Tytuł oryginału: Градинарят и смъртта

Opieka redakcyjna: ANDRZEJ STAŃCZYK

Redakcja: LUCYNA KOWALIK

Korekta: KRZYSZTOF LISOWSKI, MARIA WOLAŃCZYK

Opracowanie graficzne: ROBERT KLEEMANN

Układ typograficzny: ANNA PAPIERNIK

Redaktor techniczny: ROBERT GĘBUŚ

© Copyright Georgi Gospodinov, 2024
All rights reserved
© Copyright for the Polish translation by Magdalena Pytlak
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Literackie, 2025

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-08-08738-1

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
tel. (+48 12) 619 27 70

Konwersja: eLitera s.c.

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA).

Wydawca zakazuje eksploatacji tekstów i danych (TDM), szkolenia technologii lub systemów sztucznej inteligencji w odniesieniu do wszelkich materiałów znajdujących się w niniejszej publikacji, w całości i w częściach, niezależnie od formy jej udostępnienia (art. 26 [3] ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych [tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 24 z późn. zm.]).

Każda historia, nawet jeśli wydarzając się była osobista, gdy choć raz przejdzie przez język, gdy ubierze się w słowa, nie jest już nasza, należy wówczas tak samo do porządku rzeczywistości, jak i fikcji.

EPIGRAFIA

Śmierć jest czereśnią, która dojrzewa bez ciebie.

GAUSTYN, Botanika i nieśmiertelność

Raj musi polegać na tym, że ból ustaje.

LARS GUSTAFSSON, Śmierć pszczelarza[1]

Obrabiał ziemię,

pod którą dziś leży...

Anonimowe epitafia na każdą okazję

Każdy anioł jest straszny.

RAINER MARIA RILKE, Elegie duinejskie[2]

To nic takiego.

MÓJ OJCIEC

1.

Mój ojciec był ogrodnikiem. Teraz jest ogrodem.

Nie wiem, od czego zacząć. Niechaj to będzie początek. Mowa tu o końcu, ma się rozumieć, lecz od czego zaczyna się koniec?

Chyba się posiusiałem, powiedział ojciec w progu. Stał w drzwiach wejściowych, chorobliwie wychudzony, lekko zgarbiony tak, jak garbią się wysocy ludzie. Przywieźli go późnym wieczorem pod sam koniec listopada. Przebył trzysta kilometrów, leżąc na tylnym siedzeniu, by nieco zmniejszyć ból. Udało mi się umówić badania na następny dzień.

Posikałem się, powtórzył, winny niczym małe dziecko, przepraszający z typową dla niego autoironią, będą o nas gadać na stare lata.

Nic się nie stało, powiedziałem i zaczęliśmy zmieniać ubrania w przedpokoju, zamknąwszy drzwi do salonu.

Boję się, powiedziała mi w pewnej chwili na ucho moja córka. Teraz rozumiem, że ona pierwsza to wyczuła. Ja wciąż jeszcze nie wiedziałem, nie chciałem wiedzieć.

Już teraz muszę powiedzieć, że na końcu tej książki jej bohater umiera. Nawet nie na końcu, jeszcze w połowie, ale potem znów żyje, we wszystkich historiach sprzed swojego odejścia i po nim. Bowiem, jak mówił Gaustyn, w przeszłości czas nie biegnie w jednym kierunku.

Kiedy byłem mały, wybierałem z biblioteki tylko książki napisane w pierwszej osobie, bo wiedziałem, że główny bohater nie umrze. Ech, ta książka napisana jest w pierwszej osobie, mimo że jej prawdziwy bohater umiera.

Przeżywają jedynie opowiadacze historii, ale i oni pewnego dnia umrą.

Przeżywają jedynie historie.

I ogród, który mój ojciec zasadził przed odejściem.

Pewnie po to opowiadamy. Żeby stworzyć jeszcze jeden równoległy korytarz, w którym świat i wszyscy w nim są na swoim miejscu, by skierować opowieść na inną grządkę, gdy zrobi się niebezpiecznie i nadchodzi śmierć, tak jak ogrodnik przeciąga wodę do kolejnej grządki w ogrodzie.

Chciałbym, żeby na tych stronach było światło, popołudniowe i miękkie światło. To nie jest książka o śmierci, a o tęsknocie za życiem, które odchodzi. Jest różnica. Tęsknocie za jego plastrem pełnym miodu, ale też za pustymi komórkami w tym plastrze, za nimi nawet silniejsza. Tęsknota za tamtym plastrem, który pamiętają woskowe świece, dopalające się w jego dłoniach.

To nic takiego, jak mawiał.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Źródła cytatów

[1] Lars Gustafsson, Śmierć pszczelarza, tłum. Zygmunt Łanowski, Warszawa 1982, s. 101.

[2] Rainer Maria Rilke, Elegie duinejskie (Elegia pierwsza), w: tegoż, Poezje zebrane, tłum. Andrzej Lam, Warszawa 2019, s. 519.