Przełożył z angielskiego

Maciej Grabski

WROCŁAW 2015

Tytuł oryginału

The Rose and the Yew Tree

Projekt okładki

ILONA GOSTYŃSKA-RYMKIEWICZ

Elementy graficzne na okładce:

kobieta © terriana/fotolia

ramka © preto_perola/fotolia

Redakcja

ELŻBIETA SPADZIŃSKA-ŻAK

Korekta

JOANNA RODKIEWICZ

Skład

KRZYSZTOF CHODOROWSKI

Motto zaczerpnięto z Little Gidding, w: T.S. Eliot, Poezje wybrane, w przekładzie Krzysztofa Buczkowskiego, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1991.

THE ROSE AND THE YEW TREE Copyright © 1948 The Rosalind Hicks Charitable Trust.

All rights reserved. AGATHA CHRISTIE and the Agatha Christie Signature

are registered trade marks of Agatha Christie Limited in the UK

and/or elsewhere. All rights reserved.

Róża i cis © 2015 Agatha Christie Limited. (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora,

w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved.

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

Wydanie elektroniczne 2015

ISBN 978-83-245-8211-2

Publicat S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24

tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00

e-mail: office@publicat.pl, www.publicat.pl

Oddział we Wrocławiu

50-010 Wrocław, ul. Podwale 62

tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66

e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Chwila róży i chwila cisu

Trwają tak samo długo.

T.S. Eliot

PROLOG

Przebywałem właśnie w Paryżu, kiedy Parfitt, mój człowiek do wszystkiego, wszedł i obwieścił, że jakaś pani chce się ze mną widzieć. W sprawie – dodał – rzekomo wielkiej wagi.

Zdążyłem już wyrobić sobie nawyk nieprzyjmowania osób, z którymi nie byłem wcześniej umówiony. Ludzie, którzy żądają spotkania w trybie pilnym, niemal zawsze chcą finansowego wsparcia. Z drugiej strony ci, którzy naprawdę wsparcia potrzebują, rzadko o nie proszą.

Spytałem Parfitta, jak nazywa się mój gość, a on podał mi wizytówkę. Catherine Yougoubian – głosił kartonik. Nazwisko nic mi nie mówiło i prawdę powiedziawszy, wcale mi się nie spodobało. Zweryfikowałem wcześniejszą tezę, że przyszła prosić o pieniądze. Najprawdopodobniej chce coś sprzedać, pomyślałem. Być może jeden z tych sfabrykowanych antyków, które uzyskują lepszą cenę, kiedy się je samemu dostarczy i wepchnie opornemu klientowi, posiłkując się elokwentną argumentacją.

Oświadczyłem, że niezmiernie mi przykro, ale nie mogę przyjąć pani Yougoubian. Może mi przedstawić swoją sprawę na piśmie.

Parfitt skłonił głowę i wycofał się. Jest niezawodny. Inwalida taki jak ja potrzebuje kogoś, na kim może polegać bez obaw – a właśnie kimś takim był dla mnie Parfitt. Nie miałem więc najmniejszych wątpliwości, że odprawił tę damę. Tym większe było moje zdumienie, kiedy Parfitt wrócił. Pani bardzo nalega, oświadczył. Jest to sprawa życia i śmierci, i jak twierdzi, dotyczy mojego starego przyjaciela.

Moja ciekawość gwałtownie przybrała na sile, i to wcale nie z powodu wiadomości. Podstęp był zbyt oczywisty. Sprawa życia i śmierci, stary przyjaciel – w tej grze to nader często używane pionki. Otóż tym, co naprawdę wzbudziło moją ciekawość, było zachowanie Parfitta. Niepodobna, by dał się wziąć na lep równie tuzinkowej wymówki.

Natychmiast powziąłem przekonanie, całkiem zresztą błędne, że Catherine Yougoubian jest niebywale piękną, a w każdym razie atrakcyjną kobietą. Nic innego nie mogło tłumaczyć niezwykłego postępku Parfitta.

A ponieważ mężczyzna zawsze pozostaje mężczyzną, nawet jeśli ma pięćdziesiąt lat i jest kaleką, dałem się złapać w sidła. Zapragnąłem na własne oczy zobaczyć to olśniewające stworzenie, któremu udało się przełamać wzniesione przez nas szańce. Poprosiłem, by wprowadził panią, a kiedy Catherine Yougoubian weszła do pokoju, gwałtowna odmiana uczuć omal nie odebrała mi tchu.

Istotnie, teraz zrozumiałem Parfitta. Jego znajomość ludzkiej natury jest bezbłędna. Wyczuł w pani Yougoubian tę nieustępliwość charakteru, przed którą wszelkie mury muszą w końcu runąć. Rozsądnie skapitulował od razu i oszczędził sobie w ten sposób długiej i wyczerpującej batalii. Catherine Yougoubian miała w sobie nieodparty upór kowalskiego młota, uciążliwą monotonię palnika acetylenowego, a do tego cierpliwość przysłowiowej kropli drążącej kamień! Czas nie grał dla niej roli, kiedy postanowiła coś osiągnąć. Prawdopodobnie siedziałaby w moim holu do wieczora, należała bowiem do tych kobiet, które mają w głowie miejsce tylko dla jednej idei na raz – co daje im ogromną przewagę nad istotami o nieco bardziej skomplikowanym umyśle.

Jak wspomniałem, szok, którego doświadczyłem na jej widok, był ogromny. Cały spiąłem się w oczekiwaniu na wcielone piękno – tymczasem kobieta, która weszła do pokoju, była skrajnie, wręcz krzycząco pospolita. Nie brzydka, zauważcie. Brzydota ma swój rytm, własny sposób, w jaki atakuje. Pani Yougoubian natomiast zwróciła do mnie wielką płaską twarz przypominającą naleśnik. W zasadzie było to coś w rodzaju braku twarzy. Miała szerokie usta, nad którymi rysował się delikatny wąsik. Małe ciemne oczka przywodziły na myśl porzeczki w zakalcu słodkiej bułki. Bujne włosy były źle ułożone i zdecydowanie tłuste. Jej figura nie wyróżniała się niczym szczególnym do tego stopnia, że właściwie nie była to żadna figura. Strój pasował do niej doskonale, to znaczy nie pasował w żadnym miejscu. Nie widać było po nim ani ubóstwa, ani dostatku. Jedynym zdecydowanym rysem była żuchwa i – o czym przekonałem się, gdy madame otworzyła usta – szorstki, nieprzyjemny głos.

Rzuciłem Parfittowi pełne wyrzutu spojrzenie, które przyjął po stoicku, jak zwykle pewien swojej nieomylności.

– Madame Yougoubian, proszę pana – powiedział i wycofał się, zamykając drzwi i zostawiając mnie na łasce osoby, która wyglądała na mocno zdeterminowaną.

Osoba ta ruszyła zdecydowanym krokiem w moją stronę. Nigdy jeszcze nie czułem się tak bezbronny, świadomy swojego kalectwa. Najrozsądniej byłoby zrejterować, ja jednak uciec nie mogłem.

Odezwała się głośno i stanowczo:

– Proszę, jeśli pan będzie tak dobry, pan musi ze mną pójść, dobrze?

Mimo wszystko brzmiało to bardziej jak komenda niż prośba.

– Słucham? – spytałem zaskoczony.

– Nie mówię po angielsku zbyt dobrze, obawiam się. Ale nie ma czasu do stracenia. Nie, nie ma wcale czasu. To chodzi o pana Gabriela. Proszę, żeby do niego pan poszedł ze mną. Wkrótce, bardzo niedługo umrze. Jest bardzo chory. Prosił, żeby pana sprowadzić. Tak więc, jeśli chce go pan zobaczyć, musi pan iść natychmiast.

Gapiłem się na nią w zdumieniu. Szczerze mówiąc, myślałem, że jest niespełna rozumu. Wymieniony Gabriel nie zrobił na mnie żadnego wrażenia, a to z powodu jej wymowy. Ośmielę się stwierdzić, że nie brzmiało to wcale jak „Gabriel”. A nawet gdyby brzmiało, pewnie nie poruszyłoby we mnie żadnej struny. To były stare dzieje. Musiało upłynąć co najmniej dziesięć lat od czasu, kiedy w ogóle pomyślałem o Johnie Gabrielu.

– Mówi pani, że ktoś jest umierający? Ktoś... kogo jakoby znam?

Spojrzała na mnie z bezbrzeżnym wyrzutem.

– Ależ tak, zna go pan. Zna dobrze. A on chce się z panem widzieć.

Była tak pewna swego, że zacząłem grzebać w pamięci. Jakie nazwisko wymieniła? Gable? Galbright? Poznałem kiedyś jednego inżyniera górnictwa nazwiskiem Galbright – co prawda tylko przelotnie. Wysoce nieprawdopodobne, by akurat on życzył sobie mnie ujrzeć przed śmiercią. Pomimo to siła charakteru madame sprawiła, że ani przez chwilę nie wątpiłem w prawdziwość jej słów.

– Jak pani powiedziała? – spytałem. – Galbright?

– Nie, nie. Gabriel. Gabriel!

Zamarłem. Tym razem nazwisko do mnie dotarło, co nie zmienia faktu, że obudziło w mojej głowie jedynie wizję archanioła Gabriela z parą wielkich skrzydeł. Trzeba przyznać, że wizja znakomicie korespondowała z postacią Catherine Yougoubian, gdyż ta przypominała nieco żarliwe niewiasty klęczące zwykle w lewym dolnym rogu płócien włoskich prymitywistów szkoły sieneńskiej. Łączyła w sobie tę szczególną prostotę wyglądu z aurą żarliwego oddania.

– J o h n  Gabriel – dodała z naciskiem, ponaglająco. I wtedy zrozumiałem.

Wszystko wróciło. Poczułem zawroty głowy i lekkie mdłości.

Trzy stare damy z St Loo, Milly Burt i John Gabriel z tą ruchliwą brzydką twarzyczką, kołyszący się lekko na piętach. Rupert, wysoki i przystojny jak młody bóg. No i oczywiście Isabella...

Przypomniałem sobie nasze ostatnie spotkanie w Zahradzie i zaczęła we mnie wzbierać czerwona fala wściekłości i odrazy.

– A więc umiera, tak? – spytałem z dziką satysfakcją. – Niezmiernie miło mi to słyszeć.

– Pardon?

Są takie rzeczy, których nie sposób powtórzyć, kiedy ktoś uprzejmie pyta: Pardon? Wyglądało, że Catherine Yougoubian absolutnie nic nie rozumie. Powtórzyłem tylko:

– Mówiła pani, że umiera?

– Tak. Cierpi. Straszliwie cierpi.

No cóż, to również miło mi było słyszeć. Co prawda żadne cierpienie nie mogło odkupić tego, co zrobił John Gabriel, ale nie byłem w stanie tego powiedzieć jego oddanej wyznawczyni.

Co takiego jest w tym człowieku, zastanawiałem się z irytacją, że kobiety zawsze tracą dla niego głowę? Przecież był brzydki jak nieszczęście. Pretensjonalny, prostacki i chełpliwy. Miał co prawda swój rozum i w niektórych przypadkach – rzadkich – był niezłym kompanem. Miał również poczucie humoru. Jednak żadna z tych cech nie jest zwykle wabikiem dla płci... przeciwnej.

Głos madame przerwał moje rozmyślania.

– Pójdzie pan ze mną? Pójdzie pan zaraz? Nie ma czasu do stracenia.

Zebrałem się w sobie.

– Przykro mi, szanowna pani – powiedziałem. – Obawiam się, że nie mogę pani towarzyszyć.

– Ale on chciał pana widzieć!

– Nigdzie się nie wybieram – odparłem.

– Pan nie rozumie. On jest chory. Umiera. I chciał się z panem zobaczyć.

Spiąłem się do walki. Zaczynało do mnie docierać (co Parfitt poznał na pierwszy rzut oka), że Catherine Yougoubian tak łatwo się nie podda.

– To pani nie rozumie – powiedziałem. – John Gabriel nie jest bynajmniej moim przyjacielem.

Zaczęła gorączkowo kiwać głową.

– Ależ tak. Ależ tak. Znalazł pana nazwisko w gazecie. Było napisane, że jest pan tutaj jako członek komisji. Kazał mi się dowiedzieć, gdzie pan mieszka, i przyprowadzić pana. Proszę, musi pan iść szybko. Bardzo szybko. Doktor mówi, że to nastąpi bardzo niedługo. Pójdzie pan zaraz, proszę?

Wydawało mi się, że muszę w tej chwili zdobyć się na całkowitą szczerość. Powiedziałem:

– Jeśli chodzi o mnie, to John może się smażyć w piekle.

– Pardon?

Patrzyła na mnie z niepokojem, uprzejmie marszcząc długi nos i starając się zrozumieć.

– John Gabriel – powiedziałem wolno i dobitnie – nie jest moim przyjacielem. Jest człowiekiem, którego nienawidzę. N i e n a w i d z ę! Teraz pani rozumie?

Zamrugała. Chyba wreszcie zaczęła pojmować.

– Powiedział pan – powtórzyła powoli, jak dziecko przepowiadające trudną lekcję – że nienawidzi Johna Gabriela? Tak właśnie pan powiedział?

– Zgadza się – odparłem.

Uśmiechnęła się, a był to bardzo irytujący uśmiech.

– Nie, nie – powiedziała pobłażliwym tonem – to niemożliwe... Nikt nie może nienawidzić Johna Gabriela. To wielki człowiek. Bardzo dobry człowiek. My wszyscy, którzy go znamy... z radością dalibyśmy za niego życie.

– Dobry Boże! – wrzasnąłem wyprowadzony z równowagi. – Co ten człowiek ma w sobie, że wszyscy tak za nim szaleją?

No cóż, sam się o to prosiłem. Catherine Yougoubian nagle zapomniała o pilnej misji. Usiadła, odgarnęła z czoła kosmyk tłustych włosów. Jej oczy zalśniły entuzjazmem. Otwarła usta... i popłynął z nich potok słów...

Trwało to, jak mi się zdaje, co najmniej kwadrans. Czasem trudno ją było zrozumieć, gdy borykała się z niuansami angielszczyzny. Czasem znów jej słowa płynęły swobodnie jak szeroka rzeka. Jednakże cała przemowa miała wielki, epicki rozmach.

Mówiła z szacunkiem, czcią, przejęciem i pokorą – tak jak się mówi o mesjaszu. Jasnym było, że John  j e s t  dla niej kimś w rodzaju mesjasza. Opowiadała o nim rzeczy, które jak dla mnie brzmiały aż nadto fantastycznie, niewiarygodnie. Malowała portret człowieka wrażliwego, lecz silnego i mężnego. Wodza i wspomożyciela. Proroka, króla i zbawcy. Kogoś, kto stawiał na szali własne życie, by inni mogli zachować swoje. Kto z całego serca nienawidził wszelkiego okrucieństwa i niesprawiedliwości. Człowiek ten przywracał ludziom dawno zapomnianą odwagę i siłę, której w sobie nawet nie podejrzewali. Nieraz go torturowano. Został okaleczony i niemal zamęczony na śmierć. Ale przezwyciężył słabość chorego ciała żelazną siłą woli i wciąż dokonywał niemożliwego.

[...]