Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Część I

Jeśli o to chodzi, to jest tu

Tu wszystko może być tytułem

Przedwiośnie 1935

Kutná Hora – Sedlec

Oktostych

Rynek 14/1

Celnik Rousseau

Było nie było

Horror metaphysicus

Był wtedy jeszcze

Jest tak, jakby dalej to samo

Część II

Pelikan na tłoczek, czyli ojciec znowu szybował nade mną

Bogom tej prowincji

Kat przyjechał w czerwieni, krakowianka w zieleni

Szewskie pasje i psia sierść

Kto za tym stoi, za tymi drzwiami?

Nasze stare matki szczupleją

Mów, co ci ślina na język przyniesie

Ktoś do kogoś, jakby sam do siebie

Stać się na powrót jednym z nich

Asymetrie

Użyć ich jako argumentu

Część III

Kot i mysz

Przynależny

Kalman Segal

Narracje

Andy Warhol

Mgła, Gór Słonych nie widać

Iwaszkiewicz

Nie odkładaj

Jeszcze

Opowieść zimowa

Do Yusefa Komunyaki

Część IV

My trzej, tamci trzej

Milena. Tupot samogłosek

Twarzą w twarz

Łysy blues

Luzem i w zaprzęgu

Refreny dzieciństwa

Z czasu do bezczasu

Uczepić się, odczepić

Niech się to dalej

Tymczasem tak to wytłumaczę

Otwarte okno

Część V

11.04.2006. Wasyl Machno

Wiersz

Nero

Do Györge’a Gömöriego

Alaska

W trzeciej osobie liczby pojedynczej

Hölderlin

Sobie już na nic

Madrygał

Dula

Długoterminowe prognozy mnie nie dotyczą

Część VI

Po długiej zimie do S.H.

Ten, który palcem wskazuje na siebie

Patrzeć i nic

Borys Pasternak

Gramatyka i teodycee

Poszóstnie przez Bieszczad

W centrum źrenicy

Podwójna herbata z mlekiem

Ten ktoś tu, coś tak jakby jednak

Niczego więcej

Kupuję ser, wymieniam olej

Część VII

Czemu? No, właśnie

To, tutejsze, w dławiącym nadmiarze

Czternastolatek idący bardzo długo

Selekcje

Corvus corax – kruk

Nigdy teraz

Jaki nadać temu tytuł?

Koda tamtego wiersza

Bez się

Będzie tak, jak wyjdzie

Orion

Od autora

Przypisy

Opieka redakcyjna: KRZYSZTOF LISOWSKI

Korekta: EWELINA KOROSTYŃSKA, MARIA ROLA, ANNA RUDNICKA

Projekt okładki i stron tytułowych: MAREK PAWŁOWSKI

Na okładce wykorzystano grafikę Leszka Rózgi Wenecja-Getto

Redaktor techniczny: ROBERT GĘBUŚ

Skład i łamanie: Infomarket

© Copyright by Janusz Szuber
© Copyright for this edition by Wydawnictwo Literackie, 2020

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-08-07171-7

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
tel. (+48 12) 619 27 70
fax. (+48 12) 430 00 96
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
Księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Grażynie

CZĘŚĆ I

.

Jeśli o to chodzi, to jest tu

Moje, na pozór zachłanne lata 60.,

ich schyłek, tuż przed dekadą ponurych tajfunów

(jak o moim tamtym chorowaniu

mawiał jeden z lekarzy),

kiedy dziadek Stefan odwiedził nas na Filtrowej,

a ja od niedawna z patentem dorosłości,

zaprosiłem go do Teatru Żydowskiego, bo gdzieś

kiedyś wspominał, jak od kolegów nauczył się jidysz.

To, że dziadek był bez słuchawek,

i jego ormiański po Zacharjasiewiczach nos, budziło

wyraźną sympatię podczas antraktu i potem w szatni,

kiedy po oddaniu numerka pomagałem

nałożyć obszerną pelisę, którą mu sprawiła

jego siostra Helena z renty wypłacanej jej teoretycznie w dolarach:

płaszcz podbity przytulnym błamem z nutrii,

kołnierz i czapka bobrowe nie dziwiły, wręcz przeciwnie,

podobnie jak to, że to jest tu, jeśli o to chodzi,

bo tamto ani tu, ani tam,

chyba że w jakimś wsobnym nigdzie,

które tak nazwane, powinno przecież także jakoś być.

Wtedy, w 1967, napisałem był wiersz pt. Biberlied,

który z gromadą innych rówieśników

nie dożył mego późnego debiutu.

.

Tu wszystko może być tytułem

Jakby wczesne lata sześćdziesiąte

ubiegłego stulecia i ja, dla niepoznaki

jeszcze niepełnoletni, strofowany przez kobietę

w średnim wieku, w pretensjach, która nagle wydała mi się

stara i nijaka, kiedy, w chybotliwym tu, zajadle

broniła swego miejsca w ogonku do stoiska z czymś

na pierwszy rzut oka bezużytecznym:

z mokrych wyklejanek wylatywały zmarszczone motyle,

a za ladą sklepowe piły kawę,

z warstwą fusów na dnie szklanek, służbowe

fartuchy niedopięte na ich wydatnych brzuchach,

więc po co ten sen, skoro zaraz po tym

jak sięgały do szuflady, żeby wydać resztę,

między kocimi łbami bruku błyszczy

drobna moneta i, po to, by ją podnieść,

trzeba by twardej jawy.

.

Przedwiośnie 1935

Podczas ostatniego widzenia z żoną

oświadczył, powołując się na życzliwego mu lekarza,

że jest systematycznie czymś truty.

Skóra na twarzy i rękach potwierdzała powyższe.

Ciało wuja Bolesława

odesłano z więzienia w Łomży

w zapieczętowanej trumnie.

Władze nabrały wody w usta,

bądź co bądź oficer z odznaczeniami,

koledzy blisko Marszałka,

opozycja przeciwnie, prezes miejscowego sądu

gdzie mógł dolewał oliwy do ognia.

Mecenasa Głuszkiewicza, obrońcę,

ktoś zastrzelił w kancelarii we Lwowie.

Miasto niechętnie patrzyło na skromny kondukt,

wiatr targał welony żałobnic. Złoty sygnet

wuja Bolesława z monogramem BD

dostałem po maturze w 1967 i tylko

przy myciu ściągam z palca.

.

Kutná Hora – Sedlec

A skąd tu ten aniołek,

Putto barokowe, tłuścioszek

Golutki z dołeczkiem w kolanie,

Na piramidzie kunsztownej

Bieluchnych piszczeli,

Które w szczękach bezdziąsłych

Aportują czaszki czyściutkie,

Gładziutkie, bez jednego włoska?

Ach, te leniwe słodkie czeskie morza,

A w nich pobożne ossuarium –

Rafa szalonych mnichów.

Tam nasze spotkanie Mirando, Xenio, Biserko,

Małgorzato, Anno: w nieoswojonym, wspólnym,

Jakimś pozaludzkim „my”.

.

Oktostych

Nieśliśmy wieniec na pogrzebie kuzyna,

ktoś nas zagarnął i ustawił za inną parą.

Pierwszy raz tak blisko siebie,

chodziła wyżej, do pierwszej technikum.

Jak na początek lata dzień wyjątkowo zimny,

ubrani lekko i kuso, stąd gęsia skórka u obojga,

wtenczas nie było w czym wybierać, sprawiano nam

tylko rzeczy niezbędne i praktyczne.

.

Rynek 14/1

Pierwsze piętro w domu przy rynku,

jakieś trzydzieści metrów od mego okna,

zajmował do 1916 pradziadek Maurycy,

przez sześć dni w tygodniu

po poobiedniej drzemce schodził na parter,

do gabinetu z osobnym wejściem od frontu,

tam, gdzie teraz jest karczma i automaty do gier,

a wcześniej, przez ponad pół wieku, fotograf,

aby między czwartą a szóstą przyjmować chorych

i ulżyć naturze skażonej przez grzech,

a stangret, który z rana wiózł doktora do szpitala

i wszędzie tam, dokąd zwykł był zaglądać,

przedzierzgał się w kamerdynera,

uciszał harmider w poczekalni,

topił nad świecą lak,

glancował klamki.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki