Tytuł oryginału

Great Circle

Copyright © 2021 by Maggie Shipstead

Projekt okładki

Tomasz Majewski

Zdjęcie na okładce

domena publiczna

Mapy

LeMonnier

Redaktorka nabywająca

Dorota Gruszka

Redaktorka prowadząca

Aleksandra Pietrzyńska

Opieka redakcyjna

Katarzyna Mach

Adiustacja

Bogumiła Ziembla

Korekta

Małgorzata Biernacka

Barbara Gąsiorowska

Copyright © for the translation by Justyn Hunia

Copyright © for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2023

ISBN 9788324067206

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Wydanie I, Kraków 2023

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Znak: Monika Lipiec /Woblink

Mojemu bratu

Przeżywam życie w rosnących kręgach,

co nad rzeczami je kreślę.

Nie wiem, czy ostatniego doczekam,

lecz będę próbował wiernie.

Dokoła Boga, wieży prastarej,

krążę przez lat tysiące;

nie wiem, sokołem jestem czy wiatrem,

czy wielkim śpiewem może.

Rainer Maria Rilke, Księga godzin
(tłum. Andrzej Lam)

Gdyby dowolną sferę można było przeciąć ostrym narzędziem i podzielić na dwie idealne połowy, to obwód płaszczyzn powstałych po przecięciu obu półkul byłby kołem wielkim, to znaczy największym okręgiem, jaki można wykreślić na kuli.

Przykładem koła wielkiego jest równik. Jest nim również każda linia długości geograficznej. Na powierzchni takiej sfery jak Ziemia najkrótsza odległość między dwoma dowolnymi punktami będzie przebiegać po łuku będącym odcinkiem koła wielkiego.

Przeciwległe punkty sfery, takie jak biegun północny i biegun południowy, przecina nieskończona liczba takich wielkich kręgów.

Little America III, Lodowiec Szelfowy Rossa, Antarktyda,

4 marca 19501

Urodziłam się, by wędrować. Zostałam stworzona na podobieństwo ziemi, jak ptak morski na podobieństwo fali. Niektóre ptaki przebywają w powietrzu do samej śmierci. Obiecałam sobie to: moje ostatnie lądowanie nie będzie desperackim runięciem w dół, ale ostrym pikowaniem głuptaka – rozmyślnym skokiem do wody, by pochwycić coś w głębinach morza.

Lada chwila ruszam w drogę. Spróbuję domknąć pętlę, sprawić, by koniec spotkał się z początkiem. Chciałam, żeby ta linia była gładkim południkiem, idealną, kształtną obręczą, ale naszą idealną trasę zawsze wykoślawia konieczność: rozmieszczenie wysp i lotnisk, potrzeba uzupełniania paliwa.

Niczego nie żałuję i nie zamierzam żałować. Potrafię myśleć jedynie o samolocie, wietrze i tamtym brzegu, tak odległym, gdzie znów zaczyna się ląd. Niebo się przeciera. Jako tako uporaliśmy się z wyciekiem. Niedługo wystartuję. Obrzydł mi ten ciągnący się w nieskończoność dzień. Słońce krąży wokół mnie niczym sęp. Marzy mi się odpoczynek pośród gwiazd.

Kręgi są cudowne, bo nieskończone. Wszystko, co nieskończone, jest cudowne. Ale nieskończoność to też tortura. Wiedziałam, że kresu horyzontu dosięgnąć nie sposób, mimo to za nim pędziłam. To, co robię, jest głupie, lecz nie mam wyboru.

Teraz, gdy wielki krąg jest bliski domknięcia się, a koniec oddziela od początku jedno ostatnie przerażające przestworze wody, widzę, że inaczej to sobie wyobrażałam. Myślałam, że uwierzę, iż przemierzyłam świat wzdłuż i wszerz, jednak świata jest za dużo, a życia za mało. Myślałam, że uwierzę, że doprowadziłam coś do końca, ale teraz wątpię, czy cokolwiek można doprowadzić do końca. Myślałam, że nie będę się bać. Myślałam, że stanę się kimś więcej, niż jestem, dziś jednak wiem, że jestem kimś mniej, niż mi się zdawało.

Nikt nigdy nie powinien tego czytać. Moje życie to wszystko, co mam.

A jednak, a jednak, a jednak.

Los Angeles

Grudzień 2014

O Marian Graves dowiedziałam się tylko dzięki temu, że kiedy byłam dzieckiem, jedna z przyjaciółek mojego wujka lubiła zostawiać mnie w bibliotece, gdzie pewnego razu przypadkiem wpadła mi w ręce książka zatytułowana Nieustraszone damy przestworzy. Jakiś czas wcześniej moi rodzice wsiedli do samolotu i nigdy nie wrócili, a okazało się, że sporą część tych nieustraszonych dam spotkał taki sam los. To przykuło moją uwagę. Myślę, że szukałam kogoś, kto by mi powiedział, że katastrofa lotnicza wcale nie jest złym sposobem rozstania się z tym światem – chociaż gdyby ktoś taki się znalazł, to pomyślałabym, że pieprzy głodne kawałki. W rozdziale poświęconym Marian było napisane, że wychował ją wujek, i kiedy to przeczytałam, dostałam gęsiej skórki, bo w tamtym czasie mnie też (tak jakby) wychowywał wujek.

Uprzejma bibliotekarka wygrzebała dla mnie książkę Marian Morze, niebo i ptaki pomiędzy…, a ja, niczym astrolog przeglądający mapę nieba, ślęczałam nad nią, licząc, że życie Marian w jakiś sposób naświetli moje własne, podpowie mi, co powinnam robić i jaka mam być. To, co pisała, w większości okazało się dla mnie zbyt trudne, lecz efektem końcowym tej lektury było budzące się we mnie mgliste pragnienie, by zmienić moją samotność w przygodę. Na pierwszej stronie swojego pamiętnika skreśliłam wielkimi drukowanymi literami: „URODZIŁAM SIĘ, BY WĘDROWAĆ”. Potem nie napisałam tam ani słowa więcej, bo jak tu dalej pisać, kiedy się ma dziesięć lat i cały czas spędza albo w domu wujka w Van Nuys, albo na castingach do reklam telewizyjnych? Po tym jak zwróciłam książkę do biblioteki, Marian wyleciała mi z głowy. Prawdę mówiąc, w zapomnienie odeszły prawie wszystkie nieustraszone damy przestworzy. Choć w latach osiemdziesiątych w telewizji wyświetlono trzymający w napięciu dokument o Marian, a garstka jej zagorzałych fanów wciąż snuje w internecie różne teorie, to nigdy nie była częścią zbiorowej pamięci w posób porównywalny z Amelią Earhart. Ludzie myślą, że znają Amelię Earhart, choć oczywiście jej nie znają. W zasadzie to niemożliwe.

To, że tak często zostawiano mnie w bibliotece, wyszło mi na dobre, bo kiedy inne dzieci siedziały w szkole, ja wysiadywałam na kolejnych składanych krzesłach w kolejnych korytarzach na kolejnym castingu dla białych dziewczynek (lub dziewczynek, których rasy nie określono, czyli także białych) na obszarze metropolitalnym Los Angeles, w asyście służących za przyzwoitki kolejnych niań i przyjaciółek mojego wujka Mitcha, które to kategorie czasem się pokrywały. Wydaje mi się, że niekiedy te przyjaciółki oferowały pomoc w opiece nade mną, chcąc zademonstrować mu swój instynkt macierzyński, co miało sprawić, że w jego oczach okażą się dobrym materiałem na żonę. W rzeczywistości jednak nie była to najlepsza strategia na podtrzymanie temperatury uczuć w starym Mitchu.

Kiedy miałam dwa lata, cessna z moimi rodzicami na pokładzie spadła do Jeziora Górnego. Taką przynajmniej przyjęto hipotezę. Nigdy nie znaleziono żadnego śladu. Za sterami siedział mój tata, brat Mitcha – to był romantyczny wypad do położonej w leśnej głuszy chaty jakiegoś przyjaciela, chcieli, jak to ujął Mitch, podreperować psujący się związek. Powiedział mi, że nawet kiedy byłam mała, moja matka pieprzyła się na prawo i lewo. To jego słowa. Nie jestem pewna, czy Mitch wierzył w dzieciństwo. „Mimo to nie potrafili się rozstać” – opowiadał. Za to Mitch z pewnością wierzył w slogany reklamowe. Od jakiegoś czasu reżyserował tandetne filmy telewizyjne o tytułach w rodzaju Miłość na granicy (o celniku) i Morderstwo w walentynki (sami zgadnijcie o czym).

Rodzice oddali mnie wtedy pod opiekę sąsiadowi w Chicago, ale w testamencie na opiekuna wyznaczyli Mitcha. Tak naprawdę nie mieli nikogo innego, żadnej ciotki czy innego wujka, moi dziadkowie zaś albo już nie żyli, albo byli obrażeni, nieobecni i niegodni zaufania. Mitch nie był złym człowiekiem, ponieważ jednak mocno grała w nim hollywoodzka żądza sukcesu, kilka miesięcy po przejęciu opieki nade mną szepnął komuś słówko i załatwił mi rolę w reklamie soku jabłkowego. Potem znalazł mi agentkę, Siobhan, i odtąd role w reklamach i filmach telewizyjnych (zagrałam córkę w Morderstwie w walentynki) dostawałam z taką regularnością, że nie pamiętam czasów, kiedy właśnie nie grałam lub nie ubiegałam się o rolę. Tak wyglądało dla mnie normalne życie: powtarzanie w kółko pod okiem kamer jednej czynności, takiej jak wkładanie plastikowego kucyka do plastikowej stajni, albo słuchanie jakiegoś obcego człowieka tłumaczącego mi, jak mam się uśmiechać.

Kiedy miałam jedenaście lat, a Mitch z reżysera kręconych na łapu-capu filmów właśnie awansował na twórcę teledysków i odbywał karkołomną wspinaczkę na szczyty branży filmów niezależnych, dostałam swoją wielką życiową szansę – rolę Katie McGee w przeznaczonym dla dzieci telewizyjnym sitcomie o podróży w czasie Katie McGee – życie na topie.

Na planie filmowym moje życie było kryształowo bezgrzeszne i landrynkowe, bez reszty wypełnione zabawnymi dialogami wplecionymi w zgrabną fabułę oraz trójściennymi pomieszczeniami pod gorącym niebem lamp Kliega. Z afektacją wygłaszałam kwestie na tle puszczanych z taśmy rechotliwych śmiechów, wystrojona tak ekstrawagancko i modnie, że wyglądałam jak ikona wąskiej grupy wiekowej już nie dzieci, ale jeszcze nie nastolatków. Kiedy nie pracowałam, robiłam niemal wszystko, na co tylko miałam ochotę, bo Mitcha niespecjalnie to obchodziło. W swojej książce Marian Graves napisała: „W dzieciństwie mój brat i ja w zasadzie byliśmy zostawieni samopas. Byłam święcie przekonana – a przez parę lat nikt tego przekonania nie kwestionował – że mogę robić, co mi się żywnie podoba, i że mam prawo udać się w każde miejsce, do którego zdołam znaleźć drogę”. Byłam pewnie bardziej rozwydrzonym bachorem niż Marian, ale czułam to samo: że świat stoi przede mną otworem niczym rozwarta ostryga, a wolność jest moim sosem mignonette. Życie podsuwa ci cytryny, które kroisz na plasterki i wrzucasz do martini.

Kiedy miałam trzynaście lat, a produkowane na licencji gadżety związane z Katie McGee zaczęły się sprzedawać jak ciepłe bułeczki, Mitch, który po wyreżyserowaniu Krępulca pławił się w sukcesie niczym faszerowana pigułami świnia w łajnie, przeprowadził nas, za nasze wspólne pieniądze, do Beverly Hills. Gdy już się urwałam z doliny San Fernando, chłopak, który grał starszego brata Katie McGee, przedstawił mnie swoim dzianym koleżkom ze szkoły średniej, szemranym typom, którzy wozili mnie po okolicy, zabierali na imprezy i zaciągali do łóżka. Mitch chyba nie zauważył, jak często nie ma mnie w domu, sam bowiem rzadko w nim bywał. Czasami wpadaliśmy na siebie, wracając o drugiej lub trzeciej nad ranem, oboje zalani w pestkę, i po prostu kiwaliśmy sobie głową na powitanie, niczym mijający się w hotelowym holu uczestnicy jakiejś hucznej konferencji.

Były też plusy: korepetytorzy zatrudnieni na planie Katie McGee bardzo się starali i dopingowali mnie, żebym poszła na studia, a ponieważ spodobał mi się ten pomysł, po zakończeniu zdjęć wkręciłam się na Uniwersytet Nowojorski, w czym walnie pomogło mi bycie gwiazdą filmów telewizyjnych klasy B. Gdy byłam już spakowana i gotowa do wyjazdu, Mitch przedawkował i gdyby nie to, że już się spakowałam, chyba po prostu zostałabym w Los Angeles i też bym się zaimprezowała na śmierć.

Było też coś na kształt trochę plusa, trochę minusa: po pierwszym semestrze zostałam obsadzona w pierwszym filmie z serii Archanioł. Czasami się zastanawiam, co by się stało, gdybym zamiast tego skończyła studia, przestała grać i popadła w zapomnienie. Nie było jednak najmniejszej możliwości, bym wzgardziła kolosalną gażą za rolę Kateriny, więc takie gdybanie nie ma sensu.

Podczas mojej krótkiej przygody ze szkolnictwem wyższym miałam okazję uczęszczać na wprowadzenie do filozofii i dowiedziałam się o Panoptikonie – wymyślonym przez Jeremy’ego Benthama hipotetycznym więzieniu mającym kształt ogromnego pierścienia z celami, w którego centrum znajdowała się maleńka wartownia. Do dozoru nad tym wszystkim wystarczył tylko jeden strażnik, ponieważ mógł on obserwować więźniów w dowolnym momencie, a przekonanie o byciu obserwowanym ma daleko większe znaczenie niż sam fakt bycia obserwowanym. Foucault uczynił z tego pomysłu metaforę mówiącą o tym, że aby zdyscyplinować i podporządkować sobie jednostkę lub jakąś zbiorowość, wystarczy ją przekonać, że w każdej chwili może być obserwowana. Profesor najwyraźniej chciał nam uświadomić, że Panoptikon jest czymś strasznym i przerażającym, później jednak, gdy Archanioł dał mi zbyt wielką sławę, pragnęłam wsiąść do niedorzecznego wehikułu czasu Katie McGee i przenieść się z powrotem do tej sali wykładowej, by poprosić go o rozważenie odwrotnej sytuacji. Takiej, w której to ty, zamiast strażnika, znajdujesz się w środku Panoptikonu, a tysiące, a może nawet miliony strażników obserwują cię – lub mogą to robić – przez cały czas, bez względu na to, w którą stronę się zwrócisz.

Nie żebym miała odwagę zapytać o cokolwiek jakiegokolwiek profesora. Na Uniwersytecie Nowojorskim byłam nieustannie obserwowana, ponieważ zagrałam Katie McGee, czułam jednak, że wszyscy gapią się na mnie, bo wiedzą, że nie zasługuję na to, by tam studiować. Być może rzeczywiście na to nie zasługiwałam, ale sprawiedliwości nie da się zmierzyć szkiełkiem i okiem. Nie sposób stwierdzić, czy na coś zasługujemy. Prawdopodobnie nie zasługujemy. Dlatego poczułam ulgę, gdy rzuciłam uczelnię dla roli w Archaniele, wróciłam do miliona narzucanych odgórnie zobowiązań oraz rozkładu dnia, na którego kształt nie miałam najmniejszego wpływu. Gdy na uczelni wertowałam opasły niczym słownik program studiów, ogarnęła mnie konsternacja. Snułam się bez celu po stołówce, oglądając najrozmaitsze dania, zestawy sałatkowe, góry bajgli, pojemniki z płatkami zbożowymi, automat z lodami włoskimi, i czułam się tak, jakby kazano mi rozwiązać jakąś megatrudną zagadkę decydującą o czyimś życiu lub śmierci.

Gdy to wszystko przepadło, a sir Hugo Woolsey (tak, ten sir Hugo, który przypadkiem jest moim sąsiadem) zaczął mi opowiadać o jakimś filmie biograficznym, który produkował, i z torby na ramieniu wyciągnął książkę Marian – książkę, o której nie myślałam od jakichś piętnastu lat – nagle znów znalazłam się w bibliotece i patrzyłam na cienki tom w twardej oprawie, który mógł zawierać wszystkie odpowiedzi. Odpowiedzi były miłe dla ucha, brzmiały jak coś, czego chcę – nie żebym kiedykolwiek zdołała zrozumieć, czego chcę. Nie żebym w ogóle wiedziała, co to znaczy chcieć. Chcenie odczuwałam przede wszystkim jako splot niedających się zrealizować sprzecznych impulsów. Chciałam zniknąć jak Marian, chciałam być sławniejsza niż ktokolwiek przede mną, chciałam powiedzieć coś ważnego o odwadze i wolności, chciałam być odważna i wolna, jednak nie wiedziałam, co to oznacza, wiedziałam tylko, jak udawać, że wiem – zdaje się, że na tym właśnie polega aktorstwo.

Dziś jest mój ostatni dzień zdjęciowy na planie Sokoła. Siedzę w makiecie samolotu Marian, który wisi na linkach wielokrążków i ma zostać zaciągnięty nad gigantyczny zbiornik z wodą, i zrzucony. Mam na sobie parkę z futra renifera, która waży z tysiąc funtów, a po nasiąknięciu wodą będzie ważyć milion, i próbuję udawać, że się boję.

Wcześniej Bart Olofsson, reżyser, wziął mnie na stronę i zapytał, czy naprawdę chcę osobiście zagrać tę niebezpieczną scenę, zwłaszcza że wiadomo, co się stało z moimi rodzicami.

– Myślę, że chcę się z tym skonfrontować – odrzekłam. – Dobrze byłoby raz na zawsze uporać się z uciążliwą przeszłością.

Położył mi rękę na ramieniu, przybierając swoją najlepszą minę guru.

– Jesteś silną kobietą – powiedział.

Tak naprawdę uporanie się raz na zawsze z uciążliwą przeszłością jest niemożliwe. I dlatego ciągle do tego dążymy.

Aktor grający Eddiego Blooma, nawigatora, też ma na sobie parkę z futra renifera, a czoło pomazano mu wodoodporną sztuczną krwią, ponieważ ma stracić przytomność w wyniku zderzenia z wodą. W prawdziwym życiu Eddie zwykle siedział na stanowisku nawigatora za fotelem Marian, ale scenarzyści, dwaj do bólu wesołkowaci bracia z fryzurami i twarzami członków Hitlerjugend, uznali, że lepiej będzie, jeśli podczas śmiertelnego nurkowania Eddie usiądzie z przodu. Jasne, w porządku, nieważne.

Historia, którą opowiadamy, i tak się nie pokrywa z prawdziwym przebiegiem zdarzeń. To wiem na pewno. Ale nie powiedziałabym, że znam całą prawdę o Marian Graves. Tylko ona ją znała.

Moje zderzenie z wodą zarejestruje osiem kamer: sześć statycznych i dwie obsługiwane przez nurków. Plan jest taki, żeby nakręcić to raz. Najwyżej dwa razy. To kosztowne ujęcie, a nasz budżet nigdy nie był ogromny i został już niemal w całości wyczerpany, lecz kiedy zaszło się tak daleko, jedynym wyjściem jest dotarcie do końca. W najlepszym razie zajmie to cały dzień, w najgorszym utonę, wyląduję w nekrologach, skończę jak moi rodzice, tyle że w atrapie samolotu i atrapie oceanu, nawet nie próbując dotrzeć do jakiegoś celu.

– Jesteś pewna, że chcesz to zrobić?

Szef kaskaderów sprawdza moje zapięcie, z rutyniarską rzeczowością myszkując w okolicach mojego krocza, próbuje wymacać paski i zapięcia w szczeciniastym włosiu renifera. Jak przystało na kaskadera, ma kostropatą twarz, skórzane ubranie, a jego sposób chodzenia po nie do końca udanych naprawach przywodzi na myśl animację poklatkową.

– Na sto procent – zapewniam.

Kiedy skończył, dźwig podniósł nas i przesunął. Na krańcu zbiornika z wodą rozwieszono panel dyfuzyjny, który tworzy coś na kształt morskiego horyzontu, a ja, Marian Graves, lecę nad Oceanem Południowym ze strzałką paliwomierza pokazującą pusty zbiornik i wiem, że nie dotrę nigdzie indziej niż tam, gdzie właśnie jestem, czyli na koniec świata. Zastanawiam się, jak zimna będzie woda, jak szybka śmierć. Rozważam wszystkie opcje. Myślę o tym, co sobie obiecałam. „Ostre pikowanie głuptaka”.

– Akcja – rozlega się głos w mojej słuchawce, a ja dociskam sterownicę atrapy samolotu, jakbym chciała zabrać nas do samego jądra Ziemi.

Wielokrążki przechylają w dół dziób maszyny: pikujemy.

„Josephina Eterna”

Glasgow, Szkocja

Kwiecień 1909

Niedokończony statek. Kadłub bez kominów, zakleszczony na pochylni między suwnicą bramową na górze i drewnianym łożem na dole. Za rufą, pod czterema kwietnymi płatkami wciąż bezczynnych odsłoniętych śrub, w nadspodziewanie słoneczny dzień toczyła zielone wody rzeka Clyde.

Od stępki do poziomu wody jednostka była rdzawoczerwona, wyżej zaś biała jak panna młoda – pomalowana specjalnie z okazji wodowania. (Biel lepiej wychodzi na zdjęciach prasowych). Gdy zgasną flesze i samotnie zacumuje na rzece na czas przymiarek, na deskach porozwieszanych na grubych linach po obu stronach kadłuba staną mężczyźni i błyszczącą czarną farbą pomalują płyty i nity kadłuba.

Dwa kominy zostaną wciągnięte do góry, przyśrubowane i przyspawane, pokłady wyłożone tekowymi deskami, korytarze zaś i salony płytami z mahoniu, orzecha i dębu. Trafią tam sofy, kanapy i szezlongi, łóżka i wanny, obrazy o tematyce marynistycznej w złoconych ramach, brązowe i alabastrowe posągi bogów i bogiń. W pierwszej klasie znajdzie się porcelana o złoconych brzegach, zdobna w złote kotwice (symbol L & O Lines). W drugiej – porcelana z błękitnymi brzegami i błękitnymi kotwicami (błękit to kolor firmowy). Trzecia klasa zadowoli się skromną białą zastawą, a załoga blaszaną. Przyjadą wagony wyładowane kryształami, srebrem stołowym i porcelaną, adamaszkiem i aksamitem. Dźwigi wciągną na pokład trzy fortepiany, dyndające w siatkach niczym bydlęta o zesztywniałych nogach. Wjedzie po trapie gaj doniczkowych palm. Zawisną żyrandole. Wyrosną góry leżaków składających się niczym kłapiące szczęki aligatora. W końcu przez otwory w dolnej części kadłuba pierwszy ładunek węgla przesypie się do zasobni usytuowanej poniżej linii wodnej, z dala od tych wszystkich kosztowności. W głębi kotłowni zapłonie pierwszy ogień.

Jednak w dniu wodowania statek wciąż jeszcze był tylko szkieletem, pozbawionym wygód nagim stalowym klinem. W jego cieniu kłębił się tłumek: stoczniowcy zbici w hałaśliwe grupki, mieszkańcy Glasgow przybyli z rodzinami na widowisko, ulicznicy handlujący gazetami i kanapkami. Lśniące błękitne niebo rozpostarło się nad ich głowami jak proporzec. W tym mieście sadzy i mgły takie niebo musiało zwiastować coś dobrego. Grała orkiestra dęta.

Pani Matilda Feiffer, żona Lloyda Feiffera, nowego amerykańskiego właściciela statku, stała na trybunie okolonej niebiesko-białymi chorągiewkami, trzymając pod pachą butelkę szkockiej.

– Czy to nie powinien być szampan? – zapytała męża.

– Nie w Glasgow – odparł.

Matilda miała rozbić butelkę o burtę, chrzcząc statek imieniem, które z trudem przechodziło jej przez gardło. Nie mogła się doczekać katartycznego roztrzaskania szkła, kiedy wykona swoje zadanie, teraz jednak musiała uzbroić się w cierpliwość. Pojawiło się jakieś opóźnienie. Lloyd wiercił się nerwowo, od czasu do czasu mówiąc coś do konstruktora, który wydawał się sparaliżowany niepokojem. Po trybunie kręciło się paru skwaszonych Anglików w melonikach, dwóch Szkotów z przedsiębiorstwa stoczniowego oraz kilku innych mężczyzn, których nie potrafiła zidentyfikować.

Statek był już w połowie zbudowany, gdy firma L & O Lines, założona w 1857 roku w Nowym Jorku przez ojca Lloyda, Ernsta, i odziedziczona przez Lloyda w 1906, przejęła upadające angielskie towarzystwo okrętowe, które zamówiło tę jednostkę. W trakcie budowy poszycia tamtej firmie skończyły się pieniądze, a prace wznowiono, gdy Lloyd zamienił swoje dolary na funty szterlingi, a te na stal. Mężczyźni w melonikach, przybyli z Londynu, posępnie przerzucający się uwagami na temat wspaniałej pogody, byli pomysłodawcami budowy tego statku – to oni ślęczeli nad jego projektami i wybrali dla niego praktyczną nazwę, którą Lloyd postanowił zignorować. Tyle wysiłku i wszystko na marne: wystawieni do wiatru, kręcili się w swych starannie wyszczotkowanych kapeluszach na obwieszonej chorągiewkami trybunie, na której wokół ich stóp wibrowały dźwięki granego przez orkiestrę dętą dziarskiego marsza. Pochylnię wysmarowano łojem, by ułatwić ślizg statku – Matilda czuła jego ostry zwierzęcy zapach przenikający przez jej ubranie i oblepiający skórę.

Lloyd chciał, by nowy liniowiec tchnął nowe życie w L & O. W chwili śmierci Ernsta firmowa flota była wysłużona i przestarzała – w większości składała się z trampowych parowców obsługujących handel przybrzeżny, z dodatkiem kilku telepiących się po Atlantyku jednostek pasażersko-towarowych i garstki zdezelowanych windjammerów wciąż transportujących pacyficznymi szlakami zboże i guano. Ten statek nie miał być największym, najszybszym ani najbardziej luksusowym liniowcem pływającym z Europy – nie mógł stanowić żadnego zagrożenia dla budowanych w Belfaście kolosów White Star Line – Lloyd powiedział jednak Matildzie, że będzie solidną kartą w rozgrywce z grubymi rybami.

– Jakieś wieści? – warknął Lloyd, a ona aż podskoczyła.

Pytanie było skierowane do stojącego w pobliżu Addisona Gravesa, kapitana Gravesa, który odznaczał się imponującym wzrostem, choć zwykle się garbił, jakby z góry za niego przepraszając. Był chudy jak szczapa, lecz kości miał masywne i ciężkie jak kłody.

– Jest jakiś problem z dźwignią – wyjaśnił Lloydowi. – To chyba nie potrwa długo.

Lloyd spojrzał na statek, marszcząc brwi.

– Wygląda jak w kajdanach. A powinien być wolny, na morzu. Nie sądzisz, Graves? – spytał i dodał impulsywnie: – Nie uważasz, że jest wspaniały w każdym calu?

Nad nimi majaczył dziób, ostry jak brzytwa.

– To będzie wspaniały statek – odparł łagodnie Graves.

Graves miał być pierwszym kapitanem tej jednostki, a na wodowanie przybył z Ameryki w towarzystwie Lloyda i Matildy oraz ich czterech synków – najstarszego, siedmioletniego Henry’ego, Clifforda i Roberta oraz niespełna rocznego Leandra – którymi gdzieś na uboczu opiekowały się dwie nianie. Matilda miała nadzieję, że podczas rejsu przekona się do Gravesa. Nie żeby był niemiły czy niegrzeczny, wydawało się jednak, że jego rezerwy nie sposób przełamać. Nawet najśmielsze podejmowane przez nią próby wejrzenia w jego wnętrze na nic się zdały. „Co przyciągnęło pana do morza, kapitanie Graves?” – zapytała pewnego wieczoru przy kolacji. Gdy odpowiedział: „Proszę się udać w dowolną stronę świata, a natrafi pani na morze”, poczuła się skarcona. W jej oczach Graves reprezentował elementarną nieprzeniknioność życia mężczyzny. Lloyd kochał go miłością, której nie okazywał chyba nikomu innemu, a już na pewno nie Matildzie. „Zawdzięczam mu życie” – powtarzał wielokrotnie. „Twoje życie nie może być długiem – sprzeciwiła się pewnego razu – bo wtedy w zasadzie nie jest twoje i nic nie zostało uratowane”. Lloyd tylko się roześmiał i zapytał, czy nie rozważała kariery filozofki.

Za młodu Graves i Lloyd pływali razem na pewnej barce. Graves był zawodowym marynarzem, a Lloyd, który niedawno ukończył Yale, próbował udawać, że nim jest. Ernst, ojciec Lloyda, swego czasu powiedział mu, że jeśli ma odziedziczyć L & O, to powinien poznać fach od podszewki. Kiedy w Chile Lloyd wypadł za burtę, Graves wykazał się refleksem i zręcznością – rzucił mu linę i wciągnął go z powrotem na pokład. Od tamtego czasu Lloyd niezmiennie ubóstwiał Gravesa jako swojego wybawcę. („Ale to ty złapałeś linę – zauważyła Matilda – i to ty walczyłeś do końca”). Kiedy po incydencie w Chile Lloyd piął się w górę w hierarchii służbowej firmy, ciągnął za sobą Gravesa.

Z trybuny ustąpił cień. Oblewający Matildę pot sprawił, że gorset kleił jej się do skóry i drażnił ją. Lloydowi wydawało się, że wiedzę o chrzczeniu statków wyssała z mlekiem matki. „Po prostu rozbij butelkę o dziób, Tildy – tłumaczył. – To żadna filozofia”.

Skąd będzie wiedziała, że nadszedł odpowiedni moment? Nie zapomną jej powiedzieć? Poinformowano ją tylko, że w chwili gdy statek zacznie się zsuwać, dostanie sygnał (nie była pewna, od kogo), ma roztrzaskać whisky o dziób, nadając statkowi imię „Josephina Eterna”, na cześć kochanki jej męża.

Kiedy kilka miesięcy wcześniej, przy śniadaniu, zapytała Lloyda, jaką nazwę otrzyma statek, poinformował ją, nie uchylając nawet gazety.

Matilda bezgłośnie odstawiła wtedy filiżankę na spodek. Przynajmniej z tego mogła być dumna.

Gdy Lloyd się z nią ożenił, była młoda, choć nie za młoda – miała dwadzieścia jeden lat, a on trzydzieści sześć – i wystarczająco dojrzała, by wiedzieć, że została wybrana ze względu na swój majątek i potencjał reprodukcyjny, a nie z miłości. Zależało jej tylko, żeby Lloyd postępował z dyskrecją i szacunkiem. Wyjaśniła mu to przed zaręczynami, a on życzliwie słuchał i zgodził się, że prawo do prywatności w małżeństwie ma wiele zalet, tym bardziej że życie kawalerskie przez tak długi czas mu odpowiadało. „To się rozumiemy” – powiedziała, podając mu rękę. Uroczyście uścisnął jej dłoń, a następnie dość długo całował ją w usta. A ona, wbrew sobie, zaczęła się zakochiwać. Na swoje nieszczęście…

Nie zamierzała się jednak wycofywać z ich porozumienia. Starała się przymykać oko na przygody Lloyda, przelewała swą miłość na dzieci, dbała o swą garderobę i samą siebie. Lloyd darzył ją uczuciem, wiedziała o tym, a w łóżku był czulszy niż, jak przypuszczała, niejeden inny mąż, choć miała też świadomość, że w zasadzie nie jest w jego typie. Lloyd wybierał kobiety z temperamentem, wiecznie nienasycone, zwykle starsze od Matildy, nierzadko starsze nawet od niego samego, a z pewnością od patronki statku, tamtej Jo, ciemnowłosej i kapryśnej, która miała zaledwie dziewiętnaście lat. Matilda wiedziała wystarczająco dużo, by rozumieć, że często ludzie tracą głowę właśnie dla kochanków, którzy nie są w ich typie.

Nazwa statku wydawała się marną odpłatą za jej wyrozumiałość i wielkoduszność i gdy tylko na chwilę znalazła się sama, z dala od szczęku porcelany i oczu służby, uroniła kilka łez. Potem wzięła się w garść i zaciskała zęby, jak zawsze.

Na trybunie Lloyd odwrócił się do niej podenerwowany.

– Na co oni czekają? – spytał.

Postanowiła się przygotować. Szyjka butelki była zbyt krótka, by wygodnie leżeć w dłoni, zwłaszcza odzianej w jedwabną rękawiczkę, i butelka wyślizgnęła jej się, lądując z łoskotem niebezpiecznie blisko krawędzi trybuny. Kiedy ją podnosiła, ktoś dotknął jej ramienia. Addison Graves.

Delikatnie wziął butelkę.

– Lepiej zdjąć rękawiczki – doradził.

Kiedy to uczyniła, oplótł jedną jej dłoń wokół szyjki, a drugą ułożył płasko na korku.

– O, w ten sposób – tłumaczył, demonstrując półkolisty wymach w bok. – Trzeba się śmiało zamachnąć, bo nierozbita butelka to zły omen.

– Dziękuję – mruknęła.

Czekała na sygnał na skraju trybuny, ale nic się nie działo. Dziób stał na swoim miejscu jak ogromny zadarty nos jakiegoś dumnego z siebie pyszałka. Mężczyźni rozmawiali z sobą nerwowo. Projektant statku oddalił się w pośpiechu. Czekała. Butelka stawała się coraz cięższa. Bolały ją palce. W tłumie dwóch mężczyzn wdało się w przepychankę, wywołując zamieszanie. Gdy spojrzała w ich stronę, jeden z nich uderzył drugiego w twarz.

– Tildy, na litość boską! – Lloyd szarpał ją za ramię.

Dziób się ześlizgiwał. I to szybko. Nie spodziewała się, że coś tak wielkiego może poruszać się tak szybko.

Odgięła się do tyłu i z impetem cisnęła butelką w umykającą ścianę stali. Niezdarnie, zza głowy. Butelka załomotała o kadłub, ale zamiast się roztłuc, odbiła się tylko i spadła na pochylnię, roztrzaskując się na betonie i wzbudzając rozprysk szkła i bursztynowej cieczy. „Josephina” się oddalała. Za rufą rzeka wezbrała, tworząc zieloną nabrzmiałość, po czym zapadła się w pianę.

Północny Atlantyk

Styczeń 1914

Cztery lata i dziewięć miesięcy później

Idąca na wschód „Josephina Eterna”. Wysadzana klejnotami brosza na czarnym atłasie. Samotny kryształ na ścianie ciemnej jaskini. Dostojna kometa na pustym niebie.

Pod jej światłami i kabinami przylegającymi do siebie niczym komórki w plastrze miodu, pod mężczyznami harującymi w czerwonym żarze i czarnym pyle, pod jej obrosłą pąklami stępką przemknęła ławica dorszy, gąszcz prężących się w ciemności ciał wybałuszających oczy, choć nie sposób było cokolwiek zobaczyć. Poniżej ryb: chłód i ciśnienie, puste czarne otchłanie, garstka dziwacznych świecących stworzeń dryfujących za drobinkami jedzenia. Jeszcze niżej piaszczyste dno, puste z wyjątkiem nikłych śladów pozostawionych przez wytrzymałe krewetki, ślepe robaki, żyjątka, które nawet się nie domyślają, że gdzieś tam istnieje coś takiego jak światło.

W dzień po wyjściu z Nowego Jorku Addison Graves poszedł na kolację i zobaczył Annabel siedzącą obok jego krzesła. Na porzucenie mostka kapitańskiego, tej męskiej oazy spokoju, na rzecz rozszczebiotanej, żywiołowej kakofonii sali jadalnej zdecydował się bez entuzjazmu. Powietrze było gorące i wilgotne, przesycone zapachami jedzenia i perfum. Chłód oceanu, który przywierał do jego wełnianego munduru, wyparował i ciało od razu zaczęło go swędzieć od potu.

Przy swoim stole grzecznie się ukłonił, trzymając czapkę pod pachą. Twarze pasażerów emanowały przemożnym pragnieniem zwrócenia na siebie jego uwagi.

– Dobry wieczór – przywitał się, siadając i rozkładając serwetkę.

Rzadko czerpał przyjemność z rozmów, a już na pewno nie z pełnych samozadowolenia pogawędek, jakich domagali się od niego pasażerowie dostatecznie majętni lub ważni, by wykłócić się o miejsce przy kapitańskim stole. Początkowo nie zauważał niczego poza bladą zielenią sukni Annabel. Po jego drugiej stronie siedziała starsza kobieta w brązowym stroju. Kelnerzy we frakach donieśli z kuchni pierwsze z wielu przewidzianych na ten wieczór wykwintnych dań.

Lloyd Feiffer awansował Addisona na kapitana, gdy tylko odziedziczył L & O, ledwie ciało jego ojca spoczęło w grobie. Dowództwo statku powierzył mu nad stekami podczas kolacji w „Delmonico”, Addison zaś tylko kiwnął głową, nie chcąc zdradzić rozpierającej go radości. Kapitan Graves! Ten nieszczęsny chłopaczyna, którym był dawno temu na tamtej farmie w Illinois, nareszcie miał na zawsze odejść w niebyt zgnieciony na miazgę obcasem jego wypolerowanego buta i wyrzucony za burtę.

Lloyd zgłosił jednak drobną wątpliwość:

– Będziesz musiał być towarzyski, Graves. Będziesz musiał konwersować. To wchodzi w zakres twoich obowiązków. Nie rób takiej miny. Nie będzie tak źle – zawiesił głos i wyglądał na zaniepokojonego. – Myślisz, że dasz sobie radę?

– Tak – zapewnił Addison, w którym ambicja wzięła wtedy górę nad przejmującym go strachem. – Oczywiście.

Kelnerzy kręcili się jak w ukropie, roznosząc miseczki z bulionem. Siedząca po prawej ręce Addisona pani Jakaśtam w brązowej sukni w najdrobniejszych szczegółach relacjonowała życiowe perypetie swoich synów, cedząc słowa z taką starannością, jakby czytała warunki jakiegoś traktatu. Na talerzach pojawiła się, by za chwilę zniknąć, jagnięcina z galaretką miętową. Potem pieczone kurczęta. Przy sałatce, podczas krótkiej przerwy w deklamacji sąsiadki, Addison odwrócił się w końcu do kobiety w bladozielonej sukience. Wiedział już, że ma na imię Annabel. Wyglądała całkiem młodo. Zapytał, czy to będzie jej pierwszy pobyt w Wielkiej Brytanii.

– Nie – odrzekła. – Miałam już okazję parę razy tam gościć.

– Jak się tam pani podoba?

Milczała przez chwilę, a gdy się odezwała, jej ton był rzeczowy.

– Nieszczególnie, ale mój ojciec i ja uznaliśmy, że najlepiej będzie, jeśli na jakiś czas wyjadę z Nowego Jorku.

Zaintrygowała go ta szczerość. Przyjrzał jej się uważniej. Pochylała głowę, zdawała się pochłonięta posiłkiem. Była starsza, niż początkowo sądził, pod trzydziestkę, miała niezwykle jasną cerę, choć niestarannie nałożony róż oraz szminka czyniły jej twarz niewyraźną i przywodziły na myśl jakieś rozgorączkowanie. Włosy miała kremowe jak grzywa konia maści izabelowatej, rzęsy zaś i brwi tak jasne, że prawie niewidoczne. Kiedy nagle podniosła wzrok, ich spojrzenia się skrzyżowały.

Jej tęczówki były jasnoniebieskie, nakrapiane jasnymi sczepionymi z sobą kręgami podobnymi do cętek słońca. Zobaczył w nich propozycję, bezwstydną i niedwuznaczną. Znał to spojrzenie, widział je u kobiet z południowego Pacyfiku wylegujących się w cieniu z obnażonymi piersiami, u dziwek na wpół ukrytych w mroku portowych uliczek, u karayuki-san wprowadzających go do oświetlonych latarniami pokoi. Zerknął na jej ojca po drugiej stronie stołu, mężczyznę pełnego wigoru i krzepkiego, rozmawiającego gromkim głosem, zdającego się nie zważać na córkę.

– Nie cierpi pan tego – powiedziała Annabel cichym głosem. – Rozmawiania z tymi ludźmi. Widzę to, bo sama tak mam.

Addison wymówił się od deseru. Poprosił o wybaczenie, bo coś domagało się jego uwagi. Wyszedł z jadalni, pokonał dwa piętra i ze szczękiem otworzył drzwi – WSTĘP TYLKO DLA ZAŁOGI – do otwartego pokładu za mostkiem.

Oparł łokcie na poręczy. Nikogo nie widział w pobliżu. Morze było nieco niespokojne. Marmurkowy szew Drogi Mlecznej zakreślał łuk na bezchmurnym, bezksiężycowym niebie.

Po uwadze Annabel grzecznie zaprzeczył, potem odwrócił się od młodej kobiety i zapytał sąsiadkę z drugiej strony, czy ma jeszcze w zanadrzu jakieś zabawne opowieści o swoich dzieciach. Annabel wciąż jednak płonęła jasnym światłem na obrzeżach jego świadomości. Zielona sukienka, jasne rzęsy. To spojrzenie, tak zaskakujące. Niebieski płomień, niezachwiany i obcy.

Pewną ulgę przyniosła mu robocza atmosfera na mostku, później zaś dzbanek kawy, który dostarczono mu do kabiny, wciąż jednak z tyłu głowy tliła mu się Annabel. Podczas kąpieli, kiedy jego kościste kolana sterczały nad wodą, zabłądził dłonią do swojego przyrodzenia, myśląc o jej spurpurowiałych policzkach i luźnych kosmykach płowych włosków na jej karku.

Kiedy zapukała do jego drzwi, było już dobrze po północy. Wciąż miała na sobie tę zieloną sukienkę – istna zjawa. Nie miał pojęcia, jak znalazła jego kabinę. Dziarskim krokiem weszła do środka, jakby odwiedzała go już wiele razy. Była niższa, niż myślał – sięgała mu ledwie do piersi – i trzęsła się jak osika. Jej skóra była tak sina i wyziębiona, że przez pierwszych kilka minut musiał przełamywać opór, dotykając jej.

Nowy Jork

Wrzesień 1914

Dziewięć miesięcy później

Niemowlęta płakały.

Annabel się nie poruszyła. Stała przy oknie swojej sypialni w należącej do Addisona kamienicy z czerwonej cegły (czarne elementy wykończeniowe, czarne drzwi z mosiężną kołatką, sąsiedztwo rzeki) i spoglądała na czarnego kota śpiącego w oknie na drugim piętrze po przeciwnej stronie ulicy. Często tam się pokazywał. Czasami machając ogonem, obserwował gołębie dziobiące coś w rynsztokach. Kiedy kiwał ogonem, Annabel bezwiednie też kiwała palcem. Kiedy przestawał, ona też przestawała. A gdy nie mogła zasnąć, kiwała palcem tak długo, aż ten sztywniał i bolał. Gest karcenia. Tik, tak.

Nakładające się na siebie wybuchy płaczu zlały się w przeraźliwy ryk.

Lepiej zostać przy oknie, niż narażać się na wizje piekielnych ogni, które brały ją we władanie, gdy zbliżała się do bliźniąt. Nie powinna wchodzić do kuchni, bo były tam noże. Nie powinna się zbliżać do puchowych poduszek ani miednic z wodą. Nie powinna trzymać niemowląt w ramionach, bo mogłaby je zanieść do tego okna i wyrzucić. „Bezecna – usłyszała głos matki. – Bezecna, bezecna, bezecna”.

Podczas jednego ze swoich pobytów w szkole z internatem rano po ataku gołoledzi ostrożnym posuwistym krokiem zeszła z werandy swojej bursy, wkraczając w oślepiający, najeżony, kruchy świat. Każdy klon na centralnym zieleńcu szkoły był zakuty w ciasną, nastroszoną soplami gablotę. Kiedy dzieci płakały, stawała się podobna do tych drzew: nogi wrastały jej w ziemię i kostniała. Ich zawodzenia zdawały się równie odległe i niedosiężne jak rozpaczliwe głosy ptaków krążących nad skutymi lodem gniazdami.

Kiedy się rodziły, Addison przebywał na pokładzie „Josephiny”. Poród zaczął się czwartego września, trzy tygodnie przed terminem, a bliźnięta przyszły na świat ponad dzień później, całą wieczność później, przed świtem szóstego czerwca, pierwszego dnia pierwszej bitwy nad Marną. Nie przyszły jej do głowy żadne imiona, a kiedy położna zaproponowała Marian, lekarz zaś Jamesa, nazywanego później Jamiem, machnęła ręką na znak zgody.

Dla Annabel, która wiedziała już, co to znaczy krzyczeć i krwawić, horror porodu zlał się z horrorem wojny. Połóg stał się nowym problemem, do którego wracała myślą, ilekroć traciła czujność. Znów przypominała sobie wtedy miskę czerwonej wody, noże, szczypce i igły chirurgiczne. Znowu stawały jej przed oczami purpurowe niemowlęta, umazane krwią i czymś przypominającym gęsty krem, drobne jak szczenięta, i na powrót nawiedzało ją tamto pierwsze przerażenie na ich widok, jej przelotne, mętne przekonanie, że lekarz trzyma w dłoniach jej narządy, że została wypatroszona. Położna powiedziała jej, że poród nie będzie łatwy, ale potem ogarnie ją radość. Albo kłamała, albo, co bardziej prawdopodobne, Annabel nie nadawała się na matkę.

Addison wrócił pięć dni po porodzie. Stał ze zdziwioną miną, patrząc do ich kołyski, a potem na leżącą w łóżku Annabel, cuchnącą potem, z potarganymi włosami. Odmawiała kąpieli, ponieważ lekarz powiedział, że ciepła woda pobudzi wydzielanie mleka, a ona pragnęła, żeby uschły jej piersi.

– W takim razie zimna woda – powiedziała dzienna pielęgniarka. – Żeby odświeżyć części intymne.

Annabel na to, że wolałaby umrzeć, niż wziąć zimną kąpiel.

– Pani ma zajmować się dziećmi, nie mną. Zostawcie mnie w spokoju.

Na milczenie Addisona odpowiadała milczeniem, a ten następnego dnia znów zniknął.

– Odrobina melancholii nie zaszkodzi – powiedziała pielęgniarka. – Już nieraz to widziałam. Niedługo znowu będzie pani sobą.

Sobą.

Wspomnienie wydobyte z mroku jej pierwszych lat. Zasłony w pokoju dziecinnym niebieszczą się od światła księżyca, ojciec obok niej, obejmuje ją. Nikt nigdy jej nie obejmował. Odurzające ciepło cudzego ciała. Instynktownie chwyciła przód jego jedwabnego kitla i poczuła, jak drży. Tu wspomnienie się urywało.

Ma siedem lat, stoi z podkasaną sukienką w spiżarni domu na Murray Hill, a przed nią kuca syn kucharza, mniej więcej jedenastoletni. Dziki wrzask od strony drzwi, łopot huraganowego wejścia. Piersiasta niania w czarnej spódnicy z turniurą wypełnia sobą tę ciasną przestrzeń niczym wrona, która się zakleszczyła w budce dla wróbli. Tratowany syn kucharza wrzeszczy z bólu. Niania wydaje zaledwie jeden okrzyk, potem słychać już tylko jej wzburzony oddech przez nos, gdy zaciąga Annabel na górę i zamyka w ściennej szafie.

W środku jest ciemno, choć przez dziurkę od klucza widać korytarz do pokoju dziecinnego, jej żółtą kołdrę na łóżku i lalkę porzuconą twarzą do dołu na podłodze.

– Czy byłam niegrzeczna? – zapytała nianię przez drzwi.

– Oczywiście, że byłaś. Dziewczynki tak się nie zachowują. Powinnaś spalić się ze wstydu.

Co to takiego ten wstyd, zastanawiała się Annabel, kucając między szufelkami i puszkami pasty do mebli. Skoro to, co zrobiła, było tak okropne, to dlaczego jej ojcu, bogu całego domu, o wiele potężniejszemu nawet od jej matki czy niani, wolno było dotykać tej części jej ciała, za której obejrzenie syn kucharza zaproponował jej cukierka o smaku cytrynowym, a którą niania nazywała jej kapustką? To nasza tajemnica, tak mówił o swoich wizytach jej ojciec, mama nie może się dowiedzieć, bo byłaby zazdrosna o to, jak bardzo kocha Annabel, jak bardzo Annabel kocha jego i jak im jest razem przyjemnie.

W dniu, w którym pokazała swoją kapustkę synowi kucharza, matka spuściła jej manto na gołe nogi i pośladki, mówiąc, że jest bezecna, bezecna, bezecna.

Pierwszy lekarz przepisał codzienne zimne kąpiele i dietę wegetariańską.

Niania nie chciała odpowiedzieć na żadne pytanie o to, czym jest bezecność. „Taka rozmowa tylko cię rozochoci”.

Aczkolwiek kiedy pewnego razu Annabel zapytała, czy kapustka chłopców też jest czymś niedobrym, niania wybuchła: „Głupia dziecino, chłopcy nie mają kapusty, tylko marchewki”.

Wyglądało na to, że bezecność ma jakiś związek z warzywami.

W chwilach gdy przebywała bez opieki w pokoju dziecięcym lub w wannie, ze skrępowaniem i poczuciem winy, których powodu nie potrafiła wyjaśnić, zaczęła dotykać swojej kapustki. Wprawiało ją to w stan przyjemnego odurzenia, które przybierając na sile, prowadziło do upajającej ulgi, potrafiło nawet odpędzać niepożądane myśli: choćby o oskórowanej owcy z wywieszonym ozorem, jaką widziała kiedyś w kuchni, lub matce wyzywającej ją od bezecnych dziewczynek. Odegnało nawet myśli o ojcu obiecującym, że zaraz zrobi jej coś miłego. To, że jego odwiedziny napełniały ją przerażeniem, musiało oznaczać, że coś z nią było nie tak. Przyrzekła sobie, że spróbuje się poprawić.

Ma dziewięć lat, budzi ją podmuch zimnego powietrza i światło poranka, jej żółta kołdra unosi się w górę. Stoi nad nią matka, ściskając kołdrę jak matador muletę. Annabel uświadamia sobie, za późno, że we śnie jej ręce wsunęły się pod nocną koszulę. „Bezecna” – gromi ją matka, górując nad nią niczym topór, który za moment ma spaść. Następnej nocy, po tym jak niania wiąże jej nadgarstki, śpi z palcami splecionymi jak do modlitwy.

– Twoja matka to dobra kobieta – powiedział ojciec, poklepując sznurki na jej nadgarstkach, lecz ich nie rozsupłując. – Ale nie rozumie, że chcemy, żeby było nam razem przyjemnie.

– Czy jestem bezecna? – spytała Annabel.

– Wszyscy jesteśmy troszkę bezecni – zapewniał ją ojciec.

Drugi lekarz był stary i podobny do psa, miał podkrążone oczy, piegowatą cerę i wydłużone małżowiny. Szczypcami wyjął ze szklanego słoika samotną pijawkę. Rozsunął nogi Annabel.

Dzwonienie w uszach. Ostre białe światło zawirowało niczym śnieżna zawierucha, po czym rozdarł je jasny wstrząs soli trzeźwiących. Lekarz wyszedł porozmawiać z matką, zostawiając otwarte drzwi.

– Nadpobudliwość – oznajmił. – Bardzo poważna… Choć za wcześnie, żeby rozpaczać.

Więcej zimnych kąpieli, raz w tygodniu roztwór boraksu. Miała unikać przypraw, jaskrawych kolorów, żywej muzyki, wszystkiego, co wywołuje silne wrażenia lub pobudza. Wieczorem musiała zażywać łyżkę syropu z bursztynowej butelki, który sprowadzał na nią kamienny sen. W niektóre poranki wydawało jej się, że wyczuwa na poduszce lekki zapach tytoniu, ale nic nie pamiętała.

W dniu, w którym mając dwanaście lat, obudziła się przerażona w zakrwawionej pościeli, matka powiedziała jej, że nie umrze i że krew będzie wypływać z niej co miesiąc, przypominając jej, by na każdym kroku wystrzegała się, jak zawsze, czegóż by innego: bezecności.

Mniej więcej w tamtym czasie nastąpiły dwa inne zdarzenia: najpierw zauważyła, że od jakiegoś czasu nie wyczuwa tytoniu na swojej poduszce, potem została posłana do szkoły. Beztroskie trajkotanie innych dziewczynek, książki i modlitwy przed snem, tęsknota za domem i listy do matek, wesołe tańce, które z sobą ćwiczyły, fanaberie z fryzurami i szczypaniem się w policzki, by nabrały koloru – wszystko to sprawiało, że czuła się jak maleńki ciemny pająk przemykający między ich wesołymi butami. W porywie wściekłości zrozumiała, że nic a nic nie wie o świecie. Że trzymano ją z dala od niego.

Jak radzić sobie z tą przeraźliwą ignorancją?

Bądź czujna. Podsłuchuj. Wyłapuj sygnały i wskazówki. Wypożyczaj na chybił trafił książki z biblioteki, podkradaj niektóre koleżankom, zwłaszcza te zakazane, które trzymały w ukryciu. Przeczytaj Wichrowe wzgórza i Wyspę skarbów oraz Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi i Kamień księżycowy. Przeczytaj Drakulę i śnij koszmary o zoofagicznym szaleńcu ze szpitala psychiatrycznego, Renfieldzie, karmiącym muchami pająki, a tymi z kolei ptaki, które następnie sam zjada owładnięty manią pożerania żywych zwierząt. Podwędź Przebudzenie i śnij o wchodzeniu do morza, chociaż nigdy nie zanurzyłaś się w żadnej wodzie poza wanną. (Jeszcze w szkole kąpie się w zimnej wodzie). Z tych lektur krok po kroku sklecaj niezborne teorie o tym, że istnieją też wyobrażenia wstydu i bezecności odmienne od tych wyznawanych przez twoją matkę. Domyśl się, że niektóre kobiety pragną być dotykane przez mężczyzn. (Pod wpływem pewnych książek dziewczęta usychały z tęsknoty, kładąc się na poduszkach. „To takie romantyczne” – wzdychały, choć nie zwierzały się Annabel, którą miały za dziwaczkę). Wróciła do nawyku dotykania się (kiedy była pewna, że wszyscy śpią) w to miejsce, którego nie nazywała już swoją kapustką, lecz swoim klejnotem, nie martwą zielonością, lecz czymś żywym i zwierzęcym. Doznanie to stawało się wyrazistsze – przyjemnie kłujący zmysły haczyk, który zaczepiał się o jej nerwy jak o sieć, ciągnąc ją za sobą. Odkryła migotanie i bębnienie, falowanie i błysk.

Raz w tygodniu do szkoły przychodził młody mężczyzna uczący dziewczęta gry na fortepianie. Pochylał się nad siedzącą na taborecie Annabel i smukłymi palcami wydobywał niskie, dzwoniące tony. Był niemal równie jasnowłosy jak ona, miał uniesione jakby w zaskoczeniu brwi i starannie uczesane włosy. Pewnego dnia pochwyciła jego rękę i położyła ją na sukience, w miejscu gdzie miała „swój klejnot”. Przerażenie na jego twarzy zbiło ją z tropu.

W atmosferze skandalu przeniesiono ją do innej, gorszej szkoły, ale miesiąc później wezwano do domu z powodu śmierci matki. Ojciec traktował ją z chłodną i zakłopotaną uprzejmością, zdawał się nie pamiętać, że kiedyś chciał, żeby było im przyjemnie. Nie było niani, a kiedy zapytała o nią ojca, usłyszała, że Annabel jest za duża na nianię, prawda? Annabel wzięła tak gorącą kąpiel, że po wyjściu z niej wyglądała jak ugotowana.

(Dopiero później z krążących na pogrzebie szeptów dowiedziała się, że jej matka wypiła całą buteleczkę środka nasennego).

Trzecia szkoła to ta z klonami i gołoledzią. Pan od historii był starszy od nauczyciela gry na fortepianie i nie bał się jej. Pod jakimś pretekstem wezwał ją do swojego gabinetu.

– Jakbyś się do tego urodziła – oznajmił, pozbawiwszy ją dziewictwa na zapadającej się kanapie. – Widziałem to w tobie. Czułem, że będziesz taka.

– Co masz na myśli?

– To jest w twoim spojrzeniu. Czy nie chciałaś mnie uwieść?

– Tak przypuszczam – odrzekła, chociaż nie do końca wtedy wiedziała, o co jej chodzi.

Po prostu odwzajemniała jego spojrzenia, pozwoliła mu robić kolejne kroki, poczuła tępe, kłujące napięcie, choć w tamtej sytuacji byli tylko częściowo rozebrani.

Kiedy później przechodziła przez szkolny zieleniec, ogarnął ją smutek, który zdawał się nieuniknionym następstwem każdego międzyludzkiego kontaktu, z drugiej jednak strony doświadczenie to nie było nieprzyjemne i chętnie wróciła do jego biura, gdy znów ją zawezwał. Odwrócił się i pogmerał sobie w tamtym miejscu, co, jak wytłumaczył, miało związek z unikaniem ciąży. Z czasem nauczyła się czerpać to migotanie i bębnienie z jego zabiegów, niekiedy nawet falowanie i błysk, choć po wszystkim wciąż następował smutek.

„Ucieknijmy stąd” – zaproponował, a ona spojrzała na niego z kanapy zakłopotana jego przekonaniem, że istnieje jakieś miejsce, do którego mogą się udać.

Nie wydalono jej z tej szkoły, ale w wieku szesnastu lat skończyła naukę i wróciła do Nowego Jorku. Robiła, co mogła, żeby ułożyć sobie życie cieszącej się ogólnym poważaniem starej panny, kompanki swojego ojca, towarzyszki kolacji, przyjęć i podróży. Starała się być porządna, tłumiąc w sobie swą bezecną potrzebę. Prędzej jednak odrąbałaby sobie głowę, niż odegnała tę skłonność. Znajdowała kochanków. Z ich dyskrecją bywało różnie.

„Może powinnaś rozważyć małżeństwo” – zasugerował ojciec.

Oboje wiedzieli, że w Nowym Jorku nikt nie rwie się do poślubienia jej, i to mimo jego majątku.

Owszem, miłość fizyczna przynosiła ulgę, ale też wstyd, plotki, pogardę. Chciała być kimś innym, kimś, kto nie zadaje się z mężczyznami, kto nie kipi pożądaniem i kogo nie dręczy ciemność. Na próżno. Nie udało jej się to ani w Nowym Jorku, ani w Londynie („Może wyjdziesz za Anglika?” – podpowiadał ojciec), ani w Kopenhadze („A może znajdziesz sobie Duńczyka?”), ani w Paryżu („A może?”), ani w Rzymie (o poślubieniu Włocha nie było mowy). Nie udało jej się to na pokładzie „Josephiny”. Nie sądziła, by mogła urodzić dziecko, była pewna, że jej łono jest przeżarte bezecnością.

– Addison Graves – powiedziała ojcu, gdy upewniła się, że jest w ciąży.

– Kto?

– Kapitan. Kapitan statku.

Tamtego wieczoru, gdy poznała Addisona, jej ojciec udał się po kolacji do palarni, zostawiając Annabel w salonie dla pań, z którego bez problemu udało jej się wymknąć. Przystanęła na rufie „Josephiny”, obserwując czarną wodę i srebrną mgłę bąbelków wzburzaną przez okrętowe śruby. Obleciał ją strach, przykuwając jej dłonie do balustrady. Wyobraziła sobie podmuch wiatru, uderzenie zimna, potężne, tnące wodę łopaty śmigła, oddalające się światła statku.

Czy będzie mieć czas, by patrzeć, jak statek niknie za horyzontem? Czy zostanie sama w samym środku gwiaździstej czarnej kuli, mając za ostatni widok nieskończone nieruchome punkty światła? Nic nie mogłoby wzbudzić większego poczucia samotności. Albo, pomyślała, być prawdziwsze. Doświadczenie nauczyło ją, że bliskość innych ludzi nie pomniejsza samotności. Wyobraziła sobie, jak swobodnie opada, coraz niżej i niżej, osiadając na dnie oceanu. Ostatnia zimna kąpiel, gasząca owo coś, co w niej płonie.

Wiatr przenikał jej sukienkę. Nigdy nie potrafiła przewidzieć, kiedy jej siła woli się załamie, tej nocy jednak bezecność ją ocaliła, odciągnęła od pozostawianego przez statek kilwateru i pchnęła ku kabinie Addisona. Podczas kolacji przejrzał ją na wylot. Moc tej jego wiedzy o niej odczuła jak policzek.

Pielęgniarka z dziennego dyżuru mówiła, że gdyby Annabel potrzymała swoje dzieci na rękach, to może przypomniałaby sobie, jakie są piękne. Miała szczęście, że urodziła dwoje zdrowych dzieci, kiedy inni tracą swoje dzieci przy porodzie, biedaczyska.

– Bóg stworzył kobiety do tego, by były matkami – przekonywała.

– Na litość boską, jeśli ma pani po kolei w głowie, niech je pani trzyma z daleka ode mnie – powiedziała Annabel, a wystraszona pielęgniarka wzięła dzieci i wyszła z sypialni, zamykając za sobą drzwi.

Wbrew radom lekarza, zanim urodziły się bliźnięta, dała do gazet ogłoszenie, że poszukuje mamek, po czym zatrudniła dwie pierwsze kobiety, które się zgłosiły. Obie zapewniały, że są zamężne. Żadna nie wyjaśniła, dlaczego ich piersi są pełne niepotrzebnego mleka, a Annabel o to nie pytała.

– Moim zdaniem to zajęcie niewiele dzieli od prostytucji – powiedział lekarz. – Często umieszczają własne dzieci w fatalnych warunkach po to tylko, żeby sprzedawać swoje mleko. Ze świecą szukać wśród nich porządnej kobiety.

Tyle że porządność nie interesowała Annabel.

Kiedy o świcie wyszła z kabiny Addisona i wróciła do siebie, jej ojciec siedział w swoim pokoju obok pustej szklanki i pełnej popielniczki, wciąż w krawacie i fraku, czekając przy otwartych drzwiach wewnętrznych.

– Annabel – powiedział z westchnieniem. Wyglądał na człowieka starego, zmęczonego, zrezygnowanego. – Co takiego powinienem był zrobić dla ciebie inaczej?

– Powinieneś był pozwolić mi spać – odparła, zamykając drzwi.

Nowy Jork

Październik 1914

Miesiąc później

Lloyd Feiffer pogrążony w żałobie nie różnił się wyglądem od Lloyda Feiffera w pełni szczęścia. Płaszcz i kapelusz nienaganne, kołnierzyk idealnie biały i sztywny, węzeł krawata perfekcyjny. Raźny krok.

Przez miesiąc jednak Lloyd Feiffer odgrywający życie i zwyczaje Lloyda Feiffera był co najwyżej ożywioną skorupą, pustą w środku kukłą. We wnętrzu krył się cień, smużka dymu, mroczny duch, który wyglądał na świat, gdy Lloyd studiował wykazy ładunków, negocjował ceny węgla, pałaszował na obiad homara à la Newburg i rżnął się z kochanką. Zdawać by się mogło, że to, co znajdowało się tam wcześniej – ów jowialny, acz bezwzględny mężczyzna, emanujący nerwową energią i błyszczący inteligencją zaprawioną pogardą – rozpłynęło się w powietrzu wraz z ostatnim tchnieniem jego syna Leandra.

Dyfteryt. Sześciolatek.

Matilda wciąż nie wychodziła ze swojej sypialni (oddzielonej od sypialni Lloyda ich garderobami i wspólnym salonem) i prawie nie tykała jedzenia. Pozostałymi przy życiu chłopcami – Henrym, Cliffordem, Robertem – zajmowała się niania, a Lloyd nie wiedział, czy czas mija im na smętnym pochlipywaniu czy też na krzykach i urządzaniu brewerii. Nigdy nie interesował się codziennymi sprawami swoich dzieci i nie mógł się spodziewać, że po utracie jednego z nich na jego osobliwym, twardym jak skała podglebiu wykiełkuje tak potężny ból, czarny i pierwotny jak ropa.

Henry, który miał dwanaście lat, pewnego wieczoru pojawił się w jego gabinecie i grzecznie poprosił o odesłanie do szkoły. Lloyd się nie zgodził, mówiąc, że matce zależy, by był blisko niej.

– Ale ona nawet nie chce mnie widzieć – poskarżył się Henry. – Nigdy nie odpowiada, gdy pukam.

– Kobiety robią przedstawienie, gdy chcą zademonstrować głębię i wyższość swoich emocji – wyjaśniał Lloyd. – Ustąpienie im jedynie wydłuży ten spektakl. Wyjdzie stamtąd, gdy tylko uzna, że dalsze trwanie w tej pozie nie jest korzystne.

Chłopiec odszedł urażony i przybity.

Nad ranem zmęczony bezsennym leżeniem Lloyd zrzucił z siebie koce i zamaszystym krokiem przemaszerował przez ciąg pokoi do sypialni Matildy, by skarcić ją za odrętwiałość i kazać jej oprzytomnieć. Zanim jednak zdążył cokolwiek powiedzieć, spoczywająca w swoim łóżku Tildy bez słowa wyciągnęła do niego ramiona – wtulił się w nie i rozpłakał na jej piersi. To był pierwszy raz, gdy uronił łzę za Leandrem, wyjąwszy sam dzień śmierci chłopca, kiedy to w wannie skulił się, zanurzając twarz, i wypłakał się wodzie. Nie pamiętał już nawet, kiedy ostatni raz przytulił Tildy. Płakał i płakał, aż zasnął, a ona głaskała go po głowie.

Rano bez słowa wyszedł z jej pokoju. Następnego dnia wrócił do niej, a jej ciepło ukoiło mu nerwy. W nocy podciągnął jej koszulę nocną i kochał się z nią.

Od tego czasu minął tydzień, a dni i noce uległy odwróceniu. W świetle dnia panował mroczny duch, nocą zaś wypędzało go ciało jego żony. Nie miał pojęcia, co Tildy myśli o jego odwiedzinach, ale tamtego ranka, gdy wychodził z domu, siedziała z chłopcami przy śniadaniu, blada i milcząca, lecz wyprostowana, znów wśród żywych.

Osobisty szofer zawiózł Lloyda niemal na sam koniec Broadwayu, niedaleko miejsca, w którym Manhattan zanurza w morzu swój palec u nogi. Po narodzinach Roberta, ich trzeciego syna, Lloyd i Matilda sprzedali swój dom w Gramercy Park i dołączyli do exodusu modnego towarzystwa na północ, wprowadzając się do nowego domu przy 52 Ulicy, skąd miał dalej do pracy. Rozważał przeniesienie biur L & O przynajmniej odrobinę bardziej na północ miasta – część swoich interesów firma prowadziła już w Chelsea Piers – jednak na myśl o rozstaniu się z od dawna okopaną w śródmieściu diaboliczną armią biur okrętowych i hal biletowych robiło mu się nieswojo.

Potem jednak się martwił, że robi się uparty jak ojciec. Nawet gdy już zgromadził niemałą fortunę, ojciec Lloyda nie myślał o przeprowadzce z ciasnego mieszkania przy Pearl Street. Po urwaniu głowy z pierwszym dzieckiem nie myślał też dawać żonie drugiego potomka. Odchodził od napędu żaglowego na rzecz maszyny parowej bez pomyślunku i zbyt opieszale. W domu mówił tylko po niemiecku, czytał tylko niemieckojęzyczne gazety i zdawało się, że kraj, w którym się osiedlił, interesuje go jedynie jako potężna maszyna do robienia pieniędzy.

Równo z wybiciem ósmej szofer zatrzymał się przed okazałym budynkiem z wapiennych ciosów, a Lloyd, nie czekając, aż otworzy mu drzwi, wyszedł z samochodu. Zignorował uniżony ukłon portiera i raźnym krokiem przeszedł przez kolumnowy hol do wind. O tak wczesnej godzinie ósme piętro było wyludnione. Na ścianach wisiały ogromne mapy z zaznaczonymi trasami rejsów, a wbite gdzieniegdzie pinezki pokazywały codziennie aktualizowane położenie statków. Nieliczne wolne miejsca niezajęte przez mapy zdobiły oprawne w ramy obrazy przedstawiające flotę L & O, przede wszystkim „Josephinę Eternę” i jej młodszy bliźniaczy statek „Marię Fortunę”, ochrzczony na cześć podstarzałej sopranistki, w której w chwili wodowania durzył się Lloyd.

Na biurku w gabinecie Lloyda leżały poranne gazety ułożone przez jego asystenta, nad wyraz dyskretnego młodzieńca. Zwykle Lloyd prosił o filiżankę herbaty i szybko przeglądał prasę, tego dnia jednak siedział nieruchomo, wpatrując się w wojenne nagłówki. Niemcy plądrują Belgię. Okopy stały się grobami dla żywcem pogrzebanych. Wojna ogarnia cały kontynent.

Poczuł nagły płomienny wybuch wściekłości, jakby ktoś rozgarnął pogrzebaczem rozżarzone węgle. Zapragnął, żeby Niemcy przegrały wojnę, zostały upokorzone, a jego ojciec wrócił do żywych, by to zobaczyć. Zapragnął, żeby wszyscy się dowiedzieli, co to znaczy stracić syna. Zapragnął, by czarna ropa bólu rozlała się po całej planecie.

Tysiące ludzi opuściło Nowy Jork, z zapałem wracając do swoich krajów urodzenia, by wziąć udział w krwawej łaźni. Imigracja w drugą stronę. Jednak fala entuzjazmu opadła, a statki L & O  kursowały w kierunku wschodnim w połowie puste. Lloyd zastanawiał się, czy Ernst wróciłby do Niemiec i chwycił karabin w swoje stare, kościste dłonie. Niewykluczone. A może znalazłby sposób, by potajemnie pomagać ojczyźnie, choćby szpiegując albo przemycając żywność i broń. Albo byłby zbyt uparty i opieszały, by zrobić cokolwiek, nawet dla zysku.

Obrócił się, żeby wyjrzeć przez okno. Na zachodzie, jak przez szparę, widać było rzekę Hudson pomiędzy budynkami. Miał nadzieję, że dostrzeże „Josephinę”, gdy ta będzie tędy przepływać w drodze do Chelsea Piers. Pomyślał, że chętnie wyskoczyłby na drinka z Addisonem Gravesem.

Z niemieckością Lloyda był kłopot. Teraz jego drugie imię, Wilhelm, zdawało się obciążeniem, bombą, którą ojciec podłożył pod jego karierę w biznesie. Ale ta wojna mogła przynieść nowe możliwości. Kto wie, czy nie miał odegrać w niej jakiejś roli. Nie był swoim ojcem.

Nawiedziło go nagłe wspomnienie Henry’ego cichutko zamykającego za sobą drzwi gabinetu – natychmiast je od siebie odpędził.

– Jak się miewa małżonka? – zapytał Lloyd Addisona.

Nie był w stanie zagadnąć go o ich nowo narodzone dzieci, które przyszły na świat zaledwie kilka tygodni przed śmiercią Leandra – niesprawiedliwy dar życia.

Addison nieruchomym wzrokiem wpatrywał się w swoją whisky.

– Bóg raczy wiedzieć, jeśli mam być szczery. Wydaje mi się, że nie wychodzi z łóżka. Pielęgniarka, która opiekuje się nią za dnia, powiedziała mi, że w ogóle nie interesuje się dziećmi, nie myje ich ani nie karmi i że czasami młode matki mają problemy, ale jeszcze żadna nie przestraszyła jej tak jak Annabel. Nazwała to „straszliwym przygnębieniem”.

– W naszym domu też panuje mrok. Powinni oznaczać drzwi, jak podczas zarazy.

– Przykro mi. Dotarły do ciebie moje kondolencje?

– Yyy, chyba tak. Nie wiem. – Lloyd wlał gin do whisky. Pociągnął łyk. – Obawiam się, że to wszystko, kondolencje i tym podobne, nie ma najmniejszego znaczenia, ale mimo wszystko dziękuję. Skąd to przygnębienie u Annabel? Jakiś problem z bliźniętami?

– Nie, są zupełnie zdrowe.

– To może ona jest chora?

– Nie chce iść do lekarza. Nienawidzi medyków. Nie sądzę, żeby problemem była choroba, a przynajmniej nie choroba ciała. Mam wrażenie, jakby opłakiwała ten poród, jakby… hm… Nic z tego nie rozumiem.

– Zaciągnij ją do lekarza.

– Może rzeczywiście powinienem.

– Za długo byłeś na morzu.

– Na statku przynajmniej wiem, co robić.

Kości na twarzy Addisona zdawały się wydatne jak nigdy wcześniej, między kośćmi policzkowymi a szczęką zapadła się skóra, brwi zaś rzucały cień na oczy. W Lloydzie odezwał się tamten mroczny duch, rozgniewany na Annabel, która gniła w łóżku, przysparzając mężowi trosk, zaniedbując niemowlęta, z pewnością niezdolna wyobrazić sobie cierpienia jego i Matildy. Nagle zapragnął znaleźć się w domu, poczuć, jak Matilda głaszcze go po głowie. Nigdy nie powiedział tego Addisonowi, ale przed ich ślubem parę razy spotkał Annabel na eleganckich przyjęciach i usłyszał tam o niej plotki tak paskudne, że zdawały się nieprawdopodobieństwem.

– Jesteś aż nazbyt cierpliwy – rzekł do Addisona. – Każ jej wstać i zacząć robić coś pożytecznego. Kobiety lubią być pożyteczne. Uświadom jej, jakie ma szczęście. Zmieńcie otoczenie. Przypomnij jej, że żyje. – Poczuł, że robi się czerwony na twarzy. Jego głos nabrał surowości. – Zgarnij ją z łóżka łopatą, jeśli będzie trzeba.

Addison spojrzał w górę, na jego twarzy wykwitło coś zagadkowego. Wyrzuty sumienia? Troska?

– Może masz rację – odrzekł cicho.

Północny Atlantyk

Grudzień 1914

Sześć tygodni później

„Josephina Eterna” stała w ogniu. Stos pogrzebowy na pełnym morzu, buchająca płomieniami tratwa. Z wolna przechylała się na prawą burtę, jakby z ociąganiem zanurzała się w morzu.

Gładka czarna tafla wody. Gęsta niebieska mgła świtu rozpraszająca łunę ognia.

Pod wodą: falbana postrzępionej stali i rozerwanych nitów, woda w kotłowniach gasząca paleniska i zatapiająca palaczy, zalewająca ładownie dziobowe, wypełniająca instalacje wodno-kanalizacyjne i płynąca ze zlewów, wanien i toalet, tocząca się korytarzami i wtłaczająca w szyby wind, woda, która z wolna przechylała statek, ściągając w dół jego dziób. Silniki milczały, śruby zastygły w bezruchu. Klatki schodowe buchały dymem, z którego wyłaniali się pasażerowie w białych koszulach nocnych, będący już duchami.

Addison postanowił utonąć. Chciał ze stoickim spokojem stać na pokładzie, czekając, aż woda będzie sięgać do kolejnych guzików jego płaszcza i pokryje złote naramienniki, pochłaniając go. Ilekroć wyobrażał sobie taką chwilę, nieodmiennie był przekonany, że postąpi honorowo, nigdy jednak nie brał pod uwagę obecności żony ani tym bardziej dwojga niemowląt. To on nalegał, by Annabel wyruszyła w ten rejs. Musiał niemal zgarniać ją z łóżka łopatą, jak radził Lloyd, coś jednak trzeba było zrobić.

– Nie możesz być tak nieszczęśliwa w nieskończoność – powiedział jej.

– Niby dlaczego nie? – odrzekła pytająco.

– Morskie powietrze dobrze ci zrobi – oznajmił pewnym tonem, mimo że wcale nie czuł się pewnie.

Wydał rozkazy: rejs, powietrze. Ustąpiła. Żadnych pielęgniarek. Musi opiekować się dziećmi bez niczyjej pomocy. Ustąpiła. Trafiła na pokład jak bagaż, cicha i bezwolnie nieporęczna.

Pod pewnymi względami eksperyment się udał. Przed rejsem Annabel nie zajmowała się dziećmi nawet przez jeden dzień, lecz gdy już została postawiona pod ścianą, jakimś sposobem wiedziała, jak otulać je w powijaki, zmieniać im pieluchy i wtykać w ich usteczka butelki z ciepłą mieszanką krowiego mleka, cukru i oleju z wątroby dorsza, sporządzoną według pisemnej receptury pielęgniarki z nocnej zmiany i na okrągło dostarczanej z kuchni okrętowej. Addison mógłby czuć, że podjął słuszną decyzję, gdyby nie niepokojący sposób, w jaki Annabel wykonywała macierzyńskie obowiązki – z kamienną twarzą, mechanicznie jak robotnik w fabryce. Pewnej nocy zastał ją stojącą na rufie, wpatrzoną w ciemną wodę.

Eksplozja nastąpiła w piąty dzień rejsu, kiedy od Liverpoolu dzielił ich cały dzień drogi. Spowolniała ich mgła, wpływali w rejon najeżony peryskopami i minami.

Na pokładzie było tylko pięciuset dwudziestu trzech pasażerów, mimo że statek mógł pomieścić trzy razy tyle. Załoga przewyższała ich liczebnie.

W chwili wybuchu, przed świtem, Addison nie spał. Doprowadzony do szaleństwa przez płacz jednego dziecka – w tym czasie Annabel karmiła drugie – porwał butelkę i niemowlę i zaniósł je do swojego łóżka.

Gdy tylko gumowy smoczek znalazł się w usteczkach, dziecko ucichło, a jego blade oczy bacznie obserwowały twarz Addisona. Ten rozluźnił powijak, z którego wychynęła para plamistych różowych rączek.

– Które to? – zapytał.

Annabel siedziała tak, że jej twarz była pogrążona w cieniu.

– Nie wiem – odparła. – To nie ma znaczenia.

Ciałko dziecka pulsowało mu na kolanach. Maleńkie paluszki prostowały się i kurczyły.

Przed wybuchem poczuł w uszach skok ciśnienia. Dźwięk dochodził ze wszystkich stron, wypełniając powietrze. Statek się zatrząsł i jakby wygiął. Szum, sekunda cichego zawieszenia, a potem tąpnięcie mas wody. Zgrzytliwe drgania, po których zapadła cisza.

– Co to było? – zapytała Annabel. Czujna, ale nie przestraszona.

Ubrał się w pośpiechu.

Fragment relingu na sterburcie był pogruchotany i poskręcany. Postanowił przyjrzeć się temu z bliska, ale dym i para zmusiły go do zawrócenia. W uszach świdrował mu ostry alarm przeciwpożarowy. Dotarłszy na mostek, kazał dać do maszynowni rozkaz „STOP”, choć silniki już padły. Posłał na dół trzeciego oficera, by to sprawdził. Przechył na prawą burtę był już widoczny. Addison stał bez ruchu, patrząc na swoje buty, namyślając się. Mgła przywarła do okien mostka niczym zakrywająca oczy przepaska.

– Przygotować łodzie – zarządził. – Ogłosić alarm ogólny.

W kabinie łączności radiooperatorzy wystukiwali sygnały SOS. Kropki i kreski. Najbliższy statek, jednostka handlowa, był oddalony o trzydzieści mil morskich, a jego kapitan natychmiast wydał rozkaz „CAŁA NAPRZÓD”. By jednak do nich dotrzeć, potrzebował dwóch godzin.

Addison ocenił sytuację: pożar, przechył na prawą burtę, niebieska mgła, czarna woda.

– Opuścić statek! – ryknął do pierwszego oficera, który wrzasnął, wydając rozkaz innym oficerom, a ci z kolei krzyknęli go dalej. Dziwne echo, nie słabnące, lecz coraz donośniejsze.

Na pokładzie łodziowym zapanował chaos. Członkowie załogi wykrzykiwali przez megafony polecenia, usiłując się przebić przez wzniecony przez pasażerów harmider, zgrzyt żurawików i syk pary. Addison przemaszerował z jednego końca statku na drugi, próbując zaprowadzić porządek. Powiedział sobie, że tylko na chwilę się ulotni, tylko dopilnuje, by Annabel dotarła z dziećmi do szalup ratunkowych i pożegna się z nimi, szybko i ze stoickim spokojem.

Przedostał się przez dym i zgiełk.

Fakt, że Annabel nie było w kabinie, docierał do niego długo, jak we śnie. Dwoje zawiniętych w powijaki niemowląt krzyczało w swoim koszu. Annabel nie było ani w fotelu, ani w łóżku. Nie było jej w łazience, gdzie z kranów wylewała się morska woda. Twarze niemowląt były purpurowe, wykrzywione ze złości, ich gąbczaste różowe języki wyginały się w rozwrzeszczanych ustach. Otworzył szafę, ale oczywiście Annabel nie było w środku. Wyszedł na korytarz, zawołał ją po imieniu, by po chwili je wykrzyczeć.

Dawno temu Addison nauczył się unikać wahania. Gdyby się zawahał przed rzuceniem Lloydowi tamtej liny ratunkowej, jego przyjaciel utonąłby, nigdy by nie został jego przyjacielem. Teraz jednak wahał się jak nigdy, stojąc na środku kabiny i czekając, aż coś się zmieni, aż pojawi się jakieś rozwiązanie. W końcu jednak, wciąż niezdecydowanie, podszedł do szafy, wyciągnął z futerału pistolet, załadował go i włożył do kieszeni płaszcza mundurowego. Wyjął dzieci z koszyka i wsunął je sobie pod obie pachy.

Przechylającymi się schodami zszedł do ciężkich przekrzywionych stalowych drzwi, które otworzył, naciskając łokciem zatrzask i popychając je ramieniem. Zaniepokoiły go zwieszone bez życia głowy bliźniąt, podtrzymywanie ich larwopodobnych ciał zaczęło sprawiać mu trudności. Na pokładzie łodziowym, przedzierając się przez spanikowany tłum w kierunku rufy, wyciągał szyję i rozglądał się dookoła, szukając Annabel. Gdzie ona jest? Pytanie to dźwięczało w jego głowie, ogłuszające i uporczywe. Cichy głos płynący z jakichś niemych zakamarków jego wnętrza odpowiedział: „Nie znajdziesz jej”. Gdyby planowała wrócić, nie zniknęłaby tak.

Wokół łodzi, które nie zostały jeszcze spuszczone na wodę, nie płonęły ani nie były porozrzucane przy lewej burcie pochylonego kadłuba, zgromadził się gęsty, wzburzony tłum. Między łodziami na sterburcie a krawędzią statku utworzył się niebezpieczny prześwit.

Kiedy Addison mijał to miejsce, spuszczana łódź ratunkowa zakołysała się na linach, przechyliła się i przewróciła, wyrzucając ludzi do morza, w którym było już mnóstwo innych pasażerów. Addison niespecjalnie im współczuł. Umierali, ale był przekonany, że też wkrótce umrze.

Przy łodzi numer dwanaście zatrzymał się. Prześwit się powiększał. Ta łódź miała zostać spuszczona jako jedna z ostatnich. Jedną ręką przyciskał do siebie niemowlęta, drugą wyciągnął pistolet i wystrzelił w powietrze.

Pasażerowie z krzykiem się rozproszyli, zginając się wpół, jak wysoka trawa w nagłym porywie wiatru.

Przedostał się na krawędź pokładu, wymachując pistoletem.

– Cofnąć się! – rozkazał. – Do tyłu!

Utworzył kawałek wolnej przestrzeni w kształcie półksiężyca, by osoby wsiadające do łodzi miały kilka kroków na rozbieg potrzebny do przeskoczenia luki, głębokiej przepaści, na której dnie majaczyła czarna woda. Członkowie załogi obsługujący żurawiki, których koniec był już raczej przesądzony, próbowali przytrzymywać łódź za pomocą haczykowatych drągów. Dzieci płakały, lecz Addison niemal ich nie słyszał.

Wybierał po kolei szczęśliwców, którzy mieli wejść do łodzi, wyciągając ich z tłumu, machnięciem pistoletu dając im znak, że nadeszła ich kolej na przeskoczenie luki. Kobiety i dzieci. Kobiety podkasywały spódnice i skakały. Nikt nie wpadł do morza. Zaczął wypatrywać kobiety, której odda swoje dzieci, takiej, która wygląda na kogoś, kto przeżyje.

Łódź się zapełniła, a on nadal nie widział twarzy, która przypadłaby mu do gustu. To byli sami obcy ludzie, kobiety o przerażonych oczach i roztrajkotanych lub roztrzęsionych ustach. Ściskał dzieci, które lada chwila staną się sierotami. Zbliżył się do krawędzi, chwytając powijak jednego z niemowląt, szykując się do podania go nad przepaścią. Nie wiedział, które to dziecko. Pragnął tylko zrzucić ciężar, poczuć podnoszącą się wodę.

Zrobił jeden błąd – spojrzał na twarz niemowlęcia, na ten kłębek bezradnego rozdrażnienia. To jedno spojrzenie oszołomiło go niczym prawy sierpowy w szczękę. Woda się cofnęła, wypluła go. Jak mógł powierzyć swoje dzieci obcym kobietom w niewielkiej wywrotnej łodzi? Jak mógł wyprawić je przez morze pełne tonących ludzi, którzy desperacko będą chwytać za wiosła i czepiać się burt niczym potwory z głębin? Zobaczył wywracającą się szalupę ratunkową, białe powijaki niemowląt znikające w wodnej toni niczym płócienne całuny, którymi za swoich żeglarskich dni owijał zmarłych przed wypchnięciem ich za burtę. Nie, chciał się upewnić, że przeżyją, osobiście doprowadzić je do lądu lub w objęcia śmierci.

Przycisnął bliźnięta do piersi, zrobił dwa długie kroki i przeskoczył do łodzi. Stłoczone jak śledzie w beczce kobiety cofnęły się, łapiąc równowagę, wszedł między pasażerki, pochylając się, by osłonić dzieci. Odzyskawszy równowagę, wyprostował się i ryknął do zdumionych marynarzy:

– Opuścić szalupę!

Wyuczeni posłuszeństwa, pamiętając o pistolecie, uruchomili skrzypiące wyciągi. Łódź numer dwanaście z ładunkiem kobiet, dzieci i jednego mężczyzny odłączyła się od tłumu i dymu, opadając obok płomieni wciskających się w krawędzie iluminatorów niczym palce uwięzionych demonów. Powoli, chybocząc się, łódź dotarła do wody i osiadła na niej z łagodnym pluskiem.

Nowy Jork

Lipiec 1915

Siedem miesięcy później

Nowy członek rodu Feifferów urodził się w nocy, dość szybko. Noworodka odcięto od matki, odmotano z więzów krępujących jego jednostkowe istnienie, wykąpano, opatulono i przystawiono do piersi. Na imię dano mu George, na cześć króla. Piąty chłopak Feifferów, chociaż całej piątce nigdy nie będzie dane stąpać po ziemi w tym samym czasie.

Lloyd klapnął na łóżko obok Matildy, w ubraniu, ale z rozpiętym kołnierzykiem. Między nimi leżał malutki George.

– Jak się czujesz? – zapytał.

– Zmęczona – wydusiła z siebie z nutą niedowierzania, że musi o tym przypominać. – Ale szczęśliwa. To ulga, że czuję się szczęśliwa. Ten zalew uczuć… Przeżyłam go z pozostałymi, ale nie wiedziałam, że to nadal możliwe.

Położył palec na policzku noworodka. Odkąd Matilda zorientowała się, że jest w ciąży, niedługo przed katastrofą „Josephiny”, Lloyd, w geście pokuty i z przesądu, dochowywał jej wierności. Podczas tych ośmiu miesięcy życia z tylko jedną kobietą odnalazł spokój podobny do mnisiej prostoty. (Jakiej trudno jednak było się dopatrzyć w jego rosnącej jak na drożdżach nowej fortunie, którą zbijał na wojnie i która pokaźnie powiększała jego stary majątek.

Z „Josephiną” postąpił niedbale, porywczo i dyletancko, powodowany gniewem na ojca i bólem po stracie Leandra, i zapłacił za to straszliwą cenę. Oczywiście straszniejszą zapłaciły setki tych, którzy spalili się lub potopili. Oraz Addison Graves, który wylądował w więzieniu Sing Sing.

Lloyd chciał tylko być przydatny, przyłożyć rękę do działań wojennych przeciwko Niemcom, a kiedy jego przyjaciel sir Gerald de Redvers zasugerował mu, że mógłby przemycać na swoich statkach broń do Anglii, zapalił się do tego pomysłu. Pośpiech sprawił, że niedostatecznie rozeznał się w temacie i nie przedsięwziął należytych środków ostrożności. Nawet Addisonowi nie ujawnił, co zawierają tamte skrzynie, poprosił go tylko – a właściwie polecił mu – żeby przymknął oko na ich brak w manifeście ładunkowym.

Teraz rozumiał, że broń to nie bele bawełny i nie można jej tak po prostu ładować na statek, choć nadal nie wiedział, co wywołało eksplozję. Skrzynie musiały być odpowiednio zabezpieczone. Zapewniono go, że szczelnie je opakowano, przyjmował też, że należycie je zasztauowano. Coś innego musiało zawinić, ale nijak nie dało się dociec, co takiego. Coś nietypowego. Coś, za co nie mógł ponosić winy, przynajmniej nie bezpośrednio.

– To wszystko przez to, że nie rozbiłam tamtej butelki – oznajmiła Matilda kilka dni po katastrofie. – Ściągnęłam klątwę na ten statek.

– To nie miało z tobą nic wspólnego.

– Nie powinieneś był dawać mu imienia tamtej dziewczyny.

– Masz rację – przyznał. – Przepraszam.

Nie pamiętał, by kiedykolwiek ją za coś przepraszał. Jej ciąża była kołem ratunkowym, którego kurczowo się trzymali podczas wstrząsu tuż po katastrofie „Josephiny”, chwil grozy wywołanych dzwonkiem telefonu przed świtem, telegramami z liczbą uratowanych i zaginionych, wykazami nazwisk, bolesnymi korektami danych liczbowych i spisów, fotografiami z zatłoczonych pokładów frachtowców, które zabrały ocalałych. (Jedna z nich przedstawiała Addisona Gravesa, żywego, z dwojgiem niemowląt).

Lloyd od razu wiedział, że Addison ściągnie na siebie sporą część wściekłości opinii publicznej (prasa ochrzciła go Kapitanem Tchórzem) oraz że nigdy nikomu nie powie o tajemniczych skrzyniach pominiętych w manifeście na prośbę Lloyda. Addison znowu go uratuje. Było mu żal – bardzo, ale to bardzo – przyjaciela, ale co miał począć? Addison z pewnością nie chciałby, aby L & O upadło, zrozumiałby, że Lloyd nie może iść do więzienia. Oczywiście Matilda nie miała pojęcia o skrzyniach przeznaczonych dla Geralda de Redversa. I tak już wiele mu wybaczyła. Nie mógł oczekiwać, że wybaczy i to.

Zatonięcie „Lusitanii” pięć miesięcy po „Josephinie” było straszną tragedią, bez dwóch zdań, ale też – czemu Lloyd nie mógł zaprzeczyć – okazało się korzystne dla jego położenia. Kto wie, czy Niemcy nie storpedowali również „Josephiny”, być może omyłkowo, we mgle, i nie przyznali się do tego? (Lloyd podsunął tę teorię kilku reporterom, oferując kuszące zachęty wszystkim, którzy zechcą o tym napisać). Krążyły pogłoski, że „Lusitania” przewoziła jakąś amunicję. Czytelnicy uwielbiają spiski, słusznie zresztą przypuszczali, że ładownie statków to dobre miejsca do przechowywania tajemnic.

Od czasu tamtej katastrofy Lloyd unikał transportu broni. Zresztą nie było takiej potrzeby. Flota L & O przewoziła stal, tarcicę, kauczuk, pszenicę, wołowinę, środki medyczne, wełnę, konie, słowem, wszystko, co było potrzebne. Nabył kilka tankowców, co wzbudziło w nim na tyle poważne zainteresowanie przemysłem naftowym, że po cichu powołał do życia niewielką filię w Teksasie, skromną placówkę doświadczalną z paroma geologami, poszukiwaczami ropy oraz agentem negocjującym dzierżawy nieużytków. Liberty Oil, tak Lloyd nazywał to przedsięwzięcie.

„Maria Fortuna” przeszła na służbę Kanadyjskich Sił Ekspedycyjnych w charakterze transportowca wojskowego, po tym jak zaoferował rządowi brytyjskiemu wyjątkowo korzystną stawkę. (Nie był to czysty altruizm, gdyż zachował kontrolę nad ładowniami). Jej schludną kolorystykę zastąpił chaos malowania maskującego typu razzle-dazzle: jaskrawe pasy i szachownice oraz sztuczne fale dziobowe, które miały za zadanie zmylić dalmierze. Istniało niemałe prawdopodobieństwo, że w pewnym momencie Stany Zjednoczone przystąpią do wojny, i wtedy potrzeba będzie więcej okrętów. Lloyd był na to gotowy.

Niektóre jego statki mogły przepaść, ale on już mniej się bał życiowych strat, uodpornił się na nie. Tamten mroczny duch opuścił go bądź też, odwrotnie, to on niepostrzeżenie wchłonął go w siebie. Wciąż przenikał go smutek, lecz jego serce nie przestawało bić, płuca wydymały się i kurczyły. Jego kołnierzyk był nieskazitelnie biały, jego chód sprężysty. Nie miał czasu na kochanki ani na beztroskie popołudnia wypełnione miłosnymi igraszkami. Potrzebował całej swojej godności. (Mimo jego najlepszych chęci ten okres wierności miał trwać do końca wojny i ani dnia dłużej). Swoją potrzebę odmiany i urozmaicenia skierował na biznes. Chciał być tytanem. Był na początku drogi. To śpiące niemowlę, czujące swój pierwszy nocny powiew, to syn nowego Lloyda Feiffera.

Okolice Missouli, Montana

Maj 1923

Osiem lat i pięć miesięcy po zatonięciu „Josephiny”

Marian i Jamie Gravesowie szli ścieżką nad potokiem, Marian z przodu, Jamie za nią, wysocy jak na swój wiek, niemal identyczni, z wyjątkiem warkocza dziewczynki. Chude dzieci o blond włosach migoczące pośród drzew, przecinające skośne promienie słońca gęste od kurzu i pyłków. Oboje mieli na sobie flanelowe koszule i kombinezony zatknięte w gumowce, które kupiła im Berit, norweska gosposia ich wuja. W zetknięciu z ich goleniami buty wydawały jedyne w swoim rodzaju pacnięcie. Klap, klap, klap.

W dole strumienia ich stryj Wallace siedział ze swoimi akwarelami i blokiem sztywnego, grubego papieru, na który przenosił potok, drzewa, góry. Tam gdzie słońce odbijało się refleksami od wody i skał, pozostawiał niewielkie puste białe miejsca. Zapomniał o bożym świecie, był świadom wyłącznie ruchu swoich oczu i pędzla. Gdy malował, nie pamiętał, że wziął pod swoje skrzydła dwoje młodocianych podopiecznych, że wypuścił ich w dzicz niczym parę psów, które prędzej czy później zawsze wracają. Gdy martwił się o dzieci, nie mógł malować, więc się nie martwił.

Jeszcze dalej w dół potoku, w pobliżu jego dolnego odcinka, gdzie przyjmuje on nazwę Rattlesnake, na dnie pradawnego jeziora polodowcowego, na którym umościła się Missoula, stał dom w stylu królowej Anny, z dwuspadowym dachem, zadaszoną werandą i okrągłą wieżyczką. Mieszkali w nim Wallace i bliźnięta, a przez większą część roku także Berit, która ze wszystkich sił starała się nie dopuścić, by w domu zapanowały brud i zapuszczenie. Choć od zewnątrz budynek robił wrażenie zaniedbanego, z łuszczącą się farbą i brakującymi gontami, a meble w środku były wysłużone i podniszczone, Berit dbała, by przynajmniej wszystko było starannie odkurzone, wyszorowane i wypolerowane. Na tyłach domu znajdowała się jednoprzegrodowa stajenka i niewielki wybieg siwego wałacha o imieniu Skrzypek, jak również chatka, w której przyjaciele Wallace’a zatrzymywali się, gdy pokłócili się z żonami albo zabrakło im pieniędzy.

Za domem Rattlesnake przepływał pod mostem kolejowym, uchodząc do rzeki Clark Fork, która leniwym nurtem toczyła się przez miasto, by dalej zwrócić się na północny zachód. Zanim Clark Fork skończyła swój bieg w jeziorze Pend Oreille, przyjmowała wody swoich dopływów, Blackfoot, Bitterroot i Thompson, które za jeziorem stawały się Columbią, na końcu zaś Pacyfikiem.

Wallace był zdania, że woda zawsze płynie ku czemuś większemu.

– Nic nie jest większe niż ocean – zauważyła Marian.

– Z wyjątkiem nieba – odrzekł Wallace.

Bliźnięta wiedziały, że jeśli zapuszczą się dalej w górę potoku, napotkają starą szopę, następnie bystrze, dalej zaś największą atrakcję – przerdzewiały wrak forda T, kabrioletu, który w zależności od poziomu wody czasem znajdował się na brzegu, a czasem był do połowy zanurzony.

Jak auto trafiło do strumienia, pozostawało zagadką. Ścieżka, którą podążały dzieci, była wąska i udeptana, dało się ją przemierzać jedynie pieszo lub konno. Nie wiedział tego Wallace. Nie wiedziała też Berit. Cyganeryjni przyjaciele Wallace’a z uczelni snuli fantastyczne teorie, ale de facto też nic nie wiedzieli.

Kiedy Marian i Jamie minęli szopę, zaczęli się śpieszyć, choć oboje starali się nie pokazywać tego po sobie. Wprawdzie ich dłonie wciąż były wsunięte w kieszenie, a postawa sugerowała beztroską przechadzkę, lecz ich nogi poruszały się szybciej. Każde chciało usiąść za porysowaną kierownicą forda i udawać, że prowadzi. Ten, kto nie prowadził, był mechanikiem, bandytą lub służącym i choć te role nie były złe, to najlepiej było być kierowcą. Czasem dla odmiany samochód stawał się statkiem i po kolei udawali, że są swoim ojcem stojącym za sterem. Niekiedy ów statek tonął i zabierał ich na dno.

Wiedzieli, co ludzie opowiadają o ich ojcu, i byli na niego źli, że muszą brnąć przez życie jako dzieci osławionego tchórza. W ich zabawach nigdy nie pojawiała się matka.

Pokonawszy ostatnie zakole, zerwali się do biegu, spychając się chudymi ramionami w koleiny i na głazy (klap, klap, klap). Kiedy jednak wypadli z zagajnika, zamiast rzucić się do ostatniego sprintu, oboje się zatrzymali.

Potok wezbrał po wiosennych roztopach, a samochód został wciągnięty w głąb koryta, tak że koła i to, co zostało z podłogi, znajdowało się pod wodą. Resztki przednich kół zaklinowały się między głazami, choć niezbyt mocno, i karoseria chybotała się w nurcie.

– Ależ nim trzęsie, dopiero teraz poczujemy się jak kierowcy – zauważyła Marian.

– Nie myślisz, że go zniesie? – spytał Jamie.

– Masz stracha?

– Nie, ale nie chcę się utopić.

– Nie utopisz się. To tylko rzeczka.

Jamie z powątpiewaniem przyglądał się wodzie. Brązowy oleisty nurt potoku był nierówny, skłębiony i spieniony od zalegających na dnie głazów i zimnych wirów trzaskających jak bicz pod powierzchnią.

– Chodźmy lepiej pobawić się w szopie – zaproponował.

– Boisz się – powiedziała Marian.

W odpowiedzi z pluskiem wszedł do potoku. Woda wlała mu się do butów, lecz posuwał się naprzód, mozoląc się niczym człowiek ciągnący za sobą głaz. Zwykle kąpali się nago, ale samochód pełen wyszczerbionych metalowych powierzchni, łuszczącej się rdzy, sztywnych strzępów skórzanych obić i kosmyków wilgotnej wełny przyklejonych do zardzewiałych sprężyn nie był przyjemny dla skóry. Jamie miał buty pełne wody, mokry kombinezon. Dźwignął ciężką nogę, postawił ją na stopniu i wgramolił się na siedzenie kierowcy. Dźwignia hamulca sterczała z nurtu jak trzcina.

Widząc, jak samochód zatrząsł się pod niewielkim ciężarem brata i jak pienista woda napiera na zderzak – tak samo jak Wallace, gdy jego cadillac ugrzązł w błocie – Marian poczuła niepokój.

– Nie musisz wchodzić! – zawołał Jamie. – Nie powiem, że miałaś cykora.

Mimo to Marian weszła do strumienia. Prąd był silny, dno nierówne, rozłożyła ręce na boki, żeby utrzymać równowagę. Lodowata woda z chlupotem wlewała jej się do butów.

– Przesuń się – rozkazała Jamiemu, gdy dotarła do samochodu.

– Ty zawsze prowadzisz. Wejdź z drugiej strony.

– Tam jest za głęboko.

– To przeleź przeze mnie.

Gdy Marian chwyciła się boku zdezelowanego tylnego siedzenia, samochód się przechylił, a jego przednie prawe koło wyrwało się spomiędzy blokujących je dotąd kamieni. Puściła siedzenie i wpadła do strumienia. Wrak gwałtownie się obrócił, tak że prąd uderzył w jego bok, przewalając się przez podłogę. Gdy Jamie wlepiał wzrok w Marian, jego rydwan się zakołysał i zaczął się zsuwać w kierunku głębszej wody i silniejszego prądu. Po chwili ford unosił się na wodzie – w miarę jak leniwie płynął naprzód, obracając się wokół własnej osi, chłodnica cal po calu znikała pod wodą.

Nie popłynął daleko – koła znów zaczepiły o głazy, a Jamie pogrążył się w wodzie. Marian zawołała do niego, biegnąc wzdłuż brzegu. Jego mała blada głowa to znikała w strumieniu, to wypływała na powierzchnię, lśniąca od wody, niesiona przez nurt. Potykając się co chwila na skalistym brzegu, Marian została w tyle i na moment straciła go z oczu. Sapiąc i schylając się pod niskimi gałęziami, pokonała zakole. Tam go znalazła – siedział na piaszczystej łasze, przemoczony i zdyszany, w ciemnym i ciężkim kombinezonie, bez butów. Gdy wstał, wydał z siebie donośny dziki tryumfalny okrzyk podobny do tych, które słyszała tylko u dorosłych mężczyzn. Potupał w ziemię, podniósł kamyk i wrzucił go do potoku, unosząc w górę swoje iksowate ręce. Zżerała ją dzika zazdrość. Chciała być tą, która ocalała.

Ossining, stan Nowy Jork

Sierpień 1924

Rok i trzy miesiące później

Kiedy Addison wyłonił się z bramy więzienia Sing Sing, czekał na niego jego prawnik Chester Fine w nieśmiertelnym wymiętym trzyczęściowym garniturze, pochłonięty trzymaną w jednej ręce książką. Fine przyjechał pociągiem z miasta i gdy tą samą linią wracał z Addisonem do centrum, obaj w milczeniu patrzyli na mijaną właśnie rzekę Hudson. Od lat Fine był jedyną osobą odwiedzającą Addisona za kratkami. Rankiem którejś niedzieli pojawił się u niego Lloyd Feiffer, ale Addison nie zgodził się na widzenie z nim. Później sprzedawca w kantynie poinformował go, że Lloyd wpłacił czterdzieści dolarów na jego konto, jednak Addison starał się z nich nie korzystać. Lloyd wysłał też do więzienia kilka listów, które Addison wyrzucił bez otwierania. Zaproponował także wykup jego domu za zawyżoną cenę, o czym Fine powiedział mu pewnej niedzieli.

– Pan Feiffer poprosił mnie o przekazanie panu, że choć tyle może zrobić – oznajmił Fine w zatłoczonej sali widzeń. Siedzieli na drewnianych stołkach oddzieleni od siebie wysoką do pasa przegrodą, Fine w pogniecionym garniturze, Addison w szarym kitlu. – Mówi, że chce coś zrobić dla bliźniąt.

– Bliźnięta nie potrzebują jego pieniędzy.

– Ale może kiedyś będą potrzebować. Feiffer nigdy pana nie skrytykował ani nie zrzucał na pana odpowiedzialności, przynajmniej publicznie. To milczenie było wymowne.

– Kiedyś, jak byliśmy młodzi, wyciągnąłem go z morza. Wziął to sobie do serca. – Addison przetarł oczy wierzchem dłoni. – Nie, proszę sprzedać dom komuś, kto nie nazywa się Feiffer. Także wszystko, co jest w środku i da się sprzedać, a resztę wyrzucić.

– Wszystko? Nie ma tam niczego, co miałoby wartość sentymentalną? Jakiejś pamiątki po matce, którą warto by zachować dla bliźniąt?

– Nie.

Kiedy Addisona wypuszczono z więzienia (sześć miesięcy przed terminem, dzięki wytrwałym staraniom Fine’a), wręczono mu kopertę z czterdziestoma trzema dolarami i sześćdziesięcioma sześcioma centami, które zostały na jego kantynowym rachunku. Wsunął ją do wewnętrznej kieszeni. Poza tym miał jedynie cienką tekturową teczkę.

Gdy znaleźli się na dworcu Grand Central, Fine uścisnął mu dłoń, życząc powodzenia i żegnając, po czym wręczył mu bilet na pociąg, uchylił kapelusza i odszedł. Addison rozejrzał się dookoła. Z wysokich okien zjawiskowo spływało ukośne blade światło. Nad nimi imponujące złocone znaki zodiaku i konstelacje widniały na spokojnym niebiesko-zielonym niebie. Od przeszło dziewięciu lat nie stał pod prawdziwym rozgwieżdżonym niebem.

Wszędzie wokół niego ludzie rozpraszali się po okazałej marmurowej posadzce i z brzękiem zagłębiali w przejścia podziemne niczym wyskakujące z łożyska kulki. Swoją liczbą, pośpiechem, zadowoleniem, swobodą zbijali go z tropu, a nawet przerażali. Przyzwyczaił się do bycia stale obserwowanym i nieświadomie założył, że kiedy wróci do świata, wciąż będzie znany jako Kapitan Tchórz z „Josephiny Eterny”. Spodziewał się, że u bram Sing Sing przywita go urągliwy tłum, że na każdym kroku będzie rozpoznawany i lżony. Tymczasem ujrzał zabieganych, obojętnych obcych ludzi. Pod malowanymi gwiazdami w przypływie ponurej satysfakcji zrozumiał, że został zapomniany.

Kupił kanapkę z szynką, wrzucił czterdzieści dolarów Lloyda Feiffera do czapki żebraka, zszedł do przejścia podziemnego i wsiadł do pociągu 20th Century Limited do Chicago. Tam, po niemal całym dniu czekania na stacji, złapał pociąg do Missouli.

Pogodna, ciepła noc, jasny księżyc, bliski pełni. Wallace Graves czekał na stacji. Przywiózł z sobą jednego z domowych psów, długonogie czarno-białe stworzenie, z którym wpatrywali się w głąb torów, gdzie potężniały reflektory pociągu i coraz wyraźniej dawało się słyszeć jego sapanie. Lokomotywa nadjechała z podmuchem gorąca i piskiem hamulców. Obramowani przez przesuwające się coraz wolniej żółte prostokąty światła stojący na peronie ludzie wkładali kapelusze i chwytali bagaże. Otworzyły się drzwi, pasażerowie wysiadali z pociągu, tragarze wyjmowali kufry z wagonu bagażowego. Wallace wyłowił wzrokiem przygarbioną niewyraźną sylwetkę Addisona. Uniósł rękę, a Addison skinął głową, jakby witał się ze znajomym, a nie z bratem po niemal dwudziestu latach niewidzenia się. Objąwszy go, Wallace poczuł, jakby przyciskał do piersi przerośnięty szkielet.

– A gdzie twój bagaż? – zapytał.

Addison się pochylił, żeby przywitać się z psem.

– Nic nie mam.

– A to? – Wallace wskazał na cienką tekturową teczkę, którą Addison trzymał pod pachą. – Co tam masz?

Addison odchrząknął.

– Twoje listy i zdjęcia od ciebie. I twoje rysunki dzieci.

Addison nigdy nie podziękował za żaden z dziesiątków wysłanych przez Wallace’a portretów i przez lata Wallace wyobrażał sobie, że lądowały w więziennym koszu na śmieci. To były drobiazgi, szkice tuszem i akwarelą, nic specjalnego, mimo to myśl, że któraś z jego prac jest niszczona, wywoływała w nim bezradne oburzenie. Teraz, gdy patrzył na niewielką, starannie zawiązaną tekturową teczkę, wzruszenie ścisnęło go za gardło.

Kiedy Addison porzucił dom dla morza, Wallace był małym chłopcem, którego od starszego brata dzieliło dziesięć lat oraz grupka bezimiennych nagrobków pod orzechem włoskim. Poronienia. Jedenaście lat później sam uciekł od milczących rodziców i lichej rodzinnej farmy. Pojechał pod adres podany w lewym górnym rogu lapidarnych dorocznych listów od Addisona.

Dom z czerwonej cegły w pobliżu rzeki Hudson. Choć Addison już za młodu był milkliwy i nieprzenikniony, zgodził się, by Wallace u niego zamieszkał, wśród jego nędznych mebli i fascynujących pamiątek z odległych zakątków świata. Opłacił nawet Wallace’owi szkołę o profilu artystycznym.

Wallace wskazał ręką w stronę budynku stacji.

– Chodźmy. Tędy.

Długi szary cadillac z nadwoziem touring, jego oczko w głowie, stał przed stacją. Właścicielem pojazdu został w 1913 roku za sprawą gry w karty podczas jego trwającej przez miesiąc Szczęśliwej Passy, kiedy to odbył hazardowe tournée po górniczych miasteczkach, wygrywając nie tylko samochód, ale i dostatecznie dużo złotego pyłu, by zaliczyć każdy burdel, jaki napotkał, a potem jeszcze kupić sobie dom. (Jak się okazało, ulokowanie pieniędzy w tej nieruchomości przed Fatalną Passą w 1915 roku było mądrą decyzją). Specjalnie zaparkował samochód pod latarnią, żeby Addison mógł zobaczyć wciąż lśniące czarne dodatki fabryczne, składany do tyłu dach, grube opony z głębokim bieżnikiem, pozwalające na wypady w teren, obite czarną skórą przednie i tylne siedzenia, mocno zadrapane przez psie pazury.

– Marian go uwielbia – powiedział Addisonowi. – Niezła z nią heca. Co rusz przyłapuję ją na tym, jak poleruje karoserię albo grzebie w silniku. Kiedy zawożę auto do mechanika, zostawiam ją u niego, żeby mogła popatrzeć.

– Wspomniałeś o tym w liście.

– Tyle że nigdy nie odpisałeś.

Wallace zamaszystym gestem otworzył bratu drzwi od strony pasażera. Pies wślizgnął się pierwszy i wskoczył na tylne siedzenie.

– Pewnie nie możesz się doczekać, żeby zobaczyć bliźnięta. Chciały po ciebie przyjechać, powiedziałem jednak, że nie powinniśmy cię osaczać. Zresztą jest późno. Pewnie już śpią, ale możesz na nie zerknąć. Gdy nie jest zimno, a w zasadzie gdy nie jest nieznośnie zimno, nocują na werandzie.

– Wiem – powiedział Addison, zamykając drzwi. – Czytałem listy.

– Tylko nie odpowiadałeś. – Wallace obszedł samochód i usadowił się za kierownicą. – Ale dziękuję, za, uhm, wsparcie finansowe. Bardzo się przydaje. – Uruchomił silnik. – Dom jest niedaleko. – Ruszając z krawężnika, ciągnął: – Zaklinałem je, by za skarby świata nie budziły cię rano. Wstają o nieludzkiej porze. Weszło im już w nawyk, że do przyzwoitej godziny zajmują się sobą, szwendają brzegiem potoku albo idą w góry. Nawet nie wiem, dokąd ich niesie. Mam nadzieję, że nie zabrzmiałem jak fatalny opiekun, ale nawet gdybym próbował, nie byłbym w stanie ich powstrzymać. Zazwyczaj zabierają z sobą konia. Umiesz prowadzić?

– Nie.

– Na morzu nie ma z tego pożytku.

– Ani w więzieniu.

– Domyślam się. W mig się w tym połapiesz. Nauczę cię. Marian potrafi już wszystko, oprócz jednoczesnego sięgania do pedałów i patrzenia na drogę. Wciąż może robić tylko jedną z tych rzeczy naraz. Jamiego nauka jazdy już tak nie interesuje, rzekłbym, że nie ma jej determinacji. Przeważnie omija szerokim łukiem pasje Marian. Nie jest z tych, co rozpychają się łokciami. Jest… jak by to powiedzieć… z tych delikatnych. Sam zobaczysz. A jak już opanujesz jazdę autem, będziesz mógł się przemieszczać na własną rękę. Może nawet pomyślimy o jakimś samochodzie dla ciebie. Myślę, że spodobałby ci się…

– Wallace – przerwał mu Addison – jest tu jakieś miejsce, gdzie moglibyśmy popływać?

– Popływać?

– Tak.

– Niech pomyślę.

Wallace zwolnił. Chciał zrobić bratu tę przyjemność. Nie Clark Fork ani Bitterroot, nie w nocy. Wpadł na pomysł.

– Jest takie jedno miejsce…

Skręcił na zachód, a po chwili wjechał na żwirówkę, która przeszła w polną drogę. Po obu stronach, choć nie gęsto, rosły drzewa, powietrze było chłodne. W świetle reflektorów drogę przesadził jeleń – zdawał się unosić nad pobrużdżonym koleinami traktem, po czym zniknął. Telepanie i rzężenie silnika sprawiło, że Addison się krzywił, a Wallace z trudem stłumił chęć przeproszenia go. Jakby ta wyprawa była jego pomysłem, jakby to wszystko było jego pomysłem.

Nigdy nie chciał mieć dzieci, nigdy nie chciał porzucić stanu kawalerskiego, a mimo to bez wahania odpowiedział twierdząco na pytanie w depeszy od Chestera Fine’a, czy wziąłby pod opiekę dwoje niemowląt, które za jakiś czas wyrosną na dwójkę dzieci zajmujących jego dom, jego czas i jakąś część jego uwagi. Swe grzeszne apetyty zepchnął na margines swojego życia, ukrywając je przed światem. Zrobił to wszystko dobrowolnie. Bacznie obserwował Jamiego i Marian, próbując coś z nich wyczytać na temat charakteru rodzonego brata, którego nigdy bliżej nie poznał. Zastanawiał się, czy swój upór Marian ma po ojcu czy po legendarnej Annabel albo po kim Jamie odziedziczył swą niemal wyniszczającą wrażliwość na cierpienie zwierząt. Chłopaka dotykały do żywego wypadłe z gniazd pisklęta, ranne króliki, bezpańskie psy, batożone konie. Wallace próbował mu tłumaczyć, że okrucieństwo to nieodłączna część życia, ale Jamie nie dał się przekonać ani pocieszyć. Nic dziwnego, że w domu rzadko kiedy było mniej niż pięć psów.

Chociaż Wallace chciał, żeby Addison wziął na siebie część odpowiedzialności za dzieci, to był zaskoczony swoją radością, gdy Addison (lakonicznie) przyjął jego zaproszenie do zatrzymania się w chatce dla gości po wyjściu na wolność, jak również poczuciem ulgi, że Addison nie planuje od razu odebrać mu Jamiego i Marian. Nie zdawał sobie sprawy, że boi się ich stracić.

Droga urywała się na niewielkim trawiastym wzniesieniu, z którego światła reflektorów omiatały nicość.

– Tam na dole jest mały staw – oznajmił Wallace, wyłączając silnik.

Rozległa się kakofonia owadów.

Addison wysiadł, zostawił kurtkę na siedzeniu, włożył kapelusz i poszedł w stronę brzegu. Wallace podążył za nim. To było niewielkie starorzecze, zamulona sierpowata niecka z wodą, pozostałość po rzece, która zmieniła bieg. W jej oleistym środku kołysało się światło księżyca. Addison zaczął mocować się z krawatem, szarpiąc za węzeł i gwałtownym ruchem ściągając go przez głowę, jakby uciekał przed stryczkiem. Z taką samą zapalczywością zrzucił z siebie koszulę. W świetle księżyca Wallace dostrzegł wypukłości jego kręgosłupa i cienie pod łopatkami. Addison zdjął buty i skarpetki, po czym szamotał się z paskiem i guzikami w pasie, aż spodnie i majtki opadły mu do kostek, odsłaniając blade pośladki. Ostrożnie wszedł do wody na swoich iksowatych czaplich nogach. Gdy sięgnęła mu łydek, coś jakby w nim pękło i rzucił się do przodu jak rozwścieczony zwierz, rozbryzgując wodę, skacząc na oślep i dając nura. Pies ze szczekaniem wbiegł za nim do stawu.

Wallace zrzucił z siebie ubranie i zanurzał się ostrożniej – stopy zapadały mu się w muliste dno. Wziął wdech i zanurkował. Wynurzywszy się, stwierdził, że z trudem, ale jest w stanie ustać na palcach. Addison unosił się na wodzie z wyciągniętymi rękami, marszcząc gładziznę tafli i patrząc w niebo. Pozostawiana w wodzie przez psa ostro wcięta bruzda zakłóciła odbicie księżyca.

– W porządku? Czy to jest to, czego chciałeś? – zapytał Wallace.

– Od lat niczego nie chciałem – powiedział Addison. – Aż zachciało mi się pływać.

W ciągu tych z górą dziewięciu lat, jakie spędził w Sing Sing, Addison źle sypiał. Jego cela, siedem stóp na trzy, zbudowana z wapienia wydobytego przez od dawna już nieżyjących więźniów, była grobowcem, w którym po zgaszeniu świateł leżał zupełnie bez ruchu, w stanie czuwania, słuchając chrapania, mamrotań i masturbacyjnych pojękiwań ośmiuset mężczyzn upchniętych po sześciu na ścianę w celach takich jak jego. Na statku zawsze spał kamiennym snem, nawet w najgorszy sztorm i na najbardziej niewygodnej koi. W więzieniu ta uporczywość stanu czuwania wydawała się szczególnie dotkliwym aspektem jego kary, wymierzonym nie przez sąd, lecz przez jego własną duszę.

W chatce dla gości też nie mógł zasnąć, nie pogniótł białego prześcieradła ani niebiesko-białej kołdry na wąskim łóżku, które pościeliła mu słynna Berit. W sypialni znalazł stos skrzyń i pudeł. Wallace powiedział, że były zaadresowane do niego, dostarczono je frachtem rok lub dwa po tym, jak zamknięto go w Sing Sing. Na etykietach przewozowych widniało nazwisko Chestera Fine’a. Po zasunięciu zasłon Addison otworzył pierwszą skrzynię z brzegu. Wypełniały ją książki – jego książki – z domu w Nowym Jorku. Inne zawierały pamiątki z jego podróży: maski i rzeźby, zwierzęce rogi, tkaniny, skorupę żółwia, tacę z Brazylii ze skrzydłami motyli ułożonymi pod szkłem w opalizujące koła. W innych Addison znalazł starannie zapakowane i zabezpieczone obrazy, które Wallace malował w Nowym Jorku i dawał mu tytułem czynszu. Statki w dokach. Zatłoczone ulice. Hudson. Ceglana kamienica.

Prokuratorzy przyznali, że kapitan Graves nie złamał żadnego przepisu prawa, ale podkreślali, że międzynarodowa konwencja o bezpieczeństwie na morzu wymagała od kapitana, by nie opuszczał pokładu, dopóki wszyscy pasażerowie nie będą bezpieczni, w przeciwnym razie jest winny rażącego zaniedbania. Co więcej, Graves wymachiwał śmiercionośną bronią, by uniemożliwić pasażerom – nawet kobietom – wejście na pokład szalupy ratunkowej, co nosi znamiona zabójstwa drugiego stopnia. Śmierć poniosło pięćset osiem osób, pasażerów i członków załogi – zginęli w płomieniach, utonęli lub umarli z wyziębienia w wyniku przebywania w wodzie w kamizelkach ratunkowych. Główna teoria na temat przyczyn katastrofy głosiła, że ogień tlący się w zasobni węglowej powstał w wyniku zapłonu pyłu węglowego unoszącego się we wszystkich zakamarkach kadłuba, co w jednym z kotłów spowodowało gwałtowny wybuch, który rozsadził sterburtę.

Kapitan Graves, ripostował Chester Fine, zajął w szalupie tylko jedno miejsce, zresztą trzymał na rękach swe niemowlęta, syna i córkę. Kto ma prawo osądzać mężczyznę za uratowanie własnych dzieci?

Kto zatem, pytali oskarżyciele, ponosi odpowiedzialność za eksplozję? I kto ponosi odpowiedzialność za kompetencje załogi? Kto wreszcie odpowiada za bezpieczeństwo i stan techniczny okrętu? Kto?

Ponoszę wyłączną odpowiedzialność, wyznał Addison Fine’owi. Prosił go, by uznał jego wyłączną winę i nie próbował go bronić przed pokutą. Chester jednak z właściwą sobie dyskrecją i stanowczością zignorował jego życzenie. Twierdził, że nie powinni się przejmować wzburzeniem opinii publicznej, które kiedyś minie. Przekonywał Addisona, że pewnego dnia pożałuje, iż zrobił z siebie męczennika. I jaki był sens ratować bliźnięta, pytał, po to tylko, by znów je porzucić? W końcu wszyscy przystali na zarzut nieumyślnego spowodowania śmierci.

Dziesięć lat nad brzegiem rzeki Hudson.

Addison przekraczał więc próg więzienia Sing Sing z niejaką ulgą.

Wallace przysłał zdjęcie zrobione w atelier w pierwsze urodziny bliźniąt: dwa siedzące na krześle brzdące w białych sukienkach, z poważnymi minami i starannie przyczesanymi puszystymi płowymi włosami. Przychodziły też szkice portretowe, lawowane akwarelą. Addison nigdy się nie nauczył rozróżniać bliźnięta, lecz czuł, że pytanie, które jest które, byłoby aż nazbyt głupie. Co roku w dniu ich urodzin przychodziła kolejna fotografia – niemowlęta powoli przepoczwarzały się w dzieci o wysmukłych kończynach i nadzwyczaj jasnych włosach. Ze swoim sceptycznym spojrzeniem i lekkim, nienaturalnym uśmiechem Marian przypominała Annabel, co w połączeniu z opowieściami Wallace’a  o jej uporze niepokoiło Addisona. Jamie z kolei promieniował pełną powagi słodyczą.

W jakimś głębokim zakamarku duszy wierzył, że gdyby nie sprowadził Annabel i bliźniąt na pokład „Josephiny”, nie doszłoby do eksplozji, choć tak naprawdę był niemal pewien, że jej przyczyną były skrzynie Lloyda i że zawinił tym, iż nie zażądał wyjaśnień na temat ich zawartości, że pozwolił Lloydowi zbagatelizować je i przyjął tłumaczenie, iż wykazanie ich w manifeście byłoby zbyt skomplikowane.

Gdy noc rozjaśniła się w szary granat, uchylił nieznacznie zasłony. Gwiazdy jedna po drugiej udawały się na spoczynek jakby z uprzejmością, a nawet dwornością, i przed oczami stanęło mu wspomnienie: świt, grupka pasażerów w strojach wieczorowych wciąż bawi na pokładzie „Josephiny” lub znika w korytarzach, zataczając się, potykając, tryskając energią. Czuł, jak pokład wibruje pod jego stopami. Wciągał w siebie zapach morza.

Nie, czuł wodę ze starorzecza. We włosach, na skórze. Szlamowatą, niesłoną.

Kiedy światło przybrało barwę lawendową, z osłoniętej werandy wyłoniły się dwie małe postacie, za którymi wyroiły się trzy psy. Dzieci miały na sobie identyczne niebieskie piżamy i pominąwszy długie włosy Marian, były niemal nie do odróżnienia – taka sama drobna figura, takie same jasne włosy. Obserwowały chatkę dla gości jak płochliwe sarny. Addison zastygł w bezruchu. Po chwili Jamie obrócił się na bok, pomajstrował przy swojej piżamie i wypuścił z siebie łukowatą strugę moczu. Marian odwróciła się w drugą stronę, spuściła spodnie i przykucnęła w trawie. Obwąchujące ich psy wzięły z nich przykład, zadzierając tylne łapy. Załatwiwszy potrzebę, wszyscy skierowali się w stronę wybiegu dla konia.

Tłoki pompy w klatce piersiowej Addisona podeszły mu pod gardło. Gdy zeszłej nocy za namową Wallace’a zajrzał przez zasłonę werandy, zobaczył płowe głowy bliźniąt na poduszkach. Kiwnął głową, marszcząc brwi jak osoby, które obejrzawszy drogocenny przedmiot, zamiast podziwu odczuwają tylko zmieszanie.

Podkradł się do innego okna. Marian w piżamie dosiadała siwego konia, trzymając lejce, Jamie zaś wspiął się na ogrodzenie wybiegu i wgramolił się za nią, dyndając bosymi stopami. Skręcili w stronę potoku i ruszyli przed siebie – koński zad niknął wśród drzew – za nimi zaś truchtały psy.

Przedtem Addison nigdy do końca nie był pewien, czy bliźnięta są jego dziećmi, ale nie chciał obrażać Annabel pytaniami. Teraz miał już pewność. Widział to w ich rękach i nogach, w kształcie ich stóp, a także w znakach mniej namacalnych – w tym, jak układało się wokół nich poranne powietrze. Miał też pewność, niewzruszoną, że nie ma im nic do zaoferowania. Nigdy by nie wiedział, co do nich mówić ani jak zachowywać się po ojcowsku i okazywać ciepło. Potrafiłby tylko rozczarowywać i ranić.

Na zewnątrz panowała cisza. Odświeżywszy się w umywalce, wymknął się z chatki i żwawo ruszył drogą, tą samą, którą przywiózł go Wallace. W kieszeni zostały mu niespełna trzy dolary, ale miał jakieś pieniądze w banku w Nowym Jorku. Nie była to fortuna, lecz na razie więcej nie potrzebował.

Niedługo po wschodzie słońca wsiadł do pociągu jadącego na zachód.

Przypisy

1 Ostatni wpis w dzienniku Morze, niebo i ptaki pomiędzy. Zaginiony dziennik lotów Marian Graves (D. Wenceslas & Sons, New York 1959).