częściej mylili posłuszeństwo z bezrefleksyjnością. Lata spędzone w Hitlerjugend wpłynęły na nich na tyle mocno, że ślepo wykonywali wszelkie polecenia, zatracając jakąkolwiek zdolność samodzielnego rozumowania. Ich twarze nie zdradzały żadnych emocji. Tego elementu ludzkiej natury pozbyli się już dawno za sprawą lat kształtowania swoich umysłów i ciał pod twardą ręką propagandy, którą karmiono ich codziennie.

– Nie wiemy, gdzie są Polacy. A my, jako Niemcy, musimy wygrać – kontynuował Claudius. – Złapaliśmy go przed chwilą. Śledził nas. Pewnie wysłali go na zwiady, żeby potem mógł donieść wrogowi, gdzie jesteśmy i co planujemy. A skoro tak, to znaczy, że wie, gdzie jest jego drużyna – dodał, po czym pchnął Klausa. Tamten jęknął z bólu, upadając twarzą na ziemię. Ręce miał wykręcone do tyłu i związane sznurkiem.

– Gadaj, gdzie macie bazę! – warknął Martin.

– Mówiłem już, że niczego się ode mnie nie dowiecie – syknął Klaus.

– Gadaj, do cholery! – Chłopak zaczął sapać z wściekłości. – Oj, zrobimy ci wahadełko, to zmienisz zdanie.

– Jakie wahadełko? – Do rozmowy włączył się zaciekawiony Johannes.

– Zaraz ci pokażemy – odparł Martin i skinął na Claudiusa. Ten uśmiechnął się, wiedząc, co się szykuje. Nacisnął nogą na plecy Klausa pomiędzy łopatkami. Jego brat natomiast stanął nad ofiarą w rozkroku, złapał za jej spętane dłonie i zaczął ciągnąć je do góry, wykręcając ramiona w barkach. Chłopak zaczął krzyczeć z bólu.

– Będziesz gadał? – spytał Martin. – Czy mamy wyrwać ci te rączki ze stawów? – Szarpnął raz jeszcze, a Klaus zawył.

– Przestańcie – wydał rozkaz Alexander. – Bez przesady.

– Jak to: bez przesady? – odparł Claudius oburzony. – Przecież to Polak. A opinia naszego Führera o tym robactwie jest jednoznaczna. To bardziej zwierzęta niż ludzie. Próbowali się mieszać z aryjską rasą panów, ale wciąż są tylko mieszańcami, którzy zatruwali ją swoimi genami. To jest już chyba jasne dla wszystkich w Rzeszy. Polskość równa się podczłowieczeństwu.

– Przecież to Klaus. Niemiec, a nie Polak – odparł Alexander.

– Od szesnastej trzydzieści jest Polakiem. Takie są zasady – skomentował Martin. – Więc należy go traktować jak Polaka – dodał i splunął na leżącego na ziemi Klausa.

– Oni tylko udają polską drużynę – powiedział Alexander.

Claudius i Martin spojrzeli na niego tępym wzrokiem.

– Polska już dawno została załatwiona. Jest jeszcze tylko trochę Polaków, których należy zniszczyć. W Polsce zaczynała się Azja. To był kraj brudu, robactwa i na dodatek Żydów.

– Panowie, to jest gra.

– To nie jest tylko gra – rzekł Martin złowieszczo.

Dopiero gdy Alexander napotkał jego puste spojrzenie, przypomniał sobie, że chłopak nie potrafi myśleć o zawodach jako formie rozrywki, a wszystkie wyznaczone zadania traktuje jak wymagającą najwyższej powagi misję. Doskonale znał przecież opowieści, jakie krążyły o bliźniakach. Kilka lat temu na obozie w Saksonii pełnili oni nocną wartę. Do bazy wrócił jeden z uczestników, dziesięciolatek, ale nie mógł sobie przypomnieć hasła. Claudius i Martin zastrzelili go z zimną krwią, tłumacząc potem, że byli do tego zmuszeni. Wierzyli bowiem, że skoro chłopiec nie zna hasła, to musi być obcym szpiegiem, który chce się wkraść na teren obozu. Mieli wtedy zaledwie po czternaście lat. Teraz zaś mieli po osiemnaście, a kult form i procedur militarnych był dla nich jeszcze większą świętością.

– Zanim dalej będziecie go torturować, dajcie mi chwilę. Ja tu dowodzę, tak? – wycedził przez zęby Alexander.

Przez kilka sekund w powietrzu zawisła złowroga cisza. Pozostali członkowie drużyny przypatrywali się całej sytuacji w milczeniu. Nie zajęli żadnego stanowiska – ani nie zaprzeczyli pomysłowi torturowania kolegi, ani nie poparli dowódcy.

– Pytam ostatni raz. Kto tu dowodzi?

– Ty – odparli niechętnie po chwili Claudius i Martin.

– Więc przestańcie robić cyrk i poczekajcie, aż coś sprawdzę. Spróbujcie się stawiać, a być może to wy wrócicie dzisiaj do schroniska z wykręconymi rączkami – zagroził Alexander, po czym wspiął się na jedną ze skał, którymi upstrzony był szczyt Vogels Berg. Słońce prażyło coraz mocniej, a w oddali dało się słyszeć pierwsze odgłosy burzy, która zaczęła już szaleć w sąsiednich Bober-Katzbach-Gebirge.

Chłopak jeszcze raz przyłożył do oczu lornetkę i skupił się na obserwacji Dürre Berg. Był coraz bardziej przekonany, że tylko tam mogła zaszyć się drużyna z flagą.

Góra była wyjątkowo charakterystyczna: jej szczyt pozostawał niezalesiony i z pozoru był słabym miejscem na kryjówkę. Z drugiej jednak strony Dürre Berg miała swoje zalety. Po pierwsze, było stamtąd dość blisko do Jugendkammhaus Rübezahl, dokąd o osiemnastej, po upłynięciu czasu gry, musiała biec drużyna z flagą. Po drugie zaś, na górze były liczne grupy skał, które zapewniały stosunkowo dobre warunki do ukrycia się, a jednocześnie umożliwiały, tak jak Vogels Berg, obserwację okolicy.

W pewnym momencie między największą grupą skał na szczycie Dürre Berg Alexander zauważył jakiś ruch. Skupił wzrok i wyostrzył lornetkę.

– Mam was – szepnął zadowolony, obserwując, jak z lasu wyłaniają się niemal na czworakach członkowie przeciwnej drużyny i znikają między głazami.

Zszedł ze skały. Claudius i Martin mierzyli go wzrokiem, na skinienie palca gotowi wrócić do torturowania pojmanego przeciwnika.

– Wiem, gdzie są – oznajmił Alexander i rozłożył na ziemi mapę. – Tak jak przewidywałem, zaszyli się na Dürre Berg. Naiwni. Prawdopodobnie przyjęli dość banalny plan: ukryć się wśród skał na najbliższych kilkadziesiąt minut i przeczekać tam czas gry. Potem jednak będą musieli wrócić do schroniska, żeby ogłosić zwycięstwo. Puszczą się biegiem w jego kierunku najkrótszą drogą, czyli tędy. – Alexander wskazał na mapie leśną ścieżkę. – I właśnie tam, w drodze, zamierzam ich zaskoczyć.

– Doskonale. – Milczący dotychczas Johannes zatarł ręce.

– Ja też już nie mogę się doczekać. – Claudius się uśmiechnął i oślinionym palcem przejechał wzdłuż ostrza noża, którym niedawno torturował Klausa. – Flaga będzie nasza.

Jugendkammhaus Rübezahl, 23 sierpnia 1943

Burza zaczęła nacierać zaraz po finale krwawej bijatyki między drużyną Polaków i Niemców, a zakończyła się tuż przed zmierzchem. Ciemne chmury zniknęły z horyzontu, ale brunatna barwa, jaką przybrało niebo podczas zachodu słońca, miała w sobie coś złowieszczego. Góry stopniowo ogarniał mrok, a granice między nocnym niebem a karkonoskimi szczytami zaczęły się zacierać.

Przed schroniskiem kończył się uroczysty wieczorny apel z pochodniami, podczas którego ogłoszono wyniki gry w zdobycie flagi. Drużyna dowodzona przez Alexandra została pochwalona, natomiast ich przegrani przeciwnicy zajmowali się w tym czasie szorowaniem łazienek i obieraniem ziemniaków na jutrzejszy posiłek. Dodatkową, chyba najbardziej przykrą karą było to, że miała ich ominąć wieczorna zabawa przy ognisku, zawsze wieńcząca grę.

Młodsza drużyna, która zwyciężyła w porannej turze rozgrywek, rozsiadła się już wygodnie na pieńkach, podczas gdy pokonani przez nich chłopcy rąbali w szopie za schroniskiem drewno i znosili je na plac przed Jugendkammhaus Rübezahl.

Wkrótce uzbierał się pokaźnych rozmiarów stos. Ktoś solidnie skropił go benzyną, trzasnęła zapałka odpalona przez jednego z opiekunów i po chwili ognisko błysnęło oślepiającym płomieniem. Wilgotne drewno strzelało głośno, gdy coraz śmielej obejmowały je języki ognia.

Zwycięzcy z popołudniowej tury rozsiedli się wygodnie na ławkach i zaczęli nadziewać na kijki tłuste kiełbasy przyniesione z kuchni przez Marię Dvořák, jedną z pracujących tam kobiet. W ślad za starszymi poszli zdobywcy flagi z porannej rozgrywki, którzy siedzieli po drugiej stronie kręgu. Chwilę później nad ogniskiem zaczęły przypiekać się pierwsze kiełbaski, a ciszę wypełnił coraz głośniejszy gwar rozmów.

– Ależ to była doskonała akcja – zaczął Johannes, trącając w łokieć Alexandra, który jakby nieobecny duchem wpatrywał się w płomienie. – Świetnie to rozegrałeś. Niektórzy biegają po lesie jak popaprani, a ty? Z chłodną precyzją wytypowałeś potencjalne kryjówki, znalazłeś dobry punkt obserwacyjny, zlokalizowałeś wroga... Mój ojciec zawsze mówi, że zajdziesz daleko. I ma rację, bo dobry z ciebie strateg – dodał i popatrzył z podziwem na starszego kolegę.

– Nasz pomysł nie był gorszy. – Do rozmowy włączył się Martin. – Prędzej czy później wyciągnęlibyśmy z Klausa informację o kryjówce jego drużyny i też zdobylibyśmy flagę.

– Różnica między mną a wami jest taka – odezwał się Alexander z wyższością – że ja myślę: planuję, przewiduję, mam taktykę...

– Że niby my nie mamy taktyki? – obruszył się Claudius.

– Macie. Zawsze taką samą. Władowalibyście nóż na oślep we wszystko, co się rusza, a dopiero potem zaczęlibyście myśleć, czy to był dobry pomysł i czy może są jakieś inne rozwiązania.

– Waż słowa! – Martin poderwał się z ławki. Alexander także wstał. Był o pół głowy wyższy od bliźniaka. Przez chwilę mierzyli się nienawistnym wzorkiem.

– Dajcie spokój – zaczął Johannes polubownie i stanął między nimi. – Wygraliśmy i to jest najważniejsze, prawda?

– Prawda – odparł Alexander i usiadł z powrotem. Martin nie odpowiedział. Zazgrzytał tylko zębami, wysuwając podbródek, po czym wrócił na swoje miejsce.

– Hej, szturmowcy, młodzi i starzy, do ręki broń czym prędzej bierzcie, bo wróg straszny Górny Śląsk truje, stamtąd więc go przegnać się spieszcie... – Ktoś zaczął nucić jedną z ich piosenek.

– Gdy szturmowiec w ogień pójdzie, tam odwaga się zahartuje, a gdy z noża Żyda krew tryska, to wtedy się radość pojmuje... – ochoczo odpowiedzieli kolejnymi wersami pozostali zebrani przy ognisku chłopcy.

Atmosfera robiła się bardzo gorąca. Ciszę karkonoskiej nocy przerywał coraz głośniejszy śpiew, który brzmiał tak, jakby dobywał się nie tyle z młodych męskich gardeł, ile prosto z głębi ich serc, które ukształtowano tak, aby każdym uderzeniem świadczyły o wierności narodowi panów.

Zagrzewającej do walki pieśni akompaniowały trzask płonącego drewna i charakterystyczny syk tłuszczu kapiącego z kiełbas wprost na płomienie.

Całemu zdarzeniu przyglądała się milcząca i surowa bryła górskiego schroniska, która wyłaniała się z ciemności nocy dzięki blaskowi ogniska. Jego jasność połyskiwała w szybach okien, pląsała po kolejnych kondygnacjach, tworząc na fasadzie tajemniczy spektakl światła i cieni. Za sprawą płomieni wyłaniały się z mroku także stojące przed budynkiem strzelające w niebo maszty i zwisające z nich flagi ze swastykami. Potężna i symetryczna elewacja doskonale z nimi harmonizowała. Choć zaprojektowana pięć lat przed dojściem Adolfa Hitlera do władzy, miała w sobie typowy dla nazistowskiej architektury charakter: obsesyjne zamiłowanie do monumentalizmu, porządku i klasycznych form.

Po dłuższej chwili do zebranych przy ognisku dołączyli także przegrani z porannej rozgrywki, którym po wykonanej pracy pozwolono na to w drodze wyjątku, jednak z zastrzeżeniem, że nie mają prawa poczęstować się kiełbasą. Przegrani siedzieli więc nieco z boku i smutnym wzrokiem wpatrywali się w płomienie, które strzelały coraz wyżej w niebo.

Alexander tylko nieznacznie przypiekł kiełbasę i zaczął jeść ją z pośpiechem. Ukradkiem przyglądał się rówieśnikom, którzy wstali od ogniska i dyskutowali o czymś żywo kilka kroków dalej. Ich nienagannie ogolone twarze, równo przystrzyżone włosy i aryjskie rysy wydały mu się wyjątkowo piękne. Spuścił wzrok niżej. Wpuszczone w krótkie spodenki niedbale zapięte koszule uwidaczniały muskularne klatki piersiowe, a nad naciągniętymi do łydek białymi skarpetami rysowały się ich potężne kolana i mocno zaznaczone mięśnie ud. Biodra chłopców opasały skórzane paski z metalowymi klamrami zdobionymi napisem Blut und Ehre – „Krew i honor”. Wreszcie niemal nieświadomie zawiesił wzrok na ich męskości, której kształt uwidaczniał się przez napięty materiał w okolicy rozporków. Czuł rosnące podniecenie. Wstał od ogniska w obawie, że ktoś dostrzeże jego ukradkowe spojrzenia i rosnącą erekcję.

– Muszę iść na chwilę do schroniska – szepnął do Johannesa i ruszył w stronę budynku.

Po jakimś czasie od ogniska poderwał się obserwujący Alexandra od dłuższego czasu Martin i ruszył w ślad za nim.

Jugendkammhaus Rübezahl, 23 sierpnia 1943

Erik wyjrzał przez okno. Przed schroniskiem zaczynało się właśnie ostatnie ognisko podczas tego obozu, a on jako jedyny ze swojego pokoju na drugim piętrze musiał zostać w środku, bo należał do przegranej drużyny. Ból, który czuł niemal w każdej części ciała, nasilał się na wspomnienie dzisiejszej walki o flagę. Znaleźli taką doskonałą kryjówkę na Dürre Berg! Gdy pełni radości biegli leśną ścieżką w stronę schroniska z poczuciem nadchodzącej wygranej, niespodziewanie zaatakowała ich drużyna przeciwników. Wyjątkowo krwawe tego dnia starcie zakończyło się ostatecznie zdobyciem flagi przez grupę Niemców Alexandra i sromotną klęską Polaków, wśród których był Erik.

Usiadł na łóżku i się rozpłakał. Spojrzał na swoje nieforemne dłonie i ściągnął grube okulary, które nosił od najmłodszych lat. Jego krzywa klatka piersiowa, nienaturalnie długie, chude i koślawe nogi, a także problemy ze wzrokiem po zmroku były nieustanną przyczyną drwin ze strony kolegów z Hitlerjugend.

Przypomniał sobie, jak podczas pierwszego dnia tegorocznego wakacyjnego obozu zorganizowano dla nich zajęcia z matematyki. Dostali zadania na kartkach i piętnaście minut na ich rozwiązanie. Treść pierwszego brzmiała: „Utrzymanie idioty w ośrodku opiekuńczym kosztuje Rzeszę dziennie cztery i pół reichsmarki. Przy założeniu, że będzie on żył czterdzieści lat, ile pieniędzy zmarnuje państwo na jego bezproduktywne życie?”.

Gdy rozdano kartki, siedzący obok Erika Martin szturchnął go i powiedział głośno: „Popatrz, pierwsze zadanie jest o tobie, idioto”.

– Nie jestem idiotą – obruszył się Erik.

– No to kaleką. Dla mnie to bez różnicy. Jesteś niepełnowartościowy, jesteś... problemem dla narodu! A problemy trzeba usuwać – dodał i zaśmiał się szyderczo. Po chwili zawtórowali mu pozostali chłopcy.

Przytłoczony tym wspomnieniem Erik zgarbił się jeszcze bardziej. Doskonale wiedział, że w świetle przekonań, jakie panowały w niemieckim społeczeństwie, był zbędnym balastem dla zdrowej części obywateli. Ze swoją chorobą nie powinien pokazywać się na ulicy, ale dzięki protekcji ojca, prominentnego oficera SS, wszystko stawało się możliwe. Nawet to, że ktoś tak niepełnosprawny jak Erik trafi do Hitlerjugend, które oficjalnie przyjmowało tylko w pełni zdrowych aryjskich chłopców.

Wstąpienie do młodzieżowej organizacji było jego wielkim marzeniem. Chciał zaimponować ojcu, który od kiedy chłopak sięgał pamięcią, patrzył na niego z odrazą. Jakby z powodu niepełnosprawności Erika uznał go za swoje życiowe niepowodzenie.

Poza próbą naprawy relacji z ojcem chłopak miał też inne powody, dla których chciał wstąpić do Hitlerjugend. Jego życie było nudne i samotne. Dlatego tym bardziej atrakcyjna wydała mu się myśl o zbiórkach i obozach, na których odbywały się apele, wspólne ogniska, nauka strzelania, marsze i gry terenowe... Marzył o poczuciu wspólnoty i zjednoczenia umysłów w jednym słusznym celu. Wierzył, że okazując swoje bezgraniczne zaangażowanie, zyska w końcu wśród rówieśników to, czego nigdy dotychczas nie doświadczył: akceptację.

Życie szybko zweryfikowało jego naiwne marzenia. Choć był najpilniejszym słuchaczem wszystkich prelekcji i aktywnym uczestnikiem debat o wyższości rasy germańskiej i zasługach państwa dla zachowania jej czystości czy o wielkość dzieła Adolfa Hitlera, to i tak w kategoriach fizycznych zawsze pozostawał na szarym końcu. Niezmiennie miał najgorsze wyniki w marszu na orientację, najsłabszy czas w biegach, był też największym niezdarą we wspinaczkach. Wszystko to razem wzięte było powodem nieustających drwin ze strony rówieśników.

Spojrzał na swoje kolana i łydki pokryte krwawymi wybroczynami, które za kilka dni przekształcą się w kolorowe sińce. Obrażenia powstały podczas dzisiejszej gry. Gdy próbując bronić flagi, Erik potknął się i upadł na ziemię, został dotkliwie skopany przez Martina, członka przeciwnej drużyny.

W końcu przestał płakać, potarł oczy, które zaczęły go momentalnie piec, i spróbował uspokoić oddech. Wstał z łóżka, usiadł przy stoliku i wyciągnął kartkę papieru. Zaczął się zastanawiać, co się dzieje z jego ojcem. Minęło już tyle miesięcy, od kiedy ani Erik, ani babcia, która się nim opiekowała, nie dostali z frontu żadnej wiadomości. Czy to możliwe, żeby zginął? Chłopak zamyślił się. Próbował wzbudzić w sobie żal, ale myśl o potencjalnej śmierci ojca nie wywoływała w nim smutku.

Spojrzał na wiszący na ścianie nad łóżkiem portret Ducha Gór. Jako dziecko uwielbiał, gdy babcia czytała mu legendy o Liczyrzepie. Ile pięknych przygód później przeżył, wędrując z nią po górach i próbując dopatrywać się w napotykanych ludziach i odwiedzanych miejscach śladów działania mitycznego pana Karkonoszy. Tę jego pasję pochwalała tylko babcia, ojciec natomiast patrzył na niego z typową dla siebie dezaprobatą, gdy tylko syn mówił coś o Duchu Gór. Twierdził bowiem, że to prymitywne słowiańskie bóstwo, niewarte najmniejszej uwagi.

Erik westchnął, pogładził palcami kartkę, wyciągnął ołówek i zaczął pisać:

Kochana Babciu, Heil Hitler!

Już niedługo koniec obozu. Jest mi smutno, bo moja drużyna przegrała dziś walkę o flagę. Dlatego wszyscy bawią się przy ognisku, a ja siedzę sam w pokoju. Mieliśmy taki doskonały plan. Skryliśmy się z flagą na Dürre Berg, skąd mieliśmy ukradkiem uciec do schroniska. Moja drużyna podzieliła się na dwie mniejsze grupy. Pierwsza miała odwrócić uwagę przeciwników, a druga, w której byłem, bezpiecznie przetransportować flagę na metę. Mieliśmy też pojedynczych agentów, którzy mieli rozejść się po lesie i donosić o poczynaniach nieprzyjaciela. Niestety, w drodze do schroniska z zaskoczenia napadli nas wrogowie i ostatecznie zwyciężyli po długiej i trudnej walce.

Na początku nie cierpiałem gry o flagę właśnie z powodu tych bijatyk, ale z czasem się przyzwyczaiłem. Te ćwiczenia mają po prostu obudzić w nas agresję, żebyśmy w przyszłości byli dobrymi żołnierzami, prawda? Dzisiejsze starcie było wyjątkowo krwawe. Mam bardzo poranione nogi, a Klaus z naszej drużyny ma pocięte nożem brzuch i plecy, wyobrażasz sobie?

Zawsze trzeba jednak też patrzeć na to, co cieszy. Tak mnie uczyłaś. A mnie raduje, że byliśmy wczoraj na wycieczce w schronisku Prinz-Heinrich-Baude. Uważam, że to najpiękniejsze miejsce na ziemi! Jak dorosnę, chciałbym w takim schronisku mieszkać i pracować. Co o tym myślisz, Babciu? Może zamieszkamy tam razem?

Poza tym, że bolą mnie nogi po walce, wszystko u mnie w porządku. Zapomniałem napisać, że śpimy w tym pięknym nowym schronisku, Jugendkammhaus Rübezahl. Pamiętasz, byliśmy w nim kiedyś razem, jak byłem mały? Szukam tu Ducha Gór, ale nigdy nie chce mi dać o sobie znać. Nie wiem dlaczego... Niedługo będę w domu, do zobaczenia, Babciu!

Erik

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[*] Tekst z tablicy znajdującej się w kamieniołomie, w którym pracowali, cierpieli i ginęli więźniowie obozu Gross-Rosen na Dolnym Śląsku w latach 1940–1945.

[1] Polskie słowo „bauda”, z niemieckiego Baude, z czeskiego bouda, to funkcjonujące w Karkonoszach od kilkuset lat określenie schroniska górskiego.