Opieka redakcyjna: LUCYNA KOWALIK

Opracowanie tekstu i przypisy: KLEMENS GÓRSKI

Zespół redakcyjno-korektorski: PAWEŁ BROL, ANNA DOBOSZ, LUCYNA KOWALIK, MARIA PIKUL, MARIA ROLA, LIDIA TIMOFIEJCZYK

Opracowanie graficzne wersji papierowej: MAREK PAWŁOWSKI

Fotografia na okładce: Karol Omyła z żoną, fotografia ślubna, 1916.
W tle okładka drugiego zeszytu pamiętnika. Z archiwum rodzinnego

Redakcja techniczna: ROBERT GĘBUŚ

© Copyright by Mieczysław Omyła
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Literackie, 2019

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-08-07118-2

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury
MKiDN

Wydawnictwo Literackie serdecznie dziękuje Panu Klemensowi Górskiemu – niestrudzonemu orędownikowi publikacji pamiętników Karola Omyły. Książka ukazuje się w druku dzięki Jego wieloletniemu zaangażowaniu i pracy nad odczytaniem tekstu i komentarzami.

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
tel. (+48 12) 619 27 70
fax. (+48 12) 430 00 96
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
Księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

POCZĄTEK
I KRÓTKA PRZEDMOWA

POZNAJ CZŁOWIECZE, ILE TROSK I SMUTKU, i różnej niedoli musi jeden człowiek na świecie przeżyć, nim jemu wybije ostatnia godzina, i przez całe życie musi się trudzić, i różne zmartwienia ponosić, i przez całe życie nie znajdzie człowieka, żeby się mu mógł ze swoich starunków poskarżyć, ażeby to zostało u niego w tajemnicy. On ci przysięgnie, że nic o tym nikomu nie powie, ale za jakiś czas to wszystko wyjawi i jeszcze do tego doda, i zamiast tobie dopomóc, rady dodać, to jeszcze ci powiększy twoje starunki.

Nim ta książka przyjdzie do ręki ludzi, to mnie, którym ją pisał, już na tym świecie nie ma – i z tego poznaj, jakie życie człowieka. Tyle wam zostawiam.

Jakie masz smutki i tajemnice, nie zwierzaj się z tym nikomu, zwłaszcza kobiecie. Czytaj dalej a uważaj dobrze, jak ja swojąm kochał, szanował, starał się ją na wojnę zabezpieczyć w razie mojej śmierci, żeby już była pewna swego gniazda, a jaką ja nagrodę później za to otrzymał.

Kiedy to piszę, mam już 36 lat, to to, co opisuję, jest szczerą prawdą, z własnego doświadczenia. I kiedy zauważyłem to wszystko w moim domu, zacząłem obserwować inne familije, chciałem się tego dobrze przekonać, co mnie to bardzo zajmowało, i przekonałem się, że tak jest. Kobieta jest to jeden najlepszy, najmilszy przyjaciel męża, która może go zrobić dobrym, szczęśliwym i potrafi mu całe jego życie osłodzić; bo jeśli żona dobra, życzliwa, sprawiedliwa, kocha należycie swojego męża, nigdy się mu przykra, zła, brudna nie pokaże i stara się do niego zawsze przymilać, to wtenczas mąż jest szczęśliwy, spokojny i wszystkie inne troski życiowe mu są niczym, kiedy ma żonę dobrą.

Ale, niestety, kiedy takich mało, bo choćby się taka znaszła[1], to ją wnet inne nauczą rozumować nad mężem, ażeby to i ona szła razem z nimi przeciw mężowi.

To, jak już wspomniałem, że kobieta robi męża szczęśliwym, ale go też potrafi zrobić i nieszczęśliwym, bo nie ma gorszego, jak niezgoda domowa. Wtenczas to żona nie ustąpi i na każdym kroku staje przeciwko woli męża; wtenczas to się już temu chłopu życie uprzykrzy i nic go nie cieszy. Potem idzie tak: jeden ją obija często, z czego są jeszcze większe kłopoty i miłość jeden do drugiego gubi; drugi szuka sobie innej; trzeci oddaje się pijaństwu. A często popełniają samobójstwa. A to tak każdy szuka jakiejś rozrywki, aby te cierpienia czymś przerwać, bo który rozrywki nie ma, a jeno o tych cierpieniach myśli, to tacy często dostają obłąkania. A takie kobiety bywają; który weźmie za żonę zawitkę[2], czego ja jeszcze dziś, martwy, każdemu zabraniam brać za żonę.

Może by niektóry powiedział, czemu ma mieć jakieś tajemnice przed kobietą, kiedy kobieta to jest pierwszy i najwierniejszy towarzysz życia męskiego. Ale się w tym, bracie, mylisz, bo tak jest, ale po wierchu; ale w środku to tak jak kot największy nieprzyjaciel jest żona, bo fałeszna, lekkomyślna, beznamysłowa i pod każdym względem niewierna ni sobie, ni mężowi. Może mi nie wierzycie tego, ale badaj tak, jak ja badałem, a uwierzysz, jak przeczytasz całą [opowieść], to się najlepiej prawdy dowiesz, bo kobieta jest podobna do noża; nóż kochaj, bo bez niego nie będziesz, ale daj pozór, by cię nie porżnął lub [żebyś] go nie zgubił, boś go kupił i zapłacił.

[1] znaszła – znalazła.

[2] zawitka – kobieta z nieślubnym dzieckiem; dziewczyna, która utraciła dziewictwo przed ślubem i na znak tego nosi chustkę na głowie.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki