WARSZAWA 2014

Tytuł oryginału: Wir Kinder Vom Bahnhof ZOO

Z zapisu magnetofonowego podali do druku Kai Hermann i Horst Rieck

Przełożył: Ryszard Turczyn

Autorzy zdjęć: Eva Kroth, Jürgen Müller-Schneck, Peter Rondholz

Projekt okładki i strony tytułowej: Maciej Buszewicz

Copyright © by Carlsen Verlag, Hamburg, Germany, November 2009

Copyright of previous edition: stern Buch, Verlag Gruner + Jahr AG & Co. KG, Hamburg

All rights reserved

For the Polish edition copyright © by Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 1987

Wydanie elektroniczne 2014

ISBN 83-207-0801-X

WYDAWCA

Wydawnictwo ISKRY

ul. Smolna 11, 00-375 Warszawa

e-mail: iskry@iskry.com.pl

www.iskry.com.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Serdecznie dziękuję wszystkim,

którzy świadomie bądź nieświadomie

wpłynęli na ostateczny kształt językowy tej książki.

Tłumacz

My, dzieci z dworca ZOO

Piętnastoletnią wówczas Christiane F. spotkaliśmy w początkach roku 1978 w Berlinie, gdzie występowała jako świadek w pewnym procesie. Umówiliśmy się z nią na wywiad, który miał być uzupełnieniem naszych badań nad sytuacją młodzieży. Na rozmowę przewidywaliśmy dwie godziny. Z dwóch godzin zrobiły się dwa miesiące. Bardzo szybko z prowadzących wywiad dziennikarzy staliśmy się przejętymi słuchaczami. Z zapisu magnetofonowego tych rozmów powstała niniejsza książka. Byliśmy zdania, że historia Christiane F. więcej mówi o sytuacji wielkiej części młodzieży w naszym kraju niż najbardziej nawet starannie udokumentowany raport. Christiane F. chciała tej książki, ponieważ jak niemal wszyscy narkomani odczuwa przemożną chęć przełamania wstydliwej zmowy milczenia wokół plagi tego nałogu wśród dorastającej młodzieży. Wszyscy jej przyjaciele narkomani, którzy przeżyli, oraz rodzice poparli ten pomysł. Wyrazili gotowość udostępnienia swoich nazwisk oraz fotografii, aby podkreślić dokumentarny charakter tej książki. Ze względu na dobro rodzin podaliśmy jednak w pełnym brzmieniu tylko imiona. Załączone wypowiedzi matki Christiane oraz innych osób, z którymi się kontaktowała, mają służyć rozszerzeniu perspektywy i pomóc głębie zrozumieć istotę problemu narkomanii.

Kai Hermann, Horst Rieck

Wyjątki z aktu oskarżenia

Sądu Krajowego w Berlinie Zachodnim

z dnia 27 lipca 1977 roku

Oskarża się uczennicę Christiane F o to, że jako nieletnia, w pełni zdolna do odpowiedzialności prawnej, w okresie po 20 maja 1976 roku nabywała w Berlinie w sposób ciągły i świadomy środki oraz preparaty, podlegające rozporządzeniom ustawy federalnej o środkach odurzających, nie posiadając koniecznego zezwolenia Federalnego Ministerstwa Zdrowia.

Obwiniona jest od lutego 1976 roku konsumentką heroiny. Wstrzykiwała sobie dożylnie – początkowo w dłuższych odstępach czasu, potem codziennie – około 1/4 grama heroiny. 20 maja 1976 roku obwiniona osiągnęła wiek odpowiedzialności karnej.

Podczas dwóch kontroli, przeprowadzonych 1 i 13 marca 1977 roku, obwiniona zatrzymana została w hali dworca Zoo oraz dworca Kurfürstendamm i przeszukana. Znaleziono przy niej odpowiednio 18 oraz 140,7 mg substancji zawierającej heroinę.

Ponadto 12 maja 1977 stwierdzono, iż jest w posiadaniu opakowania ze staniolu z 62,4 mg substancji zawierającej heroinę. Znaleziono też przy niej przybory, używane przez narkomanów do iniekcji. Analiza wykazała na nich pozostałości substancji z zawartością heroiny. Również analiza moczu obwinionej wykazała ślady morfiny.

12 maja 1977 matka obwinionej, U.F., znalazła w osobistych rzeczach córki 62,4 mg substancji z zawartością heroiny i przesłała ją policji kryminalnej.

W toku składania wyjaśnień obwiniona podała, że jest konsumentką heroiny od lutego 1976 roku. Ponadto zimą 1976 roku zaczęła uprawiać nierząd, aby w ten sposób zdobyć pieniądze na zakup heroiny.

Rozpatrując niniejszą sprawę należy uwzględnić fakt, że obwiniona w dalszym ciągu jest konsumentką heroiny.

WYROK

Wyciąg z sentencji wyroku wydanego przez sąd w Neumünster dnia 14 czerwca 1978 roku.

Wyrok w imieniu ludu w sprawie karnej przeciwko Christiane F., oskarżonej o przestępstwo przeciwko federalnej ustawie o środkach odurzających.

Oskarżoną uznaje się winną ciągłego nabywania środków odurzających oraz przestępstwa przeciwko ustawie podatkowej. Jednocześnie sąd orzeka warunkowe zawieszenie wykonania.

Uzasadnienie:

Oskarżona do 13 roku życia nie wchodziła w konflikt z prawem. Wyższy od przeciętnej poziom inteligencji pozwalał oskarżonej rozumieć, że nabywanie heroiny jest działaniem zagrożonym karą sądową. Istnieją wyraźne dowody na to, że oskarżona była nałogową narkomanką już przed 20 maja 1976 roku (to jest przed osiągnięciem wieku odpowiedzialności karnej), nie wyłączało to jednak ani jej zdolności rozpoznania czynu, ani odpowiedzialności karnej. Oskarżona rozumiała swoją sytuację i sama próbowała kuracji odwykowej. Wynika stąd, że była w stanie rozpoznać przestępczy charakter swojego postępowania i działać zgodnie z tym rozpoznaniem.

Prognoza na przyszłość jest w obecnej chwili korzystna, jakkolwiek trudno twierdzić z całą pewnością, że nie nastąpi recydywa. Dalsze poczynania oskarżonej należy uważnie śledzić przynajmniej przez najbliższe miesiące.

To wszystko było niesamowicie podniecające. Mama całymi dniami pakowała walizki i pudła. Zrozumiałam, że zaczyna się dla nas nowe życie.

Miałam wtedy sześć lat i po przeprowadzce miałam iść do szkoły. Kiedy mama bez przerwy pakowała i robiła się coraz bardziej zdenerwowana, ja prawie cały dzień siedziałam u Völkelów. Czekałam, aż przyprowadzą krowy do obory na dojenie. Karmiłam świnie i kury i wariowałam z innymi dzieciakami na sianie. Albo nosiłam na rękach małe kotki. To było piękne lato, pierwsze, jakie przeżyłam świadomie.

Wiedziałam, że wkrótce pojedziemy daleko stąd, do wielkiego miasta, które nazywa się Berlin. Najpierw mama poleciała sama do Berlina. Chciała trochę urządzić to mieszkanie. Moja młodsza siostra, ojciec i ja polecieliśmy dopiero w parę tygodni później. Dla nas, dzieci, była to pierwsza podróż samolotem. Wszystko było niesamowicie ciekawe.

Rodzice opowiadali wspaniałe rzeczy o wielkim sześciopokojowym mieszkaniu, w którym będziemy teraz mieszkać. Mieli też zarabiać dużo pieniędzy. Mama mówiła, że będziemy miały dla siebie osobny, duży pokój. Mieli kupić bombowe meble. Mama opisywała dokładnie, jak będzie wyglądał ten nasz pokój. Pamiętam to do dziś, bo jako dziecko nigdy nie przestałam go sobie wyobrażać. W mojej wyobraźni robił się tym piękniejszy, im byłam starsza.

Jak wyglądało mieszkanie, w którym się znaleźliśmy, też nigdy nie zapomnę. Prawdopodobnie dlatego, że na początku miałam potężnego pietra przed tym mieszkaniem. Było takie wielkie i puste, że bałam się, że w nim zabłądzę. Kiedy się głośno mówiło, było niesamowite echo.

Tylko w trzech pokojach stało parę mebli. W pokoju dziecinnym były dwa łóżka i stary kredens z naszymi zabawkami. W drugim pokoju stało łóżko rodziców, a w największym stara wersalka i parę krzeseł. Takie mieliśmy warunki w berlińskiej dzielnicy Kreuzberg przy Paul-Lincke-Ufer.

Po paru dniach odważyłam się wyjść na rower na ulicę, bo tam bawiły się dzieci trochę starsze ode mnie. U nas na wsi starsze dzieci zawsze bawiły się razem z młodszymi i uważały na nie. Dzieci pod naszym blokiem od razu powiedziały: A ta tu czego? Potem zabrały mi rower. Kiedy go dostałam z powrotem, miał przebite koło i pogięty błotnik.

Ojciec spuścił mi lanie za popsuty rower. Potem jeździłam już na nim tylko po naszych sześciu pokojach.

W trzech pokojach miało być właściwie biuro. Moi rodzice chcieli założyć biuro matrymonialne. Ale biurka i fotele, o których tyle mówili, nigdy nie nadeszły. Kredens został w pokoju dziecinnym.

Pewnego dnia wersalka, łóżka i kredens zostały załadowane na ciężarówkę i przewiezione do jednego z wieżowców w dzielnicy Gropiusstadt. Zajęliśmy tam dwuipółpokojowe mieszkanie na jedenastym piętrze. Wszystkie te wspaniałe meble, o których mówiła moja mama, nawet by się nie zmieściły w tej połówce pokoju dziecinnego.

Gropiusstadt to wieżowce na czterdzieści pięć tysięcy ludzi, między nimi trawniki i centra handlowe. Z daleka wszystko wyglądało na nowe i zadbane. Ale kiedy się weszło między bloki, wszędzie śmierdziało szczynami i gównem. A to z powodu wielkiej liczby psów i dzieci mieszkających na tym osiedlu. Najbardziej śmierdziało na klatce schodowej.

Moi rodzice klęli na dzieci robotników, że zanieczyszczają klatkę. Ale one przeważnie wcale nie były temu winne. Zrozumiałam to, jak tylko poszłam pierwszy raz bawić się na podwórko i nagle mi się zachciało. Zanim wreszcie zjechała winda i dostałam się na to jedenaste piętro, zdążyłam zrobić w majtki. Ojciec zbił mnie za to. Kiedy parę razy nie zdążyłam z dołu na czas do łazienki i dostałam baty, też zaczęłam kucać gdzie popadnie, byle mnie tylko nikt nie widział. A, że z wieżowców zajrzeć można niemal w każdy kąt, klatka schodowa była najbezpieczniejsza.

Na podwórku w Gropiusstadt też byłam początkowo głupim dzieckiem ze wsi. Nie miałam takich zabawek, jak inni. Nawet pistoletu na wodę. Byłam inaczej ubrana. Inaczej mówiłam. I nie znałam zabaw, w jakie bawiły się inne dzieci. Nie za bardzo je też lubiłam. U nas na wsi często jeździliśmy rowerami do lasu nad strumień z mostkiem. Tam budowaliśmy tamy i zamki otoczone wodą. Czasem wspólnie, czasem każdy sobie. A kiedy je patem burzyliśmy, to wszyscy wyrażali na to zgodę i była to dla wszystkich wielka frajda. Tam, na wsi, nie było też najważniejszych. Każdy mógł zaproponować, w co się bawić. Potem tak długo spieraliśmy się, aż jakiś pomysł zwyciężał. Nie było żadnej sprawy, jeśli starsi ustępowali czasem młodszym. To była prawdziwa dziecięca demokracja.

W Gropiusstadt, w naszym bloku, szefem był taki jeden chłopak. Był najsilniejszy i miał najładniejszy pistolet na wodę. Często bawiliśmy się w piratów. On oczywiście był hersztem. A najważniejszą zasadą w tej zabawie było to, że mieliśmy wykonywać wszystko, co rozkazał.

Poza tym bawiliśmy się, bardziej przeciwko sobie niż ze sobą. Właściwie zawsze chodziło o to, żeby jakoś dokuczyć temu drugiemu. Na przykład zabrać mu nową zabawkę i zepsuć ją. Cała zabawa polegała na tym, żeby tego drugiego załatwić, a dla siebie wyciągnąć korzyść, zdobyć władzę i tę władzę demonstrować.

Najsłabsi dostawali największe cięgi. Moja młodsza siostra nie była za bardzo silna, a na dodatek była trochę bojaźliwa. Ciągle ją lali, a ja nie mogłam jej pomóc.

Poszłam do szkoły. Cieszyłam się, że idę do szkoły. Rodzice powiedzieli mi, że muszę się tam zawsze grzecznie zachowywać i robić wszystko, co każe pan nauczyciel. Uważałam to za oczywiste. Na wsi my, dzieci, miałyśmy szacunek dla każdego dorosłego. Cieszyłam się też chyba, że teraz w szkole będzie taki pan nauczyciel, którego będą musiały słuchać także tamte dzieci.

Ale w szkole było całkiem inaczej. Już po paru dniach dzieci biegały po klasie w czasie lekcji bawiąc się w wojnę. Nasza nauczycielka była kompletnie bezradna. Krzyczała tylko ciągle „siadać na miejsca”. Ale wtedy one wariowały jeszcze bardziej, a reszta się śmiała.

Zwierzęta kochałam już jako całkiem małe dziecko. W naszej rodzinie wszyscy niesamowicie lubili zwierzęta. Dlatego byłam dumna z takiej rodziny. Nie znałam drugiej, co by tak lubiła zwierzaki. I zawsze żal mi było dzieci, których rodzice nie znosili zwierząt i które nigdy nie dostawały ich w prezencie.

Z czasem nasze dwuipółpokojowe mieszkanie zmieniło się w małe zoo. Miałam w końcu cztery myszki, dwa koty, dwa króliczki, papużkę i Ajaksa, naszego brązowego doga, którego mieliśmy już przed przyjazdem do Berlina.

Ajaks zawsze spał przy moim łóżku. Zasypiając zwieszałam zawsze z łóżka jedną rękę, żeby go cały czas dotykać.

Poznałam inne dzieci, które też miały psy. Z tymi rozumiałam się całkiem nieźle. Odkryłam, że poza osiedlem Gropiusstadt, w Rudow, zostały jeszcze resztki prawdziwej przyrody. Tam właśnie zaczęliśmy jeździć z naszymi psami. Bawiliśmy się na starych wysypiskach śmieci przykrytych warstwą ziemi. Nasze psy zawsze bawiły się razem z nami. „Pies myśliwski” to była nasza ulubiona zabawa. Trzeba się było gdzieś schować, podczas gdy inni przytrzymywali naszego psa. Potem pies miał znaleźć swojego pana. Mój Ajaks miał najlepszego nosa.

Inne zwierzęta zabierałam czasem do piaskownicy, a nawet do szkoły. Nasza nauczycielka wykorzystywała je jako materiał poglądowy na lekcjach biologii. Paru nauczycieli pozwoliło, żeby Ajaks był ze mną w klasie w czasie lekcji. Nigdy nie przeszkadzał. Aż do dzwonka leżał bez ruchu obok mojego krzesła.

Byłabym całkiem szczęśliwa, mając te swoje zwierzęta, gdyby z ojcem nie robiło się coraz gorzej. Mama chodziła do pracy, a on siedział w domu. Z tego biura matrymonialnego nic przecież nie wyszło. Teraz ojciec czekał na jakąś inną pracę, która by mu się spodobała. Siedział na zdezelowanej wersalce i czekał. Jego wariackie napady szału zdarzały się coraz częściej.

Lekcje mama odrabiała ze mną, jak tylko wracała z pracy. Przez pewien czas miałam trudności z rozróżnianiem liter H i K. Któregoś wieczora mama wyjaśniała mi to z anielską cierpliwością. Nie mogłam się jednak wcale skupić, bo widziałam, jak rośnie wściekłość ojca. Zawsze wiedziałam, kiedy miało się zacząć: przyniósł z kuchni małą szczotkę do zamiatania i zaczął mnie walić gdzie popadnie. Potem kazał, żebym mu wyjaśniła różnicę między H i K. Oczywiście ja już kompletnie nie kontaktowałam, dostałam znowu rżnięcie i – marsz do łóżka.

Tak właśnie odrabiał ze mną lekcje. Chciał, żebym była pilna i wyrosła na kogoś lepszego. W końcu przecież jeszcze jego dziadek miał niesamowitą forsę. Był nawet między innymi właścicielem drukarni i gazety gdzieś na terenie wschodnich Niemiec. Po wojnie NRD go wywłaszczyła. Dlatego ojciec dostawał świra, kiedy pomyślał, że mogę sobie nie dać z czymś rady w szkole.

Były takie wieczory, które pamiętam jeszcze ze wszystkimi szczegółami. Raz miałam rysować domy w zeszycie do rachunków. Miały być szerokie na sześć kratek i wysokie na cztery. Jeden dom już skończyłam i wiedziałam dokładnie, jak to trzeba robić, kiedy nagle ojciec usiadł obok. Zapytał, dokąd trzeba narysować następny domek. Ze strachu nie liczyłam kratek, tylko zaczęłam zgadywać. Za każdym razem, kiedy pokazałam złą kratkę, dostawałam w łeb. Kiedy już tylko beczałam i w ogóle nie potrafiłam nic odpowiedzieć, podszedł do fikusa. Wiedziałam już, co to znaczy. Wyciągnął z doniczki bambusowy kij podtrzymujący fikus. Potem walił mnie tym bambusem po tyłku tak długo, że aż dosłownie można było warstwami ściągać skórę.

Strach zaczynał się już przy jedzeniu. Jeśli mi coś skapnęło, od razu dostawałam w łeb. Jeśli coś przewróciłam, prał mnie po tyłku. Ledwie miałam odwagę sięgnąć po szklankę z mlekiem. Ze strachu niemal przy każdym posiłku przytrafiało mi się jakieś nieszczęście.

Wieczorem zawsze bardzo przymilnie pytałam ojca, czy nie wychodzi. Wychodził dosyć często i my, trzy kobiety, dopiero wtedy mogłyśmy swobodniej odetchnąć. Te wieczory były tak bosko spokojne. Ale kiedy potem wracał do domu w nocy, znów mogło być nieszczęście. Przeważnie przychodził lekko podcięty. Wystarczył byle drobiazg i dostawał kompletnego świra. Mogły to być zabawki albo jakieś rzeczy z ubrania leżące nie tam, gdzie trzeba. Ojciec wciąż powtarzał, że porządek jest w życiu najważniejszy, i kiedy w nocy zobaczył jakiś nieład, zrywał mnie z łóżka i spuszczał lanie. Mojej młodszej siostrze też się coś przy tym dostawało. Potem ojciec wyrzucał nasze rzeczy na podłogę i kazał w ciągu pięciu minut wszystko posprzątać. Najczęściej nam się nie udawało i znowu dostawałyśmy rżnięcie.

Mama stała wtedy przeważnie w drzwiach i płakała. Rzadko kiedy odważyła się nas bronić, bo wtedy bił także i ją. Tylko Ajaks, mój dog, często wskakiwał między nas. Skowyczał cienko i miał bardzo smutne oczy, kiedy zaczynało się lanie. Jemu najłatwiej przychodziło doprowadzić ojca do opamiętania, bo ojciec, tak jak my wszyscy, bardzo kochał psy. Czasem krzyczał na Ajaksa, ale nigdy go nie uderzył.

Mimo wszystko czułam do ojca coś jak miłość i szacunek. Myślałam sobie, że o niebo przewyższa innych ojców. Ale przede wszystkim bałam się go. W dodatku uważałam za całkiem normalne, że tak często brał się do bicia. Nie inaczej było w domach u innych dzieci z Gropiusstadt. Czasami miały nawet formalnie sińce na twarzy, tak jak i ich matki. Byli ojcowie, co leżeli pijani na ulicy albo na naszym placu zabaw. Tak bardzo mój ojciec nie upijał się nigdy. Zdarzało się też na naszej ulicy, że z okien leciały meble, kobiety wołały ratunku i przychodziła policja. A więc tak źle znowu u nas nie było.

Ojciec ciągle czepiał się mamy, że za dużo wydaje. A przecież to ona zarabiała. Więc czasem mu mówiła, że większość idzie na jego pijackie eskapady, jego panienki i samochód. Wtedy awantura była gotowa.

Samochód, porsche, to było z pewnością to, co ojciec kochał najbardziej. Pucował go niemal codziennie, chyba, że wóz stał akurat w warsztacie. Drugiego porscha chyba w Gropiusstadt nie było. W każdym razie na pewno drugiego bezrobotnego z porschem.

Oczywiście nie miałam wtedy pojęcia, co jest z moim ojcem i dlaczego bez przerwy mu tak odbija. Zaświtało mi to dopiero później, kiedy zaczęłam już z mamą częściej o nim rozmawiać. Stopniowo zrozumiałam to i owo. Po prostu nie dawał rady. Ciągle chciał się wspiąć wysoko i za każdym razem spadał na pysk. Jego ojciec gardził nim za to. Dziadek ostrzegał moją mamę przed małżeństwem z takim nieudacznikiem. Bo mój dziadek miał zawsze jakieś wielkie plany w związku z ojcem. Rodzina miała znów tak świetnie prosperować jak dawniej, zanim wywłaszczono ich w NRD z całego majątku.

Gdyby nie spotkał mojej mamy, zostałby może zarządcą dóbr i miał własną hodowlę dogów. Właśnie uczył się na zarządcę, kiedy spotkał moją mamę. Potem była w ciąży ze mną, on przerwał naukę i ożenił się z nią. Pewnie w którymś tam momencie przyszło mu do głowy, że to mama i ja jesteśmy przyczyną jego porażek. Ze wszystkich marzeń został mu tylko porsche i paru zadzierających nosa kolegów.

Nie tylko, że nienawidził rodziny, on ją po prostu skreślił. Doszło do tego, że żaden z jego kolegów nie mógł się dowiedzieć, że on jest żonaty i ma dzieci. Jeśli spotykaliśmy gdzieś jego kolegów albo jacyś znajomi odprowadzali go do domu, zawsze musiałam mówić do niego „wujku”. Biciem tak mnie zaprogramował, że nigdy się nie pomyliłam. Gdy tylko zjawiali się obcy ludzie, on był dla mnie wujkiem.

Z mamą było to samo. Nie wolno jej było powiedzieć przy jego kolegach, że jest jego żoną, a już w żadnym wypadku zachowywać się jak żona. On ją chyba podawał za siostrę.

Koledzy ojca byli młodsi od niego. Mieli życie przed sobą, w każdym razie na pewno tak twierdzili. Ojciec chciał być jednym z nich. Takim, dla którego wszystko dopiero się zaczyna. A nie takim, co ma już na głowie rodzinę, której nie może nawet wyżywić. Mniej więcej tak to było z moim ojcem.

Oczywiście mając te sześć, osiem lat kompletnie nie wiedziałam, co tu jest grane. Ojciec potwierdzał tylko życiową zasadę, której nauczyłam się już na ulicy i w szkole: bić albo być bitym. Moja mama, która w swoim życiu dostała już wystarczające cięgi, doszła do takich samych wniosków. Nieraz wbijała mi do głowy: Nigdy nie zaczynaj. Ale jeśli ktoś ci coś zrobi, oddaj mu. Bij tak mocno i długo, jak potrafisz. Bo ona nie mogła już oddać.

Powoli opanowałam zabawę pod tytułem: albo masz władzę nad innymi, albo cię stłamszą. W szkole zaczęłam od najsłabszego nauczyciela. Ciągle przerywałam mu na lekcji dogadywaniem. Reszta śmiała się teraz ze mnie. Kiedy zaczęłam tak robić także u surowych nauczycieli, zdobyłam w końcu prawdziwe uznanie w oczach całej klasy.

Nauczyłam się, jak można się przebić w Berlinie: zawsze umieć odpyskować. Najlepiej tak, jak nikt inny. Wtedy można być szefem. Kiedy już tyle osiągnęłam niewyparzoną gębą, odważyłam się też wypróbować muskuły. Właściwie nie byłam za silna. Ale potrafiłam się wściec. A wtedy mogłam urządzić i silniejszego. Potem to się niemal cieszyłam, kiedy ktoś mi podpadł w szkole i potem spotykałam go po lekcjach. Ale najczęściej nie potrzebowałam nawet podnosić ręki. Zwyczajnie, czuli przede mną respekt.

Skończyłam osiem lat. Moim najskrytszym marzeniem było szybciej dorosnąć, być dorosła tak jak ojciec, mieć prawdziwą władzę nad innymi ludźmi. Tymczasem wypróbowywałam władzę, jaką miałam na razie.

Kiedyś tam ojciec znalazł pracę. Nie taką, co by go uszczęśliwiała, ale taką, która dawała mu pieniądze na eskapady i porscha. Z tego powodu popołudniami zostawałam w domu sama z młodszą o rok siostrą. Zaprzyjaźniłam się ze starszą o dwa lata dziewczynką. Byłam dumna, że mam starszą od siebie przyjaciółkę. Z nią czułam się jeszcze silniejsza.

Razem z moją młodszą siostrą niemal codziennie bawiłyśmy się w coś, czego się właśnie nauczyłyśmy. Wracając ze szkoły wybierałyśmy pety z popielniczek i koszy na śmieci. Wyrównywałyśmy je, wsadzałyśmy sobie do ust i paliłyśmy. Kiedy moja siostra też chciała peta, dostawała po łapach. Kazałyśmy jej robić wszystko w domu, czyli zmywać, odkurzać i tak dalej, co tam rodzice nam kazali. Brałyśmy nasze wózki z lalkami, zamykałyśmy drzwi na klucz i szłyśmy na spacer. Zamykałyśmy ją na tak długo, aż zrobiła wszystko, co trzeba.

W tym czasie, to znaczy kiedy miałam z osiem, dziewięć lat, w Rudow otworzyli szkółkę jeździecką. Najpierw byliśmy wszyscy wkurzeni, bo zagrodzili i wykarczowali przy tym właściwie ostatni kawałek prawdziwej natury, gdzie mogliśmy uciekać z naszymi psami. Ale potem zupełnie nieźle dogadywałam się z tymi ludźmi ze szkółki i zaczęłam pomagać w stajni i przy koniach. Za to wolno mi było parę kwadransów na tydzień jeździć za darmo. Uważałam, że to genialnie.

Uwielbiałam te konie i osła, którego mieli. Ale w jeździe konnej fascynowało mnie raczej coś innego. Znowu mogłam udowodnić, że mam siłę i władzę. Koń, na którym jechałam, był silniejszy ode mnie. Ale mogłam podporządkować go swojej woli. Jeśli zdarzyło mi się spaść z konia, zaraz dosiadałam go z powrotem. Tak długo, aż koń znowu mnie słuchał.

Z tą robotą w stajni nie zawsze wychodziło i wtedy musiałam mieć pieniądze, żeby pojeździć chociaż z piętnaście minut. Kieszonkowe dostawałyśmy rzadko, więc zaczęłam trochę oszukiwać. Podwędzałam mamie drobniaki i wynosiłam ojcu butelki od piwa, żeby dostać zastaw.

Mając gdzieś tak dziesięć lat zaczęłam też kraść. Kradłam w supermarketach. Rzeczy, jakich normalnie nie dostawałyśmy. Przede wszystkim słodycze. Prawie wszystkie inne dzieci mogły jeść słodycze. Mój ojciec mówił, że od słodyczy psują się zęby.

W Gropiusstadt człowiek uczył się po prostu automatycznie robić to, co zabronione. Na przykład zabroniona była zabawa we wszystko, co było fajne. Właściwie wszystko było zabronione. W Gropiusstadt co krok stoją tabliczki. Te tak zwane tereny parkowe między wieżowcami to przecież parki tabliczek. Większość z nich zabrania oczywiście czegoś tam dzieciom.

Potem przepisywałam sobie napisy z tabliczek do pamiętnika. Pierwsza tabliczka była od razu na drzwiach klatki schodowej. Po klatce i w najbliższym otoczeniu domu dzieciom wolno było właściwie chodzić tylko na paluszkach. Zabawa, bieganie, jazda na wrotkach i na rowerze – zabronione. Dalej trawniki i w każdym rogu tabliczka „Nie deptać trawników”. Takie tabliczki stały przy byle kawałku zieleni. Nawet z lalkami nie wolno nam było rozłożyć się na trawniku. Była też taka maciupeńka grządka z różami i obok wielka tabliczka: „Teren zielony pod ochroną”. Pod tym od razu numer paragrafu, z którego człowieka ukarzą, jak za blisko podejdzie do tych nędznych różyczek.

Mogliśmy więc chodzić tylko na plac zabaw. Każde parę bloków miało swój plac zabaw. Składał się on z zasikanej piaskownicy, paru rozwalonych drabinek do wspinania się i oczywiście wielkiej tablicy. Tablica była w prawdziwej, żelaznej gablocie ze szkłem, a przed szybą miała kraty, żebyśmy nie mogli nic z tymi idiotyzmami zrobić. Na tablicy było napisane „Regulamin placu zabaw”, a pod spodem, że dzieci powinny „wykorzystywać go do wypoczynku i zabawy”. Z tym, że nie wolno nam było „wypoczywać” wtedy, kiedy mamy na to ochotę. Bo następne zdanie było grubo podkreślone”... w godzinach od 800 do 1300 i od 1500 do 1900”. Więc po powrocie ze szkoły nici z wypoczynku.

Mnie i siostrze właściwie w ogóle nie wolno było tam być, bo według tablicy dzieci mogły się bawić „wyłącznie za zgodą i pod nadzorem osoby uprawnionej do opieki nad dzieckiem”, i to też możliwie cichutko: „szczególnie należy uważać, aby nie zakłócać spokoju innym mieszkańcom osiedla”. Grzecznie rzucać do siebie gumową piłką, to jeszcze od biedy było wolno, bo poza tym: „Gry typu sportowego są niedozwolone”. Żadne tam dwa ognie czy piłka nożna. Chłopakom było z tym szczególnie ciężko. Wyładowywali rozpierającą ich energię na urządzeniach do zabaw, ławkach i oczywiście tablicach z zakazami. Sporo forsy musiało iść na odnawianie poniszczonych tablic.

Nad przestrzeganiem zakazów czuwają dozorcy. Dość szybko miałam przechlapane u naszego ciecia. Po przeprowadzce do Gropiusstadt pierońsko nudził mnie ten plac zabaw z betonu i piachu z maluteńką blaszaną ślizgawką. Ale jednak znalazłam coś ciekawego. Studzienki w betonie, przez które spływać miała woda po deszczu. Wtedy kratki studzienek dawały się jeszcze podnieść. Potem przymocowali je na stałe. Więc podnosiłam taką kratkę i razem z siostrą wrzucałam do studzienki wszelkie możliwe śmiecie. Przyszedł dozorca i siłą zaciągnął nas do administracji. Tam musiałyśmy obie, ja miałam sześć, siostra pięć lat, podać nasze personalia. Tak jak umiemy. Zawiadomiono rodziców i ojciec miał dobry powód do lania. Nie bardzo nawet rozumiałam, dlaczego to źle, jak się zapycha odpływ. U nas na wsi nad strumieniem nie takie rzeczy się robiło i jakoś nikomu z dorosłych to nie przeszkadzało. Ale rozumiałam już mniej więcej, że w Gropiusstadt wolno się bawić w to, co przewidzieli dla nas dorośli. Czyli ślizgawka i babki w piaskownicy. I że niebezpiecznie jest mieć własne pomysły przy zabawie.

Następne spotkanie z dozorcą, jakie pamiętam, to była już gorsza sprawa. Mianowicie wyszłam na spacer z Ajaksem, moim dogiem, i wpadłam na pomysł, żeby nazrywać trochę kwiatków dla mamy. Tak jak to robiłam na wsi prawie na każdym spacerze. Ale między blokami były tylko te nędzne różyczki. Pokrwawiłam sobie całkiem palce, żeby odłamać parę kwiatków z krzaczka. Tabliczki „Teren zielony pod ochroną” nie umiałam jeszcze przeczytać, a może po prostu nie chwyciłam, o co chodzi.

Zrozumiałam jednak natychmiast, kiedy zobaczyłam dozorcę, jak klnąc i wrzeszcząc biegnie w moją stronę przez trawnik, którego nie wolno deptać. Panicznie zlękłam się tego faceta i zawołałam: – Ajaks, uważaj!

Ajaks oczywiście natychmiast nastawił uszy, zjeżyła mu się sierść na karku, cały zesztywniał i spojrzał na faceta najgroźniej, jak tylko potrafił. Dozorca wycofał się zaraz tyłem przez trawnik i odważył się znowu wrzeszczeć dopiero pod wejściem do bloku. Byłam zadowolona, ale kwiatki schowałam, bo czułam przecież, że znowu zrobiłam coś zabronionego.

Kiedy wróciłam do domu, był już telefon z administracji. Powiedzieli, że poszczułam dozorcę psem. Zamiast buziaka od mamusi, którego chciałam wycyganić kwiatkami, dostałam rżnięcie od ojca.

Latem upał był u nas czasem nie do zniesienia. Beton, asfalt i kamienie formalnie magazynowały gorąco i wypromieniowywały je potem z siebie. Te parę anemicznych drzewek nie dawało najmniejszego cienia. A bloki doskonale osłaniały od wiatru. Nie było ani basenu, ani brodzika. Tylko fontanna pośrodku naszego betonowego placu zabaw. Czasem chlapaliśmy się w niej. Oczywiście było to zabronione i zawsze szybko nas przepędzali.

Kiedy padało, hall wejściowy w bloku był fantastycznym torem wrotkowym. Te wielkie korytarze w blokach też fantastycznie się nadawały. Ponieważ na samym dole nie było mieszkań, to hałas nikomu nie przeszkadzał. Spróbowaliśmy parę razy i faktycznie nikt się nie skarżył. Z wyjątkiem dozorczyni. Powiedziała, że od jeżdżenia na wrotkach robią się rysy w posadzce. Więc znowu nic. Z wyjątkiem rżnięcia od ojca.

Przy brzydkiej pogodzie my, dzieci, miałyśmy w Gropiusstadt fatalnie. Właściwie żadne z nas nie mogło zapraszać do domu koleżanek i kolegów. Zresztą, pokoje dziecinne były na to o wiele za małe. Prawie wszystkie dzieci dostały, tak jak my, ten najmniejszy pokój, który był właściwie połową pokoju. Kiedy padało, siadałam nieraz przy oknie i przypominałam sobie, co się dawniej robiło w czasie deszczu. Na przykład strugało się coś z drewna. Można powiedzieć, że byliśmy normalnie przygotowani na niepogodę. Przynosiliśmy sobie z lasu grube kawały dębowej kory i w czasie deszczu strugaliśmy z tego małe łódeczki. A kiedy padało za długo i nie można już było wysiedzieć, to wkładało się coś od deszczu i szło się nad strumyk, żeby wypróbować łódeczki. Budowaliśmy porty i robiliśmy prawdziwe wyścigi naszych łódek z kory.

Włóczyć się między blokami w czasie deszczu to naprawdę żadna radocha. Więc trzeba było coś wykombinować. Coś, co byłoby zabronione, że ho! I było coś takiego: zabawa windami.

Oczywiście przede wszystkim chodziło o to, żeby dokuczyć jakiemuś innemu dziecku. Łapało się takiego, zamykało w windzie i naciskało wszystkie guziki. Drugą windę się przytrzymywało. Delikwent musiał wlec się aż na samą górę z przystankiem na każdym piętrze. Ze mną też często tak robili. Akurat kiedy wracałam z psem i spieszyłam się, żeby zdążyć na kolację. Naciskali wszystkie guziki i cholernie długo trwało, zanim dojechałam na jedenaste piętro, a Ajaks strasznie się wtedy denerwował.

Fatalnie było, jak robiło się to komuś, kto się spieszył, bo mu się chciało siusiu. Biedak lał w końcu do windy. Ale jeszcze gorzej było, jak zabrało się dzieciakowi łyżkę. Wszystkie małe dzieci wychodziły zawsze na podwórko z łyżką. Bo tylko długą, drewnianą łyżką mogliśmy dosięgnąć guzików w windzie. Więc bez łyżki człowiek był kompletnie załatwiony. Jeśli się ją zgubiło albo inne dzieciaki ją zabrały, trzeba było zasuwać na jedenaste piętro na piechotę. Bo inni oczywiście nie mieli zamiaru pomóc, a dorośli myśleli, że chcemy się dostać do windy tylko po to, żeby się nią bawić i ją zepsuć.

Windy psuły się często i nie byliśmy tu bez winy. Robiliśmy sobie prawdziwe wyścigi wind Wprawdzie jeździły jednakowo szybko, ale było kilka sposobów, żeby zaoszczędzić parę sekund. Drzwi zewnętrzne trzeba było zamknąć szybko, ale z dużym wyczuciem. Bo jak się je zatrzasnęło za gwałtownie, to zamiast się zamknąć odskakiwały na parę milimetrów. Drzwi w środku zasuwały się automatycznie, ale jeśli pomogło się rękami, to zamykały się szybciej. Albo się psuły. Byłam dość dobra w tych wyścigach.

Wkrótce te nasze 13 pięter przestało nam wystarczać. Poza tym dozorca bez przerwy deptał nam po piętach. Więc w naszym bloku grunt coraz bardziej palił nam się pod nogami. Ale wchodzenie do innych bloków było dzieciom surowo zabronione. Nie było się zresztą jak dostać, bo nie mieliśmy klucza od drzwi do klatki. Ale było też drugie wejście. Na meble i inne duże przedmioty. Zawsze było zamknięte kratą. Odkryłam, jak można się przez nią przecisnąć. Najpierw głowa. Naprawdę trzeba było mieć sposoby, żeby tak kręcić głową, aż się ją wreszcie przepchnęło. Resztę zawsze dało się jakoś przecisnąć. Tylko grubasy nie dawały rady.

W ten sposób otworzyłam drogę do prawdziwego windowego raju. Do takiego trzydziestodwupiętrowca z niesamowicie sprytnymi windami. Dopiero tam zobaczyliśmy, co tak naprawdę można robić z windą. Szczególnie lubiliśmy zabawę w „hopki”. Jeśli w czasie jazdy wszyscy naraz podskoczyliśmy do góry, winda stawała. Drzwi wewnętrzne się otwierały. Albo nawet od początku zostawały otwarte. W każdym razie taka zabawa w czasie jazdy była niesamowicie emocjonująca.

Wreszcie sensacyjny trick. Kiedy wyłącznik hamulca bezpieczeństwa nacisnęło się nie na dół, ale w bok, drzwi wewnętrzne były otwarte nawet w czasie jazdy. Dopiero wtedy było widać, jak szybko te windy jeżdżą. Beton i drzwi mijały nas na przemian jak szalone.

Prawdziwą próbą odwagi było nacisnąć guzik alarmu. Zaczynał wtedy dzwonić dzwonek, a z głośnika odzywał się głos dozorcy. Wtedy trzeba się było zmywać. W takim trzydziestodwupiętrowym bloku człowiek ma duże szansę uciec dozorcy. Bez przerwy na nas czatował, ale rzadko kiedy udawało mu się nas dorwać.

Najbardziej emocjonującą zabawą w czasie deszczu była zabawa w piwnicach. Tego też nie wolno nam było robić pod żadnym pozorem. Jakoś tam odkryliśmy drogę do piwnic w bloku. Każdy lokator miał tam swój boks z drucianej siatki. Siatka nie dochodziła do sufitu. Górą można więc było przeleźć. Zaczęliśmy bawić się tam w chowanego. Nazywało się to „chowany na całego”. Czyli że można było wszędzie włazić, żeby się schować. Mieliśmy przy tym niesamowitego cykora. Niesamowicie było już przez samo siedzenie wśród nieznanych przedmiotów w niezbyt jasnym świetle. Do tego strach, że ktoś może przyjść. Czuliśmy przecież, że robimy coś najbardziej zabronionego ze wszystkich rzeczy.

Potem zaczęliśmy się bawić, kto znajdzie najfajniejszą rzecz w tych boksach. Zabawki, stare klamoty czy ubrania, które zaraz na siebie zakładaliśmy. Oczywiście potem nie pamiętaliśmy dokładnie, co skąd zabraliśmy, więc wrzucało się to z powrotem gdziekolwiek. Nikt nas nigdy nie przyłapał. W ten sposób człowiek automatycznie się uczył, że wszystko, co wolno, jest potwornie nudne, a ciekawe tylko to, co zabronione.

Centrum handlowe naprzeciwko naszego bloku też było czymś w rodzaju mniej lub bardziej zakazanego terenu. Mieli tam zupełnie wściekłego dozorcę, który nas ciągle przeganiał. Najbardziej się wściekał, kiedy przechodziłam z psem. Twierdził, że to przez nas ten brud na jego terenie. Rzeczywiście było tam obrzydliwie, jak się tak dokładniej przyjrzeć i pociągnąć nosem. Jeśli idzie o sklepy, to jeden był elegantszy, przyjemniejszy i nowocześniejszy od drugiego. Ale pojemniki na śmieci na tyłach zawsze były przepełnione i śmierdziały. Co chwila człowiek właził w roztopione lody albo psie gówno, potykał się o puszki po coli i piwie.

Dozorca musiał to wszystko wieczorem sprzątnąć. Nic dziwnego, że przez cały dzień czatował, żeby przyłapać kogoś na śmieceniu. Ale tym ze sklepu, co wysypywali śmiecie obok pojemników, nie mógł nic zrobić. Do podpitych chuliganów, którzy rzucali na ziemię puszki po piwie, nie miał odwagi podejść. A babcie z pieskami też nie dały sobie nic powiedzieć. No więc całą tę swoją wściekłość wyładowywał na dzieciach.

W sklepach też nas nie lubili. Kiedy któreś z nas dostało jakieś kieszonkowe albo w ogóle wykombinowało skądś pieniądze, zaraz szło do sklepu kawowego, gdzie były słodycze. A reszta oczywiście za nim, bo była to mała sensacja. Sprzedawczynie okropnie się denerwowały, kiedy do sklepu właziła gromada dzieci i zaczynały się narady, co bytu kupić za te parę groszy. Zaczęliśmy przez to nienawidzić tych ze sklepu i byliśmy zadowoleni, jeśli któremuś z nas udało się im coś podwędzić.

W centrum handlowym było też biuro podróży, często staliśmy tam z nosami przyciśniętymi do szyby, dopóki nas ktoś nie przepędził. Na wystawie były śliczne obrazki z palmami, plażą, Murzynami i dziką zwierzyną. Pomiędzy nimi wisiał model samolotu. Wyobrażaliśmy sobie, że siedzimy w tym samolocie i lecimy na tę plażę z obrazka, i wspinamy się na palmy, z których widać lwy i nosorożce.

Obok biura podróży był Bank Handlowo-Przemysłowy. Wtedy nas jeszcze nie dziwiło, skąd taki bank wziął się akurat w Gropiusstadt, gdzie mieszkają ludzie, którzy wszyscy co do jednego pracują dla handlu i dla przemysłu. Lubiliśmy ten bank. Eleganccy panowie w nienagannych garniturach nigdy nie byli wobec nas niemili. Nie byli też tak zajęci jak te panie w sklepie z kawą. U nich mogłam zmienić na trochę grubsze te drobniaki, które podwędzałam mamie ze skarbonki. Bo sprzedawczynie w sklepie z kawą dostawały białej gorączki, kiedy płaciliśmy drobniakami. A jak się grzecznie poprosiło, to za każdym razem można było dostać w banku jakieś zwierzątko – skarbonkę. Może ci mili panowie myśleli, że potrzeba nam tyle skarbonek, bo tak pilnie oszczędzamy. Ja w każdym razie nie wrzuciłam do żadnej ani feniga. Wykorzystywaliśmy te skarbonki w kształcie słoni i świnek do zabawy w zoo w piaskownicy.

Kiedy zaczęliśmy coraz bardziej rozrabiać, zbudowali nam tak zwany „plac przygód”. Nie mam pojęcia, co tacy ludzie, którzy to planują, rozumieją przez przygodę. Ale widocznie nie nazywało się to tak dlatego, że dzieci mogą tam robić coś, co jest dla nich przygodą, tylko po to, żeby dorośli sobie myśleli, że ich dzieci robią tam jakieś zupełnie nadzwyczajne rzeczy. Wszystko to musiało kosztować z pewnością masę forsy. W każdym razie długo budowali. A kiedy wreszcie nas wpuścili, to zostaliśmy przywitani przez miłych pracowników socjalnych: No, co byście mieli ochotę robić? i takie tam. Przygoda polegała na tym, że było się cały czas pod nadzorem.

Były tam prawdziwe narzędzia, gładko heblowane deski i gwoździe. Można więc było sobie budować. A pracownik socjalny uważał, żeby żadne z nas nie przydzwoniło sobie młotkiem w palec. Jak już się wbiło gwóźdź, to koniec. Nic nie dało się już zmienić. A przecież zanim jeszcze coś było gotowe, człowiek chciał, żeby to wyglądało zupełnie inaczej.

Jednemu z tych pracowników socjalnych opowiadałam raz, jak to dawniej budowaliśmy jamy i prawdziwe drewniane chatki. Bez młotka, bez jednego gwoździa. Z jakichś tam desek i gałęzi, które się gdzieś znalazło, i każdego dnia, kiedy tam przychodziliśmy, zaczynało się od nowa coś majstrować i przerabiać. To dopiero było fajne. Na pewno mnie zrozumiał. Ale miał przecież swoje obowiązki i przepisy.

Na początku mieliśmy jeszcze jakieś pomysły, w co by się tam bawić. Raz chcieliśmy się bawić w rodzinę z epoki kamiennej i ugotować na ognisku prawdziwą zupę z groszku. Pracownik socjalny uznał pomysł za wspaniały. Ale niestety, powiedział, gotować zupę, nie, nie da rady. Może mielibyśmy chęć zbudować sobie chatkę. Za pomocą młotka i gwoździ – w epoce kamiennej.

Niedługo potem plac zabaw znowu zamknęli. Powiedzieli, że chcą go przebudować, żebyśmy mogli się tam bawić także przy złej pogodzie. Przywieźli, żelazne słupy, przyjechały betoniarki i ekipa budowlana. Wybudowali betonowy bunkier z oknami. Poważnie, normalny betonowy silos. Żaden tam domek, czy coś w tym rodzaju, tylko betonowy grzmot. Już po paru dniach szyby były powybijane. Nie wiem, czy chłopaki powybijali te szyby dlatego, że to betonowe monstrum wywoływało w nich agresję. A może to nasze miejsce do zabawy zbudowano od razu w formie bunkra, bo wiadomo było, że w Gropiusstadt wszystko zostanie natychmiast zniszczone, co nie będzie z betonu i żelaza. Potężny betonowy silos zajmował więc teraz sporą część naszego placu przygód. Potem tuż obok zbudowali jeszcze szkołę i ona miała swój własny plac zabaw, taki z blaszaną ślizgawką, drabinkami i kilkoma pionowo wkopanymi drewnianymi palami, za którymi całkiem fajnie można się było wysiusiać. Szkolny plac zabaw zajmował więc część placu przygód i był oddzielony drucianą siatką. Z placu przygód niewiele już więc właściwie zostało.

Na tej resztce placu przygód coraz bardziej panoszyli się starsi chłopcy, których nazywaliśmy rockerami. Przyłazili zaraz po południu już trochę podpruci, terroryzowali dzieci i po prostu niszczyli. Właściwie niszczenie było ich jedynym zajęciem. Pracownicy socjalni nie bardzo się do nich palili. No więc tak czy siak plac przygód był przeważnie zamknięty.

Za to przybyła dzieciom prawdziwa atrakcja. Zrobiono mianowicie górkę do zjeżdżania na sankach. Pierwszej zimy było idealnie. Sami mogliśmy wybierać sobie trasy do zjeżdżania. Mieliśmy swoją trasę śmierci i łatwiejsze odcinki. Ci chłopcy, których nazywaliśmy rockerami, zaczęli się niebezpiecznie zabawiać. Robili łańcuch z sanek i formalnie umyślnie starali się nas rozjechać. Ale można było zawsze zboczyć na inną trasę. Te dni, kiedy był śnieg, należą do moich najpiękniejszych chwil w Gropiusstadt.

Wiosną było na górce prawie tak samo fajnie. Wariowaliśmy tam ze swoimi psami i staczaliśmy się w dół po zboczach. Najfajniej było zasuwać z góry na rowerze Te zjazdy były bombowe. Wyglądało to groźniej, niż było naprawdę. Bo nawet jak się człowiek wywalił, to upadał miękko na trawę.

Niedługo potem zakazali nam zabaw na górce. Powiedzieli, że to górka do zjeżdżania na sankach, a nie miejsce na wygłupy czy zwłaszcza jazdę na rowerze. Trawa musi odpoczywać i tak dalej. Byliśmy już w tym wieku, że kompletnie nic nie robiliśmy sobie z zakazów i dalej chodziliśmy na górkę. Więc pewnego pięknego dnia przyszli panowie z zieleni miejskiej i postawili wokół niej prawdziwe zasieki z drutu kolczastego. Daliśmy za wygraną tylko na parę dni. Potem ktoś skombinował nożyce do drutu i wycięliśmy dziurę, wystarczająco dużą, żebyśmy mogli przejść z psami i rowerami. Kiedy ją załatali, wycięliśmy znowu.

Parę tygodni później znowu zjawili się budowlańcy. Zaczęli obmurowywać, cementować i asfaltować naszą górkę, z naszej trasy śmierci zrobili schody. Prawie wszystkie zbocza przecinały asfaltowe dróżki. Na płaski wierzchołek położyli betonowe płyty. Na tor saneczkowy został jeden pas trawy.

W lecie nie było już tu czego szukać. Zimą na tym jednym jedynym torze było normalnie niebezpiecznie. Najgorzej było z wchodzeniem. Trzeba było zasuwać po kamiennych płytach i schodkach. Bez przerwy oblodzone. Rozbijaliśmy kolana, nabijaliśmy sobie guzy, zdarzał się i wstrząs mózgu.

Po prostu wszystko w Gropiusstadt stawało się z czasem doskonalsze. Kiedy się wprowadzaliśmy, to wzorcowe osiedle nie było jeszcze gotowe. Zwłaszcza poza terenem wielkich bloków nie wszystko było skończone. W czasie niewielkich wycieczek, które mogliśmy robić sami nawet jako małe dzieci, trafialiśmy czasem na wręcz bajeczne miejsca do zabawy.

Najlepsze było pod murem, który stoi przecież niedaleko Gropiusstadt. Był tam taki pas zieleni, nazywaliśmy go laskiem albo ziemią niczyją. Mógł mieć jakieś 20 metrów szerokości i co najmniej półtora kilometra długości. Drzewa, krzaki, trawa taka, że nas zakrywała, porozrzucane deski, doły z wodą.

Tam łaziliśmy po drzewach, bawiliśmy się w chowanego, czuliśmy się jak badacze, którzy każdego dnia odkrywają nowy, nieznany kawałek dżungli. Mogliśmy tam nawet palić ogniska, piec kartofle i wysyłać sygnały dymne.

W końcu jednak zauważyli, że bawią się tam dzieciaki z Gropiusstadt i że im fajnie. Więc znowu zjawiły się ekipy i uprzątnęły teren. Potem ustawili tablice z zakazami. Nic już nie było wolno, autentycznie wszystko wzbronione: jazda na rowerze, wdrapywanie się na drzewa, puszczanie psów bez smyczy. Policjanci, którzy ze względu na mur ciągle się tam kręcili, sprawdzali, czy nikt nie łamie zakazów. Nasza „ziemia niczyja” była teraz rzekomo rezerwatem ptaków. Niedługo potem zrobili tam wysypisko śmieci.

Była jeszcze taka stara góra śmieci, przysypana ziemią i piaskiem, na której często bawiliśmy się z psami. Ją też zagrodzono przed nami najpierw drutem kolczastym, a potem wysokim parkanem, zanim zaczęli tam budować restaurację z tarasem widokowym.

Fajnie było też na paru polach, których chłopi już nie uprawiali. Rosło na nich jeszcze zboże, chabry, maki, trawa i pokrzywy, wszystko takie wysokie, że zakrywało człowieka prawie z głową. Pola wykupiło państwo, żeby zrobić tam właśnie prawdziwe tereny wypoczynkowe. Odgradzano kawałek po kawałku. Na jednej części dawnych pól rozłożyła się szkółka jazdy konnej, na drugiej zbudowano korty tenisowe. Wtedy już właściwie w ogóle nie mieliśmy gdzie pójść, żeby wyrwać się z Gropiusstadt.

Moja siostra i ja pomagałyśmy przynajmniej w szkółce i mogłyśmy pojeździć konno. Początkowo wolno było jechać, dokąd się chciało. Potem na wszystkich ulicach i ścieżkach zabroniono konnej jazdy. Bo zrobili specjalną trasę. Taką ładniutką, z piaseczkiem, wszystko jak się należy. Musiało to masę kosztować. Trasa biegła akurat wzdłuż torów kolejowych. Od płotu do szyn było akurat tyle miejsca co na dwa konie. Tam się teraz jeździło, a obok z łoskotem przelatywały pociągi z węglem. Nie ma chyba konia, który by nie zaczął wariować, kiedy parę metrów od niego z łoskotem przelatuje pociąg z węglem. Nasze konie w każdym razie ponosiły. Człowiek miał tylko słodką nadzieję, że szkapa nie pogna pod pociąg, i tak było mi o wiele łatwiej niż innym dzieciom, miałam swoje zwierzaki. Czasami zabierałam do piaskownicy moje trzy myszki. W regulaminie placu zabaw nie było przynajmniej nic, że „myszy wzbronione”. Kopaliśmy dla nich korytarze i jamy i wpuszczaliśmy je tam, żeby biegały.

Któregoś popołudnia jedna z myszy uciekła w trawę, której nie wolno było deptać. Nie znaleźliśmy jej już. Było mi trochę smutno, ale pocieszałam się myślą, że na pewno bardziej się jej tam spodoba niż w klatce.

Akurat wieczorem tego dnia ojciec wszedł do pokoju dziecinnego, zajrzał do klatki z myszkami i zapytał tak jakoś śmiesznie: Czemu tylko dwie? A gdzie trzecia myszka? Nie spodziewałam się niczego strasznego, kiedy tak śmiesznie zapytał. Ojciec nigdy nie lubił myszek i wciąż mi mówił, żebym je komuś oddała. Opowiedziałam mu, jak to myszka uciekła mi na podwórku.

Ojciec spojrzał na mnie jak wariat. Zrozumiałam, że kompletnie mu odbiło. Zaczął wrzeszczeć i od razu się na mnie rzucił. Bił mnie, a ja byłam unieruchomiona w łóżku i nie miałam jak uciec. Jeszcze nigdy mnie tak nie bił, i myślałam, że teraz zatłucze mnie na śmierć. Kiedy potem zaczął tłuc moją siostrę, miałam parę sekund luzu i instynktownie starałam się podejść do okna. Chybabym wyskoczyła z tego jedenastego piętra.

Ale ojciec złapał mnie i z powrotem rzucił na łóżko. Mama pewnie znowu stała z płaczem w drzwiach, ale nawet jej nie widziałam. Zobaczyłam ją dopiero wtedy, kiedy rzuciła się między ojca a mnie. Zaczęła go okładać pięściami.

A on kompletnie postradał zmysły. Bijąc mamę wypchnął ją na korytarz. Nagle bardziej zaczęłam bać się o nią niż o siebie. Poszłam za nimi. Mama próbowała uciec do łazienki i zamknąć przed nim drzwi. Ale ojciec złapał ją za włosy. W wannie jak co wieczór moczyło się pranie. Bo jak dotąd nie stać nas było na pralkę. Ojciec wsadził mamie głowę do pełnej wanny. Jakoś się wyrwała. Nie mam pojęcia, czy ojciec ją puścił, czy sama się wyrwała.

Ojciec blady jak trup zniknął w dużym pokoju. Mama wzięła z szafy płaszcz, założyła go na siebie i bez słowa wyszła z mieszkania.

To była chyba jedna z najpotworniejszych chwil w moim życiu, kiedy mama tak po prostu, bez jednego słowa wyszła z domu i zostawiła nas same. Przez moment pomyślałam, zaraz wejdzie ojciec i będzie nas bił dalej. Ale w dużym pokoju było cicho, słychać było tylko włączony telewizor.

Wzięłam siostrę do swojego łóżka. Przytuliłyśmy się mocno do siebie. Siostrze zachciało się siusiu. Nie miała odwagi iść do łazienki i cała się trzęsła. Ale też nie miała odwagi zrobić w łóżko, bo za to było lanie. Jakoś potem wzięłam ją za rękę i zaprowadziłam do łazienki. Ojciec powiedział nam z dużego pokoju „dobranoc”.

Następnego dnia rano nikt nas nie obudził. Nie poszłyśmy do szkoły. Gdzieś przed południem wróciła mama. Prawie się nie odzywała. Spakowała parę naszych rzeczy, wsadziła do torby Piotrka, naszego kota, i powiedziała, żebym wzięła Ajaksa na smycz. Potem poszłyśmy do kolejki podziemnej. Przez następne dni mieszkałyśmy u mamy koleżanki z pracy w jej malutkim mieszkaniu. Mama oświadczyła nam, że ma zamiar się rozwieść.

Mieszkanie tej koleżanki było za małe jak na mamę, moją siostrę, Ajaksa, Piotrka i mnie. W każdym razie po paru dniach koleżanka miła nas wszystkich wyraźnie dosyć. Wtedy mama znowu spakowała te parę drobiazgów, my wzięłyśmy nasze zwierzęta i pojechałyśmy z powrotem do Gropiusstadt.

Ojciec wszedł do mieszkania akurat w chwili, kiedy obie z siostrą siedziałyśmy w wannie. Przyszedł do nas do łazienki i powiedział taki zwyczajnym tonem, jakby w ogóle nic się nie stało: Po co poszłyście? Na prawdę nie musicie spać u obcych. Jakoś sobie poradzimy we trójkę. Spojrzałyśmy na siebie skołowane. Tego wieczora ojciec zachowywał się tak, jakby w ogóle nie widział mamy. Potem tez przestał patrzeć na nas, jakby nas w ogóle nie było. I nie odezwał się już do nas ani słowem. Nie wiem czemu, ale to było gorsze od bicia.

Ojciec nigdy więcej mnie nie uderzył. Ale to, że zachowywał się jakby już nie miał z nami nic wspólnego, było okropne. Dopiero teraz poczułam tak naprawdę, ze jest moim ojcem. Nigdy go przecież nie nienawidziłam, ja się go tylko bałam. No i zawsze byłam z niego dumna. Bo kochał zwierzęta i miał taki ekstrawóz, porsche z 62 roku. A teraz jakby przestał być naszym ojcem, chociaż jeszcze mieszkał z nami w tym małym mieszkaniu. Potem stało się jeszcze coś strasznego: Ajaks, mój dog, dostał przepukliny i zdechł. Nie było nikogo, kto by mnie pocieszył. Mama była całkiem zajęta sobą i sprawą rozwodu. Dużo płakała i w ogóle przestała się śmiać. Czułam się bardzo samotna.

Kiedy raz wieczorem zadzwonił dzwonek i poszłam otworzyć, na progu stał Klaus, kolega ojca. Klaus przyszedł zabrać ojca do knajpy. Ale ojciec wyszedł już wcześniej.

Mama zaprosiła go do środka. Był o wiele młodszy niż mój ojciec, trochę ponad dwadzieścia lat. I ni stąd, ni zowąd Klaus zapytał mamę, czy nie poszłaby z nim gdzieś na kolację. Mama z miejsca odpowiedziała: – Dobrze, czemu nie. – Przebrała się i wyszła z tym człowiekiem zostawiając nas same.

Inne dzieci byłyby może niezadowolone, może by się bały o swoją mamę. Ja też chyba coś takiego czułam przez chwilę. Ale potem szczerze się cieszyłam. Mama wyglądała naprawdę na zadowoloną, kiedy wychodziła, chociaż starała się tego nie okazywać. Moja siostra czuła podobnie i powiedziała: – Mama naprawdę się ucieszyła. – Klaus zaczął teraz wpadać częściej, kiedy ojca nie było. Była niedziela, pamiętam dokładnie, i mama wysłała mnie na dół ze śmieciami. Wracając na górę zachowywałem się bardzo cicho. Może umyślnie byłam cicho. Kiedy zajrzałam do dużego pokoju, zobaczyłam, że Klaus całuje moją mamę.

Było mi dziwnie. Przekradłam się do swojego pokoju. Tych dwoje nawet mnie nie widziało. I z nikim nie rozmawiałam o tym, co zobaczyłam. Nawet z siostrą, przed którą normalnie nie miałam tajemnic.

Przy Klausie, który przychodził teraz bez przerwy, czułam się nieswojo. Ale był dla nas miły. Przede wszystkim był miły dla mamy. Znowu zaczęła się śmiać i w ogóle już nie płakała. Zaczęła też na nowo marzyć. Opowiadała o pokoju, jaki ja i moja siostra będziemy miały, kiedy przeprowadzimy się z Klausem do nowego mieszkania. Ale na razie mieszkania nie było. A ojciec się nie wyprowadzał. Nie zrobił tego nawet, kiedy byli już po rozwodzie. Rodzice spali w małżeńskim łóżku i nienawidzili się. I nadal nie mieliśmy pieniędzy.

A kiedy w końcu dostaliśmy mieszkanie, przystanek dalej metrem, w Rudow, to też nie wszystko było idealnie. Klaus był teraz niemal bez przerwy w domu i jakoś tak zawadzał. Właściwie dalej był miły. Ale po prostu stał pomiędzy mamą a mną. Wewnętrznie nie zaakceptowałam go. Nie dałam sobie nic powiedzieć temu dwudziestolatkowi. Zawsze reagowałam na niego agresywnie.

Potem zaczęły się między nami spięcia. O drobiazgi. Czasem sama te spięcia prowokowałam. Najczęściej chodziło o gramofon. Na jedenaste urodziny mama kupiła mi gramofon, takiego mikruska, miałam parę płyt, disco i taka tam muzyka dla smarkaczy. No więc wieczorem nastawiałam jakąś płytę i dawałam głos do oporu, aż bębenki pękały. Któregoś wieczora Klaus wszedł do mnie do pokoju i powiedział, żebym trochę przyciszyła. Ja nic. Przyszedł drugi raz i wyłączył. Natychmiast włączyłam z powrotem i stanęłam tak, że Klaus nie mógł sięgnąć do gramofonu. Wtedy chwycił mnie i odepchnął. Kiedy mnie chwycił, dostałam jakiegoś szału.

W czasie takich spięć mama stawała najczęściej ostrożnie po mojej stronie. I znowu było głupio, bo robiła się z tego sprzeczka między Klausem a mamą, a ja czułam się jakoś winna. Najwyraźniej było o kogoś za dużo.

To, że od czasu do czasu były spięcia, nie było jeszcze najgorsze. Gorzej było, kiedy panował spokój, kiedy siedzieliśmy wszyscy w dużym pokoju, Klaus przeglądał jakiś magazyn ilustrowany albo kręcił przy telewizorze, a mama próbowała rozmawiać to z nami, to z nim i nic z tych wysiłków nie wychodziło. Robiło się wtedy tak jakoś niesamowicie nieprzyjemnie. Obie z siostrą czułyśmy, że jesteśmy tu całkowicie zbędne. I kiedy mówiłyśmy, że chciałybyśmy wyjść na podwórko, nikt nie miał nic przeciwko temu. Przynajmniej Klaus, jak się nam zdawało, był naprawdę zadowolony, kiedy nie było nas w domu. Dlatego przebywałyśmy poza domem tak często i tak długo, jak się dało.

Patrząc na to po tych paru latach nie mam do Klausa żadnego żalu. Miał dopiero niewiele ponad dwudziestkę. Nie wiedział, co to znaczy rodzina. Nie docierało do niego, jak bardzo mama związana była z nami, a my z nią. Że właściwie potrzebowałyśmy jej przez cały ten krótki czas, kiedy się widziałyśmy, wieczorami i na weekendach. Prawdopodobnie był o nas zazdrosny, my o niego na pewno. Mama chciała być blisko i nas, i niego i znowu żyła pod presją.

Reagowałam na tę sytuację głośno i agresywnie. Moja siostra za to robiła się coraz cichsza i cierpiała. Na pewno sama nie wiedziała dokładnie, co ją dręczy. Ale coraz częściej mówiła, że chce wrócić do ojca. Dla mnie, po tym wszystkim, co przeszłyśmy z ojcem, był to kompletnie wariacki pomysł. Ale pewnego dnia on faktycznie zaproponował nam, żebyśmy się do niego przeniosły. Był jakby nie ten sam, od kiedy nie mieszkał z nami. Miał jakąś młodą przyjaciółkę, i kiedy go spotykałyśmy, zawsze był w dobrym humorze. Zrobił się niesamowicie miły. Taki właściwie był. Dał mi w prezencie doga, sukę.

Miałam już dwanaście lat, coś jakby początki biustu i w zupełnie zabawny sposób zaczęłam się interesować chłopcami i mężczyznami. Były to dla mnie dziwne stworzenia. Wszyscy brutalni. Starsi chłopcy na podwórku tak samo jak mój ojciec i na swój sposób także Klaus. Bałam się ich. Ale jednocześnie fascynowali mnie. Byli silni i mieli władzę. Byli tacy, jaką i ja bym chciała być. W każdym razie pociągała mnie ich władza i siła.

[...]