Tytuł oryginału

Land of Milk and Honey

Copyright © Chenji Zhang, 2023

First published by Riverhead Books

Translation rights arranged by AJA

Anna Jarota Agency and The Clegg Agency, Inc., USA.

Projekt okładki

Urszula Gireń

Opieka redakcyjna

Karolina Pawlik

Bartłomiej Nawrocki

Opieka promocyjna

Klaudia Kusy

Adiustacja

Adam Osiński

Korekta

Agnieszka Mąka

Marta Stochmiałek

Copyright © for the translation by Michał Rogalski, 2025

Copyright © for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2025

ISBN 978-83-240-9061-7

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Wydanie I, Kraków 2025

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotował Jan Żaborowski

Dla Spike’a i Bagu

Pewnego dnia, kiedy na nic już w życiu nie czekam, przy wyjściu z sali zaczepia mnie dziewczyna i pyta: Czy to pani jest tą sławną szefową kuchni z Miele? Dziwi mnie pytająca, nie pytanie. Ma osiemnaście, może dziewiętnaście lat, jej twarz nie przyrosła jeszcze do kości, nie odkryła, jaka chce być, zaciekła czy życzliwa, ładna czy może więcej. Dziewczyna jest za młoda na przejmowanie się epoką, której woli nie pamiętać jej pokolenie – której moje pokolenie wolałoby nie pamiętać, gdyby nie blizny otwierające się we śnie, gdyby nie ucisk w żołądku.

Znam panią – mówi, a ja przyglądam się jeszcze raz. Jedyna w swoim rodzaju. Tylko pomyliłam się przy tej młodości. Nie wieku: młodości. Pod miękką skórą kryje się osoba starsza, niewzruszona jak skała. To ona panuje nad opustoszałą aulą. Z korytarza przesączają się rozmowy: co na poprzednich zajęciach, jaką sałatkę na obiad, no i gdzie; nijako, zwyczajnie, inny świat. Czy przed wyjazdem z kraju wiedziała pani, jak to się skończy? Pytając, przyspiesza jak mój puls. Musiała pani wiedzieć o tych częściach, prawda? …uciec, bo… wiedzieć, że zginą.

W końcu wracają mi słowa. Mam je, żywe. Jak to wszystko wyjaśnić. Od czego zacząć. Na początek mówię: Byłam tylko zwykłą, przeciętną kucharką.

I wtedy zawodzi mnie oddech. Sapię, słowa jak haczyk w piersi. Jak kostium zrzucam skórę starej kobiety, obłuszczam się z tej sali, tej ziemi, tego roku; jestem z powrotem w miejscu położonym bardzo wysoko i bardzo daleko, zatyka mnie rzadkie, rześkie, górskie powietrze.

Jestem z powrotem w kraju, którego już nie ma. Kraju, który był mój przez jeden rok w słońcu.

Raz

Uciekłam do tego kraju, bo zrobiłabym wszystko, wyjechałabym gdziekolwiek, byle raz jeszcze zakosztować zieleni na tyle ostrej, aby przebiła się przez zapiekłość mojego życia. Byłam głodnym, zbłąkanym duchem, lat dwadzieścia dziewięć. Minęło dziesięć od mojej ostatniej wizyty w Kalifornii, trzy – odkąd miałam w ustach truskawkę lub listek sałaty. Głód był oczywisty, reszta nie.

Oto i ona: byłam Amerykanką uwięzioną w Anglii po tym, jak Ameryka zamknęła granice, byłam też kucharką w czasach, gdy restauratorstwo dogorywało. Oba moje kłopoty wypływały z jednego źródła. Ze smogu, który wzniósł się nad polem kukurydzy w stanie Iowa i po niedługim czasie przesłonił słońce. Krocząc ku górze, zadusił pola pszenicy w Kanadzie i peruwiańskie uprawy długoziarnistego żółtego ryżu. Koniec z aromatem cytryn dojrzewających na greckich zboczach, koniec z zagonami trzciny cukrowej opasującymi Wietnam, żegnajcie drobne, słodziutkie indyjskie mango. Poziom bioróżnorodności spadł. Zwierzęta dzikie i hodowlane powymierały z braku pożywienia. Świat nauki spierał się o składowe smogu, a elita polityczna o to, kto winny: czy zanieczyszczenia, czy za niski podatek węglowy, czy może Chiny, próby jądrowe, Stany lub Rosja. Tymczasem lekko kwaśna ciemność przeżarła się przez żyzne pola. Po Ameryce panoszył się głód, a moja kariera zamarła w bezruchu po złej stronie morza – złego morza, niegościnnie oleistego Atlantyku. Poranek za porankiem chodziłam do konsulatu, żeby usłyszeć odroczone: Wkrótce. Popołudnie za popołudniem rozmrażałam ryby w restauracji, która zapewniła mi uchodźczą wizę. Moje życie składało się z przypraw, usmaż, podaj. Żyłam trybem czekaj, czekaj, czekaj.

W tym samym dniu, w którym dostałam list z Kalifornii, szef kuchni obwieścił, że pesto wypada z menu już na dobre. W spiżarni skończyły się orzechy i pestki, nie było bazylii, choćby i suszonej. Słuchałam jednym uchem. Weszłam z kopertą do chłodni, jakby lód mógł ugasić to pragnienie.

Jednak oparta plecami o schłodzoną stal wyjęłam ze środka nie pozwolenie na powrotne przekroczenie granicy, a rachunek. W dołączonym do niego liście prawnik zawiadamiał, że mieszkanie mojej zmarłej matki spłonęło. „Przykry wypadek”. Pisał o zamieszkach w Los Angeles, które wywołały pożar, i dodawał: „podlega odpowiedzialności prawnej”. W liście szczegółowo skatalogowano opłaty za wywóz śmieci, za interwencję strażacką, dodano miejski podatek emisyjny, ale ani słowem nie wspomniano koloru ścian w tamtym mieszkaniu – ja nie mogłam go sobie przypomnieć. Koniec z awokadem, koniec z truskawkami, brak migdałów. Kalifornia zmieniła się w żywieniową pustynię. Wyobraziłam sobie wiatr hulający wśród rozbitych okien, podmuchy szorstkie, suche i brudne.

Drzwi chłodni otworzyły się, gdy próbowałam to wszystko policzyć. Szef mówi, że koniec przerwy – oznajmił jeden z line cooków. Chce, żebyś przyrządziła coś pestopodobnego.

Z czego?

Wychodząc, kopnął worek z mąką. Z czego chcesz, bylebyś zużyła to gówno.

Pakunek buchnął obłokiem szarych drobinek. Koniec z pietruszką, koniec z szałwią, brak składników. A była wiosna. Marzec. Zwodnicza wiosna, w trakcie której trzeci rok z rzędu miały zmarnieć uprawy. Można było winić kwasotę smogu jak niektórzy, można anhydryty, można brak słońca lub brak moralności – tak czy siak, niebo było szare. Poszarzały też kuchnie. Czuć było tę szarość na języku. Żadnych oliwek, przepiórek i cierpkich zielonych winogron tłoczonych na szampana. Przejrzałam kurczące się zapasy produktów: zakurzone puszki, zmrożone przed laty bryły ryb. Spiżarnię zapełniały głównie torby z racjonowaną przez rząd mąką, proteinową mieszanką zmielonej fasoli mung, soi i glonów.

Całe szczęście, że ją mamy! Tak mówią. Mąka stanowiła cud biochemicznej dietetyki, produkowało się ją z roślin tolerujących głęboki cień. Szczęście, że smog potrzebował półtora roku, aby dotrzeć do Europy; szczęście, że uniknęliśmy klęski głodu, która spustoszyła obie Ameryki i Azję Południowo-Wschodnią; szczęście, że proteinowa fasolmąka jest kalorycznie tańsza niż klecone ze wszystkiego diety przeszłości. Co z tego, skoro jest to mieszanka szara i gruboziarnista, a pieczonego z niej chleba nijak nie da się skłonić do wyrośnięcia. Opowiadam tu, jak w dwudziestym dziewiątym roku mojego życia zaczęła się szarówka, nieprzejrzystość horyzontu. I nie mam na myśli wyłącznie powietrza.

Słowa „szefowa kuchni” utraciły swoje znaczenie, podobnie jak „szczęście”, „świeży” i „wkrótce”. Skończyły się szafran, bawole mięso i polerowany ryż krótkoziarnisty. Dania poznikały z kart niczym zgasłe gwiazdy, choć konserwatywna, tradycjonalistyczna polityka kroplówką rządowych dotacji podtrzymywała istnienie niewielkiej liczby restauracji. Kiedy kraje zamknęły granice dla uchodźców, zatrzasnęły również narodowe podniebienia, zachowując wrażliwość jedynie na to, co niezbędne. W Anglii malejące zapasy mrożonej ryby ograniczały się do śledzi i szarych dorszopodobnych kawałków serwowanych z niby-frytkami – prócz tego zachowało się jeszcze wtedy trochę zabójczo drogich francuskich przetworów rybnych, które w połączeniu z kwaśnym winem pozwalały jednej czy drugiej restauracyjnej gościni kupić sobie iluzję niby-luksusu. Nastąpił powrót do tego, co byle jak bezpieczne. Powrót do niezmiennych od stuleci narodowych potraw. Utrata pesto nie powinna budzić zdumienia w świecie bez bobu i mięsa chanosa, bez curry na londyńskiej Bricklane i bez tajszczyzny w Los Angeles, w świecie bez fusion, bez potraw dnia, bez trufli wynurzających się z darni jak zawstydzeni kochankowie z pościeli. Mamy szczęście – słyszę wokół siebie. Przetrwaliśmy.

Tyle że w półmroku chłodni nie potrafię dostrzec przyszłości, jaka czeka danie z halibuta bez pesto, podobnie jak nie umiem uchwycić skali moich długów i odcienia bezchmurnego nieba. Nie widzę, co mi takiego zostało, żeby warto było przetrwać. Byłam obcą wśród Brytyjczyków o sztywnych górnych wargach. Jeśli ktokolwiek był mi bliski w tym wilgotnym portowym mieście, to chyba tylko pijak, który straszył wśród przetrzebionych sklepowych półek, wieszcząc koniec wszechrzeczy.

Tamtego dnia już wiedziałam. Przyszedł koniec świata. Żegnaj wszystko, żegnaj osobo, którą byłam, żegnaj ty, którą porzuciłam zjedzoną do połowy, miseczko carnitas pod słonecznym niebem Kalifornii. Nie sosów z mięs brakowało mi najbardziej, ale olśnienia wyciskanego z limonki. Wypatrując żałoby, doczekałam się głodu. Głodu rzodkiewki, radicchio, gorzkiej zieloności endywii.

*

Rzuciłam więc dotychczasową pracę, aby lekkomyślnie, desperacko i bez skrupułów ruszyć w kierunku jedynej, która dawała mi nadzieję na sałaty. Skusiło mnie stanowisko prywatnej szefowej kuchni w „elitarnej enklawie badawczej” – tak sama siebie nazywała – z siedzibą na jednej z mniejszych gór włosko-francuskiego pogranicza. Szybkie wyszukiwanie pokazało, w czym kryła się niemoralność propozycji. Celem grupy było bioinżynieryjne poszukiwanie takich odmian roślin uprawnych, które będą w stanie znieść smog. Wszystkie jej odkrycia miały zostać udostępnione włoskiemu rządowi, ale ponieważ projekt finansowali prywatni inwestorzy, parlament w ramach umowy oddawał im do dyspozycji „enklawę”, jedną z niewielu szczęśliwych, wyżej położonych stref, gdzie czasami zaglądało światło słońca. Na górze zamieszkali fundatorzy, zaangażowani przez nich naukowcy, obsługa, personel medyczny, robotnicy rolni i inni. Dostali zupełnie wolną rękę co do sposobu, w jaki zamierzają osiągnąć szczytne cele. Pomijając wizytację przedstawicieli włoskiego ministerstwa rolnictwa raz na kwartał, nie było żadnych środków kontroli, żadnego nadzoru policji, żadnego protokołu komunikacji ze światem zewnętrznym czy wewnętrznych regulacji: wzgórze cieszyło się pełnym immunitetem dyplomatycznym. Internet pałał żądzą mordu. „Bogaci w tłuszcze mogą kupić własny kraj!” – wyczytałam w jednym z automatycznie tłumaczonych komentarzy. Początkowo nie zrozumiałam, dopiero drugi wariant przekładu wyjaśnił sprawę: „Potwornie bogaci”.

Dla mnie liczyła się tylko obietnica świeżych składników. Ale był w tej pracy pewien haczyk – żadnej gwarancji długoterminowej wizy. Jedynie dziesięciotygodniowy kontrakt. Umowa na czas określony. Określony wedle uznania pracodawcy.

Kiedy rezygnowałam, moi koledzy i koleżanki z rybnej restauracji pytali, czy dobrze się czuję. Przypominali, że tysiące ludzi dałoby się pokroić za moją pracowniczą wizę.

Miałam świadomość ryzyka. Właśnie dlatego nakłamałam tyle w podaniu o pracę. W ogłoszeniu poszukiwano szefa kuchni z udokumentowanym francuskim wykształceniem, potrafiącego „pracować z niecodziennymi składnikami i przygotowywać z nich wytworną haute cuisine”. No to podkoloryzowałam swoje doświadczenia: ukończone kursy w paryskim Le Cordon Bleu, stanowisko sous chefki w restauracji z gwiazdką Michelina, której właścicielkę znaleziono powieszoną na sznurze z jej własnych saucisson – nie będzie komu zaprzeczyć. Może i zawahałam się, mnożąc kłamstwa, może zastanowiła mnie wymagana w enklawie całkowita izolacja (umowa o zachowaniu poufności, brak telefonu, internetu, żadnych zewnętrznych kontaktów, żadnej rodziny, żadnego opuszczania terenu restauracji bez zezwolenia). Może i zawahałam się na myśl o sobie sprzed lat, bo zarzekałam się wtedy, że wszyscy będą mogli kosztować moich potraw, gdyż gotowanie to sztuka wymagająca powagi i wyzbyta egoizmu – ale cóż. Nie byłam już tą samą osobą, która wyjeżdżała z Kalifornii pełna skrupułów i ambicji; a skoro nie wiedziałam, kim się właściwie stałam, ulepiłam się na obraz i podobieństwo ogłoszenia o pracę.

Dopiero na końcu formularza zdobyłam się na szczerość. „Jestem doskonałą kandydatką – wpisałam w miejscu na uwagi – ponieważ nie mam żadnego miejsca na ziemi, gdzie mogłabym wrócić. Będę rzetelnie i z poczuciem godności wykonywać wszelkie zadania pozostające w granicach rozsądku”.

Może to i było szalone. W końcu moim jedynym angielskim powiernikiem był pijus z supermarketu. Zrozum – szeptałam mu – muszę się na to zdecydować. Kiedy całował mnie w dłoń, jego oddech miał w sobie bakteriobójczą moc równą białkowej fasolmące. Inni klienci omijali nas szerokim łukiem. Okłamywali się na wzór oszukujących ich naukowców i polityków, zakłamywali rzeczywistość, jak musiał ją zakłamywać mój tajemniczy nowy pracodawca o majątku z wątpliwych źródeł. Nie dbałam o to jednak, skoro miał mi zapewnić pomarszczoną główkę sałaty, niech będzie nawet lodowej. To było moje jedyne życzenie. Moja fantazja.

*

Kiedy dostałam list informujący o przyjęciu do pracy, po raz pierwszy dostrzegłam coś poza brzegiem własnego zakurzonego talerza, nazywanego również życiem. Nijak nie doprecyzowano w nim moich obowiązków. Otrzymałam tylko pojedynczy skrawek grubego, drogiego papieru o cytrusowej woni, której nie umiałam uchwycić bliżej, była trawiasta i słodkawa. Na przodzie wydrukowano adres, spod którego miał mnie odebrać prywatny samolot. Na odwrocie znalazła się odręczna notatka. „Ja również cenię sobie poczucie godności – pisał mój nowy pryncypał – przekona się pani o tym osobiście”.

*

Dotarłam więc do krainy mleka i miodu, nie wiedząc nawet, jak się to miejsce właściwie nazywa. Dopiero włoski pogranicznik po raz pierwszy zapytał: Terra di latte e miele?

Była trzecia nad ranem. Leciałam nocą, nie mogłam dojrzeć, gdzie właściwie wylądowałam, nie widziałam też twarzy zadającego pytanie. Nienawiść w jego głosie była tak osobista, że zaczęłam się zastanawiać, czy aby go nie znam.

Nie, dziękuję za kawę – odpowiedziałam, chwytając się jedynego słowa, które wydawało mi się, że rozumiem. A, mój boże, nie rozumiałam nic.

Nigdy wcześniej nie spotkałam się z tym dziwnym, archaicznym wyrażeniem, bo niby dlaczego miałabym. Te słowa skrywały nie tylko prawdziwą nazwę tej okolicy, ale też jej prawdziwą naturę. Po włoskiej straży granicznej przyszedł czas na prywatną firmę ochroniarską na górze, trzymali mnie wiele godzin, chcieli paszport, skan siatkówki, próbki krwi i telefon, pomierzyli mi twarz, talię oraz płatki uszne, zrobili zdjęcie. Po ostatniej z czynności jedna ze strażniczek zamarła na tak długo, że zaczęłam się denerwować. Zdjęcie, które załączyłam do podania, było lekko rozmazane, zrobione z pewnej odległości, moje rysy były niewyraźne. Jakbym zostawiała sobie możliwość wyparcia się samej siebie na wypadek odkrycia.

Strażniczka dotknęła swojej szyi. ________ ________ _____________ __ – powiedziała i pozwoliła mi wejść.

Wjeżdżałam na górę przed świtem, w dyskretnym, czarnym samochodzie. Ostry wiatr szczypał chłodem, a powietrze, choć tu, wysoko, pozbawione smogu, było ponure. Zarysy skał wpisywały się w ciemność niczym ostrzeżenia. Wśród nich wysokim, zimnym murem błysnęło niekiedy osiedle, po czym zaraz gasło, jakby dawało znak, że tam nie przynależę – moje wrażenie z czasem okazało się słuszne, bo nigdy nie zaproszono mnie do domu żadnego z inwestorów, nigdy nie zbliżyłam się do ich prywatnego życia. Na skrawku góry, który mi dano, były tylko żar i mozół, delikatne mięso i ostry smak soli.

Każde pole, które mijałam, było ciche i martwe. Ani śladu wiosny, mimo tylu szczytnych zamierzeń mojego pryncypała. Zanim dotarłam na szczyt, zdążyłam ograniczyć moje nadzieje do suszonych ziół.

*

Restauracja na szczycie przypominała ciemne, wielkie pudło w tym samym mrocznym kolorze co niebo, na tle którego wyrastała. Żadne okno nie rozbijało monotonii ścian. Skraj klifu za budynkiem opadał w bezkres, a przepastny trawnik od frontu był błotnisty. Nie paliło się żadne światło, nikt się nie odezwał za zamkniętymi drzwiami. Zadrżałam zdziwiona, kiedy niebo pojaśniało.

Drzwi, pstryknąwszy, otworzyły się wreszcie. Weszłam w nie z chwilą, gdy słońce wyrosło ponad górą.

Dużo później pomyślałam, że mój pryncypał z jego słabością do dramatyzmu musiał precyzyjnie zaplanować ten moment, w końcu był człowiekiem, który nazywając swój kraj, popisał się profetyczną arogancją. Światło zachwycało, przenosiło w inny wymiar, było białym rozżarzonym pociskiem między oczy. Przez palce dojrzałam, jak ciemne ściany zakwitają lawendą, pomarańczem i różem. Restaurację zbudowano z luster weneckich, nieprzezroczystych od zewnątrz i przejrzystych od środka, moje pierwsze wrażenie to brak ścian, brak okien, brak drzwi, tylko moje ciało zawieszone na niebie, niebie, niebie, niebie. Wydawało się, że przemierzyłam wszystkie te zamglone lata, aby znaleźć się wreszcie w naczyniu ze światła.

Miałam poznać restaurację w wielu odcieniach i nastrojach. Błękitną za dnia, morelową o zachodzie słońca, posiniaczoną nadejściem nocy lub nagłą burzą. Ten widok nie przestał mnie zachwycać. Prócz niego doświadczałam stale bólów i lekkich zawrotów głowy, czegoś na kształt upicia światłem ozłacającym sale jadalne, zalewającym łóżko w apartamencie oznaczonym jako POMIESZCZENIE SŁUŻBOWE i zamieniającym w płomień bluzę kucharską, którą znalazłam tam w szafie, tuż obok długiej do ziemi jedwabnej sukienki, zapewne pomyłki obsługi.

Kuchnia była miejscem szczególnie ukochanym przez słońce. Spływało z góry i zamieniało białe sprzęty w jeden wielki strumień mleka. Chciałam je polizać, ale zadowoliłam się dotykiem. Pogładziłam marmurowe blaty i poobracałam pokrętłami na dwunastopalnikowej kuchence, a kiedy dotknęłam dłonią ściany powyżej, poczułam pod palcami zamsz w kolorze kości słoniowej, niewyobrażalnie wymagający materiał, którego nie sposób utrzymać w czystości, ale tak miękki, że utrwalił moje linie papilarne. Stojąc przy oknie i licząc noże do ryb od Tiffany’ego, poczułam euforię, którą musieli pewnie czuć europejscy kolonizatorzy na widok nowego lądu. Moje – myślałam. Dopiero po chwili uświadomiłam sobie, że w kuchni nie było żadnego jedzenia.

Szukając raz jeszcze, wytropiłam pudło za drzwiami. „Oczaruj mnie” – napisano na dołączonym bileciku. W środku były mąka, wanilia i jajka.

Spodziewałam się testu, no jasne: podręcznikowego omletu lub nieskazitelnego consommé, dowodu francuskiego kształcenia, którego wymagano na tym stanowisku. Ale ciasta nie oczekiwałam. Zawroty głowy minęły mi zupełnie, kiedy wyjęłam proszek do pieczenia, cukier i mleko. Nawet zmysłowość masła nie była w stanie odwrócić mojej uwagi od własnych rachitycznych doświadczeń cukierniczych, od braku gwarancji dla mojej wizy i od tego, co by się stało, gdyby mi podziękowano – ale po chwili nie mogłam już myśleć, bo na dnie pudełka wyczułam coś ciepłego niczym skóra i kuszącego jak wnętrze kobiecego uda: truskawki.

Ale zbaw nas ode złego. Amen – usłyszałam z własnych wilgotnych ust. Zdziwiło mnie, że mój oddech nie zmącił powietrza. Czerwony, kolor pożądania. Postanowiłam zacząć od początku, zmówić całą modlitwę. I Ojcze nasz, i chleba powszedniego. Nie moje słowa. Należały do cukiernika, którego kochałam, upadłego katolika odkrywającego swoją wiarę na nowo każdego ranka, kiedy obracał w palcach świeżą dostawę owoców, i porzucającego ją każdego popołudnia, kiedy pieprzyliśmy się wśród masła i konfitur. Był pierwszym, który poważnie potraktował moje apetyty, moje ambicje. Nigdy nie przechowywał truskawek w zimnie. Jak najbliżej szypułki, mawiał, jak najbliżej ziemi, ich aromat jest tak złożony, nie słodki, raczej cielesny, jak ciało ukochanej osoby, nie septyczny, nie nijaki, pełen najróżniejszych soków. Truskawki i wiosna, truskawki i piżmo, truskawki i seks wróciły, gdy rozgniotłam ich słodycz na języku. Przyjechałam do tego kraju, nieśmiało marząc o gorzkiej zieleni, a tu nagle ten rozprysk słodkości. Nie wiedziałam, która godzina, ile stref czasowych przebyłam, kiedy ostatnio jadłam. Przez całe lata odżywiałam się, przełykałam porcje szarzyzny, aby przetrwać – ale czy czułam głód rozkoszy?

*

Delikatnie, delikatnie, delikatnie – mówił mój cukiernik. Nie za ostro, z czuciem. Oprószyłam więc owoce cukrem. Połączyłam składniki w ciasto, niemal nie mieszając. Jasne wzgórza biszkoptów opuściły piekarnik z szeptem, nienaganne. Zawiesiłam dłoń w ich cieple. Trawa na zewnątrz była skąpa i sucha, a dalej, za szybą z górskiego nieba, smog przylgnął do nizin jak szumowina do tafli bulionu, jedna nieprzerwanie szara pora roku. Ale ja miałam lato na języku, była wiosna, rozkwitały miesiące, pięły się winorośle. Masło i owoce: zamiast ust – sad w słońcu.

Zmniejszyłam gaz, aby mój kompot ledwie bulgotał i nabierał głębi. Nawet w czekaniu była słodycz, wykwintna, z dawna zapomniana fala wstrzymywanego pożądania, które rozpływało się po mnie niepewnej, jak zostanie przyjęte to, co stworzyłam.

*

Kiedy się obudziłam, było już ciemno. Od spania przy kuchence bolała mnie szyja. Zapadła noc, rzuciła się na mnie. W powietrzu czuć było swąd, coś złego. Ze spokojem stwierdziłam, że trafiłam do piekła; przejrzyste niebo, kuchnia i owoce musiały być snem umarłej. Znalazłam się w miejscu, na które sobie zasłużyłam: spalona na wiór w Los Angeles.

Wstałam. Kompot zredukował się do czarnej smoły. Ktoś musiał wyłączyć palnik. Biszkopty zniknęły, a ja rzuciłam się do drzwi, zobaczyłam samochód cofający na podjeździe.

Czekaj – zawołałam. Wiatr zapierał mi dech. Co teraz? Samochód zawracał, odjeżdżał, a ja poczułam w płucach bezmierną rozpacz, surową i czarną, opuściło mnie wszelkie poczucie godności, biegłam na ślepo po podjeździe i krzyczałam, choć nie robiłam tego, czytając tamten list od prawnika, krzyczałam tak głośno, że świat zamigotał mi przed oczami, a mój głos niósł się po tej dziwnej krainie. Te-raz, -raz, -raz -raz -raz.

Z samochodu wynurzyła się ręka. Szerokie ramię, jasny garnitur. Mój pryncypał – byłam pewna, że to on – rzucił czymś w ciemność. Biszkoptem. Zmiętoszonym. Nie widziałam, żeby go spróbował. W niemożliwie rześkim górskim powietrzu, które chwyta każdy szczegół z bezlitośnie chłodną przejrzystością, dojrzałam jedno czarne oko. To nie było oko ludzkie, o nie. Raczej ślepie rekina lub jesiotra, jednej z podwodnych, zimnokrwistych istot, których budowa nie zmieniła się przez miliony lat – trwała, choć kruszyły się epoki. To było oko, co przetrwa koniec świata, i do dziś myślę o nim z podziwem. Nie mogę myśleć o nim inaczej pomimo wszelkich dowodów, takiego oka nie da się uśmiercić. Samochód zniknął mi z oczu. Z trudem łapałam oddech. Pierwsze gwiazdy w górze były jak biały popiół rozsypany po wypalonym na czarno niebie. Rozlane żółtko księżyca pulsowało. Nigdy wszystko nie wydawało się tak odległe i bliskie zarazem.

*

Pobiegłam za nim aż do płotu. Czekałam tam jak durna, drżąc i nic nie mogąc. Umowa była jasna: nie miałam prawa opuścić terenu restauracji bez uzyskania zgody.

*

Przypuszczałam jednak, że czas obowiązywania kontraktu raczej się teraz skończy. Wróciłam do kuchni, gdzie unosił się dym osobistej porażki. Na samą myśl o powrocie przewróciło mi się w trzewiach; najpierw zejście w dolinę, lot, a potem otępiający smak fasolmąki, która jest w stanie odżywiać organizm przez całe dziesięciolecia, bo zawiera wszystkie niezbędne składniki, aby płynął dzień za dniem, za dniem. Przytknęłam czoło do chłodnej szyby. Za nią było urwisko, przepaść; zimny, znieczulający wiatr dużo szybszego odejścia. Ścisnęło mnie w żołądku.

I po raz drugi skosztowałam truskawek.

Kiedy mówię, że dorastałam w Los Angeles, mam na myśli raczej konstelację szerzej nieznanych satelickich miasteczek, krążących wokół centrum – blichtru, Hollywood, plażowego blond – Los Angeles. Kiedy mieszkałyśmy z matką w kalifornijskim Pasaje, żyłyśmy obok pól sałaty, truskawek i migdałów, i nimi żywiło się moje marzenie. W okresie zbiorów plantatorzy płacili specjalne stawki każdej parze rąk do pomocy, więc jeśli brakowało nam pieniędzy, moja matka, która brała dodatkowe nocne zmiany w domu opieki, dołączała – a co – do obrabiających rząd za rzędem migrantów. Podczas zbiorów tygodniami jadłyśmy jak bogaczki, najdojrzalsze owoce, kobiałka po kobiałce. Tak było oszczędniej. Truskawki w syropie, ryż z truskawkami, truskawki z octem, z chili, z olejem, jako sok, jako przecier, jako zupa, truskawki jedzone w nadmiarze w trakcie wyścigu z karzącym skwarem wiosny, od którego zbieracze dostawali udarów, bo słońce było jak koszmar, nie marzenie, no a pola opryskiwano pestycydami, wyszarpywano z ziemi, co się dało, aż nie wyschła, nie spękała, nie uszykowała się do pożaru. Pod koniec sezonu truskawki zostawały na polach, porzucone i tak dojrzałe, że niemal za miękkie, gorące jak krew z serca. Ambrozja – tak się nazywała ta odmiana – pokarm bogów. Dla istot śmiertelnych jednak pycha nadmiaru niesie konsekwencje. Można oślepnąć, oszaleć, utonąć w czerwieni. Drugą naturą truskawki jest cukier, który gnije.

Wracały jedna po drugiej, kiedy wymiotowałam, bezkształtne, już nie słodkie, drobne, zużyte czerwone serduszka.

*

Wewnątrz POMIESZCZENIA SŁUŻBOWEGO znalazłam kolejny bilecik, wtargnięcie w przestrzeń, która nie była, nigdy nie była, moja. „Przygotuj kolację z ośmiu dań dla dwóch osób na sobotni wieczór. Wówczas oceniony zostanie pełen przekrój twoich umiejętności”.

Pod spodem dopisano, dociskając pióro tak mocno, że przebiło papier: „Nie spal mi restauracji”.

Dalej były menu i wskazówki, jak dostać się do spiżarni. Powąchałam papier, ale zapach, którego szukałam, jeśli jakiś był, uleciał. Z palcami posiniałymi z zimna trzymałam ostrzeżenie mego pryncypała nad lampą, nad ogniem, przed zajmującym całą wysokość ściany lustrem w łazience. Nie ukazała się żadna sekretna wiadomość. Tylko moja pobladła twarz.

A za nią…

Wymacałam pustą przestrzeń za lustrem. Wytężyłam oba ramiona i pchałam lustro, aż przesunęło się na bok, wpuszczając mnie do ukrytego pomieszczenia.

Nawet dziś wciąż widzę je jako oko. Szklane wybrzuszenie na tyłach restauracji; obserwuje mnie potem latami. Widzę siebie wtedy, wpełzającą w obłą, jajowatą przestrzeń. Zauważam okrągłą walizeczkę, która opiera się o owal szyby niczym tęczówka. Widzę siebie patrzącą przez szkło pod kolanami, widzę stromy spadek w przepaść. Wycofałam się stamtąd czym prędzej.

Dalsza część w wersji pełnej