Redakcja: Anna Taraska
Korekta: Maria Zalasa

Projekt okładki: Joanna Wasilewska / KATAKANASTA
Ilustracja na okładce: Ryszard P. Kot

Copyright for the text © Bogda Pawelec, 2023
Copyright for this edition © JK Wydawnictwo, 2023

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez uprzedniego wyrażenia zgody przez właściciela praw.

ISBN 978-83-67604-61-1
Wydanie I, Łódź 2023

JK Wydawnictwo, ul. Krokusowa 3, 92-101 Łódź
tel. 42 676 49 69
www.wydawnictwofeeria.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Dla wszystkich, którzy walczą o dziecko.

Wprowadzenie

Książka jest efektem dwudziestu pięciu lat pracy autorki z osobami dotkniętymi niepłodnością. Autorka pomaga zrozumieć, na czym polega niepłodność, skąd się bierze i jak się ją leczy, jak ta choroba wpływa na psychikę i co należy robić, żeby bronić się przed jej niszczącym wpływem. Próbuje przybliżyć problemy pojawiające się między partnerami, a także w ich relacjach z otoczeniem. Dotyka problemów związanych z decyzją o in vitro i konsekwencjami psychicznymi, jakie ze sobą niesie, a także decyzjami o adopcji prenatalnej. Stara się pokazać sposoby i techniki, jakimi można w procesie psychoterapii pomóc parze z doświadczeniem niepłodności.

Wstęp

Wstęp

Niewiele osób wie, czym tak naprawdę jest niepłodność i jak wiele cierpienia przynosi parze, która bezskutecznie stara się o własne dziecko. Na niepłodność nikt sobie nie zasłużył. Zaskakuje ona i dotyka ludzi niezależnie od ich wykształcenia, dochodów, miejsca zamieszkania, rasy czy kultury.

W Polsce co ósma para, czyli blisko trzy miliony mężczyzn i kobiet, nie może się doczekać własnego dziecka. Proces diagnozy, leczenia i starań często ciągnie się latami, a upływający czas wywołuje niepokój i strach, że upragnione dziecko być może nigdy nie pojawi się na świecie. Pary żyją w poczuciu comiesięcznej utraty, jednocześnie wyobrażając sobie swoje jeszcze nienarodzone dziecko. Zastanawiają się, jaki będzie miało kolor oczu, włosów, do kogo będzie podobne, jak będzie brzmiało jego pierwsze słowo. Kiedy na teście ciążowym nie pojawiają się upragnione dwie kreski, partnerzy są zdruzgotani i co miesiąc żegnają się z kimś, kto w ich umysłach miał już swoje miejsce.

Pary często ukrywają niepłodność. Kiedy ich rówieśnikom rodzą się kolejne dzieci, bywa, że czują rozpacz, a czasami wstyd z powodu swojej zazdrości czy zawiści. Kiedy świat znajomych zaczyna kręcić się wokół maluchów, zwykle czują się niezrozumiani i osamotnieni, zaczynają się izolować, a wokół nich pojawia się pustka. Bywa, że towarzyszą im złość i poczucie bezsilności, bo do tej pory zwykle mieli wpływ na swoje życie. To od nich zależały wyniki egzaminów maturalnych, to dzięki swojej pracy skończyli upragnione studia i znaleźli atrakcyjne posady, dzięki własnym wysiłkom mogą pozwolić sobie na pierwsze mieszkanie, samochód, wakacyjne wyjazdy. Niepłodność często po raz pierwszy konfrontuje ich z sytuacją, w której przestają mieć wpływ na bieg wydarzeń. Tkwią w bezsilności, a jej destrukcyjna moc prowadzi do smutku, a czasami wręcz do depresji.

Niepłodność to także wielka próba dla związku. Potrzeba ogromnej wiary, siły i dojrzałości, żeby w obliczu tak ciężkiej choroby wzajemnie dawać sobie wsparcie i wierzyć, że pewnego dnia wszystko dobrze się skończy. Jak nie oskarżać się wzajemnie, jak nie uciekać przed problemami i nie zamykać się w sobie? Jak w końcu nie zrujnować związku, sprowadzając wspólne życie niemal wyłącznie do starania się o dziecko i niszcząc tym samym sferę seksualną – do tej pory pełną spontaniczności, a teraz podporządkowaną dniom płodnym i trudnym procedurom medycznym?

Niepłodność to również wiele godzin spędzonych w poczekalniach i gabinetach ginekologicznych, wędrówki od specjalisty do specjalisty, dziesiątki badań, czasami nieprzyjemnych czy bolesnych, a przede wszystkim naruszających intymność. To często wielokrotnie powtarzane procedury zapłodnienia in vitro, które ingerują w ciało kobiety i powodują hormonalną huśtawkę, a dodatkowo stanowią finansowe obciążenie, nierzadko zmuszając pary do zaciągania kredytów czy zapożyczania się u krewnych. To chwile zwątpienia, pełne obaw o to, czy wystarczy sił do dalszej walki. To borykanie się z silnymi, niemal granicznymi emocjami związanymi z wyobrażaniem sobie dnia, w którym być może padną słowa odbierające nadzieję.

To także dylematy w sytuacji, gdy proste metody zawodzą i każdy z partnerów ma inne zdanie na temat tego, co dalej. Czy zdecydować się na in vitro, a może skorzystać z nasienia dawcy, komórki dawczyni czy z zarodka, zostać rodzicem adopcyjnym, a może wybrać bezdzietność? Nie zawsze partnerzy mają jednakowe zdanie w tej kwestii. Bywa, że rozbieżne punkty widzenia doprowadzają do poważnych konfliktów i w konsekwencji do decyzji o rozstaniu. Niepłodność stanowi wielką próbę dla dojrzałości i miłości; to czas, gdy niezwykle ważne stają się wzajemne wsparcie i umiejętność zawierania kompromisów.

Doświadczenie niepłodności oznacza również konieczność konfrontacji z ludźmi, którzy nie rozumiejąc problemu, pytają „Kiedy wy?”, rzucają uwagi na temat wygodnictwa i stawiania kariery na pierwszym miejscu, a czasami wręcz wzbudzają poczucie winy. A przecież nieraz nawet najbliższym trudno wyjaśnić, że niepłodność jest chorobą. Jeśli bowiem samemu postrzega się ją jako coś wstydliwego i upokarzającego, innym przypisuje się podobne myśli. W takim kontekście niepłodność staje się wyrazem braku męskości czy kobiecości, rodzajem skazy, wywołującym poczucie, że jest się gorszym od tych, którzy rodzicami zostali bez problemu. Łatwiej zatem milczeć, narażać się na przykre uwagi, połykać łzy i unikać spotkań niż przyznać się do niepłodności.

Książka, którą dedykuję parom walczącym o swoje upragnione dziecko, jest pokłosiem dwudziestu pięciu lat pracy w charakterze terapeutki, tysiąca godzin spędzonych w gabinecie. Chcę w niej pokazać drogę, jaką przechodzę wspólnie z moimi pacjentami, począwszy od strachu przed uciekającym czasem, poprzez zrozumienie, na czym polega niepłodność, skąd się bierze i jak się ją leczy, przy jednoczesnym borykaniu się z mnogością badań, a skończywszy na uświadomieniu sobie, jak ta choroba wpływa na psychikę i co należy robić, żeby bronić się przed jej niszczącym wpływem.

W tej książce staram się przybliżyć problemy pojawiające się między partnerami, a także w ich relacjach z otoczeniem, bliższym i dalszym. Dotykam problemów związanych z decyzją o zastosowaniu metody in vitro i związanymi z nią konsekwencjami emocjonalnymi.

Jest w niej także rozdział o decyzjach, wątpliwościach i dylematach związanych z adopcją prenatalną, czyli adopcją nasienia dawcy, komórki dawczyni czy zarodka innej pary.

Jeden z rozdziałów poświęcam przyczynom niepłodności, które mogą tkwić w psychice, kolejny utratom dotykającym niepłodną parę, nie tylko tym związanym z poronieniem, ale też tym pojawiającym się co miesiąc. Jest też rozdział dotyczący niezwykle trudnej kwestii: decyzji o bezdzietności i akceptacją tego stanu rzeczy. Staram się pokazać sposoby i techniki, jakimi można pomóc niepłodnej parze.

Na koniec pragnę podkreślić, że niepłodność jest chorobą i nie pojawia się ani jako kara za rzekome przewinienia, ani po to, żeby zmieniać ludzi na lepsze. Czasami wymaga długiego, wieloletniego leczenia i trzeba być na to przygotowanym. Mam jednak dobrą wiadomość: mimo bólu, jaki przynosi doświadczenie niepłodności, tylko kilka procent par nigdy nie zostanie biologicznymi rodzicami. Większość prędzej czy później doczeka się upragnionych dwóch kresek na teście ciążowym, czego Państwu z całego serca życzę.

Autorka

Rozdział 1. W pogoni za upływającym czasem

Rozdział 1

W pogoni za upływającym czasem

Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że niepłodność jest jedną z chorób, które trudno udźwignąć na poziomie emocjonalnym. Wywołuje ból, rozpacz, przerażenie, a stan psychiczny dotkniętych nią osób porównywany jest do tego, który przeżywają cierpiący na choroby nowotworowe lub poważne schorzenia kardiologiczne. Kiedy pytam moje pacjentki, co wydaje im się najtrudniejsze w tej zwykle długotrwałej walce, bardzo często jako pierwsze wymieniają strach przed uciekającym czasem i comiesięczne napięcie, związane z oczekiwaniem na upragnioną ciążę.

Kobieta, która do mnie zadzwoniła, poprosiła o jak najszybszy termin spotkania. W jej głosie usłyszałam desperację.

– Muszę się z panią spotkać jak najszybciej, bardzo źle się czuję i dłużej tego nie wytrzymam.

W słuchawce rozległ się szloch. Poczułam niepokój. Nie zapytałam, co dolega tej kobiecie, ponieważ nigdy nie zadaję takich pytań podczas rozmów telefonicznych z osobami, których nie znam, ale obiecałam, że spotkamy się tak szybko, jak to możliwe. Kiedy zobaczyłam tę kobietę po raz pierwszy, od razu pomyślałam, że jest kłębkiem nerwów. Przywitała się, nie patrząc mi w oczy. Torebka upadła jej na podłogę i wysypały się z niej różne przedmioty, co zdenerwowało ją jeszcze bardziej. Pomogłam jej pozbierać drobiazgi, zapewniając, że nic się nie stało. Poprosiłam, żeby usiadła w fotelu. Zrobiła to, ale nadal była bardzo niespokojna. Zaczęła nerwowo zaplatać palce i zakładać nogę na nogę; widziałam, że nie jest w stanie kontrolować tych ruchów.

– W czym mogę pani pomóc?

– Nie mogę już ze sobą wytrzymać, nie mogę znieść tego, co od kilku lat się ze mną dzieje. – Rozpłakała się. Potrzebowała dłuższego czasu, żeby się uspokoić. Cierpliwie czekałam, aż nieco ochłonie.

– Proszę powiedzieć mi o tym coś więcej. – Zachęciłam ją spokojnym głosem.

– Czas, uciekający czas, to coś, o czym myślę każdego dnia. Budzę się i natychmiast pojawia się myśl, że mam go coraz mniej, i dopada mnie straszny lęk, że nigdy nie zostanę mamą. Zaczynam się wtedy dusić ze strachu. Kiedy do pani zadzwoniłam, miałam właśnie taki atak i dlatego tak bardzo zależało mi na tym, żeby się z panią jak najszybciej zobaczyć. Mam trzydzieści pięć lat, wyszłam za mąż pięć lat temu, wiem, że dość późno, ale tak się potoczyło życie. Zaraz po ślubie oboje zdecydowaliśmy, że chcemy mieć dzieci. Zawsze chciałam je mieć i naprawdę nie wyobrażam sobie życia bez chociażby jednego. Mimo pięciu lat starań nigdy nie byłam w ciąży. Nie mogę już wytrzymać tej powtarzającej się huśtawki emocji: od nadziei, że tym razem na pewno się uda, po rozpacz, że znowu się nie udało. To trwa już tyle lat. Ciągle liczę dni, sprawdzam, kiedy wypada owulacja, bo to dla nas kolejna szansa, i wtedy wierzę, że tym razem na pewno się uda. Koniecznie musimy uprawiać seks w dni płodne, strach miesza się wtedy z nadzieją. Potem czekam dwa tygodnie. W tym czasie wierzę, że się uda i na chwilę czas się zatrzymuje. Do miesiączki. Nie udaje się, zegar zaczyna znowu tykać, a mnie ogarnia przerażenie, że za chwilę będzie za późno. Nie mogę przestać o tym myśleć, obawy dopadają mnie w pracy, w tramwaju, na zakupach, na spotkaniach ze znajomymi. Nie mogę odpędzić od siebie myśli, że czas leci i że mam go coraz mniej.

Pani Dominika przeżywała coś, co dotyka niemal wszystkie kobiety bezskutecznie starające się o dziecko. Kiedy na teście ciążowym nie pojawiają się wyczekiwane dwie kreski, zwykle powoduje to ogromne spustoszenie emocjonalne. Niepłodność to choroba, której wciąż towarzyszy poczucie niepewności. Kiedy chorujemy na grypę czy anginę, lekarz przepisuje nam odpowiednie leki i wiadomo, że po okresie złego samopoczucia i rekonwalescencji wrócimy do zdrowia. W przypadku niepłodności nic nie jest pewne. Para nieraz latami tkwi w poczuciu zawieszenia, często bez jasnej diagnozy, której po prostu nie można postawić.

Bardzo trudno jest znieść powtarzające się miesiące niepowodzeń oraz tragedie kolejnych miesiączek i wciąż przeżywać ten sam zaklęty cykl: oczekiwanie na ciążę, zawiedzione nadzieje, czas do następnego okresu i znowu czekanie na to, że może tym razem się uda.

Pani Maria pojawiła się w gabinecie ubrana na czarno, bez uśmiechu, wyglądała jak ktoś, kogo przygniata wielki ciężar. Nie patrzyła mi w oczy i widać było, że nawet mówienie sprawia jej trudność.

– Cały czas czuję smutek i przygnębienie, nic mnie nie cieszy, schudłam sześć kilogramów, budzę się o czwartej rano z przerażającym lękiem, nie potrafię skupić się w pracy, a w weekendy praktycznie nie wstaję z łóżka. Moje życie nie ma sensu, czasami chcę, żeby się skończyło.

– Wygląda na to, że ma pani depresję. Wydaje mi się, że pomoc terapeutyczna może nie wystarczyć, powinna pani udać się do psychiatry i zacząć przyjmować leki.

– Niemożliwe. – Przerwała mi wyraźnie zniecierpliwiona. – Nie mam na to czasu, muszę jak najszybciej podejść do procedury in vitro. Nie mogę stracić kolejnego miesiąca.

Odwodziłam ją od tego pomysłu, ale niestety nie chciała mnie słuchać.

– Chce pani, żebym odłożyła zabieg? Nie ma mowy! Czekam na dziecko już trzy lata i wreszcie coś zaczęło się dziać. In vitro to duża szansa. Muszę się śpieszyć, mam 34 lata, czas biegnie jak szalony, a ja tracę miesiąc za miesiącem. Nie wytrzymam tego dłużej. Proszę coś zrobić, żebym się lepiej poczuła, bo za trzy tygodnie zaczynamy procedurę.

– Ale to niestety niemożliwe, żeby tak zmasowane objawy zniknęły jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Na to potrzeba czasu i niewykluczone, że konieczne będzie zastosowanie leków antydepresyjnych.

Pani Maria obraziła się na mnie i widziałam, że jest mocno rozczarowana wizytą. Nie umówiła się na następną. Zadzwoniła po dwóch miesiącach, w jeszcze gorszym stanie, bo zabieg niestety się nie powiódł. Nie wiadomo, dlaczego tak się stało, ale z dużym prawdopodobieństwem jej stan również się do tego przyczynił. Depresja nie jest sprzymierzeńcem w staraniach o dziecko.

Ponad 20 lat temu na Harvardzie doktor Alice Domar, amerykańska psycholog, postanowiła pomóc pacjentkom starającym się o dziecko i zaproponowała im udział w zajęciach grupy terapeutycznej. Przez dziesięć tygodni pacjentki spotykały się i rozmawiały o problemach, jakie niesie ze sobą niepłodność. Mówiły o strachu przed uciekającym czasem, obawach, że nie zostaną matkami, poczuciu bycia gorszą od innych kobiet, wstydzie, skarżyły się również na obniżony nastrój. Szukały sposobów radzenia sobie w sytuacjach społecznych, rozmawiały o tym, jak pracować z lekarzem, jak opanować smutek, jak walczyć z brakiem nadziei. W ciągu pół roku od zakończenia spotkań 50 procent tych kobiet zaszło w ciążę, najwięcej tych, które skarżyły się przed spotkaniami na objawy depresji. W grupie kontrolnej, pozbawionej wsparcia terapeutycznego, w tym czasie zaszło w ciążę tylko 18 procent pacjentek. Ten eksperyment dowodzi, że jeżeli zredukujemy objawy depresji, jeżeli pomożemy pacjentce lepiej znosić leczenie niepłodności, jej szanse na powodzenie leczenia medycznego – niezależnie od jego formy – wzrastają o ponad 30 procent. Doktor Domar zbadała również, że po dwóch latach leczenia niepłodności u większości kobiet pojawia się depresja; niezbędna staje się wówczas profesjonalna pomoc. Kiedy kobiety zaczynają odczuwać objawy obniżonego nastroju, powinny jak najszybciej skorzystać z pomocy terapeuty.

Pani Maria odłożyła starania na kilka miesięcy, podjęła terapię i zaczęła przyjmować leki przeciwdepresyjne.

– Jestem na siebie zła, bo lęk przed upływającym czasem pozbawił mnie racjonalnego myślenia. Wiedziałam, jak się czuję, nie pani pierwsza powiedziała mi, że depresja nie jest moim sprzymierzeńcem. Czytałam o tym, wszyscy naokoło mówili mi, że źle wyglądam i dziwnie się zachowuję. Nie poznawali mnie, zawsze byłam duszą towarzystwa, w pracy mam odpowiedzialne stanowisko, a nagle zaczęłam gorzej pracować, nie mogłam się skoncentrować, o wiele więcej czasu musiałam poświecić na zadania, które wcześniej nie sprawiały mi problemu. Zamknęłam się w domu, przestałam spotykać się z ludźmi, chowałam się pod kocem i obsesyjnie myślałam, że in vitro musi się udać, że już nie wytrzymam, że czas biegnie, a ja jestem coraz starsza.

Zawiodłam się także na moim lekarzu. Nakłaniał mnie do tej procedury, wszystko odbywało się bardzo szybko, a mnie to odpowiadało. Kiedy się nie udało, zaczął sugerować, że być może mój stan psychiczny nie przysłużył się sprawie. Nie wiem, dlaczego nie wyszło i pewnie się nie dowiem, ale poczułam straszną złość. Skoro widział, co się ze mną dzieje, dlaczego nie odroczył procedury? Już tam nie wrócę. Znaleźliśmy inną klinikę i byłam w szoku, bo na pierwszej wizycie lekarz zapytał mnie o samopoczucie. Rozpłakałam się, bo poczułam, że ktoś przede wszystkim dba o mnie. Uspokoił mnie, mówiąc, że z naszymi wynikami mamy jeszcze sporo czasu i że przede wszystkim muszę wyleczyć depresję.

Mądrzy lekarze powstrzymują swoje pacjentki przed decyzją o zabiegu, gdy kobiety są w nie najlepszej kondycji psychicznej. Dostrzegają, że zbyt duże napięcie i przygnębienie szkodzą staraniom o ciążę. W leczeniu niepłodności ważna jest cierpliwość. Zaakceptowanie swoistego rytmu daje większą szansę na to, że dziecko pojawi się szybciej.

Spotykałyśmy się przez kilka miesięcy, jednocześnie pani Maria leczyła się farmakologicznie. Do drugiego protokołu podeszli z mężem po pół roku. Pacjentka wyleczyła się z depresji, ale też zaczęła lepiej radzić sobie ze strachem przed upływającym czasem.

– Nie mam wpływu na to, czy urodzę dziecko; wierzę, że tak się stanie, ale mam wpływ na wiele spraw wokół starań, chociażby na mój stan psychiczny czy wybór lekarza, a to już bardzo dużo.

Procedura się udała i pierwszy transfer zakończył się ciążą. Pani Maria urodziła zdrową córeczkę.

Pani Karina pierwsze spotkanie zaczęła zupełnie inaczej:

– Pani Bogdo, te bezskuteczne starania są jak niekończąca się żałoba. W dodatku taka, której nie można przeżyć do końca.

– Co ma pani na myśli?

– Kiedy umiera ktoś z naszych bliskich, rozpacz i poczucie straty są ogromne, trudno to znieść. Wiem, o czym mówię, bo kiedy miałam dwadzieścia lat, zmarła moja ukochana mama. Myślałam, że tego nie zniosę, rozpaczałam, nie mogłam jeść, spać, płakałam całymi dniami. Mama śniła mi się prawie co noc, widziałam ją na ulicy, a kiedy uświadamiałam sobie, że to nie ona, że już jej nie ma i że nigdy jej nie zobaczę, wszystko we mnie wyło. To trwało rok, może dłużej, ale powoli zaczynałam się godzić ze stratą. Do dzisiaj jest mi smutno, że jej nie ma, ale to już inne uczucie.

Tymczasem kiedy czekam na dziecko – przez pierwsze dwa tygodnie cyklu z nadzieją, potem z niecierpliwością i strachem, czy tym razem się uda, i w końcu przeżywam ogromną rozpacz, że znowu wszystko na nic – proces żałoby nie ma końca. W każdym kolejnym miesiącu pojawia się nadzieja, a potem znowu rozpacz, której tak naprawdę nie można opłakać, bo znów wierzy się, że kolejny miesiąc przyniesie upragnione dwie kreski, a za dziewięć miesięcy urodzi się nasze dziecko. Ta huśtawka pojawia się co miesiąc.

– Wiem, co pani czuje. Bardzo trudno jest co miesiąc doznawać uczucia żałoby, której nie można do końca przeżyć. Nie znam chyba pary, która dobrze radziłaby sobie z tym problemem.

– To jak jazda na kolejce górskiej, jakaś szalona sinusoida. W środku cyklu zaczynam mieć nadzieję, że tym razem na pewno się uda, ogarnia mnie euforia i wierzę, że ten cykl zakończy się upragnioną ciążą. A potem pojawia się kolejna miesiączka i czuję rozpacz i strach, że może to się nigdy nie zdarzy. – Pani Karina się rozpłakała.

– Wiem, o czym pani mówi, to ogromnie rujnujący stan i często staje się rodzajem obsesji. Nie pomoże ani w staraniach o dziecko, ani w codziennym życiu. Ile razy przeżywała pani ten stan od nadziei po rozpacz?

– Staramy się o dziecko pięć lat.

– W takim razie przeżyła pani żałobę sześćdziesiąt razy.

– To straszne, co pani mówi, ale tak właśnie jest: sześćdziesiąt razy żegnałam swoje nienarodzone dziecko. W dodatku nie mogę nikomu powiedzieć o tym, co czuję, bo nikt tego nie rozumie. „Jakie dziecko?”, zapytała mnie przyjaciółka, z którą naprawdę świetnie się rozumiemy. „Przecież nie byłaś w ciąży”. Powiedziałam, że to prawda, ale wyobrażałam sobie, że za chwilę będę, widziałam swoje wymarzone dziecko, a potem płakałam z żalu, że go nie będzie i żegnałam je tak, jakby naprawdę istniało. Nic nie zrozumiała, patrzyła na mnie jak na wariatkę.

– Ja panią rozumiem. I pewnie ktoś jeszcze by się znalazł?

– Wiem, o kim pani mówi. Mój mąż doskonale mnie rozumie i może to jest najważniejsze.

Presja upływającego czasu i w konsekwencji niemal całkowite podporządkowanie życia staraniom o dziecko mogą utrudniać zajście w ciążę, mimo że kobieta jest pod opieką lekarzy specjalistów. Pamiętam parę, która pojawiła się u mnie w gabinecie rozbita psychicznie po pięcioletnim bezskutecznym leczeniu.

– Lekarze nie znaleźli żadnej medycznej przyczyny niepłodności, a my jesteśmy przekonani, że coś zostało zaniedbane w trakcie diagnozy. Biegamy więc od lekarza do lekarza, każdy mówi co innego i podważa diagnozy poprzedników, a my już się w tym wszystkim gubimy – zaczęła pani Wiktoria.

– Proszę opowiedzieć mi trochę więcej o tym, jak wygląda państwa życie.

– No cóż, niemal całkowicie podporządkowane jest staraniom o dziecko. Wizyty u lekarzy, badania w konkretnym dniu cyklu, monitorowanie cyklu, suplementy. Trudno zaplanować urlop, bo właśnie wypada termin laparoskopii, na którą czekałam od pół roku, a urlopu nie dostanę w innym terminie. Przestałam chodzić na basen, bo przecież mogę dostać jakiejś infekcji, w drugiej fazie cyklu odpada fitness, bo a nuż jestem w ciąży i jeszcze coś mi się stanie.

– I w ten sposób niezauważalnie zaczęła pani rezygnować ze wszystkiego, co do tej pory sprawiało pani frajdę.

– Z seksu też – wtrącił mąż. – I nie żebym się skarżył. Po prostu już nam się nawet tego nie chce robić.

– Trudno czerpać radość z seksu, kiedy kieruje nami przymus.

Pokiwali ze smutkiem głowami.

Ta ograbiona z przyjemności para co miesiąc przeżywała rozpacz z powodu kolejnej nieudanej próby. Zwrócili się do mnie z prośbą o pomoc, bo ich małżeństwo powoli zaczynało się rozpadać. Właśnie zdecydowali się na kolejną zmianę lekarza, a że był to okres wakacyjny, pierwsza wizyta mogła się odbyć dopiero za dwa miesiące.

– Myślę sobie, że skoro do wizyty jeszcze całe dwa miesiące, moglibyście państwo zrobić sobie przerwę. Skoro do tej pory nic dobrego się nie zdarzyło, jest mała szansa, że wydarzy się w ciągu tych dwóch miesięcy. Dobrze by było, żeby podeszli państwa do następnego etapu leczenia trochę spokojniejsi i nieco bardziej zdystansowani.

Na ich twarzach zobaczyłam wielką ulgę. Ktoś ich zwolnił z udziału w tej nierównej walce.

– Tak zrobimy, ale chcemy się jeszcze raz z panią spotkać, bo zaczęliśmy się zbyt często kłócić i chyba nie potrafimy sobie sami z tym poradzić.

Umówiliśmy się na spotkanie za trzy tygodnie. Ku mojemu zdumieniu pojawili się z wiadomością o ciąży. Okazało się, że kiedy dali sobie prawo do prawdziwego odpoczynku i zajęli się najzwyklejszymi rzeczami, które sprawiały im przyjemność, ich marzenie spełniło się dosłownie kilka dni po naszym spotkaniu.Ta historia wydaje się nieprawdopodobna, ale wygląda na to, że nie był to przypadek i że tej parze pomogła zmiana nastawienia. Ważne jest, żeby naprawdę dać sobie prawo do tego, by przestać każdego dnia myśleć o dziecku. Niech nikt jednak nie sądzi, że jest to doskonała recepta na ucieczkę od lęku, obsesji starań i depresji.

Wiele par deklaruje, że na jakiś czas przestaje zajmować się problemem niepłodności, ale tak naprawdę nie jest w stanie tego zrobić; w głowach tych ludzi temat wciąż pozostaje żywy. Wypowiadane w dobrej wierze oświadczenia obu partnerów o przekierowaniu uwagi na inne sprawy niż ciąża nie mają nic wspólnego z realnymi działaniami, bo jest to naprawdę trudne.

To niełatwe wyzwanie dla terapeuty: tak pomóc parze, by leczenie i obsesyjne myślenie dotyczące niepłodności nie zdominowały całego życia partnerów. Trzeba zrobić wszystko, co możliwe, żeby zatrzymać napływ obsesyjnych myśli. Kiedy się pojawiają, należy powiedzieć STOP. To bardzo prosta, ale niezwykle skuteczna metoda. Czasami pacjentki patrzą na mnie z lekkim politowaniem, ale rzeczy proste nie muszą być głupie i bezużyteczne. Ta technika działa jednak tylko wtedy, gdy kobieta naprawdę chce poczuć ulgę. Nie nakłaniam nikogo do zaprzestania starań, ale do pewnej kontroli swojego myślenia.

Inny sposób, który proponuję parom, początkowo budzi sprzeciw wielu osób.

– Czy zastanawialiście się państwo, gdzie leży granica waszych starań? – pytam. – Co znajduje się na końcu drogi? Wiem, że to przeraża, bo trzeba sobie wtedy uświadomić, że będzie jakiś koniec, niekoniecznie taki, o jakim marzycie, ale stworzenie planu B, C czy D daje poczucie kontroli.

Pacjenci wychodzą z mojego gabinetu przestraszeni, czasami protestują, nie chcą dopuścić do siebie takich myśli, bo boją, że ten scenariusz się spełni. Tłumaczę im, że nie mamy takiej siły, by zaklinać rzeczywistość, a wyobrażanie sobie czegoś nie sprawi, że tak się stanie. Zwykle wychodzą skonsternowani, ale kiedy decydują się na rozmowę, coś zaczyna się klarować.

– Doszliśmy do wniosku, że nie wyobrażamy sobie życia bez dziecka. Stać nas na jedną procedurę in vitro, jeśli wyjdzie, będzie cudownie, jeśli nie, przepłaczemy to i udamy się do ośrodka adopcyjnego. Jesteśmy gotowi na takie rodzicielstwo.

Inny plan:

– Nasze starania skończą się na naturalnych metodach, in vitro nie wchodzi w grę. Nie wyobrażamy sobie także adopcji dziecka. To strasznie trudne, ale zostaniemy wtedy bezdzietną parą. Weźmiemy drugiego psa, wrócimy do swoich pasji, spotkań z przyjaciółmi.

Lub:

– Nie spoczniemy. Póki lekarze twierdzą, że mamy szansę, będziemy walczyć.

Jeśli nie będzie innego wyjścia, wiele par zdecyduje się na adopcję prenatalną, czyli adopcję komórki dawczyni, nasienia dawcy albo zarodka.

– Kiedy uświadomiliśmy sobie, co chcemy zrobić krok po kroku, chociaż było to naprawdę trudne, doznaliśmy jakiegoś rodzaju ulgi, bo poczuliśmy, że na nowo zyskujemy poczucie kontroli.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki