Zapraszamy na www.publicat.pl

Tytuł oryginału
Hallowe’en Party

Polska wersja okładki
KRZYSZTOF CHODOROWSKI

Koordynacja projektu
PATRYK MŁYNEK

Redakcja
ANNA ROJKOWSKA

Redakcja techniczna
NATALIA WIELĘGOWSKA

Hallowe’en Party Copyright © 1969 Agatha Christie Limited. All rights reserved.
AGATHA CHRISTIE, POIROT and the Agatha Christie Signature are registered trade marks of Agatha Christie Limited in the UK and elsewhere.
All rights reserved.

Polish edition published by Publicat S.A. MCMXCIII, MMXXIII (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora, w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved

ISBN 978-83-271-6600-5

Konwersja: eLitera s.c.

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

PUBLICAT S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24
tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00
e-mail: office@publicat.pl, www.publicat.pl

Oddział we Wrocławiu
50-010 Wrocław, ul. Podwale 62
tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66
e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

WSTĘP

Wyznaję: popełniłem morderstwo.

Możliwe, że było to morderstwo usprawiedliwione. Niemniej na podłodze ewidentnie leży ciało. I to ciało wygląda bardzo podobnie do książki, którą trzymacie w dłoniach.

Miałem motyw. Miałem okazję. Miałem nawet przyzwolenie. Co nie zmienia faktu popełnienia czynu ani nie uzasadnia ułaskawienia. Fani Agathy Christie, zagorzali i liczni, będą domagać się mojej głowy. I słusznie. Pisząc scenariusz, dobrowolnie i celowo zmieniłem fabułę ich ukochanej powieści Agathy Christie dla osobistych korzyści.

Pozwólcie, że wyjaśnię.

Jedną z wielu zalet bycia scenarzystą zatrudnionym do adaptacji wspaniałych książek Christie o Herkulesie Poirocie jest to, że jeśli ładnie poprosisz, wyślą ci wszystkie tomy. Ja poprosiłem ładnie.

Przyszły w wielkim pudle od wydawcy i teraz na półce w moim biurze stoi elegancki rząd około trzech tuzinów powieści i opowiadań. Cała kolekcja Poirota. Kiedy utknę nad jakimś wierszem lub, co zdarza się częściej, próbuję znaleźć jakieś fragmenty do wycięcia, wpatruję się w nie i to mnie podnosi na duchu.

Pewnego razu wydarzyło się coś osobliwego. Wigilia Wszystkich Świętych zaczęła wpatrywać się we mnie.

Sięgnąłem po nią i przeczytałem. Podobała mi się, ale nawet gdy ją pochłaniałem strona za stroną, miałem poczucie, że w takiej formie, w jakiej została napisana, to mało prawdopodobny kandydat na film. Nie jest to bynajmniej ocena jakości książki. Genialne powieści często nie nadają się do wiernej adaptacji. Wymagania filmu w zakresie metrażu, konstrukcji i dynamiki są po prostu inne.

Mimo to książka nie dała mi o sobie zapomnieć.

To było jesienią 2019 roku, na krótko przed wyjazdem do Londynu na zdjęcia do Śmierci na Nilu, drugiej z adaptacji Christie, nad którą miałem szczęście pracować dla 20th Century Studios, z Kennethem Branaghem w podwójnej roli: reżysera oraz aktora przyprawiającego sobie wąsy, by wcielić się w postać wybitnego belgijskiego detektywa, Herkulesa Poirota. Zarówno Śmierć na Nilu, jak i nasze Morderstwo w Orient Expressie z 2017 roku były wiernymi adaptacjami doskonałego materiału źródłowego. W ich przypadku czułem, że moją zasadniczą rolą przy tworzeniu scenariuszy jest uplastycznić postacie i wzmocnić wymowę poszczególnych scen. W kwestiach fabularnych trzymaliśmy się zasady: „Nigdy nie próbuj prześcignąć Christie”. Nikt tego nie kwestionował.

Kilka tygodni później, kursując po pokładzie „Karnaka” podczas kręcenia Śmierci na Nilu i fantazjując o tym, jak wspaniale byłoby nakręcić trzeci film z naszej serii – a jeśli tak, to którą książką z Poirotem należałoby się teraz zająć – wciąż jednak czułem na sobie tamto spojrzenie. Pomyślałem, że film, którego akcja rozgrywa się podczas przerażającej nocy Halloween, byłby dla Poirota okazją do zmierzenia się z nowymi demonami. Może nawet duchami.

Jedyne, co musiałem zrobić, to zaplanować morderstwo.

W Wigilii Wszystkich Świętych przyjęcie dla dzieci kończy się tragicznie. Nie zdradzę wielkiej tajemnicy, jeśli powiem, że ktoś ginie. Przyznaję, że ukradłem tę genialną koncepcję – morderstwo na imprezie Halloween – a resztę... uśmierciłem.

Owocem mojej zbrodni jest nasz trzeci film z Poirotem – Duchy w Wenecji. Intryga, scenografia i postacie zostały wykorzystane i uhonorowane w nowym wcieleniu. W rękach Kennetha Branagha jako reżysera oraz dzięki aktorskim kreacjom jego i całej obsady scenariusz wyewoluował w coś niesamowitego i wstrząsającego. Coś nowego. Nie umniejsza to jednak w niczym Wigilii Wszystkich Świętych. Powieścią nadal można i należy się delektować do woli.

Christie, jak wynika z jej zapisków, zaczęła pisać tę książkę 1 stycznia 1969 roku, nie tracąc nawet dnia po obowiązkowej świątecznej przerwie. (Za mało uwagi poświęca się etyce pracy Christie. W wieku 78 lat, po prawie sześciu dekadach pisarskiej twórczości, „zwolniła” do jednej książki rocznie, od czasu do czasu uzupełniając swój dorobek wierszem, sztuką teatralną czy opowiadaniem. Porównajmy to z jej gorączkowym 1934 rokiem, w którym wydała Morderstwo w Orient Expressie, Tajemnicę lorda Listerdale’a, Dlaczego nie Evans?, Parker Pyne na tropie i, jako Mary Westmacott, Niedokończony portret). Zakończenie pracy nad tekstem obwieściła 7 lipca. Po sześciomiesięcznym wysiłku – najpierw przy dyktafonie, potem z ołówkiem nad maszynopisem swojej stenotypistki, pani Jolly – trzymała, jak Wy teraz, w rękach książkę. Dla wielu jej fanów jest ona tą ulubioną, jeśli nie najulubieńszą. Nie bez powodu.

Przede wszystkim to szokująca lektura. Wybór ofiary może przyprawić o zimny dreszcz, a późniejsze komplikacje – w miarę rozwoju śledztwa Poirota – mrożą krew w żyłach. Dominuje atmosfera niepokoju, napędzanego zachodzącymi wówczas przemianami w Wielkiej Brytanii, która dotarła do burzliwych późnych lat sześćdziesiątych (choć Poirot sprytnie zachował ten sam wiek). Bohaterowie z obawą i poczuciem rezygnacji mierzą się z liberalnymi poglądami na temat seksu i egzekwowania prawa. Nic już nie było takie jak kiedyś.

Niezmienne pozostaje to, że po raz kolejny Poirot musi udać się do małego, sennego miasteczka – tutaj Woodleigh Common – aby rozwiązać zagadkę morderstwa. (Można odnieść wrażenie, że większość ludzi, gdy znajdzie się sama choćby na pięć minut w małym, sennym miasteczku, kończy martwa. Jeśli zdarzy ci się znaleźć w powieści kryminalnej osadzonej w małym, sennym miasteczku, natychmiast łap pierwszy autobus do dużego, obskurnego miasta, gdzie jest bezpieczniej).

Pomoc nadciąga w formie cudnych występów gościnnych. Christie przywraca dwie znajome postacie: nadinspektora Spence’a z Pani McGinty nie żyje – leciwego, emerytowanego znajomka (nie ważcie się jednak lekceważyć go z racji wieku i przejścia na emeryturę) – oraz Ariadnę Oliver, energiczną autorkę i starą przyjaciółkę zarówno czytelnika, jak i Poirota, która dzwoni doń za każdym razem, gdy trafi się jakiś trup. Wywiady, jabłka, nierozwiązane sprawy kryminalne, kodycyle, ogrody, szantaż, herbata i płonące rodzynki. Same dobre rzeczy.

Jednak nie wszystkie pojawiają się w naszym filmie. Spróbujcie mi to wybaczyć.

Prawdziwi miłośnicy twórczości Christie raczej nie będą dla mnie tacy łaskawi i uwielbiam ich za to. Kochają Christie na zabój. Poświęcili jej mnóstwo czasu. Nie tylko wracają raz za razem do jej książek, ale czytają te same egzemplarze w tym samym fotelu, popijając tę samą herbatę z tego samego wyszczerbionego kubka. Jej książki przynoszą im specyficzne ukojenie, dlatego każde odstępstwo stanowi dla nich niemiły zgrzyt.

Łatwo zrozumieć dlaczego. Kiedy czytasz książkę, masz w głowie obraz tego, co przekazują słowa. Oczyma wyobraźni widzisz, jak na przykład loki danej postaci opadają w określony sposób. Jej szalik jest w ulubionym odcieniu błękitu twoich starych zasłon w sypialni. Bezwiednie ustawiasz kamerę w konkretnym rogu pokoju na wysokości oczu. W pewnym sensie widziałeś już filmową wersję podczas czytania. Kiedy więc usiądziesz do obejrzenia filmu opartego na przeczytanej wcześniej książce – filmu z własnymi fryzurami, kolorem szalika i punktami widzenia kamery – nieuchronnie i podświadomie konfrontujesz pierwszą wersję z drugą.

Najlepiej, gdy wówczas następuje szybki rozejm. Kiedy jednak uwielbiasz książkę, kiedy ubóstwiasz jej autorkę, której tak wiele zawdzięczasz, trudno o bezstronność. Niełatwo odpuścić.

Na swoją obronę mogę tylko powiedzieć, że to rozumiem. Naprawdę. Zawdzięczam Agacie Christie więcej niż większość z Was. Ja też kocham tę książkę. Otwieram ją na tej czy innej stronie, zanurzam się w fabułę i zastanawiam się, czy w ogóle zasługuję na ułaskawienie.

Przekonajcie się sami.

Michael Green

Lot JetBlue 458, z Burbank na JFK

2 kwietnia 2023

Wstęp przełożył z angielskiego Tomasz Szlagor

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki