Tytuł oryginału: Til oss – fra de eldste

Opieka redakcyjna: DOROTA WIERZBICKA

Redakcja: ANNA RUDNICKA

Korekta: ELWIRA DĘBOWSKA, BIANKA DZIADKIEWICZ, EMILIA KOLINKO

Opracowanie graficzne okładki na podstawie oryginału: ROBERT KLEEMANN

Redaktor techniczny: ROBERT GĘBUŚ

Copyright © Linn Skåber&Lisa Aisato, 2021 by Pitch Forlag
Published in arrangement with Northern Stories and Booklab Literary Agency
All rights reserved
© Copyright for the Polish translation by Milena Skoczko-Nakielska
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Literackie, 2024

ISBN 978-83-08-07969-0

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
tel. (+48 12) 619 27 70
fax. (+48 12) 430 00 96
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
Księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Z trzech książek – Młodość. Wyznania nastolatków, Dorosłość. Wyznania i Starość. O tym, co najważniejsze – szczerze mówiąc, tę ostatnią chciałam napisać jako pierwszą. Zawsze uważałam, że starość jest bardzo interesująca, fascynowała mnie, chociaż na początku robiłam to całkowicie bezrefleksyjnie. Po prostu lubiłam ludzi, którzy długo żyli.

Na przykład w latach osiemdziesiątych, jako dziecko, przyjaźniłam się z pewną starszą panią. Miałam wtedy około dziesięciu lat, a Thorbjørg była dobrze po sześćdziesiątce. Chyba sądziłam, że ma coś pomiędzy pięćdziesiąt a sto lat. Nie zastanawiałam się zbytnio nad tym, jak bardzo jest stara, ale rozumiałam, że należymy do różnych pokoleń; wszyscy dookoła mi o tym mówili, ponieważ nasza przyjaźń była trochę dziwna. Inna. Wtedy. Za każdym razem, gdy przyjeżdżaliśmy z rodzicami do naszego domku letniskowego w Vestby, biegłam prosto do Thorbjørg i jej psa Rinto. Spędzaliśmy we troje ciekawe wieczory pachnące słodkimi bułeczkami. Rinto, owczarek niemiecki z oklapłym uchem, Thorbjørg z obwisłymi policzkami i ja – nieopuszczająca ich na krok.

Z czasem starzy ludzie przestali być dla mnie tak ważni – i to na długo. Nie leciałam już jak na skrzydłach na spotkanie z Thorbjørg. Przebywanie z seniorami wywoływało u mnie lekką klaustrofobię. Myślałam: mogę siedzieć w twoim mieszkaniu przez pół godziny, jedząc gofra albo nawet dwa, ale potem muszę wyjść, wrócić do siebie, bo tam toczy się prawdziwe życie.

Nagle o wiele bardziej fascynujące stało się towarzyszenie osobom, które były do mnie podobne, lubiły te same szminki, mogłam z nimi rozmyślać o przyszłości, pozwalając, by pozostawała rozproszona, jasna i tajemnicza, gdzieś w oddali. Ostatnią rzeczą, której pragnęliśmy, było to, aby ktoś w naszym imieniu podkreślił wszystkie odpowiedzi dwiema kreskami.

Nie chcieliśmy znać odpowiedzi. Pragnęliśmy mieć przed sobą przyszłość i planować ją tak, jak nam się podoba.

Wiedzieliśmy, że starzy nie są w stanie nauczyć nas niczego zarówno o latach, w których żyliśmy, jak i o tych, które miały nastąpić. To był nasz czas, oni mieli swój. Myliłam się. Myliłam się pod wieloma względami.

Człowiek lepiej to rozumie, kiedy staje się wystarczająco dorosły. Tak jak ja teraz. Żyjemy w tym samym momencie. Kroczymy po tej samej ścieżce. Niektórzy z przodu, inni z tyłu, ale po tej samej ścieżce. Przez to samo życie. I w bardzo podobny sposób marzymy o przyszłości: większość ludzi chce, żeby pozostawała ona rozproszona, jasna i gdzieś daleko przed nimi.

Myślę, że wielu z nas podświadomie boi się zbliżyć do starych ludzi. Podchodząc zbyt blisko i widząc, jak bardzo jesteśmy do siebie podobni, młodzi i starzy, dorośli i starzy, nagle dostrzegamy własną przemijalność, kruchość i śmierć. Nie chcemy się zarazić. Nie chcemy zarazić się starością.

Udając, że ja to ja, a oni to oni, przez dłuższą chwilę zachowujemy bezpieczną odległość od tego gofrowego życia, tych spokojnych popołudni. Wolimy biec do pracy lub spotkać się z równolatkami, przy których choć na chwilę możemy stracić orientację, dokąd zmierzamy.

Właśnie dlatego jako dziecko nie zastanawiałam się nad tym, ile Thorbjørg ma lat. Nie budziła we mnie lęku. Mogłam się z nią identyfikować. Nie przerażały mnie ani jej wiek, ani mój wiek.

Starzy również mogą nie chcieć utożsamiać się ze swoimi równolatkami. Na przykład mojemu osiemdziesięcioparoletniemu dziadkowi nie odpowiadało mieszkanie w domu spokojnej starości. Twierdził, że jest tam za dużo starych ludzi. Chciał jak najszybciej opuścić tamto miejsce i, póki znośnie funkcjonował, znaleźć się wśród młodych, gdzie toczyło się prawdziwe życie. To się chyba nazywa wigor?

Po spędzeniu wielu godzin z wieloma seniorami podczas pracy nad tą książką zrozumiałam jednak, że wigor nie ma nic wspólnego z tym, jak dużo lub jak mało zostało nam czasu. Wigor lub siła życiowa oznaczają patrzenie do przodu i tylko niekiedy spoglądanie przez ramię, żeby zobaczyć, co się stało. Żeby nie stracić orientacji.

Wielu kroczy po tej ścieżce i jeśli możemy być czegoś pewni, to tego, że któregoś dnia wszyscy dotrzemy do jej końca. Czy jest tam przepaść? Zielona równina? Wiemy tylko to, że tego nie wiemy.

Po tej ścieżce dobrze jest kroczyć razem. Mieć obok silne, młode ramię, na którym można się oprzeć, i przejść tak kawałek drogi; być starcem pomagającym młodemu, który przewrócił się na ścieżce, lub krzyczeć do kogoś, kto idzie za tobą, gdzie najlepiej stawiać kroki, żeby nie skręcić kostki. Albo po prostu przez chwilę iść w ciszy, towarzyszyć komuś, kto nie jest do ciebie podobny, ale kto być może pewnego jesiennego dnia zacznie ciebie przypominać.

W jednym z kościołów w Rzymie[1] znajduje się mnóstwo rzeczy wykonanych z ludzkich kości, na przykład z sufitu zwisają wielkie żyrandole, są tam też krzesła i inne ozdoby. Może to brzmi groteskowo, ale daję słowo, że widok jest piękny. Mnisi przekazali swoje doczesne szczątki tej świątyni, potomnym, nam, żeby pokazać, co zostaje po nas na ziemi, kiedy być może (jeśli w to wierzymy) jesteśmy już w innym miejscu. Siedzą tam również zabalsamowani i zmumifikowani zakonnicy. Nie wyglądają ani na martwych, ani na żywych. Wyglądają zwyczajnie.

Na jednej z tablic przy wyjściu znajduje się sentencja będąca czymś w rodzaju pozdrowienia od kapucynów, które pozwala nam spojrzeć całościowo na życie, na krąg, jaki ono zatacza. To jedno zdanie łączy nas – wszystkich ludzi, niezależnie od wieku. Brzmi ono:

„Tym, kim wy jesteście teraz, my byliśmy kiedyś.

Tym, czym my jesteśmy teraz, wy staniecie się w przyszłości”.

Mam nadzieję, że ta książka będzie podobnym przesłaniem.

Linn Skåber

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[1] Mowa o kościele Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej Braci Mniejszych Kapucynów przy via Vittorio Veneto. (Wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).