Dla Jackie i Jaya

Jakże to jasno uderza, że żadne inne położenie życiowe nie jest tak odpowiednie do filozofowania jak to właśnie, w którym się teraz znajdujesz.

Marek Aureliusz (tłum. Marian Reiter)

Moje słownictwo nadaje się do robienia notatek i prowadzenia dzienników, ale do tego, żeby wieść aktywne moralne życie, jest całkowicie bezużyteczne.

Grace Paley (tłum. Jerzy Kozłowski)

Słowo wstępne

O roku 2020 powstanie wiele książek, prac historycznych, analitycznych, politycznych i syntetycznych. Ten zbiór nie jest żadną z nich – nie minęła jeszcze połowa tego roku. W tych rzadkich wolnych chwilach, na jakie mogłam sobie pozwolić, próbowałam uporządkować pewne uczucia i myśli, które dotychczasowe wydarzenia we mnie wywołały. Eseje te mają przede wszystkim charakter osobisty – są z definicji drobne i z konieczności krótkie.

W początkowej fazie tegorocznego kryzysu sięgnęłam po Rozmyślania Marka Aureliusza i przeczytałam je po raz pierwszy w życiu – nie z pobudek czysto akademickich, nie dla przyjemności, lecz z takim samym nastawieniem, z jakim podchodzę do instrukcji składania mebli – potrzebowałam praktycznych wskazówek. (I choć wskazówki Aureliusza dotyczą ducha, w moim przekonaniu nie stają się przez to mniej praktyczne). Od tamtej pory na jeden kryzys nałożył się drugi, a ja nie jestem stoiczką bardziej niż w chwili, gdy otwierałam tę starożytną księgę. Wyciągnęłam jednak z tej lektury dwie cenne nauki: Mówienie do siebie może być pożyteczne. A pisanie oznacza, że cię podsłuchują.

31 maja 2020
Londyn

tłum. Jerzy Kozłowski

Piwonie

Tuż przed wyjazdem z Nowego Jorku znalazłam się w nieoczekiwanej sytuacji: wklejona w pręty ogrodzenia wpatrywałam się w Jefferson Market Garden. Dosłownie chwilkę wcześniej, jak zawsze w biegu, planowałam, jak wykorzystam dwie minuty, które udało mi się wykroić z czterdziestopięciominutowej jednostki, na jakie wówczas dzieliłam sobie dzień. Każdy taki blok czasu ciasno wypełniałam i starannie wyrównywałam, jak dziecko budujące zamek z piasku. Dwie „wolne” minuty znaczyły macchiato. (W idealnym, bezgotówkowym świecie, jeśli nikt nic nie będzie do mnie mówić). W tym okresie ostrzem swojej łopatki mierzyłam w stronę gadatliwych baristów, towarzyskich matek, ubogich studentów, ciekawskich czytelników – w każdego, kto, jak uważałam, stanowi zagrożenie dla mojego programu. O, umiałam się znakomicie bronić. Ale ten podstępny atak przypuściło na mnie… ogrodnictwo. Tulipany. Wystrzeliły z miejskiego skwerku, z niewielkiego trójkąta ziemi u zbiegu trzech dróg. Kwiaty niezbyt wyrafinowane – każde dziecko umie takie narysować – i na dodatek jarmarczne: różowe z pomarańczowymi akcentami. Patrząc na nie, od razu chciałam, żeby to były piwonie.

Jako dziecię miasta nie miałam nigdy wrażenia, żeby kwiaty szczególnie mnie interesowały – w każdym razie nie do tego stopnia, aby rezygnować dla nich z kawy. A jednak palce zacisnęły mi się wokół prętów. I nie puszczały. I nie byłam w tym sama. Po dwu stronach Jefferson stały dwie inne kobiety, obie mniej więcej w moim wieku, tak samo wpatrzone w skwer. Dzień był zimny, jasny, błękitny. Między World Trade a szyldem ze starym, siedmiocyfrowym numerem telefonu do baru Bigelow’s ani jednej chmurki. Wszystkie trzy dokądś szłyśmy. Ale przyciągnął nas tu jakiś potężny instynkt, a drapieżczy wzrok, który wbiłyśmy w tulipany, skojarzył mi się z Nabokovowskim opisem rzekomej genezy Lolity: „Jeśli mnie pamięć nie myli, wstępny dreszcz inspiracji w ten czy inny sposób wywołała gazetowa wzmianka o małpie człekokształtnej z Jardin des Plantes, która to małpa po wielomiesięcznych namowach pewnego uczonego narysowała pierwszy na świecie szkic węglem sporządzony przez zwierzę: przedstawiał on kraty klatki nieszczęsnego stworzenia”*. Ten cytat zawsze mnie ciekawił – choć nie wierzę w ani jedno jego słowo. (Coś było inspiracją Lolity. Ale na pewno nie miały z nią nic wspólnego naczelne). Badacz wręcza małpie kawałek węgla w oczekiwaniu czy nadziei na transcendentalne objawienie, a tu, proszę, objawia się przypadkowość, zbieg okoliczności – akurat taki, a nie inny układ rzeczy. Małpa jest uwięziona przez naturę, przez instynkt i przez okoliczności. (Które z tych trzech odgrywa rolę prymarną – to temat dla zoologów). Tak to już jest. Nie potrzebowałam freudysty, żeby pojąć, że trzy kobiety w średnim wieku, na progu perimenopauzy, w samym środku jałowej, betonowej metropolii, przyciągnął tandetny symbol płodności i odrodzenia… zresztą, kiedyśmy się wzajemnie zauważyły, wszystkie trzy uśmiechnęłyśmy się z zażenowaniem. U mnie było to zażenowanie odmienne od tego, jakie ogarnęłoby mnie kiedyś, przed laty – gdy jako młoda kobieta po raz pierwszy czytałam Lolitę. Wtedy byłam przekonana, że klatką okoliczności, która mnie więzi, jest płeć. Nie w sensie dosłownym – całkiem lubiłam swoje ciało. Nie lubiłam natomiast tego, co wtedy dla mnie oznaczało: że ze swoją „naturą”, z animalnym ciałem – z całą tą małpią domeną instynktu – jestem związana w sposób znacznie bardziej elementarny niż, dajmy na to, moi bracia. Ja miałam „cykle”. Oni nie. Ja musiałam pilnować „zegara”. Oni nie. Na mnie gdzieś tam za horyzontem czyhały specjalne słowa, odpowiednio skonfekcjonowane, żeby obsłużyć potencjalne przyszłe stadia mojej egzystencji. Mogłam zostać starą panną. Mogłam zostać starą babą. Mogłam zostać cizią, słodką mamuśką albo „bezdzietną”. Moi bracia, bez względu na to, co by się im przytrafiło, pozostaliby mężczyznami. A na

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej.

Amerykański wyjątek

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Mieć co robić

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Mel Gibson Boleściwy

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Zrzuty ekranu
Po Bergerze, przed wirusem*

Dostępne w wersji pełnej.

Mężczyzna o silnych dłoniach

Dostępne w wersji pełnej.

Postać na wózku inwalidzkim przy wejściu

Dostępne w wersji pełnej.

Kobieta z pieskiem

Dostępne w wersji pełnej.

Młody człowiek balansujący

Dostępne w wersji pełnej.

Starka na przystanku linii 98

Dostępne w wersji pełnej.

Prowokacja w parku

Dostępne w wersji pełnej.

Postscriptum. Pogarda jako wirus

Dostępne w wersji pełnej.

Nauki

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Biogramy tłumaczy

Dostępne w wersji pełnej.

Tytuł oryginału

Intimations

Copyright © Zadie Smith, 2020

Zdjęcie autorki na okładce

© Dominique Nabokov, 2019

Projekt okładki

Michał Pawłowski

www.kreskaikropka.pl

Opieka redakcyjna

Dominika Kraśnienko

Katarzyna Mach

Dorota Gruszka

Adiustacja

Anna Szulczyńska

Korekta

Małgorzata Biernacka

Barbara Gąsiorowska

Copyright © for the translation by Jacek Dehnel

Copyright © for the translation by Magda Heydel

Copyright © for the translation by Katarzyna Janusik

Copyright © for the translation by Michał Kłobukowski

Copyright © for the translation by Jerzy Kozłowski

Copyright © for the translation by Michał Rusinek

Copyright © for the translation by Anna Sak

Copyright © for the translation by Anna Skucińska

Copyright © for the translation by Piotr Tarczyński

Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2020

ISBN 978-83-240-6136-5

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek