Okładka

Karta tytułowa

Piszę. Piszę o tym, że piszę. W myśli widzę siebie piszącego o tym, że piszę, i mogę także ujrzeć siebie patrzącego na to, jak piszę. Przypominam sobie samego siebie piszącego, a także oglądającego siebie podczas pisania. I widzę siebie przypominającego sobie, jak patrzę na siebie piszącego, i przypominam sobie siebie, jak oglądam się sam we wspomnieniu, że pisałem, iż piszę, widząc siebie piszącym, że pamiętam, iż widziałem już dawniej siebie piszącego, że pamiętałem, iż widziałem siebie, jak pisałem, i że pisałem, iż piszę, że pisałem. Mogę też sobie wyobrazić siebie piszącego, że już napisałem, iż mógłbym sobie wyobrazić siebie piszącego, że napisałem, iż wyobrażałem sobie siebie piszącego o tym, że widzę siebie piszącego, że piszę.

Salvador Elizondo, Grafograf

Dedykacja

Julii Urquidi Illanes,

której tyle zawdzięczamy – ja i ta powieść

I

W tamtych czasach byłem bardzo młody i mieszkałem u dziadków w ich letnim domu o białych ścianach przy ulicy Ocharán, w dzielnicy Miraflores. Studiowałem prawo na Uniwersytecie San Marcos i zdaje się, że byłem zdecydowany zarabiać później na życie uprawianiem jakiegoś wolnego zawodu, chociaż w gruncie rzeczy pragnąłem raczej zostać pisarzem. Miałem zajęcie o pompatycznej nazwie, elastycznym czasie pracy, skromnie wynagradzane i mogące przynieść nieprzeczuwalne korzyści: byłem kierownikiem działu informacji w Radiu Panamerykańskim. Praca moja polegała na wyławianiu interesujących wiadomości z codziennej prasy i poddawaniu ich lekkim zabiegom kosmetycznym, tak by stawały się odpowiednie do czytania w dzienniku radiowym. Podległy mi personel redakcyjny składał się z jednego chłopaka o tłustych włosach, który przepadał za wiadomościami o katastrofach i nazywał się Pascual. Jednominutowe wiadomości prasowe nadawane były w radiu co godzinę, z wyjątkiem tych, które emitowano w południe i o dziewiątej wieczorem, bo te trwały po piętnaście minut, tak więc mogłem dużo spacerować po mieście i popijać kawę na ulicy Colmena, a czasem na uniwersytecie lub w biurach Radia Centralnego, bardziej tętniących życiem aniżeli moje miejsce pracy.

Obydwie rozgłośnie należały do tego samego właściciela i sąsiadowały ze sobą na ulicy Belén, w pobliżu placu San Martín. W niczym jednak nie były do siebie podobne, zupełnie jak dwie nieszczęsne siostry, z których jedna urodziła się pełna wdzięku, a druga ułomności, tak i obie rozgłośnie różniły się od siebie w sposób zasadniczy. Radio Panamerykańskie zajmowało drugie piętro oraz poddasze okazałego budynku, a jeżeli chodzi o personel, ambicje i program – odznaczało się pewnymi upodobaniami do cudzoziemskości i snobizmu, czyli słabostkami cechującymi współczesne czasy, młodość i arystokrację. Chociaż jego spikerzy nie byli Argentyńczykami (jak by to powiedział Pedro Camacho), postępowali tak, jak gdyby mieli nimi zostać. Nadawano dużo muzyki, w tym wiele jazzu i rocka, ale tylko odrobinę utworów klasycznych, bo antena tej rozgłośni przodowała w Limie w upowszechnianiu ostatnich przebojów Nowego Jorku i Europy, chociaż nie gardziła również muzyką latynoamerykańską, zwłaszcza gdy ta nawiązywała choć trochę do najnowszych prądów. Muzykę narodową dopuszczano do programu ostrożnie i reprezentował ją wyłącznie walc peruwiański. Nadawano programy odznaczające się pewnym tonem intelektualnym, różne Oblicza przeszłości, Komentarze międzynarodowe, a nawet i w programach rozrywkowych, takich jak Zgaduj-zgadula czy Droga do sławy, można było zauważyć troskę o to, by nie popadać w zbytnią płytkość czy wulgarność. Jednym z przykładów niepokoju intelektualnego był ów Program informacyjny, który przygotowywaliśmy wraz z Pascualem na drewnianym półpięterku poddasza, skąd można było oglądać śmietniki i teatyńskie okna stołecznych domów. Docierało się tam windą, której drzwi miewały niepokojący zwyczaj otwierania się przed czasem.

Rozgłośnia Radia Centralnego gnieździła się natomiast w starym domu pełnym podwórek i krętych przejść. Wystarczyło posłuchać swobodnych i nadużywających żargonu spikerów tej rozgłośni, aby zorientować się, że program jej był przeznaczony dla szerokich rzesz słuchaczy o plebejskiej i jak najbardziej kreolskiej proweniencji. Nadawano niewiele wiadomości, natomiast królowała w nim muzyka peruwiańska, łącznie z andyjską, i często się zdarzało, iż występujący na estradach indiańscy piosenkarze brali udział w audycjach dostępnych dla publiczności, co od wczesnych godzin gromadziło przed drzwiami budynku tłumy ludzi. Nadawano także sporo muzyki tropikalnej, meksykańskiej i argentyńskiej z Buenos Aires, programy bywały proste, przygotowywane bez większej wyobraźni, ale trafiające do odbiorców: Koncerty życzeń, Serenady urodzinowe, dowcipy z kręgu Farandula, Acetato oraz filmy. Często powtarzanym gwoździem programu, który wedle wszelkich ankiet zapewniał rozgłośni ogromną popularność, był teatr radiowy.

Nadawano codziennie przynajmniej z pół tuzina radiowych powieści, a mnie bardzo bawiło podpatrywanie ich wykonawców podczas nagrywania słuchowisk: aktorki i aktorzy składający sobie ukłony, zżerani namiętnościami, nieszczęśliwi, których młodzieńcze, pieszczotliwie i krystalicznie brzmiące głosy przeraźliwie kontrastowały z ich starymi twarzami, zgorzkniałymi ustami i zmęczonymi oczyma. „W dniu, w którym pojawi się w Peru telewizja, nie będą mieli innego wyjścia jak popełnić samobójstwo” – przepowiadał Genaro junior, wskazując na nich przez szyby studia, przez które widać było, jak stali wokół mikrofonu z tekstem roli w ręku, gotowi do rozpoczęcia dwudziestego czwartego rozdziału Rodziny Alvear. I rzeczywiście, jakiego zawodu mogłyby doznać gospodynie domowe, które rozczulały się nad głosem Luciana Pando, gdyby ujrzeli jego zdeformowane ciało i zezowate spojrzenie, jak rozczarowaliby się emeryci, u których rytmiczna kadencja głosu Josefiny Sánchez budziła rozkoszne wspomnienia, gdyby zobaczyli jej podbródek, zarost, odstające uszy, jej żylaki. Ale do pojawienia się telewizji w Peru było jeszcze daleko, więc dyskretne funkcjonowanie tej radioteatralnej fauny wydawało się chwilowo zapewnione.

Zawsze pragnąłem dowiedzieć się, jakie to pióra płodziły owe seriale, które wypełniały popołudnia mojej babki, owe historie, którym miałem zwyczaj przysłuchiwać się u ciotki Laury, u ciotki Olgi i u ciotki Gaby albo w domach licznych kuzynek, które odwiedzałem (nasza rodzina była bardzo ze sobą zżyta, jak w Biblii, typowa dla dzielnicy Miraflores). Podejrzewałem, że powieści radiowe były importowane, ale zdziwiłem się, kiedy mi powiedziano, że obaj panowie Genaro nie kupowali ich w Meksyku ani w Argentynie, tylko na Kubie. Produkowała je CMQ, coś w rodzaju imperium radiowo-telewizyjnego pozostającego pod rządami Goara Mestre, dżentelmena o srebrzystych włosach, którego czasami, kiedy bywał przejazdem w Limie, widywałem przechodzącego korytarzem rozgłośni Radia Panamerykańskiego, troskliwie eskortowanego przez właścicieli rozgłośni pod pełnym szacunku spojrzeniem wszystkich pracowników. Tyle słyszałem o kubańskiej CMQ od spikerów, animatorów i operatorów Radia, dla których stanowiła ona coś mitycznego, podobnie jak ówczesne Hollywood dla ludzi kina, że kiedy popijaliśmy z Javierem kawę u Bransa, poświęcaliśmy czasem dłuższą chwilę na to, by pofantazjować na temat owego wojska poligrafów, którzy gdzieś tam, w odległej Hawanie, pełnej palm, rajskich plaż, bandytów i turystów, w klimatyzowanych biurach Goara Mestre, musieli przez osiem godzin dziennie produkować na bezgłośnych maszynach do pisania ów potok opowieści o cudzołóstwach, samobójstwach, namiętnościach, spotkaniach, spadkach, skłonnościach, rozmaitych przypadkach i zbrodniach, potok, który z antylskiej wyspy rozlewał się po krajach Ameryki Łacińskiej po to, by przekształcony głosami różnych Lucianów Pando i Josefin Sánchez dostarczać popołudniowych złudzeń babkom, ciotkom, kuzynkom i emerytom w każdym z tych krajów.

Genaro junior kupował (albo raczej CMQ mu sprzedawała) powieści radiowe na wagę i drogą telegraficzną. Sam mi to powiedział pewnego wieczora, wyraziwszy wcześniej zdziwienie, kiedy go zapytałem, czy on, jego bracia lub ojciec podpisywali je przed puszczeniem na antenę. „Czy byłbyś w stanie przeczytać siedemdziesiąt kilogramów papieru?” – zapytał, patrząc na mnie z ową łaskawą życzliwością, na jaką zasłużył w jego oczach mój status intelektualisty, który mi przyznał od chwili, kiedy zobaczył jedno moje opowiadanie w niedzielnym dodatku gazety „El Comercio”. „Policz, ile by na to trzeba czasu. Miesiąc, dwa? Kto byłby w stanie poświęcić kilka miesięcy na czytanie radiowych powieści? Zdajemy się na łaskę losu i do tej pory, na szczęście, miłosierny Bóg ma nas w swojej opiece”. W najlepszym wypadku, poprzez agencje reklamowe albo za pośrednictwem kolegów czy przyjaciół, Genaro junior dowiadywał się, jakie kraje i z jakim skutkiem, jeśli chodzi o odbiór, zakupiły radiową powieść, którą mu oferowano; w najgorszym przypadku decydował o zakupie na podstawie tytułów albo po prostu na los szczęścia. Radiowe powieści sprzedawano na wagę, bo była to metoda mniej oszukańcza niż ta, która wymagała określenia liczby stron lub słów, ponieważ tylko ten sposób pozwalał na kontrolę. „Oczywiście, mawiał Javier, jeżeli nie ma czasu, by je przeczytać, to tym bardziej brak czasu, aby policzyć wszystkie słowa”. Podniecała go myśl o powieści ważącej sześćdziesiąt osiem kilo i trzydzieści gramów, której cenę, tak jak w przypadku krowy, masła czy jajek, określała waga.

Ale system ten sprawiał panom Genaro kłopoty. Nadsyłano teksty pełne kubanizmów, które w ostatniej chwili przed każdą audycją sam Luciano i Josefina oraz ich koledzy tłumaczyli na peruwiański, tak jak potrafili najlepiej (zawsze źle). Z drugiej strony, czasami, w trakcie podróży z Hawany do Limy, w czeluściach statków lub samolotów, czy też w komorach celnych, paczki z maszynopisami bywały uszkadzane, przy czym ginęły całe rozdziały albo wilgoć czyniła je nieczytelnymi, plątały się stronice lub pożerały je szczury w magazynie Radia Centralnego. Ponieważ dowiadywano się o tym dopiero w ostatniej chwili, kiedy Genaro senior rozdzielał już role, dochodziło do smutnych sytuacji. Starano się z nich wybrnąć, przeskakując zgubiony rozdział, co stosowano z duszą na ramieniu, albo w poważnych przypadkach, każąc zachorować na jeden dzień Lucianowi Pando czy Josefinie Sánchez, tak by w ciągu najbliższych dwudziestu czterech godzin można było uzupełnić, wskrzesić albo wyrzucić bez większej obawy zagubione gramy lub kilogramy. Ponieważ przy tym wszystkim ceny CMQ były wysokie, zrozumiałe, że Genaro junior poczuł się szczęśliwy, kiedy odkrył istnienie i cudowne zdolności Pedra Camacho.

Pamiętam bardzo dobrze ów dzień, w którym opowiadał mi o owym fenomenie radiowym, bo tego właśnie dnia w porze obiadowej zobaczyłem po raz pierwszy ciotkę Julię. Była siostrą mego wuja Lucho i przyjechała poprzedniego wieczora z Boliwii. Świeżo rozwiedziona, przybywała odpocząć i „pozbierać się” po swym nieudanym małżeństwie. „A tak naprawdę po to, by poszukać innego męża” – zawyrokowała na zebraniu rodzinnym ciotka Hortensja, osoba o najdłuższym języku pośród moich krewnych. W każdy czwartek jadałem obiady w domu wuja Lucho i ciotki Olgi, a tego dnia zastałem rodzinę jeszcze w piżamach, usiłującą zlikwidować skutki nieprzespanej nocy pikantnymi choritos i zimnym piwem. Przesiedzieli poprzednią noc aż do świtu, gawędząc z nowo przybyłą, i wypili we trójkę całą butelkę whisky. Bolały ich głowy, wuj Lucho skarżył się, że całe jego biuro na pewno wyleguje się brzuchem do góry, ciotka Olga mówiła, że wstyd siedzieć tak długo po nocy, jeżeli nie zdarza się to w sobotę, a nowo przybyła snuła się po domu w szlafroku, boso i w lokówkach na głowie, rozpakowując walizkę. Nie przeszkadzało jej, że oglądałem ją w takim stanie, w jakim nikt nie wziąłby jej za królową piękności.

– A więc to ty jesteś synem Dority – powiedziała, składając mi pocałunek na policzku. – Skończyłeś już szkołę?

Znienawidziłem ją na śmierć. Moje dyskretne scysje z rodziną wynikały w tych czasach z tego, że wszyscy upierali się, by traktować mnie wciąż jak dziecko, a nie jak kogoś, kim już byłem, to znaczy jak dorosłego osiemnastoletniego mężczyznę. Nic mnie tak nie irytowało jak mówienie do mnie „Marito”. Miałem wrażenie, że zdrobniałe imię przywracało mi krótkie spodenki.

– Jest już na trzecim roku prawa i pracuje jako dziennikarz – wyjaśnił wuj Lucho, podając mi szklankę piwa.

– Bo tak naprawdę – tu ciotka Julia dała mi szturchańca – wyglądasz jeszcze jak smarkacz, Marito.

W czasie obiadu zapytała mnie z czułością, z jaką przemawiają dorośli, zwracając się do idiotów i dzieci, czy mam już sympatię, czy chodzę na zabawy, jaki uprawiam sport, i poradziła mi z perwersją, która – nie wiem, czy była przemyślana, czy niewinna, ale która ugodziła głęboko moją duszę – że jak tylko będę mógł, powinienem zapuścić sobie wąsy. Brunetom jest z nimi do twarzy, a to ułatwi mi obcowanie z dziewczętami.

– On nie myśli o spódniczkach ani o zabawach – wyjaśnił wuj Lucho. – To intelektualista. Opublikował opowiadanie w dodatku niedzielnym „El Comercio”.

– Uważajcie, by syn Dority nie okazał się kimś nienormalnym – zaśmiała się ciotka Julia, a ja poczułem, że ogarnia mnie solidarność z jej byłym mężem. Mimo to uśmiechnąłem się i podtrzymywałem rozmowę. W czasie obiadu zajęła się opowiadaniem okropnych boliwijskich dowcipów i dokuczaniem mi. Przy pożegnaniu odniosłem wrażenie, że chciała mnie przeprosić za swoje zachowanie, gdyż zaproponowała z miłym gestem, abym towarzyszył jej któregoś wieczora do kina, bo przepadała za filmami.

Przyszedłem do Radia Panamerykańskiego akurat w samą porę, by uniemożliwić Pascualowi poświęcenie całego dziennika o trzeciej po południu wiadomościom o poważnej bijatyce pomiędzy grabarzami i trędowatymi na egzotycznych ulicach Rawalpindi, które ukazały się w „Última Hora”. Po przygotowaniu biuletynów informacyjnych do dziennika o czwartej i piątej wyszedłem napić się kawy. W drzwiach Radia Centralnego spotkałem Genara juniora pełnego euforii. Zaciągnął mnie za ramię aż do Bransa: „Muszę ci opowiedzieć coś fantastycznego”. Spędził kilka dni w La Paz w interesach i obejrzał tam w działaniu owego wszechstronnego człowieka, jakim był Pedro Camacho.

– To nie człowiek, to cała instytucja – twierdził pełen podziwu. – Pisuje wszystkie sztuki teatralne, które wystawia się w Boliwii, i we wszystkich występuje. Pisze także wszystkie powieści radiowe, reżyseruje je i we wszystkich grywa rolę głównego amanta.

Ale poza płodnością i wprawą jeszcze większe wrażenie wywarła na nim popularność tego człowieka. Chcąc obejrzeć go w La Paz, w Teatrze im. Saavedry, musiał kupić bilety u handlarza po podwójnej cenie.

– Niczym na walkę byków, wyobrażasz sobie – tu zasępił się. Czy ktoś zdołał kiedykolwiek zapełnić salę teatralną w Limie?

Opowiedział mi, że widział przez dwa kolejne dni wiele młodych dziewcząt, dorosłych kobiet i staruszek tłoczących się pod wejściem do Radia Illimani w oczekiwaniu na pojawienie się idola, by prosić go o autograf. Z drugiej strony firma McCann Erickson w La Paz zapewniła go, że radiowy teatr Pedra Camacho miał największą liczbę słuchaczy w Boliwii. Genaro junior był jednym z tych, których wówczas zaczynano nazywać „postępowymi impresariami”: zajmowały go bardziej interesy niż zaszczyty, nie był członkiem Klubu Narodowego ani nie pragnął nim zostać, zaprzyjaźnił się ze wszystkimi, a jego energia bywała męcząca. Był człowiekiem szybkich decyzji, więc po swej wizycie w Radiu Illimani przekonał Pedra Camacho, by ten przyjechał do Peru i zaangażował się w Radiu Centralnym na prawach wyłączności.

– Nie było to trudne, bo w Boliwii płacono mu głodowe stawki – wyjaśnił mi. – U nas będzie się zajmował teatrem radiowym i będę mógł odesłać do diabła te rekiny CMQ.

Próbowałem rozwiać jego złudzenia. Powiedziałem mu, iż właśnie przekonałem się, że Boliwijczycy są bardzo antypatyczni i że Pedro Camacho będzie żył w fatalnych stosunkach ze wszystkimi pracownikami rozgłośni Radia Centralnego. Jego akcent będzie raził ucho słuchaczy, a nieznajomość Peru sprawi, że na każdym kroku będzie popełniał nietakty. Ale Genaro junior uśmiechał się niewzruszony moimi pesymistycznymi przepowiedniami. Pedro Camacho, chociaż nigdy jeszcze u nas nie był, opowiadał mu o duszy limeńskiej niczym rodowity mieszkaniec stolicy, a jego akcent był wspaniały, bez wyraźnych dźwięków „s” ani „r”, z gatunku aksamitnych. – Tacy aktorzy jak Luciano Pando czy inni rozniosą w pył biednego cudzoziemca – marzył Javier. – Albo zgwałci go piękna Josefina Sánchez.

Znajdowaliśmy się właśnie na naszym poddaszu i prowadziliśmy rozmowę, podczas gdy ja, zmieniając jednocześnie przymiotniki i przysłówki w wiadomościach z „El Comercio” i „La Prensa”, przepisywałem na maszynie informacje dla dziennika Radia Panamerykańskiego na godzinę dwunastą. Javier był moim najlepszym przyjacielem i spotykaliśmy się codziennie, choć na krótką chwilę, aby przekonać się, że istniejemy. Był istotą o krańcowo zmiennych nastrojach, ale zawsze szczerych. Uważano go za gwiazdę wydziału literatury na Uniwersytecie Katolickim, gdzie nigdy przedtem nie widziano bardziej utalentowanego studenta ani bardziej znakomitego recytatora poezji, ani też bardziej ciętego komentatora trudnych tekstów. Wszyscy byli przekonani, że zdobędzie dyplom, przygotowując błyskotliwą pracę, że zostanie wspaniałym wykładowcą i poetą lub równie znakomitym krytykiem. Ale on pewnego dnia, bez żadnych wyjaśnień, rozczarował wszystkich, porzucając pracę dyplomową, którą przygotowywał, zerwał z literaturą i z Uniwersytetem Katolickim, a zapisał się na Uniwersytet Świętego Marka jako słuchacz ekonomii. Kiedy ktoś go pytał, czemu należało przypisać tę dezercję, wyznawał (albo żartował), że praca dyplomowa, którą pisał, otworzyła mu oczy. Miała nosić tytuł Przysłowia ludowe w twórczości Ricarda Palmy1. Musiał przestudiować Tradycje peruwiańskie, czytać je za pomocą lupy i szukać odpowiednich przysłów, a ponieważ był sumienny i ścisły, zdołał zapełnić całą skrzynię uczonymi fiszkami. Potem, pewnego ranka, spalił skrzynię fiszek pod gołym niebem, przy czym on i ja odtańczyliśmy taniec Apaczów wokół filologicznych płomieni, i zadecydował, że nienawidzi literatury i że nawet ekonomia byłaby od tego wszystkiego lepsza. Javier odbywał teraz praktykę w Centralnym Banku Rezerw i zawsze znajdował pretekst, by wyskoczyć każdego ranka do rozgłośni Radia Panamerykańskiego. Z okresu studiów poświęconych koszmarnym przysłowiom pozostał mu zwyczaj zasypywania mnie nimi bez żadnego sensu.

Bardzo się zdziwiłem, że ciotka Julia, mimo iż była Boliwijką i mieszkała przedtem w La Paz, nigdy nie słyszała o Pedrze Camacho. Ale wyjaśniła mi, że nigdy nie słuchała radiowych powieści ani że noga jej nie postała w żadnym teatrze od czasu, kiedy sama zmuszona była wykonać Taniec godzin, występując w roli Zmierzchu, w okresie gdy kończyła gimnazjum irlandzkich zakonnic („Nie waż się mnie pytać, ile to lat temu, Marito”). Szliśmy od domu wuja Lucho aż na kraniec alei Armendáriz, w kierunku kina „Barranco”. Sama narzuciła mi zaproszenie podczas obiadu, i to w sposób bardzo przebiegły. Był kolejny czwartek po jej przyjeździe i chociaż perspektywa ponownego padnięcia ofiarą boliwijskich żartów, wcale mi się nie uśmiechała, nie chciałem opuścić cotygodniowego obiadu u wujostwa. Miałem nadzieję, że jej nie spotkam, bowiem poprzedniego wieczora – wieczory środowe były dniami wizyt ciotki Gaby – słyszałem, że ciotka Hortensja oznajmiała takim tonem, jak gdyby posiadła wszystkie rozumy:

– W pierwszym tygodniu swego pobytu w Limie umawiała się już cztery razy na spacer z czterema różnymi mężczyznami, a wśród nich z jednym żonatym. Taka rozwódka wszystkich zawojuje!

Kiedy przyszedłem do domu wuja Lucho po nadaniu południowego dziennika w Radiu Panamerykańskim, spotkałem ją z jednym z zalotników. Wszedłem do salonu i kiedy zobaczyłem siedzącego przy niej wuja Pankracego, który spoglądał wzrokiem zdobywcy, poczułem słodką rozkosz zemsty; wyglądał śmiesznie w ubraniu z innej epoki, w muszce i z goździkiem w klapie. Był ciotecznym bratem mojej babki. Owdowiał przed wiekami, chodził, stawiając śmiesznie stopy do środka, a w rodzinie komentowano złośliwie jego wizyty, bo nie znał umiaru w podszczypywaniu służących, przy czym robił to na oczach wszystkich. Farbował sobie włosy, używał kieszonkowego zegarka na posrebrzanym łańcuszku i można go było spotkać codziennie o szóstej wieczorem na rogu przed siedzibą Związku, jak komplementował urzędniczki.

Pochyliłem się, by ją pocałować, i wyszeptałem jej do ucha z największą w świecie ironią: „Cóż za wspaniała konkieta, Julciu”. Mrugnęła do mnie potakująco. Podczas obiadu wuj Pankracy, wygłosiwszy dysertację na temat muzyki kreolskiej, w której to dziedzinie był ekspertem – na uroczystościach rodzinnych zawsze wykonywał solo na skrzypcach – zwrócił się do niej i, robiąc przymilną kocią minę, powiedział: „À propos, we czwartki wieczorem grywa w «Victorii» zespół Felipe Pinglo, sama kwintesencja kreolskości. Czy nie chciałabyś posłuchać trochę prawdziwej peruwiańskiej muzyki?”. Bez chwili wahania i z niepocieszoną miną, która wyrażała, jednocześnie kłamstwo i zniewagę, ciotka Julia odpowiedziała, wskazując na mnie: „Ach, jaka szkoda! Marito już wcześniej zaprosił mnie do kina”. „Ustępuję przed młodością” – wuj Pankracy skłonił się po sportowemu. Potem, kiedy już sobie poszedł, myślałem, że się od tego zaproszenia uwolnię, ale ciotka Olga zapytała: „Czy pomysł pójścia do kina był tylko po to, aby pozbyć się tego nieprzyzwoitego starca?”. Wtedy ciotka Julia zaprzeczyła energicznie: „Nic podobnego, siostro, umieram z ciekawości, by obejrzeć film, który grają w kinie »Barranco«, a jest on zbyt nieodpowiedni dla samotnych kobiet”. Zwróciła się w moją stronę, zaś ja mogłem się tylko przysłuchiwać, jak decydowano o moich losach na dzisiejszy wieczór. Chcąc mnie uspokoić, dorzuciła jeszcze takie oto wspaniałe zdanie: „Nie przejmuj się pieniędzmi, Marito. Ja zapraszam”.

Tak więc szliśmy teraz ciemną ulicą Quebrada de Armendáriz, a potem szeroką aleją Grau – na spotkanie z filmem, który na domiar złego był produkcji meksykańskiej i nosił tytuł Matka i kochanka.

– Najstraszniejsze dla rozwódki nie jest to, że wszyscy mężczyźni czują się w obowiązku proponować jej te rzeczy – informowała mnie ciotka Julia. – Najgorsze, że skoro jesteś rozwódką, to uważają, że romantyzm jest już niepotrzebny. Wcale nie zabiegają o to, abyś się w nich zakochała, nie prawią ci subtelnych komplementów, ale od razu proponują ci wszystko bez ogródek i jak najbardziej wulgarnie. Ja się nie dam oszukać. Zamiast przyjmować ich zaproszenia na tańce, wolę pójść z tobą do kina.

Powiedziałem, że bardzo jej dziękuję za wyróżnienie w tej mierze.

– Są na tyle głupi, że uważają, iż każda rozwódka musi być ulicznicą – kontynuowała, udając, że nie rozumie. – A ponadto myślą tylko o jednym. A tymczasem o ileż piękniej jest się po prostu zakochać, prawda?

Tłumaczyłem jej, że miłość nie istnieje, że to wynalazek pewnego Włocha imieniem Petrarca oraz prowansalskich trubadurów. Że to, co ludzie uważali za krystaliczny strumień uczuć, za czysty wybuch sentymentów, było jedynie instynktownym pragnieniem zazdrosnych kotów skrywanym za pięknymi słowami i literackimi mitami. Wcale nie wierzyłem w to, co mówiłem, ale chciałem okazać się kimś interesującym. Moja erotyczno-biologiczna teoria wprawiła ciotkę Julię w stan niedowierzania: czy naprawdę dawałem wiarę tym idiotyzmom?

– Jestem przeciwny małżeństwu – powiedziałem najbardziej pedantycznym tonem, na jaki mnie było stać. – Jestem zwolennikiem tego, co nazywają wolną miłością, ale co, powiedzmy sobie uczciwie, powinniśmy nazywać po prostu wolną kopulacją.

– Kopulować to znaczy robić te rzeczy? – zaśmiała się. Ale po chwili dodała z rozczarowaniem na twarzy: – W moich czasach chłopcy pisywali wiersze, posyłali dziewczętom kwiaty, potrzebowali całych tygodni, aby odważyć się na pocałunek. Jakim świństwem stała się teraz miłość dla młodych, Marito!

Przed kasą kina zawisła nad nami groźba sprzeczki, by ustalić, kto płaci za bilety, po czym wytrzymaliśmy półtorej godziny, oglądając Dolores del Río, która pojękiwała, całowała, cieszyła się, płakała, biegała po lesie z rozwianymi włosami; następnie wróciliśmy do domu wuja Lucho, także piechotą, a podczas spaceru mżawka zwilżała nam włosy i ubrania. Wtedy znowu zaczęliśmy rozmawiać o Pedrze Camacho. Czy rzeczywiście była pewna, że nigdy o nim nie słyszała? Bo według Genara juniora był boliwijską sławą. Nie, nie znała go nawet z nazwiska. Pomyślałem sobie, że kto wie, czy Genara nie oszukali albo czy ten tak zwany przemysł radiowo-teatralny w Boliwii nie był tylko jego wymysłem, aby wylansować obcego skrybę. W trzy dni później poznałem najprawdziwszego Pedra Camacho.

Miałem właśnie małe zajście z Genarem seniorem, ponieważ Pascual ze swoim niepohamowanym upodobaniem do przerażających historii poświęcił cały dziennik o jedenastej wiadomościom o trzęsieniu ziemi w Ispahanie. Genara ojca zirytował nie tyle fakt, że Pascual pominął inne wiadomości, aby opowiedzieć z całym bogactwem szczegółów, jak to Persowie, którzy przeżyli kataklizm, zostali z kolei zaatakowani przez węże, bo te, gdy zawaliły się ich kryjówki, wypełzły rozwścieczone i syczące na światło dzienne, ile rozgniewało go to, że owo trzęsienie ziemi wydarzyło się przed tygodniem. Musiałem przyznać, że Genaro ojciec miał rację, i sam się zdenerwowałem, nazywając Pascuala nieodpowiedzialnym. Skąd wywlókł takie rupiecie? Z jakiegoś argentyńskiego pisma. Dlaczego zrobił coś tak bezsensownego? Bo nie było żadnej ważnej aktualnej wiadomości, a ta przynajmniej wydawała się atrakcyjna. Kiedy mu wyjaśniałem, że nie płacą nam za zabawianie słuchaczy, ale za streszczanie im codziennych wydarzeń, Pascual, kiwając pojednawczo głową, przeciwstawił mi argument nie do odparcia: „To wszystko dlatego że mamy odmienne pojęcie o dziennikarstwie, don Mario”. Miałem mu odpowiedzieć, że jeśli za każdym razem, kiedy ja odwrócę się plecami, będzie się upierał, by stosować tę swoją opartą na strachu koncepcję dziennikarstwa, to bardzo szybko znajdziemy się obydwaj na ulicy. W tym momencie w drzwiach poddasza ukazała się niespodziewanie jakaś postać. Był to maleńki, drobny osobnik, ktoś na pograniczu człowieka niskiego wzrostu i karła, z dużym nosem i o niesłychanie żywym, skrywającym gwałtowność spojrzeniu. Ubrany był na czarno, jego strój wyglądał na bardzo znoszony, koszula i zawiązany w węzeł krawat były poplamione, ale jednocześnie w sposobie noszenia tych rzeczy było coś eleganckiego, układnego i sztucznego, jak u owych kawalerów na starych fotografiach, którzy wydają się uwięzieni w swoich sztywnych surdutach i dopasowanych kapeluszach. Mógł mieć każdą liczbę lat pomiędzy trzydziestką a pięćdziesiątką i prezentował tłustą, czarną czuprynę, która zwisała mu na ramiona. Jego postawa, ruchy, wyraz twarzy zdawały się zaprzeczać spontaniczności i naturalności i nasuwały od razu myśl o kukle poruszanej za pomocą sznurków. Złożył nam uprzejmy ukłon i uroczystym tonem – tak niezwykłym jak i jego osoba – przedstawił się w taki oto sposób:

– Przychodzę ukraść wam maszynę do pisania, panowie. Byłbym wdzięczny, gdybyście mi pomogli. Która z tych dwóch jest lepsza?

Jego wskazujący palec wędrował na zmianę to w kierunku mojej, to w kierunku maszyny Pascuala. Mimo że byłem przyzwyczajony do kontrastów między głosem a wyglądem zewnętrznym człowieka, a to na skutek moich częstych eskapad do rozgłośni Radia Centralnego, teraz zdumiałem się, że z tak niewielkiej postaci i o tak bezradnym wyglądzie mógł wydobywać się równie mocny i melodyjny głos o doskonałej dykcji. Zdawało się, że w głosie tym nie tylko dźwięczała każda litera i ani jedna nie pozostawała zeszpecona, ale także wyróżniały się wszystkie cząsteczki i atomy każdej z nich, wszystkie dźwięki dźwięku. Niecierpliwie, ale dostrzegając zdziwienie, które jego twarz, odwaga i głos na nas wywarły, zaczął badać i jak gdyby obwąchiwać obie maszyny do pisania. Zdecydował się na mojego starego i ogromnego remingtona, rodzaj karawanu, po którym nie było widać upływu lat. Pascual zareagował na to pierwszy:

– Czy pan jest złodziejem? A raczej kim pan w ogóle jest? – zapytał karcąco, a ja zdałem sobie wtedy sprawę, że odgrywał się i na mnie za trzęsienie ziemi w Ispahanie. – Myśli pan, że można sobie w ten sposób zabrać maszyny do pisania należące do służby informacyjnej?

– Sztuka jest ważniejsza niż twoja służba informacyjna, karzełku – zgromił go osobnik, rzucając mu spojrzenie podobne do tego, na jakie zasługuje zdeptany lis, po czym kontynuował swoje czynności. Pod zdumionym spojrzeniem Pascuala, który z pewnością starał się odgadnąć (tak jak i ja), co znaczyło słowo karzełek, nowo przybyły próbował podnieść remingtona. Zdołał unieść ciężką maszynę za cenę niezwykłego wysiłku, który sprawił, że nabrzmiały mu żyły na szyi, a oczy o mało nie wyskoczyły z orbit. Twarz jego przybrała kolor granatowy, czoło pokryło się potem, ale on nie dawał za wygraną. Zaciskając zęby, zdołał zrobić kilka chwiejnych kroków w kierunku drzwi, ale w końcu musiał się poddać: jeszcze moment, a ciężar przygniótłby go do ziemi. Postawił remingtona na stoliku Pascuala i stał chwilę, dysząc. Ale zaledwie odzyskał oddech, całkowicie zignorowawszy uśmiechy, jakie ta scena wywoływała u mnie i u Pascuala (ten kilkakrotnie podniósł palec do czoła, aby dać mi do zrozumienia, że mieliśmy do czynienia z wariatem), złajał nas z powagą:

– Nie bądźcie tacy nieczuli, panowie, miejcie trochę ludzkiego uczucia solidarności. Pomóżcie mi.

Powiedziałem mu, że bardzo żałuję, ale aby zabrać stąd tego remingtona, musiałby najpierw przejść po trupie Pascuala, a w ostateczności i po moim. Człowieczek poprawił sobie krawat, lekko przesunięty na bok wskutek wysiłku. Ku mojemu zdziwieniu, z miną wyrażającą sprzeciw i dając dowody zupełnego braku poczucia humoru, odparł, akcentując z powagą:

– Człowiek dobrze urodzony nigdy nie lekceważy wyzwania do walki. Proszę określić miejsce i godzinę, panowie.

Opatrznościowe pojawienie się Genara juniora udaremniło to, co zdawało się zalegalizowaniem pojedynku. Wszedł w momencie, w którym uparty człowieczek na nowo próbował, fioletowiejąc z wysiłku, unieść w ramionach maszynę marki Remington.

– Zostaw, Pedro, ja ci pomogę – powiedział i podniósł maszynę, jak gdyby to było pudełko zapałek. Zrozumiawszy na widok twarzy mojej i Pascuala, że winien był nam jakieś wyjaśnienie, pocieszył nas z uśmiechem: – Nic się nie stało, nie ma powodu rozpaczać. Mój ojciec odda wam wkrótce tę maszynę.

– Jesteśmy tutaj piątym kołem u wozu – zaprotestowałem dla zachowania pozorów. – Trzymacie nas na tym brudnym poddaszu, najpierw zabraliście moje biurko, aby oddać je księgowemu, a teraz przyszła kolej na mojego remingtona. Gdybyście chociaż mnie uprzedzili.

– Już podejrzewaliśmy, że ten pan to złodziej – poparł mnie Pascual. – Wszedł tu i zaczął nas obrażać, okazując swoją władzę.

– Wśród kolegów nie ma miejsca na sprzeczki – rzucił salomonowy wyrok Genaro junior. Umieścił sobie maszynę na ramieniu i wtedy zauważyłem, że człowieczek sięgał mu dokładnie do klap. – Czy ojciec nie przyszedł do was, aby go przedstawić? Więc ja to zrobię i wszyscy będą zadowoleni.

W tym momencie szybkim, automatycznym ruchem człowieczek wyciągnął swe małe ramię, wykonał kilka kroków w moją stronę, podał mi dziecięcą dłoń i swoim wspaniałym głosem tenora, wykonując jednocześnie nowy uprzejmy skłon, przedstawił się:

– Do usług, Pedro Camacho, Boliwijczyk i artysta. – Powtórzył gest, ukłon i to samo zdanie wobec Pascuala, który był wyraźnie skonfundowany i nie mógł pojąć, czy ten człowieczek kpił sobie z nas, czy też zawsze był taki. Po ceremonialnym uściśnięciu nam rąk Pedro Camacho zwrócił się do całego działu informacji i ze środka poddasza, stojąc w cieniu Genara juniora, który wyglądał przy nim jak olbrzym i patrzył nań z wielką powagą, podniósł górną wargę i zmarszczył twarz w grymasie, który odsłonił pożółkłe zęby, co miało stanowić karykaturę lub namiastkę uśmiechu. Odczekał kilka sekund, po czym wynagrodził nas tymi melodyjnymi słowami, którym towarzyszył ruch ręki żegnającego się prestidigitatora:

– Nie chowam wobec was urazy, panowie, jestem przyzwyczajony do braku zrozumieniu u ludzi. Żegnajcie!

Znikł w drzwiach, wykonując podskoki karzełka, aby dotrzymać kroku postępowemu impresariowi, który, z maszyną marki Remington na ramieniu, oddalał się szybko w kierunku windy.

1Ricardo Palma (1833–1919), poeta, krytyk, historyk i znany prozaik peruwiański, autor m.in. opowiadań Tradiciones peruanas. (Wszystkie przypisy tłumaczki).

II

Był jeden z takich słonecznych poranków limeńskiej wiosny, podczas których kwiaty geranium budzą się bardziej ogniste, róże mocniej pachną, a bugenwille wydają się cięższe niż zwykle. Znany w mieście lekarz, doktor Alberto de Quinteros, mężczyzna o szerokim czole, orlim nosie, przenikliwym spojrzeniu, prawej i szlachetnej duszy, otworzył oczy i przeciągnął się w łóżku w swojej wygodnej rezydencji w dzielnicy San Isidro. Poprzez firanki w oknach ujrzał słońce, które złociło trawnik starannie utrzymanego ogrodu otoczonego płotem z siatki, spojrzał na czyste niebo, wesołe kwiaty i poczuł się tak dobrze, jak może się czuć człowiek o spokojnym sumieniu, który obudził się po ośmiu godzinach przywracającego siły snu.

Była sobota i jeżeli w ostatniej chwili nie wystąpią jakieś komplikacje u kobiety, która urodziła trojaczki, nie pójdzie do kliniki i będzie mógł, przed udaniem się na ślub Elianity, poświęcić ranek na gimnastykę. Żona i córka przebywały w Europie, kształcąc tam ducha i odnawiając garderobę, i nie zamierzały wrócić przed upływem miesiąca. Ktoś inny, dysponując jego majątkiem i wyglądem, siwiejącymi skroniami i dystyngowaną postawą, a także eleganckimi manierami budzącymi pożądliwe spojrzenia nawet u kobiet niepodatnych na zepsucie, byłby wykorzystał tę chwilową samotność na jakąś rozrywkę. Ale Alberto de Quinteros należał do mężczyzn, których nie pociągała zbytnio gra w karty, spódniczki ani alkohol, a wśród znajomych, których miał bez liku, krążyło nawet takie powiedzenie: „Jego wady to nauka, rodzina i gimnastyka”.

Poprosił o śniadanie i podczas gdy mu je przygotowywano, zatelefonował do kliniki. Lekarz dyżurny poinformował go, że matka trojaczków spędziła spokojną noc i że ustały krwotoki u chorej, którą operowano na włókniaki. Wydał odpowiednie dyspozycje, zaznaczając, że gdyby zdarzyło się coś poważnego, to niech zadzwonią do klubu „Remigius” albo, w porze obiadowej, do domu jego brata Roberta, i dał do zrozumienia, że przed wieczorem wstąpi do szpitala. Kiedy służący przyniósł mu sok z papai, czarną kawę i grzankę z miodem, Alberto de Quinteros był już ogolony i ubrany w szare sztruksowe spodnie, mokasyny na płaskim obcasie i zielony sweter z wysokim golfem. Zjadł śniadanie, rzuciwszy jednocześnie okiem na poranne wiadomości i ploteczki w gazetach, wziął sportową torbę i wyszedł. Zatrzymał się na chwilę w ogrodzie, by pogłaskać Pucka, zarozumiałego foksteriera, który żegnał go czułym szczekaniem.

Klub „Remigius” znajdował się w niewielkiej odległości od domu, przy ulicy Miguel Dasso, i doktorowi Quinterosowi sprawiało przyjemność przejście tego kawałka drogi spacerowym krokiem.

Szedł powoli, odpowiadał na ukłony sąsiadów, przyglądał się ich ogródkom, które o tej porze podlewano i strzyżono, i jak zwykle zatrzymał się na chwilę w księgarni „Castra Soto”, aby wybrać sobie kilka nowości. Chociaż było jeszcze wcześnie, przed Davorym już wystawali niezawodni młodzieńcy w porozpinanych koszulach i z rozwichrzonymi czuprynami. Jedli lody, siedząc na motocyklach lub na błotnikach sportowych samochodów, żartowali i snuli plany zabawy na dzisiejszy wieczór. Ukłonili mu się z szacunkiem, ale ledwie ich minął, już jakiś chłopak ośmielił się posłać za nim jedną z tych rad, które w klubie były mu chlebem powszednim, a które znosił cierpliwie, nie tracąc dobrego humoru: „Proszę się nie męczyć, doktorze, niech pan pomyśli o wnukach”. Puścił to mimo uszu i wyobraził sobie, jak ładnie będzie wyglądała Elianita w sukni panny młodej zaprojektowanej dla niej przez firmę Christiana Diora w Paryżu.

Tego ranka w klubie było niewiele osób: tylko instruktor Coco i dwóch fanatyków podnoszenia ciężarów – Murzyn Humilla i Perico Sarmiento, trzy zwały muskułów odpowiadające swą masą dziesięciu normalnym mężczyznom. Musieli przyjść przed chwilą, bo jeszcze przeprowadzali rozgrzewkę:

– Czyżby i tu bocian nas ścigał? – uścisnął mu dłoń Coco.

– Ciągle w formie pomimo lat? – przywitał go z daleka Murzyn Humilla.

Perico ograniczył się przy powitaniu do mlaśnięcia językiem i do podniesienia dwóch palców na znak pozdrowienia, które przyswoił sobie w Teksasie. Doktorowi Quinterosowi sprawiał przyjemność ten nieformalny sposób bycia, poufałość, jaką okazywali mu towarzysze z klubu, jak gdyby fakt, że oglądali się nawzajem w negliżu i wspólnie się pocili, zrównywał ich w braterstwie zacierającym różnice wieku i pozycji. Odpowiedział, że był gotów udzielić im pomocy, jeśli będzie potrzebna, że przy pierwszych mdłościach lub innych objawach wystarczyło pospieszyć do jego gabinetu, gdzie miał przygotowaną gumową rękawicę, aby przeprowadzać intymne badania.

– Przebierz się i chodź na małą rozgrzewkę – powiedział mu Coco, który już podskakiwał w miejscu.

– Jak dostaniesz zawału, to nie przezwyciężysz śmierci, weteranie – zachęcił go Perico, dostosowując się do rytmu ćwiczeń Coco.

– Już tam siedzi ten, co uprawia surfing – usłyszał głos Murzyna Humilli, kiedy wchodził do szatni.

I rzeczywiście, przyszedł jego siostrzeniec Richard, był w niebieskim dresie i wkładał właśnie sportowe obuwie. Robił to niechętnie, jak gdyby miał drewniane ręce, a twarz jego miała wyraz goryczy i roztargnienia. Stał, patrząc w jego stronę zupełnie nieobecnymi niebieskimi oczyma i tak obojętnie, że doktor Quinteros zastanowił się, czy przypadkiem nie stał się niewidzialny.

– Tylko zakochani mogą być tak nieprzytomni – powiedział, zbliżając się do niego i burząc mu włosy. – Zejdź no z księżyca, siostrzeńcze.

– Przepraszam, wuju. – Richard obudził się gwałtownie i zarumienił, jak gdyby przyłapano go na jakimś gorącym uczynku. – Zamyśliłem się.

– Chciałbym wiedzieć, o jakich to niegodziwościach myślałeś – roześmiał się doktor Quinteros, otwierając jednocześnie torbę, wybierając sobie szafkę na ubranie i zaczynając się rozbierać. – Twój dom musi być zupełnie zdemolowany. Czy Elianita bardzo się denerwuje?

Richard spojrzał na niego z czymś w rodzaju nagłej nienawiści, więc doktor pomyślał sobie, że musiał pewnie chłopcu dokuczyć. Ale siostrzeniec uczynił widoczny wysiłek, aby wydać się naturalny, i zdobył się na coś w rodzaju uśmiechu:

– Tak, został zdemolowany. Dlatego przyszedłem tutaj spalić trochę tłuszczu, póki nie nadejdzie pora ślubu.

Doktorowi przyszło na myśl, że doda: „wejścia na szafot”. Chłopiec miał głos pełen smutku, a wyraz twarzy i ociężałość, z jaką zawiązywał sznurowadła, oraz gwałtowne ruchy jego ciała zdradzały złe samopoczucie, zły nastrój i wewnętrzny niepokój. Nie mógł patrzeć spokojnie: na przemian otwierał i zamykał oczy, zatrzymywał wzrok na jednym przedmiocie, błądził nim i znowu wracał do punktu wyjścia, potem spoglądał w inną stronę, jak gdyby szukał czegoś, czego nie można było odnaleźć. Był najprzystojniejszym chłopcem pod słońcem, wyglądał jak młody bóg, zahartowany przez niepogodę, bo uprawiał surfing nawet podczas najwilgotniejszych zimowych miesięcy i wyróżniał się także w grze w koszykówkę, w tenisa, w pływaniu oraz w grze fulbito, a sporty wymodelowały mu ciało na wzór tych młodzieńców, których Murzyn Humilla nazywał „szaleństwem pedałów”: nie miał ani grama tłuszczu, natomiast szerokie ramiona opadały czystą linią muskułów aż do wąskiej talii; na widok jego długich, mocnych i zwinnych nóg najlepszy bokser zbladłby z zazdrości. Alberto de Quinteros słyszał często, jak jego córka Charo ze swą przyjaciółką porównywały Richarda do Charltona Hestona i stwierdzały, że był od niego przystojniejszy, co wprawiało go w dumę. Studiował na pierwszym roku architektury i według opinii swoich rodziców – Roberta i Margarity – zawsze zachowywał się wzorowo, pilnie się uczył, był posłuszny, dobry dla nich i dla swojej siostry, tryskający zdrowiem, sympatyczny. Doktor Alberto de Quinteros ze wszystkich swoich siostrzeńców najbardziej lubił Richarda i Elianitę i dlatego teraz, kiedy zakładał szelki, dres i sportowe pantofle, a Richard czekał na niego przy prysznicach, postukując w kafelki, zmartwił się, widząc przygnębienie chłopca.

– Masz jakieś zmartwienie, siostrzeńcze? – zapytał go jak gdyby mimochodem i uśmiechnął się dobrotliwie. – Coś, w czym wuj mógłby ci pomóc?

– Nic podobnego, skądże znowu – pospieszył z odpowiedzią Richard, czerwieniąc się niczym burak. – Czuję się świetnie i mam wielką ochotę na rozgrzewkę.

– Doręczyli siostrze mój prezent? – przypomniał sobie nagle doktor. – W magazynie „Casa Murguía” przyrzekli mi, że uczynią to jeszcze wczoraj.

– Bombowa bransoletka – Richard zaczął podskakiwać na białych płytkach w szatni. – Dziewczyna była zachwycona.

– Tymi sprawami zajmuje się zwykle twoja ciotka, ale ponieważ wciąż jeszcze przebywa w Europie, musiałem wybrać ją sam. – Doktor Quinteros zrobił czuły gest: – Elianita w sukni ślubnej toż to zupełny cud świata.

Córka jego brata Roberta była wyjątkowym zjawiskiem wśród dziewcząt, podobnie jak Richard uchodził za jednego z najprzystojniejszych młodzieńców. Prezentowała typ urody, który przysparza chluby rodzajowi ludzkiemu i sprawia, że nędzne wydają się metafory o dziewczętach, co mają zęby jak perełki, oczy jak gwiazdy, włosy jak pszenica i cerę jak brzoskwinia. Drobna, o ciemnych włosach i bardzo jasnej cerze, pełna wdzięku nawet w sposobie oddychania, miała twarzyczkę o tak klasycznych rysach, że zdawało się, iż stworzył je wschodni miniaturzysta. O rok młodsza od Richarda, skończyła właśnie szkołę, a jej jedyną wadą była nieśmiałość – posunięta do tego stopnia, że ku rozpaczy organizatorów imprezy nie można jej było przekonać, by wzięła udział w konkursie na Miss Piękności Peru, a teraz nikt, nawet doktor Quinteros, nie potrafił zrozumieć, dlaczego tak wcześnie wychodziła za mąż i przede wszystkim dlaczego wybrała sobie takiego partnera. Chociaż Rudzielec Antúnez nie był bez zalet – dobry, że do rany przyłóż, chociaż miał tytuł Business Administration uzyskany na uniwersytecie w Chicago, widoki na dziedziczenie spółki nawozów sztucznych i wiele pucharów zdobytych w wyścigach kolarskich, to jednak wśród niezliczonego grona chłopców z dzielnicy Miraflores i San Isidro, którzy zalecali się do Elianity i którzy zrobiliby wszystko, by się z nią ożenić, ten był bez wątpienia najmniej obdarzony zaletami (doktor Quinteros zawstydził się, pozwalając sobie na podobny sąd o człowieku, który za kilka godzin stanie się jego siostrzeńcem), za to najbardziej pozbawiony wdzięku i głupi.

– Przebierasz się wolniej niż moja mama, wuju – poskarżył się Richard, nie przestając podskakiwać.

Kiedy weszli na salę gimnastyczną, Coco, u którego zamiłowania pedagogiczne wypływały bardziej z powołania niż z zawodu, wskazując na żołądek, przedstawiał Murzynowi Humilli następujący pewnik swojej filozofii:

– Kiedy jesz, kiedy pracujesz, kiedy jesteś w kinie, kiedy kłócisz się z żoną, kiedy palisz, jednym słowem, w każdej chwili twojego życia, a jeśli możesz, to i nawet w trumnie: wciągaj brzuch!

– Dziesięć minut rozgrzewki, żeby rozruszać kości, Matuzalemie – rozkazał instruktor.

Skacząc przez skakankę wraz z Richardem i czując, jak przyjemne ciepło rozchodzi mu się po ciele, doktor Quinteros pomyślał sobie, że mimo wszystko to nie takie straszne mieć pięćdziesiąt lat, jeżeli można zachowywać dobre samopoczucie. Który spośród jego przyjaciół będących w tym samym wieku mógł jeszcze zaprezentować tak płaski brzuch i takie sprawne muskuły? Daleko nie szukając, jego brat Roberto, mimo że był o trzy lata młodszy, wyglądał o dziesięć lat starzej ze swoją tuszą, ociężałością i przedwcześnie zgarbionymi plecami. Biedny Roberto, pewnie był smutny z powodu ślubu ukochanej córki Elianity. Zrozumiałe, że była to pewna forma jej utraty. Również i jego własna córka Charo wyjdzie kiedyś za mąż – jej ukochany Tato Soldevilla zrobi wkrótce dyplom inżyniera – a wtedy także i on poczuje się smutny i postarzały. Doktor Quinteros skakał przez skakankę, nie plącząc się ani nie gubiąc rytmu, z łatwością, jaką daje praktyka, czasem zmieniał nogę, krzyżował i rozprostowywał ręce niczym doskonały gimnastyk. Jednocześnie widział w lustrze, że jego siostrzeniec podskakiwał zbyt szybko, bezmyślnie, potykając się. Miał zaciśnięte zęby, pot błyszczał mu na czole, a jego oczy były zamknięte, jak gdyby dla lepszej koncentracji. Może ma jakieś problemy z dziewczętami?

– Dosyć skakanki, chudzielcy – Coco, mimo że podnosił ciężary obok Perica i Murzyna Humilli, nie tracił ich z oczu i kontrolował im czas. – Trzy serie ćwiczeń brzucha. Zaczynamy, staruszkowie.

Ćwiczenia te były sprawdzianem siły doktora Quinterosa. Wykonywał je z dużą szybkością z rękami na karku, na desce podniesionej do drugiej pozycji, utrzymując plecy płasko na podłodze i niemal dotykając czoła kolanami. Po każdej serii trzydziestu ćwiczeń robił minutę przerwy, w czasie której leżał wyciągnięty, głęboko oddychając. Po dziewięćdziesiątym skłonie usiadł i stwierdził, że prześcignął Richarda. Był teraz spocony od stóp do głów i czuł przyspieszony rytm serca.

– Nie mogę zrozumieć, dlaczego Elianita wychodzi za mąż za Rudzielca Antúneza – usłyszał znienacka swój głos. – Kto to widział?

Była to bezsensowna odzywka i zaraz zaczął jej żałować, ale Richard nie wydawał się tym zdziwiony. Sapiąc – właśnie kończył ćwiczenia brzucha – odpowiedział mu żartem:

– Mówią, że miłość jest ślepa, wuju.

– To wspaniały chłopak i z pewnością będzie z nim bardzo szczęśliwa – naprawiał sytuację doktor Quinteros, trochę zmieszany. – Chciałem powiedzieć, że wśród zalotników twojej siostry były najlepsze partie w Limie. I popatrz, wszystkich przepędziła, decydując się w końcu na Rudzielca, który jest dobrym chłopcem, ale…

– Ale zbyt upartym, chciałeś powiedzieć? – pomógł mu Richard.

– No, nie powiedziałbym tego z taką surowością – wciągał i wydychał powietrze doktor Quinteros, rozpościerając i składając ramiona. – Sprawia wrażenie, jakby wypadł z gniazda. Z każdą inną byłoby mu doskonale, ale z Elianitą, taką ładną i taką żywą, biedak będzie tylko cierpiał. – Jego własna szczerość sprawiła, że poczuł się nieswojo. – Słuchaj, nie zrozum mnie źle, siostrzeńcze.

– Nie martw się, wuju – uśmiechnął się Richard. – Rudzielec to dobry chłopak i jeżeli nasza chudzina zwróciła na niego uwagę, musi coś w tym być.

– Trzy razy po trzydzieści skłonów w bok, inwalidzi! – ryknął Coco, trzymając osiemdziesiąt kilogramów nad głową, nabrzmiały niczym ropucha. – Wciągaj brzuch, a nie wypinaj!

Doktor Quinteros pomyślał, że przy gimnastyce Richard zapomni o swoich zmartwieniach, ale podczas bocznych skłonów zauważył, że tamten wykonuje swoje ćwiczenia z nowym przypływem złości: twarz wykrzywiała mu się, wyrażając smutek i zły nastrój. Przypomniał sobie, że w rodzinie Quinteros było wielu neurotyków, i pomyślał, że pewnie najstarszemu synowi Roberta przypadł los podtrzymania tej tradycji wśród młodego pokolenia. Później porzucił te myśli i zaczął się zastanawiać, czy mimo wszystko nie było przezorniej wyskoczyć do kliniki przed gimnastyką, aby rzucić okiem na kobietę, która urodziła trojaczki, i na tę, która była po operacji włókniaka. Potem przestał już rozmyślać, bo wysiłek fizyczny pochłonął go całkowicie, i podczas gdy opuszczał i podnosił nogi (podnieść nogi pięćdziesiąt razy!), skłaniał tułów (trzy serie skrętów tułowia aż do utraty tchu!), wprawiał w ruch plecy, tors, przedramiona, szyję, posłuszny rozkazom Coco (mocniej, pradziadku! szybciej, trupie!), był tylko płucami, które wdychały i wydychały powietrze, skórą, która wydzielała pot, i muskułami, które wysilały się, męczyły i cierpiały. Kiedy Coco krzyknął: „Trzy serie po piętnaście podwójnych przeciągań!” – osiągnął punkt szczytowy swoich możliwości. Próbował jednak dla zaspokojenia ambicji wykonać przynajmniej jedną serię z dwunastoma kilogramami, ale nie zdołał. Był wykończony. Ciężar wysunął mu się z rąk przy trzeciej próbie i musiał znosić żarty ciężarowców (mumie do grobów, a bociany do ogrodu zoologicznego! wezwijcie zakład pogrzebowy! requiescat in pace, amen!) i patrzeć z niemą zazdrością, jak Richard – zawsze z pośpiechem i zawsze ze złością – wykonywał bez trudu swe zwykłe ćwiczenia. Nie wystarcza dyscyplina, wytrwałość – pomyślał doktor Quinteros – wyważona dieta, metodyczne życie. To wyrównywało różnice tylko do pewnych granic, bo po ich przekroczeniu wiek piętrzył trudności nie do pokonania, wznosił niezwyciężone mury. Później nagi, w saunie, oślepiony kapiącym mu po rzęsach potem, powtarzał z melancholią zdanie, które wyczytał w jakiejś książce: Młodości, twe wspomnienie doprowadza do rozpaczy! Wychodząc, zobaczył Richarda, który dołączył do ćwiczących i podnosił ciężary na zmianę z nimi. Coco wykonał żartobliwy gest w jego kierunku:

– Ten chłopak postanowił się wykończyć, doktorze.

Richard nawet się nie uśmiechnął. Trzymał ciężar w górze nad głową, a jego mokra, czerwona twarz z nabrzmiałymi żyłami wyrażała irytację, która mogła, jak się zdawało, obrócić się lada moment przeciwko nim. Doktor pomyślał sobie, że jego siostrzeniec mógłby nagle rzucić im czworgu na głowy ciężar, który trzymał w rękach. Powiedział „do widzenia” i mruknął: „Zobaczymy się w kościele, Richard”.

Po powrocie do domu uspokoił się wiadomością, że matka trojaczków zapragnęła grać w brydża z przyjaciółkami w pokoju kliniki, a operowana na włókniaka zapytywała, czy mogłaby zjeść wantanes sopados w sosie z owocu tamaryndowca. Pozwolił na partię brydża, na wantanes i z całym spokojem ubrał się w ciemnoniebieski garnitur, białą jedwabną koszulę i srebrzysty krawat, który przypiął perłową spinką. Właśnie skrapiał perfumami chusteczkę do nosa, kiedy doręczono mu list od żony, do którego dopisała się Charito. Wysłały go z Wenecji, czternastego z kolei miasta odwiedzanego przez wycieczkę, i pisały w nim: „Kiedy dostaniesz nasz list, zwiedzimy co najmniej o siedem miast więcej, wszystkie są bardzo piękne”. Były szczęśliwe, a Charito bardzo zachwycona Włochami, „to wspaniali artyści filmowi, tatusiu, i nie wyobrażasz sobie, co za pochlebcy, ale nie mów o tym Tato, ucałowania, ciao”.

Poszedł pieszo do kościoła Santa María na Óvalo Gutiérrez. Było jeszcze wcześnie i zaproszeni goście dopiero zaczynali się schodzić. Zajął miejsce w jednym z przednich rzędów i skoncentrował się na oglądaniu ołtarza przystrojonego irysami i białymi różami oraz witraży, które zdawały się podobne do biskupich infuł. Jeszcze raz doszedł do wniosku, że kościół ten wcale mu się nie podoba z powodu drażniącej kombinacji stiuków i cegieł oraz pretensjonalnych podłużnych łuków. Co jakiś czas kłaniał się z uśmiechem znajomym. Oczywiście nie mogło być inaczej, wszyscy musieli przybyć do kościoła – najdalsi krewni, nieoglądani od wieków przyjaciele oraz najelegantsze sfery miasta: bankierzy, ambasadorzy, przemysłowcy, politycy. Roberto i Margarita zawsze byli tacy frywolni, zastanowił się doktor Quinteros, ale bez uprzedzeń i z pełną życzliwością dla słabostek swego brata i bratowej. Na pewno w czasie obiadu goście nie pomieszczą się w domu. Wzruszył go widok narzeczonej, wchodzącej przy dźwiękach marsza weselnego. Była rzeczywiście prześliczna w lekkiej białej sukni, a widoczna pod welonem twarzyczka miała w sobie coś niezwykle wdzięcznego i uduchowionego, podczas gdy kroczyła do ołtarza ze spuszczonymi oczyma, trzymając pod rękę Roberta, który – postawny i szczęśliwy – ukrywał wzruszenie, przybrawszy postawę władcy świata. Rudzielec Antúnez, wystrojony w błyszczący smoking i z twarzą promieniejącą szczęściem, wcale nie wydawał się tak brzydki. Nawet jego matka – pozbawiona wdzięku Angielka, która, mimo że mieszkała ćwierć wieku w Peru, ciągle myliła przyimki – w długiej ciemnej sukni i z dwupiętrową fryzurą wyglądała na kobietę atrakcyjną. To pewne, pomyślał doktor Quinteros, że wytrwałością można zdobyć dziewczynę. Bo biedny Rudzielec Antúnez chodził za Elianitą od dzieciństwa i otaczał ją subtelnymi względami, które ona przyjmowała z niezmiennym olimpijskim spokojem. Znosił cierpliwie wszystkie afronty i nieuprzejmości Elianity oraz okrutne żarty, jakimi chłopcy z dzielnicy komentowali jego zrezygnowanie. Uparty chłopak, rozmyślał teraz doktor Quinteros, zdobył ją i oto stoi tu teraz blady z wrażenia, wsuwając obrączkę na serdeczny palec najpiękniejszej dziewczyny w Limie. Uroczystość dobiegła końca i doktor Quinteros, skłaniając głowę to na lewo, to na prawo, posuwał się wśród hałaśliwego tłumu w kierunku salonów parafialnych i wtedy spostrzegł stojącego przy jednej z kolumn Richarda, jak gdyby chowającego się ze wstrętem przed ludźmi.

Czekając w kolejce, by podejść do nowożeńców, doktor Quinteros musiał wysłuchać z uśmiechem około tuzina antyrządowych dowcipów, które mu opowiedzieli bracia Febre, dwaj bliźniacy tak do siebie podobni, że – jak mówiono – nawet własne żony ich nie rozróżniały. Było tak tłoczno, że salon pękał niemal w szwach. Wiele osób pozostało w ogrodzie, oczekując na swoją kolej, by wejść do środka. Cały rój kelnerów roznosił tace z szampanem. Słychać było śmiechy, żarty, toasty, a wszyscy byli zdania, że panna młoda wyglądała przepięknie. Kiedy doktor Quinteros wreszcie do niej dotarł, stwierdził, że Elianita trzymała się dobrze i rześko pomimo upału i ścisku. „Sto lat szczęścia, kochanie” powiedział, całując ją, a ona szepnęła mu do ucha: „Dzisiaj rano telefonowała z Rzymu Charito, aby złożyć mi życzenia, i rozmawiałam też z ciotką Mercedes. Są takie kochane, że zadzwoniły!”. Rudzielec Antúnez, spocony i czerwony niczym rak, promieniał szczęściem: „Teraz i ja powinienem nazywać pana wujem, don Alberto?”. „Oczywiście, siostrzeńcze – poklepał go po ramieniu doktor Quinteros – będziesz musiał mi mówić po imieniu”.

Na wpół uduszony zszedł z podwyższenia, na którym stali nowożeńcy, i pośród błysku fleszy, szturchańców i pozdrowień zdołał dotrzeć do ogrodu. Tam ścisk wydawał się nieco mniejszy i można było oddychać. Wziął do ręki kieliszek i znalazł się w otoczeniu grona przyjaciół lekarzy opowiadających niekończące się dowcipy, których tematem była podróż jego żony: Mercedes z pewnością nie wróci, zostanie z jakimś Francuzem, w związku z czym na skroniach doktora zaczynają już wyrastać małe różki. W trakcie rozmowy Quinteros pomyślał sobie – wspominając klub sportowy – że dzisiaj kolejny raz przytrafia mu się śmieszna sytuacja. Chwilami dostrzegał ponad morzem głów Richarda, stojącego w drugim końcu salonu pośród roześmianych chłopców i dziewcząt. Był poważny i chmurny, wychylał kieliszki szampana, jak gdyby to była woda. Może mu przykro, że Elianita wychodzi za mąż za Antúneza, pomyślał; pewnie i on wolałby kogoś znakomitszego dla swojej siostry. A może nie, było przecież prawdopodobne, że przeżywał jeden z kryzysów wieku przejściowego. Tu doktor Quinteros przypomniał sobie, że i on w wieku Richarda wpadał w podobne stany, wahając się między studiami medycznymi a inżynierią aeronautyczną. (Ojciec przekonał go wtedy takim ważkim argumentem: jako inżynier specjalista od aeronautyki nie miałby w Peru żadnego zajęcia i musiałby się poświęcić kometom i aeromodelarstwu). Być może Roberto, zawsze tak zajęty własnymi interesami, nie był w stanie doradzić Richardowi. W jednym ze swoich odruchów, które zdobywały mu ogólne uznanie, doktor Quinteros zdecydował, że w najbliższych dniach – z całą ostrożnością, jakiej wymagała sytuacja – zaprosi siostrzeńca do siebie i delikatnie zorientuje się, w jaki sposób można mu dopomóc.

Dom Roberta i Margarity znajdował się przy alei Santa Cruz, niedaleko kościoła Matki Najświętszej, więc po zakończeniu przyjęcia w parafii zaproszeni na obiad goście przedefilowali pod drzewami, w promieniach słońca, po dzielnicy San Isidro, udając się do domostwa z czerwonej cegły, pokrytego drewnianym dachem, otoczonego trawnikiem, kwiatami, kratą i wspaniale udekorowanego na dzisiejsze święto. Doktorowi Quinteros wystarczyło, iż doszedł tylko do drzwi, aby zrozumieć, że uroczystość przewyższy jego wyobrażenia i że będzie uczestniczył w wydarzeniu, które w kronikach towarzyskich ochrzczone zostanie mianem „wspaniałego”.

Wzdłuż i wszerz ogrodu poustawiano stoliki i parasole chroniące przed słońcem, a w głębi – obok bud dla psów – ogromny płócienny dach osłaniał stojący wzdłuż ściany stół przykryty śnieżnobiałym obrusem i zastawiony tacami z mnóstwem różnokolorowych przekąsek. Bar znajdował się obok stawu, w którym pływały powabne rybki japońskie; było tam tyle kieliszków, butelek, naczyń do koktajli i dzbanów z napojami orzeźwiającymi, że wystarczyłoby ich do napojenia całego wojska. Kelnerzy w białych marynarkach oraz dziewczęta w fartuszkach i czepeczkach przyjmowały gości, częstując ich od samego progu wielką ilością napojów orzeźwiających: pisco, algarrobiną, wódką z maracuyá, a także whisky, dżinem, szampanem, serowymi paluszkami, pieprznymi papitas, śliwkami nadziewanymi boczkiem, panierowanymi krewetkami, lekkimi pasztecikami i przeróżnymi zakąskami wymyślonymi przez limeńską wyobraźnię w celu zaostrzenia apetytu. Wewnątrz domu odświeżały powietrze olbrzymie bukiety i kosze pełne kwiatów: róż, tuberoz, gladioli, lewkonii, goździków, oparte o ściany lub poustawiane wzdłuż schodów albo na parapetach i meblach. Parkiet był wywoskowany, zasłony wyprane, porcelana i srebro błyszczące, więc doktor Quinteros uśmiechnął się na myśl, że pewnie i ceramika prekolumbijska w gablotach została wyczyszczona. Nawet w holu znajdował się bufet, a w jadalni rozgościły się słodycze – marcepany, mrożony ser, bezy, huevos chimbos i yemas, okrągłe herbatniki, orzechy w syropie, a w środku – imponujący ślubny tort, budowla z gałązek tule, pełna kolumn, brzemienna kremem i wyzywająca, która wywoływała u pań okrzyki zachwytu.

Jednak w głównej mierze ciekawość dam podsycały prezenty wyłożone do oglądania na drugim piętrze. Uformowała się tam tak długa kolejka, że doktor Quinteros szybko zrezygnował z oczekiwania, mimo iż sprawiłoby mu przyjemność zobaczyć, jak w tym otoczeniu wyglądała kupiona przez niego bransoletka.

Przyjrzawszy się wszystkiemu po trochu – ściskając dłonie, przyjmując i rozdając uściski – wrócił do ogrodu i poszedł usiąść pod parasolem, by delektować się w spokoju swoim drugim tego dnia kieliszkiem. Przyjęcie prezentowało się wspaniale, Margarita i Roberto umieli organizować takie rzeczy z rozmachem. I chociaż pomysł ze sprowadzeniem orkiestry nie wydawał mu się zbyt subtelny – pozdejmowano dywany, usunięto stoliczek i witrynę z wyrobami z kości słoniowej, aby pary miały miejsce do tańca – wybaczył im ten brak elegancji, traktując go jako ustępstwo na rzecz młodego pokolenia; wiadomo było, że dla młodzieży nie istniała zabawa bez tańców. Podawano indyka z winem, a w tym czasie stojąca na drugim schodku u wejścia Elianita rozrywała swój bukiet ślubny, bo na jego cząstki czekały już z wyciągniętymi do góry rękami dziesiątki koleżanek ze szkoły i z sąsiedztwa. Doktor Quinteros zauważył w kącie ogrodu starą Venancię, piastunkę Elianity od kołyski: staruszka była wzruszona do głębi i wycierała sobie oczy rąbkiem fartucha.

Podniebienie doktora nie zdołało rozróżnić marki wina, ale od razu wiedział, że musiało być zagraniczne, może hiszpańskie albo chilijskie, wykluczył jednak francuskie pomimo całego dzisiejszego szaleństwa. Indyk był delikatny, purée niczym masło, poza tym podano sałatkę z kapusty i suszonych śliwek, której nie mógł sobie odmówić i wziął drugą porcję mimo swych zasad w sprawach diety. Delektował się właśnie drugim kieliszkiem wina i zaczynał odczuwać przyjemną senność, kiedy zobaczył zbliżającego się doń Richarda. Chłopak zabawiał się trzymaną w ręku szklanką whisky, miał zamglony wzrok i zmieniony głos:

– Czy jest coś głupszego aniżeli przyjęcie weselne, wuju? – wymamrotał, wykonując pogardliwy ruch ręką w kierunku tego wszystkiego, co go otaczało, i opadając bezwładnie na stojące obok krzesło. Miał przekrzywiony krawat, świeża plama szpeciła klapę jego szarego garnituru, a w oczach malowała się kosmiczna wściekłość.

– Cóż, przyznam się, że i ja nie jestem wielkim entuzjastą przyjęć – powiedział dobrodusznie doktor Quinteros. – Ale że ty nim nie jesteś w tak młodym wieku, to mnie dziwi, siostrzeńcze.

– Nienawidzę ich z całej duszy – wyszeptał Richard, rozglądając się takim wzrokiem, jak gdyby chciał wszystkich pozabijać. – Nie wiem, po jakie licho tu się znalazłem.

– Wyobraź sobie, jak przykro byłoby twojej siostrze, gdybyś nie przyszedł na jej ślub. – Doktor Quinteros zastanowił się nad bezsensem słów, jakie czasem wypowiada się pod wpływem alkoholu: czyż nie widywał Richarda bawiącego się na przyjęciach podobnie jak inni? Czy chłopak nie był świetnym tancerzem? Ileż to razy siostrzeniec przewodził grupie dziewcząt i chłopców, którzy przychodzili wytańczyć się w domu Charito? Ale teraz było zupełnie inaczej. Zauważył, że Richard pospieszył się z wypiciem whisky i prosił kelnera o następną.

– W każdym razie i ty bądź na to przygotowany – powiedział. – Bo jak będziesz się żenił, to rodzice wyprawią ci jeszcze większe przyjęcie.

Richard podniósł szklankę do ust i powoli, przymykając oczy, wypił jeden łyk. Potem, nie podnosząc głowy, nie swoim głosem, który dotarł do doktora jak coś bardzo powolnego i prawie niesłyszalnego, zamruczał do siebie:

– Ja się nigdy nie ożenię, wuju, przysięgam na Boga.

Zanim doktor zdołał mu odpowiedzieć, modnie ubrana dziewczyna o jasnych włosach, smukłej sylwetce i zdecydowanych ruchach pojawiła się między nimi, wzięła Richarda za rękę i, nie dając mu czasu do namysłu, zmusiła, by wstał z miejsca:

– Nie wstyd ci siedzieć ze starymi? Chodź tańczyć, głuptasie.

Doktor Quinteros widział, jak znikali w sieni domu, i nagle poczuł, że nie ma apetytu. W uszach dźwięczało mu niczym przewrotne echo słowo „starymi”, które z taką naturalnością i tak wspaniałym głosem wypowiedziała młodsza córeczka architekta Aramburú. Po wypiciu kawy podniósł się i poszedł obejrzeć salon.

Zabawa trwała, a tańczące pary rozprzestrzeniły się od centralnego miejsca, jakim był kominek, przy którym zainstalowano orkiestrę, aż do sąsiednich pokoi, w których także tańczono, wyśpiewując na całe gardło, cza-czę, merengue, cumbię i walce.

Fala radości podsycana muzyką, słońcem i alkoholem przelewała się od młodych ku dorosłym i od dorosłych ku starym; doktor Quinteros zauważył ze zdziwieniem, że nawet don Marcelino Huapaya, ich osiemdziesięcioletni krewny, potrząsał z wysiłkiem swoim skrzypiącym ciałem, by nadążyć za rytmem Szarego obłoku w towarzystwie jego bratowej Margarity, trzymanej w ramionach. Atmosfera pełna dymu, hałasu, ruchu, światła i zadowolenia przyprawiła doktora Quinterosa o lekki zawrót głowy; oparł się o poręcz i przymknął na chwilę oczy. Potem – uśmiechnięty i także zadowolony – zaczął przyglądać się Elianicie, która wciąż miała na sobie ślubną suknię, ale już bez welonu, i przewodziła zabawie. Nie miała chwili wytchnienia. Po każdym tańcu okrążało ją co najmniej dwudziestu mężczyzn, zabiegając o jej względy, a ona, z płonącymi policzkami i błyszczącymi oczyma, wybierała za każdym razem innego i rzucała się w wir zabawy. Nagle u jego boku pojawił się brat Roberto. Zamiast smokingu miał teraz na sobie lekki brązowy garnitur, był spocony, bo dopiero co skończył tańczyć.

– Nie mogę uwierzyć, że ona wychodzi za mąż, Albercie – powiedział, wskazując na Elianitę.

– Jest przepiękna – uśmiechnął się doktor Quinteros. – Przewróciłeś dom do góry nogami, Roberto.

– Mojej córce należy się wszystko, co najlepsze na świecie – oznajmił brat z lekkim smutkiem w głosie.

– Gdzie spędzą miodowy miesiąc? – zapytał doktor.

– W Brazylii i w Europie. To prezent rodziców Rudzielca. – Tu wskazał, rozbawiony, w stronę baru. – Powinni wyjechać jutro wczesnym rankiem, ale przy takim tempie zabawy mój zięć nie będzie do tego zdolny.

Grono chłopców otaczało Rudzielca Antúneza, podchodzili kolejno, aby się z nim napić. Nowożeniec był tak czerwony jak nigdy, uśmiechał się z niepokojem i próbował oszukiwać kolegów, zanurzając tylko usta w szklance, ale przyjaciele protestowali i domagali się, by za każdym razem ją opróżniał. Doktor Quinteros poszukał wzrokiem Richarda, ale siostrzeńca nie było w barze ani na parkiecie, nie znalazł go także w tej części ogrodu, którą widać było z okna.

I właśnie wtedy wydarzyło się nieszczęście. Kończył się walc Idolo, tańczące pary zaczynały bić brawo, muzycy odejmowali palce od strun gitar, Rudzielec zmagał się z dwudziestym toastem, a panna młoda podniosła prawą dłoń do oczu, jak gdyby chciała odpędzić jakąś muchę, lecz potem zachwiała się i zanim partner zdołał ją podtrzymać, runęła na podłogę. Ojciec i doktor Quinteros nawet nie drgnęli, myśląc, że może pośliznęła się i zaraz wstanie, zanosząc się od śmiechu, ale w salonie powstał zamęt: rozległy się okrzyki, zaczęły się przepychanki, wołanie matki: „Córeczko, Eliano, Elianito!”. Wobec tego i oni pospieszyli z pomocą. Już nadbiegł Rudzielec Antúnez, chwycił ją w ramiona i eskortowany przez grupę osób wnosił na schody, za nim postępowała seniora Margarita, powtarzając: „Tędy, do jej pokoju, powoli, ostrożnie!”, a także „lekarza, zawołajcie lekarza”. Niektórzy krewni – wuj Fernando, kuzynka Chabuca, don Marcelino – uspokajali przyjaciół i kazali orkiestrze grać nadal. Doktor Quinteros zauważył, że brat daje znaki z góry schodów. Głupcze, czy nie jesteś lekarzem? Na co czekasz? Pobiegł na górę, przeskakując po dwa stopnie i wymijając ludzi, którzy robili mu przejście.

Zaniesiono Elianitę do jej sypialni, pokoju urządzonego w kolorze różowym, którego okna wychodziły na ogród. Wokół łóżka, na którym leżała dziewczyna, jeszcze bardzo blada, ale już odzyskująca przytomność i poruszająca powiekami, stali Roberto, Rudzielec i piastunka Venancia, znajdowała się tam także siedząca przy niej matka, która pocierała czoło córki chusteczką umoczoną w alkoholu. Rudzielec wziął Elianitę za rękę i wpatrywał się w nią z zachwytem i trwogą.

– Proszę, aby wszyscy natychmiast stąd wyszli i zostawili mnie samego z panną młodą – zadysponował doktor Quinteros, przejmując należną mu rolę. Kiedy odprowadzał ich do drzwi, powtarzał: – Proszę się nie martwić, to nic wielkiego. Proszę wyjść, pozwólcie mi ją zbadać.

Sprzeciwiła się jedynie stara Venancia. Margarita musiała wyprowadzić ją siłą. Doktor Quinteros powrócił do łóżka chorej i usiadł obok Elianity, która spojrzała na niego spod swych długich czarnych rzęs, zdumiona i zalękniona. Pocałował ją w czoło i, mierząc temperaturę, uśmiechnął się: nic się nie stało, nie ma się czego bać. Miała trochę przyspieszony puls i oddychała z trudem. Doktor zauważył, że stanik ją uciska, i pomógł jej się porozpinać.

– Ponieważ i tak musisz się potem przebrać, moje dziecko, więc w ten sposób zyskasz na czasie.

Kiedy zauważył, że dziewczyna była nadmiernie ściśnięta w pasie, natychmiast zrozumiał, co się tutaj święciło, nie uczynił jednak najmniejszej uwagi ani nie zadał żadnego pytania, które pozwoliłoby siostrzenicy poznać, że się zorientował. Zdejmując suknię, zaczerwieniła się okropnie i była teraz tak zmieszana, że nie podnosiła oczu ani nie otwierała ust. Doktor Quinteros powiedział jej, że nie musi zdejmować bielizny, tylko pasek, który przeszkadzał w oddychaniu. Podczas gdy z uśmiechem i z wyrazem pozornego roztargnienia zapewniał ją, że to rzecz najnormalniejsza w świecie, iż w dniu ślubu, pod wpływem wzruszenia, zmęczenia i wcześniejszej krzątaniny, a przede wszystkim wielu godzin szaleńczego tańca bez wytchnienia, panna młoda ma prawo zemdleć, jednocześnie obmacywał jej piersi i brzuch (który, wyzwoliwszy się z mocnego uścisku pasa, dosłownie wyskoczył do przodu), po czym wywnioskował z pewnością specjalisty, przez którego ręce przechodzą tysiące brzemiennych kobiet, że jest już w czwartym miesiącu ciąży. Obejrzał jej powieki, zadał kilka głupich pytań, aby ją zdezorientować, i poradził, by odpoczęła trochę, zanim wróci do salonu. Ale niech już tyle nie tańczy.

– Widzisz, to tylko trochę zmęczenia, moje dziecko. W każdym razie coś ci przepiszę, aby przeciwdziałać wzruszeniom dnia.

Pogłaskał ją po głowie i chcąc dać jej czas na uspokojenie się, zanim wrócą rodzice, zadał kilka pytań na temat podróży poślubnej. Odpowiadała mu cichutkim głosem. Móc podróżować w podobny sposób to najprzyjemniejsze, co człowieka może spotkać; on, mając tyle pracy, nigdy nie mógłby sobie pozwolić na tak atrakcyjną wycieczkę. Mijają już trzy lata, odkąd ostatni raz był w Londynie, swoim ulubionym mieście. Podczas gdy to mówił, obserwował, jak Elianita chowała dla niepoznaki pas, wkładała szlafrok, wieszała na krześle suknię, bluzkę z haftowanym kołnierzykiem i mankietami, jak ustawiała buciki i kładła się z powrotem do łóżka, przykrywając puchową kołdrą. Zastanowił się, czy nie byłoby lepiej szczerze porozmawiać z siostrzenicą i dać jej pewne rady na drogę. Ale nie, źle by się, biedna, poczuła, znalazłaby się w niezręcznej sytuacji. A poza tym na pewno przez cały ten okres chodziła po kryjomu do lekarza i była doskonale zorientowana w tym, co powinna robić. W każdym razie noszenie tak ciasnego pasa było ryzykowne, mogła naprawdę nabawić się histerii albo w przyszłości zaszkodzić dziecku. Przejął się myślą, że Elianita, jego siostrzenica, o której potrafił myśleć tylko jako o niewinnej dziewczynie, zaszła już w ciążę. Podszedł w kierunku drzwi, otworzył je i uspokoił rodzinę, mówiąc głośno, tak aby panna młoda go słyszała:

– Jest zdrowsza od was wszystkich, ale umiera ze zmęczenia. Proszę posłać do apteki po ten środek uspokajający i pozwólcie jej chwilę odpocząć.

Venancia pospieszyła do sypialni i doktor Quinteros zauważył przy okazji, z jaką czułością ta stara służąca odnosi się do Elianity. Wrócili także jej rodzice i Rudzielec Antúnez, który zamierzał wejść do pokoju, ale doktor ujął go dyskretnie pod ramię i zaprowadził do łazienki. Zamknąwszy drzwi, powiedział:

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej.

III

Dostępne w wersji pełnej.

IV

Dostępne w wersji pełnej.

V

Dostępne w wersji pełnej.

VI

Dostępne w wersji pełnej.

VII

Dostępne w wersji pełnej.

VIII

Dostępne w wersji pełnej.

IX

Dostępne w wersji pełnej.

X

Dostępne w wersji pełnej.

XI

Dostępne w wersji pełnej.

XII

Dostępne w wersji pełnej.

XIII

Dostępne w wersji pełnej.

XIV

Dostępne w wersji pełnej.

XV

Dostępne w wersji pełnej.

XVI

Dostępne w wersji pełnej.

XVII

Dostępne w wersji pełnej.

XVIII

Dostępne w wersji pełnej.

XIX

Dostępne w wersji pełnej.

XX

Dostępne w wersji pełnej.

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału

La tía Julia y el escribidor

Copyright © Mario Vargas Llosa, 1977

Projekt okładki

Katarzyna Borkowska

kb-design@o2.pl

Fotografia na okładce

Copyright © H. Armstrong Roberts / Corbis

Opieka redakcyjna

Karolina Macios

Korekta

Barbara Chojowska / Design Plus

Magdalena Kędzierska / Design Plus

Małgorzata Poździk / Design Plus

Copyright © for the translation by Danuta Rycerz

ISBN 978-83-240-2135-2

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37

Dział sprzedaży: tel. (12) 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com