A nie masz nic zakrytego, co by się wyjawić nie miało, ani tajemnego, czego by się nie dowiedziano, abowiem coście w ciemnościach mówili, na świetle mówić będą.

Ewangelia według Świętego Łukasza

Gdzieś na tkaninie z Hekne widać też twoją twarz.

Astrid Hekne

Opowieść zapomniana

1611–1613

Ostrze przez karły wykute

Laugen zamarzła na całej swojej długości, saniami jechało się wygodnie, więc podróż z Butangen do Dovre zajęła Eirikowi Hekne i jego córkom zaledwie trzy dni. Był rok 1611, dolinę przecinały tylko nieliczne ubite drogi, ale lód skuwający rzekę czynił z przepraw saniami wycieczki przyjemne i często wesołe. Napotkani w śnieżnej zadymce ludzie sądzili, że pod skórą z rena siostry tulą się do siebie dla zachowania ciepła, ale gdy robili postój, by dać wytchnienie koniom, dziewczęta nie wysiadały z sań, zaś gdy je pytano, ile mają lat, odpowiadały, że przyszły na świat w roku 1595, tyle że Halfrid latem, a Gunhild bliżej Bożego Narodzenia. Zostawiali ciekawskich z wyrazem zaskoczenia na twarzach i ruszali dalej, a gdy odjechali na tyle daleko, by nikt ich nie mógł usłyszeć, całą trójką wybuchali śmiechem. Chichot bliźniaczek pobrzmiewał dźwiękiem podwójnym, był jak dzwon o płaszczu z wesołości i o sercu wykutym ze smutku, dwoisty niczym wszystko inne w ich życiu, lecz nie tak gorzki jak krótkie parsknięcia w chwilach, gdy jedna z sióstr miała na coś ochotę, a druga jej mówiła, by sobie po to poszła.

Pędzili konie dalej na północ i pod wieczór zatrzymali się niedaleko Sel, w gospodarstwie prowadzonym przez znajomych. Wtedy dopiero dziewczęta wygramoliły się z sań i na ziemi stanęły równocześnie cztery stopy. W pierwszej kolejności wygładziły fartuch, tak szeroki, że obie opasywał w talii, następnie zaś pokuśtykały do drewnianego domu, w którym czekało na nie szerokie łóżko.

Następnego dnia wstali równo ze słońcem, które zniknęło, gdy dojechali do wąskiej doliny Rosten, gdzie wszystko leżało spowite cieniem, a skalne ściany były tak niepokojące i nieprzyjazne, że musiał je wykuć w chwili wściekłości jakiś głęboko upokorzony olbrzym. Słoneczne promienie nie sięgały dna doliny i mówiło się, że letni dzień w Rosten nigdy nie jest cieplejszy od chłodnego październikowego poranka oraz że żyją tam jedynie istoty, które albo nie potrzebują światła, albo się go lękają. Góry wpadały tu prosto do rzek, które nigdy nie zamarzały i wypełniały koryto białą pianą. Eirik prowadził konie stromą ścieżką w górę, przez głęboki śnieg, pomiędzy głazami, które kiedyś stoczyły się z wysoka. Ojciec, zwierzęta, córki i sanie – wszystko było białe od szronu, bo zamarzały na nich kropelki wzburzonej wody, a rzeka szumiała tak głośno, że nic nie było słychać i nic nie trzeba było mówić, bo ludzie w Rosten zadawali sobie tylko jedno pytanie: kiedy wreszcie z Rosten wyjadą?

Wkrótce jednak krajobraz się przed nimi otworzył, słońce wróciło na niebo, a konie i ludzie poczuli się raźniej, bo w końcu dotarli do drewnianych zabudowań majątku Lie, gdzie przyjęła ich ciotka dziewcząt. Kobieta ta była obecna przy nieznośnie długim, trudnym porodzie w Butangen, który skończył się tak, że jej siostra umarła, a baby zleciały się do izby, by zobaczyć ten dziw wijący się w matczynej krwi Astrid Hekne Starszej: dwie dziewczynki zrośnięte biodrami.

Dziewczynki te skończyły teraz lat szesnaście i miały zamieszkać w drewnianej chacie na wzgórzach nad Lie, w odpowiedniej odległości od ludzi, przy drodze, którą jeździło niewielu. Chata została świeżo pobudowana z myślą właśnie o nich, ściany z bali były równe i szczelne, ładnie od środka ociosane, jaśniejące świeżością i pachnące sosną. Jedna izba do spania i jedna do pracy. Dziewczęta oporządziły się, żartując przy tym jak zawsze. Gdy Halfrid poprosiła Gunhild, by dorzuciła do ognia drewna, siostra jej powiedziała: „Dobrze, ale ty idź za to po wodę”.

Już od najwcześniejszego dzieciństwa bliźniaczki zaskakiwały i radowały cały ród Hekne swoimi pięknymi tkaninami. Ale w Butangen i okolicznych wioskach najwyżej ceniono użyteczność i proste wzory, zaś Eirik chciał wdrożyć córki w liczącą setki lat kunsztowną sztukę, którą – z tego, co słyszał – uprawiano dalej na północ. Mieszkając u ciotki, dziewczęta mogły poznać najstarsze mistrzynie z Bøverdalen, Lesja i leżących pomiędzy nimi osad. Mamroczące, skrupulatne, zgięte wpół i często opryskliwe kobiety, strażniczki wielu setek lat dziedziczonej z pokolenia na pokolenie wiedzy o wełnie, barwnikach roślinnych i wzorach nazywanych na cześć chmur i błyskawic, tkanych w sposób, którego nie dało się wyjaśnić słowem mówionym ani zapisać literami, a którego można się było nauczyć, tylko siedząc blisko mistrzyni przez wiele tygodni, patrząc i powtarzając jej ruchy.

Wiele kobiet zamieszkujących północne rejony Gudbrandsdalen uprawiało, nie zdając sobie z tego nawet sprawy, jedną z najbardziej wyrafinowanych form sztuki tkackiej w całej Europie. Siedziały miesiąc za miesiącem przed swoim warsztatem, prostą ramą, której nici wisiały na ciężarkach z przedziurawionych kamieni. W innych krajach rzemiosło to na mocy praw cechowych, a czasem i królewskich, uprawiać mogli wyłącznie mężczyźni, zaś tkaniny, które w północnej dolinie zwano plecionkami, w Europie nosiły miano tapiserii. Lecz przekonania ludzi w Europie obchodziły mieszkańców Gudbrandsdalen mniej więcej w tym samym stopniu, co zdarzenia na Księżycu, zaś każdy, kto wyraziłby jakieś w tej kwestii zastrzeżenia, szybko by odczuł, iż kobiety żyjące w tych stronach, tak ubogie. jak i bogate, nie nawykły raczej do uległości, są za to w stanie zgotować prawdziwe piekło najbardziej nawet cierpliwemu mężczyźnie.

Miesiąc za miesiącem kolejne mistrzynie odwiedzały siostry Hekne. Jasne dni schodziły im na tkaniu, ciemne wieczory – na przędzeniu przy palenisku, bo zawarty w wełnie tłuszcz miękł pod wpływem ciepła. Dziewczęta posiadły wiedzę o najrzadszych metodach pozyskiwania barwników, a ponadto – tak się mówiło – oglądały w półmroku tkaniny z czasów przedchrześcijańskich, dzieła opowiadające pradawne staronordyckie historie przy użyciu tajemniczych symboli i postaci zmiennoskórych czy istot będących w połowie człowiekiem, w połowie zaś zwierzęciem.

Te jednak nauki odbywały się w ciemnościach, zaś kolejnego poranka, przy pełnym świetle dnia, dziewczęta siadały do tkania obrazów przedstawiających motywy chrześcijańskie. Zawsze jedna przy drugiej, z szerokim, pięknie haftowanym fartuchem okrywającym talie i uda, a niezwykłe zdolności ich palców uwidaczniały się już w innym każdego dnia splocie warkoczy, które robiły sobie nawzajem o wschodzie słońca, zaś rozpacz, którą w sobie nosiły, albo jeszcze nie dojrzała, albo trwała tak długo, że obie zdążyły się z nią pogodzić.

Mistrzynie wkrótce zauważyły, jak szybko i sprawnie pracują dziewczęta. Wyjątkowa umiejętność tkania na cztery ręce pozwalała im przeplatać nici szybciej niż komukolwiek innemu, a wszyscy, którzy je widzieli, pojmowali nagle, czemu miejscowy termin określający tkaczkę, vevkjerring, oznacza również pająka. W drugiej kolejności mistrzynie zaczęły dostrzegać niezwykłą więź łączącą obie siostry. Wszystkie ich ruchy były idealnie skoordynowane, myśl jednej stawała się zaraz rozpoznawalna dla drugiej, niczym cień jej własnej myśli, gdy jedna siostra wpadała na pomysł, druga zaraz pomagała wprowadzić go w życie. Kiedy natomiast się poróżniły, praca im nie szła, bo tkały jak gdyby na przekór sobie nawzajem, tak że jedna nie mogła nic zrobić, bo druga zaraz ją powstrzymywała i niweczyła jej wysiłki, a że umiały też przewidzieć swoje ruchy i plany zemsty, żadna nie mogła się na drugiej odegrać, więc złość nie znajdowała ujścia, nierozegrana bitwa potrafiła zaś trwać póty, póki nie przerwała jej mistrzyni, wystraszona, że pięknie rozpoczęte dzieło zostanie do szczętu zniszczone.

Do tego czasu dziewczęta rzadko tkały własne wzory, zaś zagadkowość motywów, z której potem zasłynęły, a która miała w pełni się wyrazić w tak zwanej Tkaninie z Hekne, wyobrażeniu nocy oskrobanej, ostatniego dnia świata, gdy Ziemia zostanie oczyszczona do nagiej skały, zaś żywi i umarli ruszą na sąd ostateczny – ta zagadkowość jeszcze się u nich nie ujawniała. Całą zimę tkały trzech króli czy panny roztropne i nierozsądne i cieszyły się, gdy przyszła wiosna i lato roku 1612. Lato, które nadal trwało w najlepsze pewnej niedzieli pod koniec sierpnia.

Niedziela ta przeszła do historii. Gdyby opisane tu zdarzenia miały miejsce w sobotę, wszystko potoczyłoby się inaczej, bo niedziela to dzień, w którym mieszkańcy wsi mieli zwyczaj zbierać się w kościele. Wszyscy oprócz bliźniaczek, które z uwagi na swoją ułomność unikały raczej dużych zgromadzeń.

Dlatego też siostry nie widziały, jak lensman z Dovre robi coś nie do pomyślenia, czyli wpada do świątyni i przerywa nabożeństwo. I na tym nie koniec, mężczyzna nie zostawił bowiem swojego bojowego topora w kruchcie, ale zaniósł go przed ambonę, trzykrotnie uderzył drzewcem w podłogę i oświadczył, że kraj jest w stanie wojny. Od tego oto momentu.

Oddział kilkuset szkockich żołnierzy zszedł na ląd w Romsdalen i mijał właśnie wsie okolic Lesja w drodze do Dovre, lensman zaś obwieścił, że rozesłano wici na północ i południe doliny, a także do wszystkich dolin sąsiednich. Pastor oświadczył, że nabożeństwo zostaje odwołane, wierni opuścili kościół i jeszcze tego samego dnia każde gospodarstwo wystawiło do walki jednego mężczyznę, zaś majątki w głębi doliny poczęły powoli pustoszeć, ludzie uciekali do chat na górskich pastwiskach, zostawiając tylko pojedyncze uwiązane cielęta. W tamtych czasach wiedziano, że żołnierze mają zwyczaj brać sobie bez pytania żywność, sprzęt i kobiety, lecz jednocześnie zaczęły krążyć plotki, że ci Szkoci zawarli pakt z samym diabłem, zabijają wszystkich napotkanych na swej drodze ludzi, palą domy, z których ci ludzie wybiegają, prowadzą psy rozrywające uciekinierów na strzępy i ucinają racice mlecznym krowom, by bawić się widokiem zwierząt kuśtykających na zakrwawionych kikutach, więc najlepiej będzie zostawić uwiązanego na podwórzu cielaka i pootwierać drzwi oraz okna w nadziei, że przybysze zadowolą się jedzeniem i miejscem na spoczynek, oszczędzając gospodarstwo.

Siostry Hekne zostały w swojej chacie. Czy to dlatego, że pragnęły chronić cenną tkaninę, czy też były tak powolne w ruchach, że stanowiłyby łatwy łup, gdyby wróg zechciał ścigać je do górskich pastwisk, czy może po prostu nie chciały uciekać z powodów, które już wtedy przewidywały – nikt nie był z nimi na tyle blisko, by to odgadnąć.

Następnego dnia przez Dovre przetoczył się hałaśliwy oddział ponad trzystu żołnierzy. Najpierw psy, potem jadący konno oficerowie w hełmach, z pistoletami i rapierami, za nimi nieregularna gromada wprawionych piechurów i młodych chłopców, następnie trochę kobiet, płatnerzy oraz rymarzy, na końcu zaś ariergarda doświadczonych weteranów popędzających wszystkich, którzy próbowali się ociągać.

Żołnierze wybrali sobie rzadko uczęszczaną drogę na zboczu doliny biegnącą tuż obok chaty sióstr Hekne. Dziewczęta musiały słyszeć miarowe uderzanie obutych nóg o ziemię, rżenie koni i mamrotanie, zdające się trwać w nieskończoność. Oddział prawie już minął chatę, gdy nagle jeden z oficerów zatrzymał konia i w powietrzu zadźwięczał rozkaz. Dwaj młodzi mężczyźni dostali do ręki po rapierze, wyszli z szyku i ruszyli w stronę drewnianej chaty, ariergarda zaś zatrzymała się, by na nich poczekać.

Weszli bez pukania.

Zabawili w środku zastanawiająco długo.

Tak długo, że oficer miał już słać za nimi kolejnych ludzi, ale w tej właśnie chwili obaj wyszli z chaty z opuszczonymi rapierami i bukłakami pełnymi świeżej wody.

Co tamtego dnia powiedzieli sobie ci czworo, wiedzą tylko oni. Pewne natomiast jest to, że młodzi żołnierze bywają z reguły czujni i często strachliwi, można więc podejrzewać, iż mężczyźni w pierwszej kolejności spytali, czy siedzące przy warsztacie tkackim dziewczęta to Norny, boginie przeznaczenia przędące nić życia każdego człowieka. Staronordyckie opowieści nadal były bowiem często powtarzane na wyspach, z których młodzieńcy pochodzili.

Zarówno oni, jak i bliźniaczki musieli się zapewne czuć zaskoczeni faktem, że potrafią się nawzajem zrozumieć. Oficerowie w oddziale byli co prawda Szkotami, lecz żołnierze pochodzili z Orkadów i Szetlandów, należących do Norwegii przez całe sześć wieków krain, gdzie język staronordycki nadal był powszechny w mowie, choć wyspy znajdowały się już pod szkockim władaniem.

Oddział ruszył dalej i tego samego wieczora rozbił obóz na pagórkach Kråkvolden, godzinę marszu na południe od chaty sióstr Hekne, żołnierze rozpalili ognisko, po czym zaczęli pić i uprawiać zapasy, co stanowiło zapewne zwyczaj odziedziczony po nordyckich przodkach.

Żaden Norweg nie wiedział natomiast tego, że żołnierze ci nie planowali opanować ich kraju. Zdążali do Szwecji, gdzie mieli zostać najemnikami tamtejszego króla i walczyć po jego stronie w wojnie kalmarskiej. Po drodze nie palili ani nie zabijali, ale opinia potworów bardzo im się przysłużyła. Sprawa wyglądała bowiem tak, że wszyscy niemal żołnierze byli nieuzbrojeni, tylko nieliczni mieli doświadczenie bitewne, a większość oddziału stanowili wcieleni do wojska siłą ubodzy chłopcy, niektórzy wykupieni z więzienia, inni po prostu wyciągnięci siłą z domów.

Dowódca nazywał się Ramsay, pod nim służył zaś pułkownik Sinclair, który każdego ranka podpalał sobie na dłoni odrobinę prochu i wróżył z dymu, co też przyniesie nowy dzień. Norwegów się nie bali. Maszerowali przez ich tereny, bo taka podróż niosła mniejsze ryzyko niż morska przeprawa przez Skagerrak. Norwegia była splądrowanym, ubogim krajem, jałowym pustkowiem, którego wychudzeni mieszkańcy chowali się na widok obcych, tak przynajmniej uczyło ich dotychczasowe doświadczenie, czyż nie? Na ich drodze nie stanął ani jeden przeciwnik.

Tyle tylko że wieści nie rozchodziły się w tamtym czasie zbyt szybko, Ramsay i Sinclair nie mieli więc pojęcia, iż zasiadający w Kopenhadze król Christian zaledwie osiem lat wcześniej stracił zupełnie wiarę w to, by ten nieprzejezdny, zimny, deszczowy i wietrzny kraj na północy byli w stanie obronić najemnicy, dlatego też wrócił do starego systemu zwanego leidang, organizacji wojsk na zasadzie pospolitego ruszenia. System ten nakładał na gospodarzy nie tylko obowiązek wystawiania żołnierzy do walki, lecz także uzbrojenia każdego majątku w broń palną. O postawieniu kraju w gotowość bojową informowały rozsyłane z góry zaplanowanymi trasami listy w drewnianych cylindrach zwanych „wojskowymi strzałami”, jeden ich koniec był przypalony na czarno, do drugiego zaś przytwierdzano miniaturową szubieniczną pętlę mającą przypominać, że gospodarz, który zaniedba obowiązek leidangu, zostanie powieszony na krokwi własnego domu, a jego majątek będzie podpalony.

Mężczyźni więc stawiali się do walki.

Wojskowe strzały dotarły do każdego najodleglejszego zakamarka Gudbrandsdalen już we wtorek i pięciuset chłopów żołnierzy zebrało się o dzień drogi na południe od Szkotów, na przesmyku Kringen, gdzie skaliste zbocze wpadało prosto do Laugen, zaś jedyne możliwą trasę przemarszu stanowiła wąska i kręta dróżka. W środę dotarli tam Szkoci, a ścieżka okazała się tak ciasna, że nie mogli maszerować ramię w ramię. Musieli więc iść dalej gęsiego, gdy zaś oddział rozciągnął się na całą swoją długość, w powietrzu zadźwięczał strzał i pułkownik Sinclair padł martwy. Tym, co ugodziło go w czoło, był guzik od ozdobnego kaftana, rodowe srebro przetopione na kulę, którą wystrzelono z wyposażonego w zamek kołowy arkebuza długości dwóch niemal metrów, strzelcem zaś był mieszkaniec Ringebu, człowiek przekonany, iż tylko srebro może zabić tego, kto sprzymierzył się z diabłem. Jedyną, choć marną pociechą dla Sinclaira mogło być to, że przez kolejne stulecia uważano go za dowódcę oddziału, ponieważ jechał na samym przedzie.

Szkoci zostali zaatakowani z góry, bronią palną, włóczniami i toporami bitewnymi. Trzy godziny później połowa najemników była już martwa. W bitwie padła tylko garstka Norwegów. Szkotów, którzy przeżyli, poprowadzono na południe i zamknięto w stodole. Lensman wydał rozkaz, by powieść ich aż do twierdzy Akershus i oddać tam w ręce królewskich, ale był sierpień, wszyscy mieli pełne ręce roboty przy żniwach, a gdy nocą wśród zwycięzców zaczęła krążyć wódka, podniosły się szepty, że konieczność eskortowania jeńców tak daleko wymagać będzie wielu strażników, zapasów i ekwipunku, poza tym wszystko potrwa tak długo, że ziarno zgnije na polach i zimą przyjdzie głód. To przecież niemożliwe, by król tak właśnie chciał się odwdzięczyć swoim poddanym za obronę kraju przed najeźdźcą.

Następny poranek przyniósł pierwsze próby ucieczek, kłótnie pomiędzy strażnikami i jeńcami, potem sami strażnicy zaczęli się sprzeczać między sobą, a wszystko skończyło się tak, że Szkotów wyprowadzono ze stodoły dwójkami i zabito strzałami oraz ciosami włóczni.

W ciszy, która potem nastała, zaczął się rodzić wstyd i strach.

„Dopomóż nam, Boże. Co myśmy zrobili. Wielki Boże. Co myśmy zrobili”.

Przerazili się sobą samymi. Tym, jak wielkie drzemie w nich okrucieństwo.

Oto, do czego jesteśmy zdolni. Nawet ja. Nawet ty.

Śmierci uniknęło osiemnastu ludzi, z czego trzech zostało odprowadzonych do Akershus, gdzie przedstawiciele władz wszystkie te wypadki zapisali, po czym zamknęli księgę. Było to wielkie zbrojne zwycięstwo, po którym nastąpiła masakra, i nikt nie lubił, gdy się przypominało krwawą łaźnię przed wejściem do stodoły. Minęło osiemdziesiąt lat, nim znów wspomniano na piśmie o Szkockim Pochodzie. Wrócił on wtedy do życia w wierszach i pieśniach, często wychwalających bohaterstwo obrońców kraju. Wyjątek stanowiła ballada, która dość szybko poszła w zapomnienie, traktowała bowiem również o tamtej straszliwej masakrze. Jedną z jej strof poświęcono młodemu chłopcu, który został oszczędzony. Wedle słów ballady, młodzieniec wyrwał się strażnikom, by samemu pójść ku uniesionej włóczni, mówiąc po norwesku:

„Gdy każdy z nas na sądzie przed Bogiem stanie duchem, niech będzie zapisane, żem Halfrid Hekne druhem”.

Można chyba przypuszczać, że to ten sam chłopak pojawił się w Lie kilka dni po bitwie. Miał paskudną ranę od noża i oświadczył, iż gotów jest pracować w gospodarstwie za wikt i opierunek. Jego brat został zabity pod Kringen, obaj pochodzili z ubogiego gospodarstwa na Hebrydach i popłynęli na Szetlandy za pracą – to tam znaleźli ich oficerowie werbujący siłą młodych mężczyzn. Oficerowie ci nie mieli prawa ich ze sobą zabierać, mieli za to broń, której nie posiadali bracia. Gospodarze z Lie uwierzyli słowom chłopaka, dali mu kosę, siekierę, motykę i łopatę. Codziennie nosił wodę, drewno i jedzenie do chaty sióstr Hekne, lecz co dokładnie wydarzyło się następnej wiosny – to pozostaje niejasne. Ciotka dziewcząt dopilnowała, by sprawa nie trafiła na ludzkie języki, a jedynym człowiekiem spoza wsi, któremu o wszystkim opowiedziano, był Eirik Hekne. Ojciec bliźniaczek przybył do majątku w okolicach Bożego Narodzenia, by zabrać córki do domu, do tego zaś czasu rana zdążyła się już zagoić. Przynajmniej ta rana, z której sączyła się krew.

Ciotka powiedziała, że z chaty sióstr dobiegł nagle krzyk, krzyk obu dziewcząt, tak głośny i przeszywający, że zadźwięczał w całym gospodarstwie. Krewni zerwali się na równe nogi i popędziwszy na miejsce, znaleźli bliźniaczki przerażone i zalane krwią. Nie chciały powiedzieć, co się takiego stało, oświadczyły jedynie, że się skaleczyły i że nikt inny nie ponosi za to winy. Zrobiło się straszne zamieszanie, ranę trudno było opatrzyć i dopiero po południu zorientowano się, że młody Szkot gdzieś zniknął, ukradłszy dość jedzenia, by wystarczyło mu w drodze aż na wybrzeże. Najdziwniejsze były oczywiste ślady sugerujące, że chłopak w pewnym momencie wrócił do spichlerza i odłożył część jedzenia na miejsce, co uznano za znak, że początkowo planował zabrać ze sobą kogoś jeszcze, lecz potem porzucił zarówno sam plan, jak i drugiego uciekiniera.

Rana źle się goiła i dziewczęta długo leżały w gorączce, zaś to, że w ogóle przeżyły, zawdzięczały zdaniem ciotki faktowi, iż skaleczyły się ty samym nożem, którego używały do tkania, podarowanym im przez jedną z kobiet z Bøverdalen. Nóż ten był nie tylko „cudownie odnaleziony”, to jest upuszczony na gołą ziemię, a potem dostrzeżony i podniesiony dopiero, gdy poszedł w zapomnienie, ale również tak ostry, że w majątku nazywano go wykutym przez karły, mityczne istoty żyjące pod ziemią. Takie noże istniały w każdej wsi, rozsyłano je po gospodarstwach, bo miały podobno moc leczenia chorych zwierząt i ludzi, zaś ciotka bliźniaczek była przekonana, że ocaliły one życie właśnie dzięki pochodzeniu ostrza z takiej podziemnej kuźni.

Po tym zdarzeniu pomiędzy siostrami Hekne zapanowało niezwykłe dla nich milczenie. Po raz pierwszy zaczęły tkać osobne obrazy, z których dwa pierwsze miały wyobrażać podobno ich gorączkowe wizje. Niektórzy twierdzili, że szkocki chłopak wrócił do nich pewnej nocy i zostawił Halfrid jakiś prezent, przedmiot, który dziewczyna ceniła potem ponad wszystko inne. Nikt jednak nie wiedział, co to takiego było. Ojciec zabrał bliźniaczki do domu, a pod lodem, po którym jechali, rzeka Laugen płynęła nadal ku morzu, niosąc ze sobą kolejną tajemnicę z Gudbrandsdalen.

Po powrocie do Butangen dziewczęta zamieszkały w nowo wybudowanym w Hekne budynku. Postawiono tam warsztat tkacki, przy którym bliźniaczki spędziły resztę swojego życia. Tkanina z Hekne została podarowana po ich śmierci kościołowi i stanowiła najbardziej kunsztowną i zagadkową ze wszystkich ich prac. Później, gdy w kościele zawisły odlane i nazwane na cześć dziewcząt Siostrzane Dzwony, ludzie zaczęli się domyślać, skąd bierze się wielka moc stanowiąca o ich nierozłączności. Rozumieli, że spaja je ze sobą ta sama siła, która niegdyś spajała ze sobą bliźniaczki. Lecz jak rozpaczliwa potrzeba ucieczki się z tą nierozłącznością wiązała – tego nie był w stanie pojąć nikt, kto nie wiedział, co się wtedy stało na północy doliny. Dlatego też nieliczni tylko pojmowali, jak potężne moce doszły do głosu na łożu śmierci sióstr Hekne, gdy Gunhild ujęła dłonie Halfrid w swoje ręce i rzekła:

„Ty podziergasz szeroko, ja podziergam wąsko, a jak wszystko już będzie utkane, obie tu wrócimy”.

Opowieść pierwsza

Dzieci Srebrzystej Zimy

Oset

Niektórzy ludzie są uparci po śmierci tak samo jak za życia.

Kai Schweigaard schylił się i oparł kolano na Biblii. Zazwyczaj nie porządkował jej grobu w sutannie, ale teraz zauważył, że musiało przywiać tu oset, który wyrósł pomiędzy wrzosem i jaskrami. Nie pojmował, jak chwast dotarł aż tutaj, oset rósł tylko po drugiej stronie cmentarnego muru, wokół starych, nieoznakowanych nagrobków przestępców i samobójców.

Roślina, która tu wykiełkowała, była piękna. Niby bez życia, ale z liśćmi o barwie głębokiej zieleni i z cierniami.

Pod wieloma względami podobna do niej.

Schweigaard zrobił mały dołek w ziemi, wytrząsnął tam kilka nasion i ostrożnie je przyklepał. Wstał i wytarł okładkę Biblii.

Niektórzy mówią, że trzeba iść przed siebie i patrzeć w przyszłość.

Ale ludzie ci nigdy nie przyczynili się do niczyjej śmierci. Ani do śmierci dwóch czy nawet trzech osób, bo to tę liczbę powtarzał sobie w myślach, znęcając się nad sobą najbardziej. Niewątpliwie należało liczyć Gerharda Schönauera, zapewne też Astrid Hekne. I może ich syna, Edgara, którego ciało spoczęło w nieoznakowanym grobie gdzieś w Kristianii.

Podmuchy wiatru rysowały się zmarszczkami na powierzchni Løsnesvatnet i docierały stamtąd aż do niego. Był pogodny sierpień, powiewy z południa niosły ze sobą zapach od mokradeł. Jeden z takich ciepłych oddechów musiał też przywiać ze sobą oset aż na grób Astrid.

Od czasu do czasu czuł, że dzieje się z nim coś dziwnego. Że jego stopy zapadają się w cmentarną ziemię. Że coś go wzywa. Lecz gdy się odwracał, nie widział nikogo. Mimo to wyczuwał czyjąś obecność, podobnie jak jego parafianie, którzy od lat twierdzili, że słyszą zatopiony w Løsnesvatnet kościelny dzwon, nawołujący z głębin swoją siostrę.

Skrzypnęła żelazna cmentarna furta. Weszła przez nią Oddny Spangrud. Kobieta, którą pomimo osiemnastu lat pełnienia funkcji wciąż nazywano „nową akuszerką”, przychodziła do niego najwyraźniej z jakąś sprawą.

Zebrała fartuch w dłoniach i dygnęła.

– Panie pastorze?

– Tak?

– Przynoszę wiadomość od starej akuszerki. Od Framstadowej. Chciałaby o czymś panu pastorowi koniecznie powiedzieć. Ale nogi ma już za słabe, by tu sama przyjść.

Schweigaard skinął głową i odrzekł, że wybierze się do niej tego samego lub kolejnego dnia. Oddny Spangrud podziękowała i odeszła.

Była dobrą akuszerką. Porządnie przeszkoloną. I pewnie odziedziczyła po Framstadowej kleszcze położnicze, narzędzie, którego oficjalnie nie wolno im było używać, choć lekarz okręgowy rozsądnie patrzył na to przez palce.

Kai Schweigaard odwrócił się i ruszył na plebanię. Już za progiem poczuł zapach obiadu gotowanego przez panią Bressum i postanowił jednak od razu iść do Framstadowej. Godzinny spacer do chaty akuszerki i kolejna godzina drogi powrotnej dobrze mu zrobią, bo trzeba było prawdziwego głodu, by przełknąć posiłki, które ostatnio przyrządzała gospodyni.

Był rok 1903, lecz Kai Schweigaard wciąż bardzo przypominał tamtego młodego pastora, który przybył do wsi wiosną roku 1879. Nadal trzymał się prosto, zdrowie mu dopisywało, był silny, lecz od pracy duchowej, nie fizycznej, bystry i niezmordowany niczym dorosły sokół łowczy. Miał skronie przyprószone siwizną, głębokie bruzdy na czole i pasował do swojej posługi jak młot wykuty idealnie do określonego zadania. Po śmierci Astrid jego uparty charakter i porywcze usposobienie nieco się utemperowały, a fanatyczną praworządność zastąpiła wspaniałomyślność. Nadal jednak potrafił znienacka walnąć pięścią w stół, przywołując do porządku rozpitych ojców rodzin lub obłudnych znachorów, pracował z reguły w swoim gabinecie od wschodu słońca do późnego wieczora, robiąc sobie tylko krótką przerwę w porze obiadowej. Obiady zaś spożywał, ponieważ nie miał serca wymówić posady pani Bressum, albo przesolone, albo zupełnie bez smaku.

Gospodynię odziedziczył po poprzedniku, przez pierwszych dziesięć lat była kobietą apodyktyczną i zgryźliwą, z wiekiem stała się jednak nieprzewidywalna i zaczęło jej się mieszać w głowie. Zapominała, który jest rok, coraz to żyła w przeszłości i nazywała Schweigaarda „nowym pastorem”. Gdy przed sześcioma laty na obowiązkową inspekcję parafii przyjechał prezbiter, miano mu podać świeży pasztet z wątróbek, lecz pani Bressum, chcąc zaoszczędzić, zakupiła na tę okazję wątrobę rekina polarnego, z której zazwyczaj wyłącznie pozyskiwano tran, do tego jeszcze zjełczałą. Już przy drugim kęsie Kai zmuszony był stwierdzić, że wątroba zjełczała już jakiś czas temu.

Było to ostatnie wydarzenie na plebanii mogące od biedy nosić nazwę przyjęcia.

Minęło wiele lat. Niosły ze sobą wyśpiewywanie psalmów, dźwięki organów, chrzty i zgony. Od listopada do marca pastor bywał przeziębiony i pokasływał, stawy i kark bolały go od ślęczenia nad papierami i pisania kazań w chłodnym gabinecie. Z takimi dolegliwościami musiał się liczyć każdy duchowny.

Ale potem zawsze przychodziło lato. Długie, gorące lato w Gudbrandsdalen, gdy powietrze drży z gorąca pomiędzy zboczami doliny, a owady bzyczą nad sitowiem. Co drugi wieczór wypływał wtedy Pastorówką łowić ryby, wiosłował długimi ruchami, chcąc rozruszać sztywne po zimie barki i ramiona. Zaglądał często na grób Astrid, zawsze zachodząc do niej w drodze powrotnej, jeśli udało mu się złowić dorodnego pstrąga.

Chętnie tam wówczas przystawał. Przed jedynym człowiekiem, któremu mógł się czymś pochwalić.

Wiosną roku 1881, w Klinice Położniczej w Kristianii, poróżnił się z Bogiem i od niego odwrócił. Z czasem doszli jednak z Panem do pewnego porozumienia i Schweigaard zobowiązał się pomówić z nim ponownie za czterdzieści lat. Obiecał, że jeśli do tej chwili objawi mu się jakiś głębszy sens śmierci Astrid Hekne, stanie się na powrót człowiekiem wierzącym. Tymczasem zaś miał zarządzać Butangen, kierując się własnym rozsądkiem, przyszło mu bowiem odbywać posługę w odległym zakątku kraju, o którym Bóg może i nie zapomniał, ale bez większych sprzeciwów pozwolił mu wydzierżawić go sobie.

Pierwszy rok po śmierci Astrid był spowity mrokiem i pozbawiony sensu, praca zupełnie mu nie szła i wszystko, co robił, zdawało się daremne. Z początku tak mu się czasem mieszało w głowie, że potrafił zapomnieć o jej śmierci i kiedy widział przed sobą coś pięknego, ogarniała go chęć, by jej o tym powiedzieć, a potem docierało do niego nagle, że Astrid już przy nim nie ma i nigdy nie będzie.

Złość i rozpacz męczyły go też przez kolejne lata, często pozwalał im znów płynąć wartkim strumieniem, przebijać tamę w jego duszy, w której bez przekonania łatał kolejne pęknięcia. Była to złość i rozpacz zimy, którą ludzie we wsi nazywali Srebrzystą, zimy, kiedy zniknęły kościelne dzwony – Halfrid wywieziona do Niemiec, a Gunhild zatopiona w głębiach Løsnesvatnet.

Przywiózł Astrid do domu w trumnie, sam zaś wrócił z poczuciem obowiązku dającym mu siłę i wyznaczającym jego życiu kierunek. Jehans siedział w saniach na jego kolanach, ubrany w wełniany sweterek, który Astrid zrobiła na drutach w miesiącach przed porodem. Schweigaard poprzysiągł chronić maleńką istotę, a później starał się chłopca uczyć i wychowywać. Przez wiele lat mu się to zresztą udawało.

Jehans należał do rodu Hekne i musiał dorastać w rodzinnym majątku. Panował tam jednak rozłam i niezgoda co do Astrid i jej buntu wobec wszelkich zasad, rozłam pozostający nie bez wpływu na to, jak traktowano Jehansa. Chłopca karmiono kozim mlekiem i nikt go nigdy nie brał na kolana. Gdy tylko skończył dwa lata, posłano go do Halvfarelia, gdzie dwoje starych dzierżawców wychowywało go w ubogiej zagrodzie jak własne dziecko.

Schweigaard śledził cały czas losy chłopca, pilnując, by nigdy mu niczego nie brakowało. Zabierał go na niedziele i święta do siebie i tam próbował pielęgnować w nim moce i zdolności, których istnienia u tego dziecka był pewien. Łączące ich więzy zostały jednak brutalnie przerwane, gdy Jehans skończył lat piętnaście.

Do dziś pastor od czasu do czasu czuł nawracający żal. Wspomnienia nie powodowały już tak straszliwie dotkliwych jak niegdyś ukłuć bólu. Lubił siedzieć przed kominkiem na plebanii, palić fajkę i czytać, często przy otwartym oknie, tak by czuć jednocześnie ciepło bijące od ognia i podmuch wilgotnego, orzeźwiającego wieczornego chłodu. Czasami czuł też, jak ona się do niego zbliża – Astrid, nieznaczne drgnienie cienia, powiew firany. Gawędził z nią w takich razach, czuł się wówczas wręcz szczęśliwy, a ona czasem coś do niego szeptała, innymi znów razy była całkiem martwa. Schweigaard wiedział, że dawno powinien już zostawić żałobę za sobą. Ale dla człowieka dręczonego wspomnieniami zawód pastora jest najgorszy ze wszystkich. Przy pogrzebach wygłaszał mowy słynące z mądrości i zaangażowania, a to dlatego, że każda trumna, którą opuszczano przed nim do ziemi, jawiła mu się jako trumna Astrid Hekne. W każdej jego przemowie o zmartwychwstaniu to ona powstawała z grobu. Po każdym pogrzebie Schweigaard był wycieńczony, choć nie dawał po sobie niczego poznać parafianom. Siadał w samotności, głęboko oddychał i milczał, potem zaś, niezależnie od pory roku, wychodził do sadu i patrzył na wieś, która stała się jego domem, wzrokiem szukając jednocześnie jakichś zmian i poczucia bezpieczeństwa w tym, co niezmienne.

Przebrał się w wełniany sweter i spodnie, na głowę włożył kapelusz z wąskim rondem. Lubił odwiedzać uboższych mieszkańców swojej wsi i nie zwykł zajeżdżać do nich saniami czy powozem, chyba że pragnął zamanifestować swoją pozycję i autorytet przed bogatszymi, krnąbrnymi gospodarzami. Słynął z szybkiego kroku i zdecydowanych słów, podobnie zresztą jak ze skromności i oszczędności, które widać było też na samej plebanii. Majątek pastora składał się w istocie z dwóch części: stał tam duży, malowany na biało budynek, w którym mieszkał Schweigaard – dwustuletni dom o zdecydowanie zbyt wielu pustych pokojach, z masztem flagowym, sadem i przestronnym podwórzem, wokół którego postawiono kilka mniejszych zabudowań. Dalej zaś, ukryte za rzędem wierzb, leżało właściwe gospodarstwo, mające za swój jedyny cel zapewnienie rodzinie pastora wyżywienia i transportu. To tam mieściła się stajnia, szopa na wozy, obora i mieszkanie zarządcy, to stamtąd dochodził do nozdrzy Schweigaarda zapach krowiego łajna i koni, a do jego uszu – gdakanie kur i gwar ludzkich głosów.

Gdy dotarło tu chrześcijaństwo, mieszkańcy wsi oddali Kościołowi najlepszy kawałek ziemi. Majątek pastora, zwany Prestangen, położony był bardzo korzystnie, na samym szczycie szerokiego zbocza, którego pola i łąki rozciągały się aż do brzegów Løsnesvatnet. Zbocze to było dość strome, lecz jednocześnie równe, bez kotlin i głazów narzutowych, dlatego też w tym właśnie miejscu pobudowano największe majątki w okolicy. Kai Schweigaard skręcił tymczasem w jedną z kamienistych ścieżek wijących się wzdłuż koryta Brei i ruszył do tej części wsi, gdzie zagrody dzierżawców i małe drewniane chatki wybudowano przy mizernych skrawkach pól sięgających aż do rzecznych brzegów. Gdzieniegdzie było tu tak stromo, że ludzie mogli pracować tylko z tyłkami zwróconymi w dół zbocza, inaczej pospadaliby na głowę do wody.

Oto było Butangen i oto byli jego mieszkańcy.

Każdy z nich żył i służył swój czas, a potem czas ten dobiegał końca, tak samo jak w przypadku drewnianego ogrodzenia czy pługa.

Pastor przystanął przy strumieniu, w miejscu, w którym rozwidlała się droga. Jedna ze ścieżek biegła obok najuboższych zagród dzierżawców, między innym Halvfarelia, gdzie mieszkał Jehans razem z Adolfem i Ingeborg, swoimi opiekunami. Ta ścieżka prowadziła dalej na górskie pastwiska. Lecz dróżka, którą miał ruszyć dalej Schweigaard, była wąska i wiodła przez świerkowy las. Ku ukrytej przed światem chatce, gdzie miał do załatwienia ukrytą przed światem sprawę.

Napełnił manierkę wodą z rzeki i pociągnął kilka łyków. Z miejsca, w którym stał, rozciągał się jeszcze dobry widok na wieś i jak zawsze, gdy patrzył na to, co znane, ogarnęła go jakaś tęsknota, zupełnie jakby oczekiwał czegoś od miejsca, w którym żył. Zupełnie jakby Srebrzysta Zima odcisnęła na Butangen swoje piętno. Jakby drzewa, skalne rumowiska, pola i rzeka wiedziały o czymś, czego nie chciały zdradzić. Jakby cała ta przyroda czegoś od niego chciała, mając przy tym pełne prawo to żądanie w końcu wyegzekwować.

Brało się to pewnie stąd, że cała wieś była naznaczona czynami pastora. Na skarpie pomiędzy plebanią a Løsnesvatnet stał niegdyś kościół, po którym zostało już tylko wspomnienie. Jego miejsce zajmował teraz biały gmach, który na zawsze zwany będzie „nowym kościołem”, tak samo pozbawiony wyrazu jak świątynie wznoszone na amerykańskiej prerii. Bardziej już podobała mu się dzwonnica, zbudowana na planie kwadratu piętrowa wieża bez okien, która pierwotnie miała stać się domem dla Siostrzanych Dzwonów. Służyła teraz za kostnicę, gdzie na czas zimy składano ciała zmarłych mieszkańców wsi, rząd za rzędem trumien czekających w ciemnościach, aż ziemia rozmarznie na tyle, by dało się wykopać groby.

Nie wisiały tam natomiast żadne dzwony, pomimo obietnicy, którą złożył kiedyś Astrid, zaś tym, co zdawało się żądać od pastora najwięcej, było samo jezioro Løsnesvatnet, wyznaczające nie tylko granicę pomiędzy wsią a światem zewnętrznym, ale też jego osobistą. Z okien plebanii nie widać było dopływu ani ujścia tego wąskiego zbiornika. O zmierzchu Løsnesvatnet rozciągało się ciemne i połyskliwe pod lesistym przeciwległym brzegiem, czasami zaś jego powierzchnia marszczyła się zgodnie z kierunkiem wiatru, wieszcząc niepogodę.

Wiedza o tym, co kryje się na dnie jeziora, budziła w nim trwały niepokój. Czasem łapał się na myśli, że jeśli wydobędzie dzwon z Løsnesvatnet, to może choć w jakimś stopniu odpokutuje swoje winy. Wielu zresztą tej sztuki już próbowało. Jehans, w wieku lat zaledwie dwunastu, zbudował razem z kolegą tratwę, wierząc, że uda im się odnaleźć dzwon i podnieść go z dna. Ale to było kiedyś. Zanim jeszcze chłopak porzucił dziecięce marzenia.

Kilka lat wcześniej wieś odwiedzili noszący się z tym samym zamiarem Niemcy, podobno dlatego, że na śmiałka, który zdoła połączyć na powrót oba dzwony, oczekiwała w Dreźnie sowita nagroda.

Tylu już próbowało i tylu poniosło klęskę, a fakt ten dawało się wyjaśnić jedynie starą przepowiednią. Głosiła ona, że tylko samobracia – chłopcy z jednych rodziców, pomiędzy którymi nie przyszła na świat żadna dziewczynka – zdołają podnieść Gunhild z dna i zrobić w ten sposób pierwszy krok ku ponownemu połączeniu Siostrzanych Dzwonów.

Teraz, gdy pastor szedł po moście na Brei, od lat wytrzymującym ciężar wyładowanych wozów i napór wiosennych nurtów, przypomniała mu się inna złożona Astrid obietnica. Kiedy burzono stary kościół, poprzysiągł jej, że będzie szukał Tkaniny z Hekne.

Mówiono, że przedstawiała ona dzień sądu ostatecznego. Że widniały na niej upiorne istoty, w połowie ludzie, w połowie zaś ptaki i że istoty te pluły płomieniami, podpalając wszystko, co się pod nimi znajdowało. Jeśli wierzyć legendom, tkanina miała również uprzedzać mieszkańców wsi o wielkich katastrofach: osunięciach ziemi, zarazach, powodziach i pożarach lasów.

Schweigaard w takie rzeczy nie wierzył, choć wiele wydarzeń w Butangen wystawiało na ciężką próbę zarówno jego pojmowanie świata, jak i wiedzę teologiczną. Spokoju nie dawała mu natomiast sama teoretyczna możliwość istnienia magicznej tkaniny, możliwość ta pędziła jego myśli w ciemne zaułki, sprawiając, że zbaczały ze swoich zwykłych torów. Bo jakby to było otrzymać przestrogę o nadchodzącej katastrofie w chwili, gdy mogłoby to coś zmienić? Czy uwierzyłby w taki znak wtedy, w roku 1880, kiedy popełnił tamten straszliwy błąd?

Mówiono, że Tkanina z Hekne zniknęła z kościoła, mimo że drzwi były zamknięte na klucz. Takie tajemnicze, fantastyczne historie budziły w nim potrzebę odkrycia, co się stało naprawdę. Tak sobie to przynajmniej tłumaczył przed laty, gdy zaczął tkaniny szukać.

A szukał wszędzie.

Na początku przeczesał każdą kondygnację każdego budynku Prestangen, łącznie z piwnicami. Zajrzał nawet pod stojący na podwyższeniu spichlerz i wspiął się na strych, przeszukał wszystkie schowki i pełzał na czworakach tam, gdzie strop był za niski, by się wyprostować. W efekcie odnalazł parę wysłużonych końskich derek, jego ubrania przesiąkły zapachem pleśni, a za kołnierz wpadło mu kilka stonóg.

Obietnica pozostawała jednak obietnicą. Zaś obietnice złożone zmarłym mają to do siebie, że potrafią się rozwinąć w obsesje.

W każdym gospodarstwie, które odwiedzał, próbował, nie zawsze równie elegancko, skierować rozmowę na temat gobelinów czy też plecionek lub tkanych obrazów, jak nazywali je miejscowi. Raz całkiem się zapomniał i zamarł w paradnej izbie, wlepiając oczy w tkaninę, która mogła przypominać tę poszukiwaną, bo przedstawiono na niej sześć wielkich ptaków z rozłożonymi skrzydłami. Żaden z nich nie pluł ogniem ani nie miał ludzkiej twarzy, lecz Schweigaard i tak się na nie gapił, w nadziei, że dostrzeże coś więcej, aż w końcu trzy pogrążone w żałobie córki zaczęły pochrząkiwać i oświadczyły, że już dawno stoją przed nim gotowe, by uzgodnić treść mowy na pogrzeb ich ojca.

W innym znów domu pastor uniósł żałobny całun i pod niego zajrzał, zdawało mu się bowiem, że dostrzegł na jego odwrocie ozdobny haft, okazało się jednak, że to tylko złudzenie.

Zmarły nic na to nie powiedział. Choć pewnie pomyślał swoje.

Wkrótce już cała wieś gadała, że proboszcz interesuje się tkanymi obrazami, co spowodowało, że otrzymywał – i kierowany poczuciem wstydu przyjmował – oferty kupna przeróżnych kilimów i makatek, które zaczął wieszać na ścianach swojego salonu.

Jedynym majątkiem, którego nie odwiedzał, było Hekne. Ale wiedział, że tkaniny i tak tam nie ma – bo gdyby była, z pewnością zostałaby odnaleziona przez Astrid.

W końcu postanowił działać metodycznie i zaczął szukać dokumentów z czasów, kiedy gobelin mógł zaginąć. Dotarcie do nazwisk duchownych sprawujących wtedy posługę w Butangen nie było wcale trudne. Większym problemem okazało się dla niego odczytanie bardzo oględnych zapisków poprzedników, niezmiennie sporządzonych kwiecistym językiem i kunsztownym, gotyckim charakterem pisma, nierzadko z długimi przerwami w datach poszczególnych notatek. Po wielu mozolnych godzinach spędzonych w archiwum biskupa Schweigaard odnalazł w końcu dwie istotne informacje.

Pierwszą z nich było to, że pastor pełniący we wsi posługę za życia sióstr Hekne nazywał się Sigvard C. Krafft. Był proboszczem w Butangen od roku 1591 do 1620, kiedy to duchowe powołanie powiodło go na daleką północ. Człowiek ten nie pozostawił po sobie żadnych dokumentów i Schweigaardowi nie udało się nic więcej na jego temat dowiedzieć, pomimo wielu żarliwych listów posłanych do północnych diecezji. Wyglądało na to, że Krafft zniknął bez śladu, zupełnie jak Tkanina z Hekne niemal dwieście lat później.

Drugim poprzednikiem, który wzbudził zainteresowanie Schweigaarda, był niejaki Ørnulf Nilssøn, proboszcz Butangen od 1813 do 1816 roku. Musiał być to człowiek skrupulatny i obowiązkowy, zaś w archiwum biskupa w Hamarze, nadzwyczaj zakurzonym, aż Schweigaard kichał w nim właściwie bez przerwy, znajdowało się pismo stanowiące dowód, że musiał on przyjechać do Butangen z mniej więcej taką wolą działania jak kiedyś on sam, bowiem słowo „niezwłocznie” powtarzało się w jego zapiskach raz za razem:

„Skoro przypadł mi obowiązek niesienia pomocy tej nieurodzajnej i bezbożnej parafii, opracowałem listę niezbędnych przedsięwzięć, które tu niezwłocznie planuję. 1. Niezwłocznie przeprowadzić renowację kościelnego inwentarza, łącznie z odświeżeniem farby na ambonie, albowiem stara popękała. 2. Niezwłocznie spalić pogański gobelin, by obrazy z dawnych podań nie straszyły już młodych rekrutów uchylających się od służby wojskowej w przekonaniu, że czeka ich spotkanie z upiornymi Ptakami Ognia. 3. Położyć kres zakazanemu już od lat barbarzyńskiemu zwyczajowi chowania zmarłych pod kościelną podłogą. 4. Wprowadzić nieświadomych rolników w błogosławieństwa uprawy ziemniaka. 5. Nabyć niezwłocznie nowy ornat podszyty futrem z rena, by grzał me zmarznięte członki w nieznośnie zimnej świątyni. 6. Sprokurować więcej godnego Kościoła srebra, w tym kielich oraz świeczniki, albowiem stare są powgniatane, mizernej wielkości i pewnie też podrobione. 7. Za kilka lat: zbudować nowy kościół”.

Schweigaard, nie bez pewnej konsternacji, rozpoznał w tych planach samego siebie. Porzucił jednak chwilowo rachunek sumienia, bo w notatce tej odnalazł zarówno pasującą do jego śledztwa datę, jak i prawdopodobne wyjaśnienie zniknięcia gobelinu. Zastanawiał się, jakim cudem „upiorne Ptaki Ognia” mogły odstraszać kogokolwiek od służby wojskowej, brzmiało to jak wygodne tłumaczenie podsuwane przez mieszkańców wsi naiwnemu pastorowi, lecz sam fakt, że widok tkaniny mógł budzić w ludzkich sercach strach, nie był dla Schweigaarda bynajmniej żadnym zaskoczeniem. Przesądy i zabobony miały się we wsi w najlepsze jeszcze wtedy, gdy sam obejmował posadę w 1879 roku. Na początku wieku dziewiętnastego musiały panować tu jeszcze porządki iście średniowieczne, zaś rok 1813 przyniósł największy od pokoleń nieurodzaj, biedę i wojnę, stare zabobony doszły więc pewnie do głosu w ludzkich głowach ze zdwojoną siłą, głód i strach sprawiają bowiem, że człowiek zaczyna rozglądać się we wszystkich kierunkach, szukając wskazówek i znaków.

W takim właśnie roku pastor Nilssøn nakazał więc spalenie gobelinu. Mieszkańcy wsi zapewne głośno przeciwko temu protestowali. Ale czy proboszcz zdołał wprowadzić swój plan w życie? Nie zachował się na to żaden dowód, w kościelnych dokumentach została za to informacja, że już w roku 1816 bezbożność wieśniaków i „zmarznięte członki” dały się Nilssønowi we znaki tak bardzo, że wyjechał.

Po sześciu latach poszukiwań Schweigaard musiał się w końcu poddać. Wszystkie gospodarstwa zostały już gruntownie przeszukane, a wszyscy sekretarze diecezji zdążyli się do niego zniechęcić. Pastorowa obsesja na tle Tkaniny z Hekne uspokoiła się tak, jak uspokoił się leżący na dnie Løsnesvatnet dzwon. Minęły lata, odkąd po raz ostatni myślał o Nilssønie. A teraz pomyślał o nim ponownie, przystanąwszy po drodze do chaty Framstadowej i podziwiając widok na Butangen.

Ty też pewnie popełniałeś błędy, wielebny Nilssønie. Ale ja? Ja tutaj zostałem. I patrzę teraz na tę samą wieś, z której ty wyjechałeś. I na to samo jezioro.

Oto stoję tu i patrzę. Oto stoję tu i czuję.

Zostałem tutaj bowiem i spoglądam na swoje błędy.

– Za dwanaście dni umrę – oświadczyła Framstadowa.

Była już stara jak świat. Pomarszczona i zgięta niemal wpół staruszka jak z ludowej baśni. Pod kuchnią trzaskały płomienie, Schweigaard poczuł zapach kawy. Akuszerka siedziała w bujanym fotelu w rogu izby. Pastor przysunął sobie taboret i zajął miejsce tuż obok. Przez uchylone drzwiczki pieca wpadał do izby blask płomieni. Poza tym panowała ciemność i nie sposób było dojrzeć, co czai się w kątach.

– Dlatego chcę załatwić dwie sprawy. Chodzi o mój dom. O tę chatę i kawałek ziemi. Kościół może je sobie wziąć, jeśli Kościół zechce. Używać tak, żeby było dobrze. Oddać ubogim albo starcom.

Kai Schweigaard odparł, że ten szczodry dar na pewno przysłuży się parafii, i zobowiązał się mądrze nim rozporządzać. Gdy przyjdzie na to czas.

– I teraz druga sprawa, ta łączka z kwiatami przy zagonie rabarbaru. Tam je pochowałam. Wszystkie jak jedno.

Pastor zrozumiał, o kim mówi staruszka, i w izbie zapanowała nagle ogromna powaga.

– Te, które musiałam wziąć. Które by nie przeżyły. Musiałam je tu przynieść w torbie. Nikt ich nie oglądał. Czterdzieścioro troje ich było. Dwadzieścia trzy dziewczynki, dwudziestu chłopców. Przez tych pięćdziesiąt pięć lat. Liczyłam. Nadawałam im imiona i robiłam taką jakby ceremonię.

„Te, które musiałam wziąć”. Dzieci, które rodziły się martwe, i te, które dla ratowania rodzącej musiała rozkawałkowywać w łonie matki. Działając szybko i nie pozostawiając żadnych wątpliwości co do konieczności tego działania. Maleństwa nie były ochrzczone i nie chowano ich na cmentarzu, bo nie stały się dziećmi Boga, a choć nie można ich było do tych szeregów zaliczyć, nikt nie potrafił wyjaśnić, kim w takim razie były.

– Żebyście wiedzieli – podjęła akuszerka. – Dbali o tę łąkę, a w każdym razie nie sadzili tam ziemniaków czy rzepy. Jak pastor zobaczy to miejsce, to zaraz zrozumie, że to tam.

Kai Schweigaard skinął powoli głową. Było to głębokie, kapłańskie skinienie. Opuścił nisko głowę, zamarł na chwilę, po czym powoli uniósł oczy na powrót, zupełnie jakby spoglądał na świat po wyznaczonej minucie ciszy. Wiedział, jak to jest. Jak straszne są te wspomnienia dla rodziców, których szczęście zgasło nagle w samym dniu nadziei. Znał ich rozdzierającą rozpacz, która trwała zbyt długo i nigdy nie dopalała się do końca.

Wcześniej zastanawiał się, gdzie trafiały martwo narodzone dzieci z Butangen. Zgodnie z nowymi przepisami należało je zawinąć w całun i położyć do świeżo otwartego grobu rankiem przed pogrzebem osoby dorosłej, tak by nad dzieckiem spoczywała trumna. Lecz w małych wioskach, w których pogrzeby nie odbywały się codziennie, tak się zrobić nie dało, dlatego też pastor założył po prostu, że Framstadowa ma swoje sposoby, i nigdy o to nie pytał. Teraz w końcu je poznał i zaczął podejrzewać, że nowa akuszerka też ma już swoją kwietną łąkę.

Schweigaard odchrząknął i oświadczył, że ogrodzi to miejsce.

– Będę o nie dbał.

– Tak, tak, będzie pastor dbał.

Pomilczeli chwilę razem. W końcu akuszerka rzekła:

– Byłeś dobrym proboszczem. Chociaż z tą twoją wiarą to jest o tyle, o ile.

Schweigaard nic na to nie odpowiedział, spytał za to, skąd ona we, że zostało jej dwanaście dni.

– Widziałam znak.

Gdy pastor chciał się dowiedzieć, o jaki znak chodzi, Framstadowa chwyciła jego dłoń i mocno ją uścisnęła.

– Ty będziesz żył długo, księże. Ale też zobaczysz znak. Zwłaszcza ty go zobaczysz. Tobie będzie pokazany z solidnym wyprzedzeniem.

Wypuściła jego rękę, on zaś odchrząknął i o nic więcej nie pytał. Staruszka dźwignęła się z trudem, przyniosła stojący na kuchni czajniczek i napili się kawy. Na małym stoliku leżała skrojona lniana tkanina oraz igła z nitką, a Schweigaard domyślił się, że akuszerka, podobnie jak wiele starszych mieszkanek Butangen, szyje sobie zgodnie z tradycją pogrzebną koszulę. Nie wydało mu się to wcale makabryczne, Framstadowa siedziała przed nim przecież i siorbała swoją kawę, sprawiając wrażenie zupełnie spokojnej i nieprzejętej.

– Nie znalazłem twojego nazwiska w kościelnych księgach – powiedział. – Dlatego nie wiem nawet, jak brzmi twoje pełne imię i kiedy dokładnie się urodziłaś.

Staruszka zaśmiała się pod nosem.

– Pan pastor jest dobrze wychowany.

Wyjawiła mu swoje imię.

– Byłam bękartem. Matka oddała mnie na wychowanie, dorastałam we Framstad. A tam nie mieli kalendarza. Musiałam tam trafić mniej więcej w osiemset dziesiątym i podobno już umiałam wtedy chodzić. Niech sobie pan pastor policzy.

Framstadowa zarechotała.

– To tak jak w takim żarcie. Powtarzamy go sobie czasem: Co było pierwsze, akuszerka czy dziecko? Może ja się wcale nie urodziłam. Tylko od razu tam przyszłam na własnych nogach. Ha! Ja tam nie wiem, byłam za mała.

Odstawiła kubek z kawą i chwyciła Schweigaarda za nadgarstek.

– Słuchaj, księże. Ta dziewczyna od Heknów. Wiem, że ją lubisz.

Lubisz.

– Ona to dobrze rozumiała. Że to niebezpieczne wyjeżdżać i rodzić dzieci w mieście. Że jakby rodziła ze mną na stary sposób, to by przeżyła. Ale dzieciaki już nie. Musiałabym je ze sobą wynieść. I leżałyby teraz przy rabarbarze. Ale ona? Chodziłaby sobie po Butangen i rodziła kolejne. Może twoje. Pewnie twoje. Bo taki był ten stary sposób. Pewny. A ona mimo wszystko tak postanowiła. Wyjechać i urodzić daleko od domu, w mieście. Mimo wszystko tego chciała. Żeby one żyły. Ja ją wcześniej badałam i miałam pewność, że poród będzie dla niej za ciężki.

– Powiedziała mi o tym – odrzekł Kai. – Że tutaj była i miała wizję. Widziała swoje dzieci.

– Zobaczyła, że będzie ich dwójka. Dwóch chłopaków. Widziała, jak idą drogą pod chatą, schodzili z gór. Ale ujrzała chyba też coś, co ją przeraziło. Nie chciała mi o tym powiedzieć. Ale ja się domyśliłam.

– Jeden z tych chłopców nie żyje – powiedział Kai.

Framstadowa podniosła wzrok i zaczęła wodzić spojrzeniem po suficie, jakby tam czegoś szukała.

– Też tak słyszałam. Ale nie chce mi się wierzyć. Ona była u mnie jeszcze później tej zimy, czułam ich wtedy obu w jej brzuchu i obaj byli tak samo silni. Życie jest niesprawiedliwe, ale nie aż tak. Trzeba myśleć o tym dzwonie, co leży w Løsnesvatnet. Tylko samobracia mogą go stamtąd wydobyć. I musi być ich dwóch. Nie jeden i nie trzech. Dwóch samobraci, tak jak dzwony są dwa. Jak dwie były siostry Hekne.

Słowa „tak samo silni” obudziły w nim stary niepokój. Nigdy się nie dowiedział, co tak naprawdę się stało w trakcie porodu. Ale wspomnienie o siostrach Hekne rozpaliło w nim jeszcze jeden, przygasły już nieco płomień.

– Skoro przyszłaś na świat przed rokiem osiemset dziesiątym – powiedział Schweigaard – to czy widziałaś jako dziecko Tkaninę z Hekne?

– Nic takiego nie pamiętam. Ale jedna baba we Framstad dużo o niej mówiła. Że była wielka i dziwna. Ona bała się dłużej na nią patrzeć. Były na niej ptaki, które ją przerażały. Niby tak jakby ją do siebie ciągnęły.

Pastor zapytał, co jeszcze mówiło się w dawnych czasach o gobelinie.

– A, sporo się o nim gadało. „Gdzieś na tkaninie z Hekne widać też twoją twarz”, powtarzali niektórzy. Ale siostry dużo tkały, a ludzie dużo mówili. To dziwne, że wszystkie ich prace przepadły. Słyszałam, że one tkały na osnowie z pokrzywowych łodyg, dlatego wszystko było bardzo trwałe. Ale w niektórych tkaninach robiły podobno z tą osnową coś dziwnego, tak żeby po jakimś czasie gniła i wtedy wszystko się rozpadało. Bo one nie chciały, żeby obraz dłużej żył. Tak jakby miał swoje zadanie, a potem mógł obrócić się w proch.

– Wiesz, co się z nią stało? – spytał Schweigaard. – Z Tkaniną z Hekne? Może gdzieś ją ukryto albo spalono?

– Spalono na pewno nie. Tego jestem pewna. Tyle że zniknęła. Spotkałam kiedyś jedną babę, która wiedziała, co się z nią stało. Ona już dawno nie żyje. Mówiła, że tkanina nie jest daleko. Że ludzie tak jakby na nią patrzą, ale jej nie widzą. Bo jest tak blisko, że nie da się jej zobaczyć. Więcej ta baba nic nie mówiła, bo i nie było trzeba. Tkanina wróci, jak przyjdzie czas.

– No tak… a kiedy ten czas ma przyjść?

– Domyślam się, że chwilę przed nocą oskrobaną. Tak gadali ludzie. I powtarzali, że siostry też powrócą. Kiedy wszystko już będzie utkane.

– Co to znaczy? – dopytywał Schweigaard. – Jak sądzisz, co to może znaczyć?

Framstadowa pokręciła głową.

– Nie sposób powiedzieć. Ale one wrócą. Jak i my wszyscy. Tyle że ludzie powracają może w inny sposób, niż się myśli, rozumie i wierzy.

Pożegnali się. Pastor stał jeszcze chwilę pod drzwiami chaty, spoglądając na warzywny ogródek akuszerki. Musiała go wypielić niedługo przed jego przybyciem, bo ziemia wokół marchwi, kapusty i ziemniaków była czarna i świeżo poruszona. Przez jedno z okien widział, że staruszka stoi nad miednicą i myje kubek po kawie, z którego przed chwilą pił.

Korony drzew kołysały się lekko na wietrze, słychać było tylko szmer strumienia gdzieś daleko w dole. Schweigaard ruszył w kierunku zagonu rabarbaru i szybko poczuł, że jest we właściwym miejscu. Zupełnie jak wtedy, gdy wchodził do domu i od razu czuł, czy ktoś jest w środku czy nie.

To tutaj spoczywały. Tu, wokół niego. W luźnej, nieurodzajnej ziemi. Pod otoczakami, pewnie z dna Brei, umieszczonymi w równych odległościach pomiędzy kwiatami i długimi źdźbłami traw. To tutaj były. Maleństwa zabrane przez śmierć chwilę po tym, jak wkroczyły w ten świat. Wszystkie istotki, które miały dostawać matczyne mleko, uczyć się raczkować, a w końcu podnieść się i zacząć chodzić. Może i oni by tu leżeli, zarówno Edgar, jak i Jehans. Gdyby Astrid postanowiła nie składać największej z możliwych ofiar.

W tamtych czasach umierało już nie tak wiele noworodków i dużo mniej matek. Kilka lat wcześniej lekarz o nazwisku Sänger opracował metodę umożliwiającą przeprowadzenie cesarskiego cięcia bez uśmiercania rodzącej. Chodziło w niej o to, że macicę trzeba było zszyć srebrną nicią, a Sänger został za swój wynalazek nagrodzony Orderem Świętego Olafa.

Schweigaard sięgnął po Biblię i powiedział:

– Niechaj ta łąka będzie ziemią konsekrowaną i poświęconą jako miejsce spoczynku ciał tych, którzy odeszli. Niechaj Pan otoczy to miejsce opieką i obdarzy je spokojem aż do dnia zmartwychwstania.

Dwanaście dni później Framstadowa umarła, a on odprawił dla niej nabożeństwo pogrzebowe. Kościół, co nieczęsto się zdarzało, był wypełniony do ostatniego miejsca. Większość dorosłych mieszkańców wsi ujrzała światło tego świata w dłoniach starej akuszerki, a liczni mężczyźni zawdzięczali jej fakt, że ich żony przeżyły poród.

I tym razem Kai Schweigaard nie był w pełni zadowolony ze swojego kazania. Wydawało mu się, że wszystkie jego słowa przyjmują formę nowego kościoła. Niby pną się ku niebu, lecz wieża jest za niska. W środku panowała zbyt duża jasność, nie było pogrążonych w ciemnościach kątów i zakamarków, co pociągało za sobą jego zdaniem śmiałą sugestię, że da się naświetlić każdy aspekt ludzkiej natury. Nieprzewidywalny pozostał tylko dźwięk starych organów. Pastor tęsknił za starym kościołem, za tajemnicami, które w sobie skrywał, jego powiązaniem z innymi mocami, zapachem smoły i minionych czasów. Kościół słupowy, pogrążony w mroku, sam zdawał się sugerować, że tylko niewielką część życia można w pełni zrozumieć, ta nowa zaś świątynia chciała rozświetlić wszystko, dlatego też niedociągnięcia jego kazań stawały się tak wyraźne, a pastor sam słyszał, jak ośmiesza je dźwięczące w nawie echo.

Nie było już jednak odwrotu. On sam doprowadził do rozbiórki kościoła słupowego i oto stał tu teraz na ambonie, słuchając własnego głosu. W jaskrawym świetle dało się rozpoznać wszystkie twarze zgromadzonych, a Schweigaard zaczął rozglądać się po ławach, szukając jednej konkretnej osoby. Ale Jehansa nigdzie nie było. Nie było go jak zwykle ani w kościele, ani nigdzie indziej. Pewnie znów poszedł w góry na polowanie.

W końcu wyszli ze świątyni i widok trumiennego wieka zrobił swoje. Podobnie jak odgłos opadającej na nie wilgotnej ziemi. Jej słowa powróciły.

„Ale też zobaczysz znak. Zwłaszcza ty go zobaczysz”.

Akuszerka umarła po dwunastu dniach, tak jak uprzedziła, i trudno było teraz ignorować jej inne przepowiednie.

Schweigaard pożegnał licznych żałobników, była wśród nich Oddny Spangrud, którą od teraz będą nazywać już po prostu „akuszerką”. Stał jeszcze chwilę nad grobem pogrążony w rozważaniach. Czuł strach na myśl, że czas mu ucieka, uczucie zupełnie niestosowne na cmentarzu, stanowiącym przecież najlepszy taras z widokiem na wieczność.

„Mówiła, że tkanina nie jest daleko. Że ludzie tak jakby na nią patrzą, ale jej nie widzą”.

Podszedł do nieoznaczonego grobu po drugiej stronie kościoła. Pogrzebał w ziemi czubkiem buta, pochylił się i odgarnął trawę skrywającą kamień kwarcowy wielkości pięści, lśniący czernią i bielą. To tu, na ten otwarty plac, przynieśli w 1880 roku trumny znalezione pod podłogą starego kościoła. Wszystkie były poszarzałe i zbutwiałe, niektóre deski popękały tak, że wyglądały spomiędzy nich czaszki i długie kości zmarłych.

Jedna trumna była jednak zupełnie od pozostałych inna. Zrobiona z solidnej sosny przeżywicznionej. Miała kształt niemal kwadratowy, bez wyraźnie zaznaczonych końców na głowę i nogi, a gdy ją przechylono, nie rozległ się grzechot kości. Dlatego też Schweigaard oznaczył miejsce jej pochówku tym kamieniem.

Znów obudził się w nim dawny niepokój, a wraz z nim – dawna potrzeba działania. Ta sama, która popchnęła go do zmiany zwyczajów pogrzebowych, usprawnienia systemu pomocy ubogim i szkolnictwa we wsi.

Jego pokutna pielgrzymka trwała już dość długo.

Ta tajemnicza trumna… A jeśli nie pochowano w niej ludzi, lecz najświetniejszą w okolicy tkaninę?

Czy to możliwe, że gobelin nigdy nie opuścił kościoła? Że ktoś wpadł na przebiegły pomysł ukrycia go w trumnie pod podłogą, co w tej wsi było całkiem do pomyślenia? W ten sposób tkanina pozostawałaby w świątyni i nadal otaczała ją swoją mocą, razem z innymi siłami, żyjącymi i oddychającymi w kościele słupowym. Może taki stary, wyliniały gobelin mógłby nawet, w ten czy inny sposób, pomóc mu znów dotrzeć do Jehansa?

Kai Schweigaard pospieszył na plebanię i zawołał do pani Bressum, że ma przygotować późny obiad dla niego i kościelnego Røhme. Nie, nie teraz, ma być późny! Koło siódmej. Tak, najlepiej ryba! Ten pstrąg, co go wczoraj złowiłem! Wspiął się pospiesznie na schody i zapukał do drzwi pokoju na poddaszu.

– T-tak? – odpowiedział kościelny i zaraz potem otworzył.

– Panie Røhme. Proszę się przebrać w odzież roboczą. Musimy coś… przedsięwziąć.

Mężczyzna przytaknął. Schweigaard wyjaśnił mu, co mają zrobić – trzeba było jeszcze tego samego dnia wykopać dół głębokości półtora metra i kontynuować prace następnego ranka. Pan Røhme przełknął kilkukrotnie ślinę i zaczął kręcić głową.

– Spokojnie – powiedział pastor. – To jest cmentarz. Ludzie przywykli, że się na nim kopie. Nie przywykli natomiast do tego, że trumny się z ziemi wyciąga. Ten właśnie fakt utrzymamy w tajemnicy. Na tyle, na ile się da.

Kammerlader

Stado renów zeszło z górskiego zbocza niczym pułk francuskiej kawalerii, tyle że dumniejsze, liczniejsze i szybsze. Świeżo starte poroża błyszczały od krwi jak szable po bitwie, z tą różnicą, że z góry nie schodzili ocaleni wybrańcy, lecz wszyscy – cielaki i młode zwierzęta, widłaki, łanie i wielkie byki, cała gromada, wszystkie i każdy jeden, i żaden inny, wybiegające niczym z zamierzchłych czasów z przewodniczką stada na czele. Poroża były bujne i rozwidlone, ich odrostki ostre i dość długie, by przebić serce rosomaka czy wilka, zaś w okresie godowym – również rywala. Bronią tą zwierzęta zostały wynagrodzone po tysiącach lat życia w górach ponad granicą drzew, gdzie nie było się o co obijać, poroża rosły więc swobodniej i stały się okazalsze niż u łosi lub jeleni, krewnych, którzy nie mieli odwagi żyć na wolności, zadowalając się leśnymi kryjówkami.

Musiało ich być ze czterysta, żyjących w górach na mrozie, wietrze lub w gęstej mgle, chodziły zimą po śniegu, rozgarniając go racicami w poszukiwaniu mchu, cielne łanie, które na wiosnę w tym samym mchu rodziły, karmiły młode swoim mlekiem, a potem uczyły samodzielnego odnajdowania pokarmu. Przez lato stworzenia jadły i nabierały sił, rozproszone w niewielkich stadkach, aż byki odłączały się od nich i zaczynały walczyć ze sobą o samice. Potem zwierzęta znów zbijały się

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej.

Rozdarta sutanna

Dostępne w wersji pełnej.

Pięćdziesiąt cztery korony i sześćdziesiąt øre

Dostępne w wersji pełnej.

Najbliżej samotnych snów

Dostępne w wersji pełnej.

Hekneński krag

Dostępne w wersji pełnej.

Łaciaty Wilk

Dostępne w wersji pełnej.

Nowa sutanna

Dostępne w wersji pełnej.

Kobieta, która wie

Dostępne w wersji pełnej.

Król gór wysokich i jeleń szlachetny

Dostępne w wersji pełnej.

Powiew z południowego wschodu

Dostępne w wersji pełnej.

Pięknie dziękuję, ale nie

Dostępne w wersji pełnej.

Była taka piękna

Dostępne w wersji pełnej.

Rena nie ma nigdy tam, gdzie był

Dostępne w wersji pełnej.

Gerhard Schönauer powraca

Dostępne w wersji pełnej.

Twoja matka chciała

Dostępne w wersji pełnej.

Raz cię już pochowałem

Dostępne w wersji pełnej.

Splot zakochania

Dostępne w wersji pełnej.

Sznur nasiąknięty wodą

Dostępne w wersji pełnej.

Pożegnanie z Butangen

Dostępne w wersji pełnej.

Opowieść druga

Dostępne w wersji pełnej.

Mytische Clara

Dostępne w wersji pełnej.

W gorącej wodzie kąpany

Dostępne w wersji pełnej.

Galerie Apfelbaum

Dostępne w wersji pełnej.

Pionierzy

Dostępne w wersji pełnej.

Jednoizbówka

Dostępne w wersji pełnej.

Jak umrze pastor

Dostępne w wersji pełnej.

Roziskrzony drut

Dostępne w wersji pełnej.

Mistrz prądnicy

Dostępne w wersji pełnej.

Sam idź do obory, panie Gildevollen

Dostępne w wersji pełnej.

Wysoko jak bicie dzwonów

Dostępne w wersji pełnej.

Ubierz się ciepło, synku

Dostępne w wersji pełnej.

Krzyżowy płaszcz

Dostępne w wersji pełnej.

Jutro zrzucamy bomby

Dostępne w wersji pełnej.

Stuk młotka w Hekne

Dostępne w wersji pełnej.

Kiedyś byliśmy razem

Dostępne w wersji pełnej.

Lecz nie w płomieniach

Dostępne w wersji pełnej.

Choć ten ostatni kawałek

Dostępne w wersji pełnej.

Opowieść trzecia

Dostępne w wersji pełnej.

Nasze biedne dzwony

Dostępne w wersji pełnej.

Frau Kreis

Dostępne w wersji pełnej.

Stań w progu i posłuchaj

Dostępne w wersji pełnej.

Stary blériot

Dostępne w wersji pełnej.

Na wieczną pamiątkę

Dostępne w wersji pełnej.

Sakrament dawnej wiary

Dostępne w wersji pełnej.

Spotkanie po latach

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Tytuł oryginału: Hekneveven

© Lars Mytting 2020

Originally published in Norway by Gyldendal Norsk Forlag AS, Oslo.

Published by agreement with agentur literatur Gudrun Hebel, Berlin

Copyright © for this edition by Wydawnictwo Otwarte 2022

Copyright © for the translation by Karolina Drozdowska

Wydawca prowadzący: Anna Jędrzejczyk

Copyright © for the translation by Karolina Drozdowska

Wydawca prowadzący: Anna Jędrzejczyk

Redaktor prowadzący: Anna Małocha

Przyjęcie tekstu tłumaczenia i adiustacja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Opracowanie typograficzne książki: Daniel Malak

Projekt okładki: Eliza Luty

This translation has been published with

the financial support of NORLA

ISBN 978-83-8135-996-2

www.otwarte.eu

Wydawnictwo Otwarte sp. z o.o., ul. Smolki 5/302, 30-513 Kraków

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek