Bór nici wąskie palce i krosna wierności

oczekiwania ciemne flukta

więc przy mnie bądź pamięci krucha

udziel swej nieskończoności.

Zbigniew Herbert, Tkanina

Noc Mokosz

Epilog

Wszystko, co wydarzyło się tamtej letniej nocy na zboczach góry o dwóch wierzchołkach, na zawsze zostanie tajemnicą.

Pamiętam, że pierwsze, co widzę, gdy nad ranem odzyskuję świadomość, to światło. Wpada do piwnicy przez szczeliny w suficie, spełza po kamiennej ścianie na klepisko zasłane suchymi liśćmi i wreszcie dosięga moich bosych stóp. Nie wiem, gdzie jestem ani jak się tu znalazłam. Czuję jedynie strach i pragnienie. I ból. Siniaki nabrały barwy oberżyny, ale krew zdążyła już zakrzepnąć na ranach, tworząc tu i ówdzie czarne smugi strupów.

W pomieszczeniu panują półmrok, wilgoć i chłód. Niskie, zwieńczone łukiem wejście tarasują zwały gruzu i zasłania je kolczasty krzew dzikiej róży. W środku pachnie zbutwiałym drewnem, ziemią i czymś nieoczywistym, co jednak wydaje mi się znajome: suszonym lnem, a także wodną roślinnością i mułem; tą martwą substancją zalegającą na dnie stawu, gdy spuścić z niego wodę.

Gnejsowe głazy, z których dawno temu zbudowano piwnicę, są pokryte porostami, a z sufitu zwisają korzenie roślin, które zarastają sklepienie od zewnątrz. Natura każdą szparą wdziera się do środka i tworzy żywe zasieki wokół budynku. To dobrze, myślę, bo dzięki temu nikt mnie tu nie znajdzie, jestem bezpieczna.

Jakby w odpowiedzi gdzieś z całkiem bliska nadpływa nawoływanie i ujadanie psów. Ktoś raz za razem wykrzykuje moje imię:

– Ma-nia, Ma-nia…! – Niesie się echem po górach.

Drżę. Na wszelki wypadek zabieram nogi ze smugi światła, mocniej oplatam ramionami półnagie ciało i spłoszona wklejam się w mrok.

W przeciwległym kącie coś się porusza. Zapach zgnilizny i lnu się wzmaga, a piwnicę wypełnia spokojny dziewczęcy głos:

– Schlaf, mein Engelchen1.

Rozumiem każde słowo, chociaż słabo znam niemiecki. Powinnam się wystraszyć, lecz w szepcie jest coś kojącego i wzbudzającego zaufanie. Chcę nawet zapytać, kto tu jest, ale chyba kolejny raz tracę świadomość, a gdy ją odzyskuję, ogarniają mnie cisza i ciemność.

Jak długo już tu jestem? Noc i dzień, kolejną noc i kolejny dzień?

Szum lasu i jednostajne mormorando gór wsączają się do środka przez bruzdy w kamiennych ścianach. To dziwne, ale przebudziwszy się tym razem, nie czuję chłodu. Jest mi całkiem wygodnie i ciepło. Wyciągam dłoń i przesuwam po ciele. Ktoś mnie okrył mchem i liśćmi paproci. Ktoś ułożył pod głową poduszkę z traw.

– Przemyłam ci rany, gdy spałaś. – Z ciemności dobiega ten sam głos co poprzednio. Znów mocniej pachnie szlamem i lnem.

Mrugam kilka razy, nieznacznie unosząc głowę znad posłania. Moje oczy zaczynają przyzwyczajać się do ciemności i wreszcie na tle ściany dostrzegam zarys postaci. Nieopodal mojego legowiska stoi dziewczyna. Jest piękna. W jasne włosy ma wplątane wodorosty. Uśmiecha się do mnie, wyciągając przed siebie dłonie złożone w łódkę.

– Pij! – Podsuwa wodę do moich ust.

Czuję ogromne pragnienie, więc wypijam wszystko do ostatniej kropli.

– Przyniosłam też trochę dzikich malin i jeżyn. Gdy zjesz, poczujesz się lepiej.

Wyjmuje garść owoców z kieszeni fartucha, który ma nałożony na sukienkę, i przesypuje je na moją dłoń. Pachną latem i słońcem. Rozkoszuję się ich słodyczą. Gniotę, dociskając językiem do podniebienia, a wówczas rozpływają się w ustach.

Wyczerpana opadam z powrotem na poduszkę z traw.

Dziewczyna siada pod ścianą nieopodal mojej głowy i nie przestając się uśmiechać, głaszcze mnie po włosach.

– A teraz śpij. Schlaf, meine Liebe2. Sen jest dobry. Pozwala zapomnieć.

Jestem zmęczona. Śmiertelnie zmęczona. Dziewczyna pachnąca lnem ma rację: sen jest dobry. Potrzebuję go. Powieki znowu mi opadają…

Budzi mnie szept:

– Du musst aufwachen3.

I męski głos dochodzący od strony zasypanego gruzem wejścia.

– Jest tutaj! Mamy ją!

Otwieram oczy. Ostre światło wdziera się do piwnicy przez krzaki dzikiej róży, które mężczyzna ubrany w policyjny mundur odciąga na bok.

– Znalazłem ją. Chodźcie tu, prędko! – wydziera się przez ramię, wyraźnie z siebie zadowolony.

Liście, którymi byłam przykryta, musiały zsunąć się ze mnie w nocy, bo znowu czuję kamienny chłód. A teraz – gdy zza krzewu spogląda na mnie tamten gliniarz – także wstyd. Nie licząc strzępów T-shirtu z podobizną Kurta Cobaina i majtek, jestem niemal naga.

Odruchowo zasłaniam piersi resztkami paproci.

W otworze pojawia się kolejna głowa. Nowo przybyły celuje światłem latarki w głąb piwnicy.

– Matko Boska… – szepcze na mój widok. A potem woła: – Mała, nic ci nie jest?!

Chcę odwarknąć, żeby wyłączył to cholerne światło, żeby mi dali spokój, ale głos grzęźnie mi w gardle, więc przywierając mocniej do ściany, tylko kręcę głową.

Za usypiskiem kamieni i plątaniną róż pojawiają się kolejne osoby. Jedni w mundurach, inni po cywilnemu.

– O kurwa! – rzucają jeden przez drugiego, przeciskając się i zaglądając w otwór.

Czuję się jak zaszczute zwierzę. Wreszcie przed piwnicą pojawia się ktoś przytomny. Ich zwierzchnik?

– Panowie, do diabła! – grzmi. – Nie stójcie tak, trzeba uprzątnąć ten gruz i dostać się do niej. I niech któryś da swoją koszulkę czy inny łach. Musimy dziewczynę w coś ubrać, zanim ją stąd zabierzemy. – A potem zwraca się do mnie łagodnym, niemal ojcowskim tonem: – Ty jesteś Mania, prawda? Nie bój się, jesteśmy z policji, szukamy cię od trzech dni. Wszyscy cię szukają. Twoi koledzy, cała wieś. Martwiliśmy się o ciebie. Twoja mama i babcia czekają. Zaraz cię stąd zabierzemy.

To, co dzieje się później, w moich wspomnieniach zapisze się niewyraźnie, jak narkotyczny trans. Pamiętam, jak znoszą mnie do samochodu na prowizorycznych noszach, bo nie mogę ustać na nogach, a nad głową majaczą nam czarne świerki i zbocze góry o dwóch wierzchołkach, którą dawniej – na długo, nim się urodziłam – nazywano Neumanns-Koppe. Pamiętam radio, przez które informują inne grupy poszukiwawcze, że się znalazłam, i mijany po drodze krzyż choleryczny. A potem wnętrze radiowozu śmierdzące fajkami. Wsadzają mnie na tylną kanapę dużego fiata, oddzieloną od szoferki kratą, przykrywają kocem i włączają syreny. Ruszamy w dół, drogą do wsi. Jeden z gliniarzy, ten w fotelu pasażera, nie przestaje trajkotać, wciąż zadaje pytania:

– Pamiętasz, co się stało? Co robiłaś przez ostatnie trzy dni? Nie słyszałaś, jak cię wołaliśmy? Dlaczego nie wróciłaś do domu?

– Daj jej spokój, stary – strofuje go zza kierownicy ten drugi. – Nie widzisz, że jest w szoku? Musi odpocząć. Na przesłuchanie przyjdzie czas. Wkrótce wszystko sobie przypomni. Prawda? – Spogląda na mnie we wstecznym lusterku.

Przypomnę sobie? Rozchylam palce lewej dłoni, którą miałam dotąd zaciśniętą w pięść. Chowam w niej niewielki metalowy przedmiot. Odznaka połyskuje w słońcu: srebrny romb ze swastyką umieszczoną w centralnym miejscu i emaliowanymi polami dookoła – na przemian czerwonymi i białymi.

Na powrót zmykam dłoń.

A może czasami lepiej nie pamiętać?

Radiowóz podskakuje na dziurawej drodze, za szybą falują Góry Sowie, lato chyli się ku końcowi, a we mnie narasta przekonanie, że niczego sobie nie przypomnę. Bo nie chcę.

1 (niem.) Śpij, mój aniołku.

2 (niem.) Śpij, kochanie.

3 (niem.) Musisz się obudzić.

Teraz – Maria

Jestem królową na balu życia. Jestem spełniona, ceniona, wygrana, może nawet podziwiana.

Jestem diwą pozorów.

Są we mnie ciemność oraz smutek, starsze i pierwotniejsze od tutejszych gór. Wiem, że meandrują bezustannie między mózgiem a dołem brzucha. Czasami czuję, jak niepostrzeżenie prześlizgują się wzdłuż rdzenia kręgowego, po synapsach i zamieniają receptory na lód, czyniąc moje ciało niewrażliwym na dotyk, na ból. Innym razem na wiele miesięcy tylko zwijają się w czarny miękki kłębek, podskubują mnie od środka, żebym o nich nie zapomniała. I czekają. Czekają przyczajone, drzemią, cicho pomrukując. Bardzo głęboko we mnie.

Ale zawsze tam są.

Może dlatego napisałam Noc Mokosz? Żeby zamknąć lęki w pozornej fikcji – w „prawdziwym zmyśleniu”, jak swoją technikę twórczą określał kiedyś Hłasko – i wreszcie się od nich uwolnić, pogrzebać w rozdziale „kiedyś”, razem z tamtymi wakacjami z końca lat dziewięćdziesiątych, z pytaniem o trzy dni, które spędzałam w ruinach poniemieckiej piwnicy, i wreszcie – z babką Maryjką.

To po niej odziedziczyłam imię: Maria, nadmierną skłonność do postrzegania rzeczy zwykłych niezwykłymi – co w pisaniu się przydaje, aczkolwiek w życiu codziennym bywa uciążliwe – i popadający w ruinę dom na końcu świata w Górach Sowich. Nie byłam tam od ćwierćwiecza, ale ponieważ zamierzam go sprzedać, w najbliższych dniach będę musiała go odwiedzić. Przy okazji premiery książki i tę sprawę postanowiłam doprowadzić do końca.

Mój samochód, wymuskany mini cooper, dławi się, prując pod górę w stronę przełęczy. Zaczyna śmierdzieć palonym sprzęgłem, silnik charczy, koła ślizgają się po mokrym asfalcie – niedawno nad górami przeszła burza i teraz poboczami spływa woda.

Znajduję się już naprawdę wysoko. Zostawiam za plecami wyciągi narciarskie w Rzeczce i górującą nad wsią Wielką Sowę. Doliną płynie mgła. Robi mi się duszno z emocji, których nie umiem nazwać. Zupełnie zapomniałam, jak stromy jest ten odcinek drogi – do tego stopnia, że zimą zamyka się go i nie odśnieża. Wtedy należy jechać naokoło, przez Walim, i ja też powinnam była wybrać objazd. Chociaż jest lato, połowa sierpnia, to moje miejskie auto niespecjalnie nadaje się na podobne wyprawy: nie ma napędu na cztery koła, a zawieszenie jest zbyt niskie.

Ponad moją głową zamyka się las. Mini się poci. Ja także. Jazda po Warszawie, stale zakorkowanej frustracją i wkurwieniem kierowców, wydaje się fraszką przy pokonywaniu tej stromizny. Otwieram szyberdach. Do środka wpada zapach mokrej ziemi. Skupiam się na prowadzeniu.

Droga skręca ostro w lewo i trawersuje zbocze. Po prawej mam uskok, za nim przepaść. Nie jest specjalnie głęboka, to nie Tatry czy Alpy, jeśli jednak się zsunę, będzie po mnie. Poniżej asfaltu widać kikuty świerków połamanych przez wichury i omszałe głazy. Ściółkę wokół nich znaczą nieregularne rynny, jakby kamienie – gdy nikt nie patrzy – powoli pełzły ku dolinie. Przez głowę przelatuje mi myśl, że zgodnie z prawami fizyki blizny wyryte w leśnym poszyciu powinny być proste, a jednak nie są. Przypominają ślady dżdżownic na piasku. Jak gdyby tutejsze skały były żywe, a przecież to, co martwe, nie może być żywe. Wyobraźnia mi szaleje, zimny dreszcz przechodzi po plecach.

W lesie panuje cisza, jest pięknie i strasznie zarazem. Jeszcze tylko jeden zakręt i trasa w końcu staje się płaska. Ja i mini oddychamy z ulgą. Drzewa się przerzedzają, przede mną roztacza się niezwykły widok na drugą stronę gór. Znajduję się na końcu świata.

Zatrzymuję się na poboczu, nieopodal zielonej tablicy, na której widnieje nazwa wsi. Jej pierwszą literę ktoś farbą w sprayu zamienił w runy . Kilka metrów dalej, na pniu przydrożnego jesionu dostrzegam charakterystyczną tabliczkę PTTK z informacją o przebiegających tędy szlakach. Znajduję się na Rozdrożu pod Sokołem, siedemset czterdzieści jeden metrów nad poziomem morza.

Na stokach kładą się cienie, góry parują po deszczu. Naprawdę zapomniałam, jak tu pięknie. Zapomniałam, bo nie chciałam pamiętać. Odruchowo chwytam za telefon i robię zdjęcie – dziś żaden pisarz nie istnieje bez social mediów – po czym wrzucam je bez filtra na Instagram z lakonicznym komentarzem: „Śladami bohaterów Nocy”, i kilkoma hasztagami.

Gaszę silnik, wyłączam nawigację w komórce i chowam smartfon do kieszeni. Zabieram mały turystyczny plecak z fotela pasażera, zamykam samochód i polną drogą ruszam pod górę. Na nogach zamiast porządnych butów za kostkę mam sneakersy, ale to nie problem. Szlak nie jest ani długi, ani trudny. Jedynie pod koniec podejście robi się nieco bardziej strome, ale na pewno bez trudu dam radę.

Odnoszę wrażenie, że wszystko tu wygląda zupełnie jak dwadzieścia pięć lat temu. Jakby czas stanął w miejscu. Może tylko świerki są teraz wyższe. Kiedyś kopuła szczytowa wyraźniej wybijała się ponad las – a w zasadzie kopuły, bo to góra o dwóch wierzchołkach i dwóch imionach. Wyższa z nich to Sokół, niższa: Niczyja. Lubię szczególnie tę drugą nazwę. Ta góra od zawsze jest moja. I niczyja.

Jeszcze parę tygodni temu nie sądziłam, że znowu ją zobaczę. Opuściłam to miejsce pod koniec wakacji w dziewięćdziesiątym ósmym i nie wróciłam nawet po śmierci matki, gdy oprócz jej mieszkania na Nadodrzu we Wrocławiu otrzymałam w spadku także dom babki Maryjki, wraz z całym otaczającym go bardakiem: rozpadającą się stodołą, starą bielarnią lnu, kawałkiem ugoru, dziurą po stawie rybnym oraz pastwiskiem, na którym od dawna niczego nie wypasano.

Wrocławskiego adresu szybko się pozbyłam i to samo zamierzałam zrobić z poniemiecką ruderą – mieszkałam już wtedy w Warszawie, żyłam innym życiem i nie zamierzałam wracać na Dolny Śląsk – jednak nie znalazłam chętnego.

Dopiero kilka lat temu zgłosił się do mnie jakiś fantasta, który zakochał się w tym odludziu. Zamierzał wraz z rodziną przenieść się na wieś, żeby otworzyć agroturystykę, hodować pstrągi w stawie, pasać kozy czy może owce – mniejsza o to – i bawić się w serowara. Dom babki idealnie nadawał się pod tego typu działalność, a okolica od kilku lat znowu zaczęła zyskiwać na popularności.

Oprócz typowo górskich atrakcji turystów jak magnes przyciąga tajemnica Olbrzyma, a może raczej to, co zostało z osobliwych podziemnych instalacji hitlerowskiego projektu Riese. Sztolnie, które podczas wakacji u Maryjki eksplorowałam z innymi dzieciakami, brodząc po kolana w szlamowatej wodzie, dziś można zwiedzić w sposób cywilizowany i z przewodnikiem.

Marzyciel z miasta wyczuł koniunkturę, jednak brakowało mu środków na zakup. Zgodziłam się na wynajmem długoterminowy. Telefonicznie dogadaliśmy szczegóły umowy i kwestię ewentualnych remontów – dałam mu wolną rękę – jednak nawet nie przyjechałam, żeby zobaczyć dom. Ostateczne formalności załatwiliśmy w biurze agencji nieruchomości i od tego czasu mój związek z tym miejscem ogranicza się do comiesięcznego przelewu, który zasila konto, stanowiąc przyjemny dodatek do tantiem autorskich.

Wdrapuję się coraz wyżej, horyzont mi ucieka. Las na południowym zboczu musiał mocno oberwać podczas którejś z wichur, bo co i rusz natykam się na wiatrołomy. Chociaż dzięki temu wieś mam cały czas jak na dłoni, to staram się nie patrzeć w jej stronę. Wylękniona odwracam głowę, jakbym miała tam ujrzeć ducha.

Zaczynam odczuwać zmęczenie. Szczyt tylko z pozoru wydaje się łagodny i wędrówka daje mi w kość. Dyszę jak parowóz. Kondycja w skali od jeden do dziesięciu: mocne trzy – efekt pracy przy biurku. Nie pamiętam, żeby dawniej ta trasa nastręczała mi trudności, ale dziś pot spływa z czoła, plecak ciąży, jakbym dźwigała w nim kamienie.

Zastanawiam się, po co tak naprawdę włażę na tę górę. Co mnie tam pcha? Mogłabym przecież zrobić, co do mnie należy, a po powrocie do Warszawy zapomnieć o sprawie.

Kilka tygodni temu Magda, dziewczyna z wydawnictwa, która zajmuje się promocją Nocy Mokosz, przekazała mi zaproszenie na dwa spotkania autorskie w bibliotekach. Oba w okolicy Gór Sowich.

– Wiem, że to zadupie, drugi koniec Polski, ale dobrze, żebyś pojechała. W końcu akcja powieści dzieje się właśnie tam. Wynajmiemy ci jakiś hotel, zwrócimy koszty paliwa. To ładne miejsce. Może przy okazji trochę odpoczniesz – przekonywała, kiedy zaczęłam kręcić nosem.

Byłam już zmęczona szumem wokół książki. W ostatnich tygodniach odwiedziłam chyba wszystkie rozgłośnie radiowe oraz kanapy śniadaniówek, uśmiechałam się z plakatów na przystankach i wyskakiwałam z lodówki.

Poprosiłam Magdę, żeby grzecznie odmówiła bibliotekom.

Tymczasem dzień później w skrzynce mailowej znalazłam wiadomość od najemcy domu babki – zawsze w ten sposób się kontaktowaliśmy, bo nie lubię rozmawiać przez telefon. Zwykle w mailach uzgadnialiśmy różne niecierpiące zwłoki remonty i inne tego typu techniczne kwestie, jednak tym razem chodziło o coś innego. Facet wreszcie miał zdolność kredytową umożliwiającą zakup domu i prosił, żebym przyjechała, aby omówić warunki sprzedaży i ewentualnie, jeżeli dojdziemy do konsensusu, sfinalizować sprawę u notariusza.

Pomyślałam, że może to nie przypadek, że obie propozycje spłynęły niemal równocześnie. Napisałam książkę, tkwiącą od lat we mnie jak drzazga, w której rozliczam się z przeszłością i rodzinnymi demonami, a jednak dom babki, dom zły, wciąż kotwiczył mnie w tamtym miejscu. Los podsuwał mi szansę, by raz na zawsze zerwać łańcuch.

Zadzwoniłam do Magdy, by powiedzieć, że jednak przyjmę zaproszenie na spotkania, a potem poinformowałam najemcę o przyjeździe.

Miałam nadzieję, że wydawca znajdzie dla mnie na tych kilka dni jakiś przytulny hotel w Wałbrzychu bądź Jedlinie-Zdroju, ale stało się inaczej. Był szczyt sezonu, okolica atrakcyjna turystycznie i wszystko już porezerwowano. Zdołali zaklepać jedynie wolny domek letniskowy położony w samych górach.

– Ma aneks kuchenny, osobną sypialnię na antresoli, salon i ekstrawidok z tarasu. Stoi na uboczu, ale do obu bibliotek będziesz miała stamtąd blisko. No i do wyłącznego użytku. Nikt nie będzie ci zawracał głowy, czyli tak, jak lubisz – przekonywała przez telefon Magda na kilka dni przed wyjazdem. – Jeżeli chcesz, podrzucę ci link do Bookingu, żebyś sama zobaczyła, jak to wygląda.

Otworzyłam stronę. I od razu zamknęłam. A potem oddzwoniłam do Magdy. Powiedziałam jej, że muszą mi znaleźć coś innego, wszystko jedno gdzie, ale ta konkretna lokalizacja nie wchodzi w grę.

Magda trochę się zdziwiła. Może domek letniskowy to nie Ritz, ale naprawdę zdawał się w porządku. Pewnie pomyślała, że uderzyła mi sodówka, jednak obiecała poszukać czegoś innego.

Zbliżał się dzień zero. Szukała, ale nie znalazła.

I teraz jestem tutaj. Idę po własnych, dawno zatartych śladach. Wydaje mi się, że w ustach czuję smak soku z jeżyn wyciskanego przez babcię Maryjkę, który piłam w tamte wakacje, a w uszach słyszę stukot kołowrotka. Pod powiekami migają plamy powidoków: las, iskry z ogniska, niebo pełne gwiazd, a potem chłód poniemieckiej piwnicy w opuszczonym domu, wycie policyjnej syreny…

Szlak ostro pnie się pod górę. Jeszcze chwila, a serce wyskoczy mi z piersi. Wreszcie docieram na szczyt Sokoła, ale nie zatrzymuję się tutaj. Główna ścieżka prowadzi w dół do Rzeczki, gdzie zimą działają stoki narciarskie, i dalej na Wielką Sowę, tymczasem ja skręcam w prawo, na wschód, i dalej idę grzbietem. Tu szlak nie jest już tak dobrze widoczny. Trawa zarasta ścieżkę. Niewiele osób się tu zapuszcza.

Po kolejnych pięćdziesięciu, może stu metrach docieram pod drzewo z tabliczką: „Niczyja”. Słońce chowa się za chmurami. Wyjmuję wodę. Piję zachłannie, parę kropel spływa mi po brodzie.

Cel mojej wycieczki znajduje się jeszcze dalej. Muszę zejść na południe, przedzierając się przez gęsty las. Z powrotem zarzucam plecak i wchodzę między świerki. Suche poszycie trzeszczy mi pod nogami, wokół panuje szarówka. Chyba od dawna nikt tędy nie chodzi. Gdzieniegdzie dostrzegam jedynie przecinki wydeptane przez dzikie zwierzęta i znaczone ich odchodami.

Las z każdą minutą robi się ciemniejszy. Przedzieram się przez zarośla, gałęzie szarpią mi ubranie. Mam wrażenie, że za każdym drzewem coś się czai. Powinnam już była dotrzeć na miejsce, jednak chaszcze się nie kończą. Może się zgubiłam, krążę w kółko. Strach liże mnie po karku i depcze po piętach. To był naprawdę idiotyczny pomysł, żeby przychodzić tu samotnie.

Wreszcie zauważam prześwit między drzewami. Przyspieszam kroku.

Jestem na miejscu.

Krąg ułożony z kamieni, stanowiący miejsce do siedzenia, wciąż tu jest. Przed nim czernieje palenisko. Ziemię nieopodal znaczą kwadraty ubitej trawy. Widocznie ktoś niedawno tu biwakował.

Siadam na prowizorycznej ławce i patrzę przed siebie. Stok spływa miękko w stronę wsi. Widzę czubek wieży kościoła, a dalej lasek, za którym stoi – stąd niewidoczny – dom babki Maryjki. Łąki falują. W oddali, na lewo, za Wzgórzami Wyrębińskimi rozciągają się Góry Stołowe, a na południowym wschodzie dostrzegam kopułę Śnieżnika wybijającą się ponad horyzont.

To wyjątkowo malownicze i spokojnie miejsce, a mimo to wciąż pod skórą czuję vibrato grozy. Gdzieś na tym zboczu znajduje się opuszczona niemiecka osada pochłaniana przez las, paprocie i krzaki dzikiej róży, a w niej zapadnięta piwnica, w której pochowałam pamięć.

Czuję zapach dymu z ogniska. Napływa do mnie wraz gitarowymi akordami Polly, starego kawałka Nirvany, chociaż wiem, że to tylko moja wyobraźnia.

Słońce wypala krwawą dziurę w niebie. Sosny szumią:

– Du musst aufwachen.

Staram się uspokoić, wiem. To tylko wyobraźnia! Tamto dawno mam za sobą, minęło, nie wróci. Nic mnie nie łączy ani z tymi górami, zapomnianą wsią na końcu świata, ani z domem w dolinie i babką Maryjką.

Nic prócz może jednego: obie powierzyłyśmy Mokosz swoje tajemnice.

Dawno – Mareike

1942

Podczas gdy czternastoletnia Mareike Rogen wdrapuje się polną ścieżką przecinającą zbocze Neumanns-Koppe, słońce powoli opada za horyzont. Mareike zatrzymuje się, żeby wyrównać oddech. Wzgórze nie jest wysokie, podobnie jak całe pasmo Eulengebirge, Sowich Gór, chociaż podejście na szczyt – szczególnie jego ostatni odcinek – jest dość strome, a przez to męczące.

Mareike nabiera powietrza, ociera pot z czoła i luzuje skórzany pierścień zbierający pod szyją chustę Bund Deutscher Mädel4. Krew buzuje jej w żyłach, biała koszula klei się do ciała. Wokoło nie widać żywego ducha i tylko na drodze do Wüstewaltersdorfu porusza się jakiś punkt. Ktoś z mozołem pedałuje na rowerze w stronę przełęczy. Być może któryś z pracowników zakładu tkackiego Websky’ego, Hartmanna i Wiesena udający się na nocną zmianę. Fabryka produkuje obecnie na potrzeby Wehrmachtu – na Ostfroncie potrzeba ciepłych ubrań – maszyny pracują więc przez całą dobę.

W trawach cykają świerszcze. Powietrze pachnie rumiankiem i wrotyczem, a to przypomina Mareike, że już pora nazbierać ziół. Zeszłoroczne zapasy się wyczerpały, a od czasu, gdy zostali z ojcem sami, domowe obowiązki w całości spoczywają na jej barkach. Mareike obiecuje sobie, że jutro o świecie pójdzie na łąkę. Napar z wrotyczu pomaga na stany zapalne i przeróżne bóle, ale przede wszystkim doskonale koi nerwy. Musi zaparzyć go ojcu – jest bardzo przygnębiony od chwili, gdy miesiąc temu otrzymali wiadomość, że Klaus, starszy z dwóch braci Mareike walczących na Wschodzie, zginął na Krymie. Od tamtego dnia Vati nie chce słuchać radia, nie czyta gazet, rzadziej chadza do wdowy po buchalterze Bartwigu, a częściej do gospody, i blednie za każdym razem, gdy do ich drzwi puka listonosz.

Mareike też jest smutno z powodu śmierci Klausa – chociaż nie byli ze sobą szczególnie związani, bo dzieliło ich siedem lat i brata pochłaniały dorosłe już sprawy: pewna dziewczyna z Dorfbachu i spotkania sekcji Hitlerjugend – lecz przy całej miłości do niego uważa, że przydarzyła mu się najpiękniejsza z możliwych śmierci. Klaus zginął honorowo, walcząc dla Rzeszy i Führera, a z lekcji ideologii w Grundschule5 Mareike wie, że to największy zaszczyt.

Tymczasem Vati całkiem zatracił się w swoim cierpieniu – jakby on jeden na całym Dolnym Śląsku oddał syna dla sprawy – i zdaje się, że ani trochę nie jest dumny z jego bohaterstwa i nawet nie myśli o zaszczycie, jaki spotkał Klausa.

Mareike nieobywatelska postawa ojca bardzo niepokoi, dlatego koniecznie musi nazbierać ziółek. Chwyta jeszcze jeden głęboki oddech i przygładza granatową plisowaną spódnicę od mundurka. Chustką, którą wycierała pot z czoła, poleruje teraz marszowe buty. Zakurzyły się na polnej ścieżce, a obuwie niemieckiej dziewczyny musi mieć glanz.

Z miejsca, gdzie stoi, ma doskonały widok na Rudolfswaldau, rodzinną wieś, i całą okolicę. W dole, wzdłuż drogi oraz potoku wartko spływającego dnem doliny, wyrastają tynkowane na biało domy o odeskowanych poddaszach oraz ceglane zabudowania gospodarskie: stodoły, tkalnie, bielarnie, przędzalnie. Słońce odbija się w taflach stawów rybnych.

Centralny punkt osady wyznacza drewniany kościół, obok którego mieści się cmentarz – tam spoczywają Oma Ursula i Opa Georg, rodzice ojca, a także Mutti i Annelise, siostrzyczka, która zmarła wkrótce po narodzinach i na długo przed przyjściem Mareike na świat. Dalej stoją remiza strażacka, Gasthaus Hippe’s, Zajazd Chmielny, szkoła, młyn i wreszcie, na końcu wsi, gospoda Pod Jeleniem. Góry rysuje łagodna kreska, a południowe stoki płożą się pasmami blich6. Do niedawna suszono na nich len, z którego tkano kanwę na makatki, chętnie kupowane przez przybywających w góry turystów, ale dziś nikt nie ma głowy do wędrówek i nikomu nie potrzeba souvenirów, toteż na łąkach nic się nie suszy, a zamiast tego pasą się krowy. Od czasu, gdy wprowadzono kartki na żywność, mleko jest bardziej potrzebne niż len.

Mareike rusza dalej pod pierwszy z dwóch wierzchołków Neumanns-Koppe. Nie chce, by ominął ją moment, gdy na pobliskich szczytach zacznie się zabawa i zapłoną ogniska. Czuje dreszcz podniecenia. Ścieżka biegnie w tym miejscu przez świerkowy las, a gdy osiąga pierwszy ze szczytów, odbija w lewo, prowadząc na drugie, wyższe wzniesienie. Stąd, zza drzew, wyłania się już widok na Hohe Eule7 i Wieżę Bismarcka. W dole, w cieniu Wysokiej Sowy rozciągają się wsie Dorfbach i Falkenberg, ale dziś okna domów są ciemne, bo wszyscy mieszkańcy wyszli w góry.

Mareike długo czekała na ten wieczór, chociaż od dwóch lat Mittsommerfest, święto letniego przesilenia, odbywa się z mniejszą pompą, niż to dotąd bywało, no i mężczyzn jest niewielu, gdyż większość wcielono do armii walczącej na Wschodzie. Zostali tylko ci, którzy są za młodzi, za starzy lub ze względu na stan zdrowia przedstawiają niedostateczną wartość bojową – bądź tak jak jej Vati: są niezbędni na miejscu, do pracy w fabryce.

Mareike przechodzi na zacienioną, północną stronę Neumanns-Koppe. Tu trawa jest wilgotna, a powietrze chłodniejsze. Mrok sunie z mlaskiem po mchu. Mareike wkłada granatową kurtkę od mundurka, którą zapobiegliwie zabrała z domu.

Do jej uszu docierają pierwsze odgłosy zabawy. Dźwięki muzyki mieszają się ze śmiechem i wieczornym oddechem gór. Dawniej do tańca przygrywała orkiestra strażacka, a ludowe pieśni wyśpiewywał chór męski, dziś ich miejsce zajmie dwóch grajków z Hippe’s: Johann jąkała z akordeonem – młody i krzepki, którego nie wzięto do wojska przez wadę wymowy – oraz stary, niewidzący na jedno oko, trębacz Peter.

Mareike wychodzi z lasu na polanę, gdzie zebrała się cała wieś. Wszyscy w odświętnych ubraniach i dobrych humorach. Wokół wysokiego stogu drewna, dla lepszego cugu polanego smołą, krąży rozwrzeszczana dzieciarnia. Gospodynie stoją przy stołach skleconych z desek, uginających się pod ciężarem jedzenia. Częstują zebranych domowym ciastem i piwem. Nieliczni mężczyźni z kuflami w dłoniach, zbici w grupki, ćmią papierosy, dyskutując o partii i dalszej zwycięskiej ofensywie Führera na Wschodzie, która planowana jest na lato.

– No, jesteś wreszcie. – Z boku dobiega dziewczęcy głos.

To Annika Hermann. Niska i krępa, o różowych policzkach, z nieodłącznym uśmiechem na pulchnych wargach. Chodzą z Mareike do tej samej szkoły, Annika o klasę wyżej, i należą do jednej drużyny BDM8 w miejscowych strukturach organizacji. Annika także mieszka w Rudolfswaldau, w górnej części wioski. Jej ojciec, właściciel młyna, obecnie walczy na Ostfroncie, co Annikę, zagorzałą młodą nazistkę i wyznawczynię Baldura von Schiracha, znającą na pamięć podręcznik Die Mädelschaft, napawa dumą. Ona także na tę wyjątkową okazję założyła Kluft9.

– Herr Jürgen nie przyszedł z tobą? – pyta, chwytając Mareike pod ramię i prowadząc w stronę ogniska.

– Vati musiał jeszcze zrobić coś w gospodarstwie, pewnie dołączy później – kłamie Mareike.

Annika nie zrozumiałaby, że Vati, miast celebrować Mittsommerfest, woli w samotności wpatrywać się w dno kufla, rozpaczając za Klausem. Dla niej śmierć brata Mareike to nie powód do rozpaczy. To ofiara za Tysiącletnią Rzeszę – każdy z radością powinien złożyć ją Führerowi. Mareike podejrzewa, że Annika skrycie marzy, aby i jej ojciec zginął w walce. Mogłaby się tym chwalić przed koleżankami na zbiórkach Mädelschaft10. Zresztą gdy był w domu, miewał ciężką rękę, więc córka na pewno za nim nie tęskni.

Nieopodal muzykantów Mareike dostrzega strzelistą postać doktora Thiela, a także piątkę jego dzieci, w tym najstarszą córkę, swoją najbliższą przyjaciółkę, Gretę. Delikatnie wyswobadza się z uścisku Anniki.

– Słuchaj, porozmawiamy później. Powinnam się przywitać z doktorostwem.

Przeciska się przez tłum i macha do Grety. Tamta uśmiecha się szeroko na widok Mareike i przywołuje ją ręką.

Greta, w przeciwieństwie do niej i Anniki, nie ma na sobie mundurka. Zamiast niego na dzisiejszy wieczór wybrała zwiewną sukienkę w kwiaty, na którą narzuciła rozpinany sweter. Ciemne włosy zaplotła w dwa warkocze, na głowę nasunęła wianek z polnych kwiatów. Na nogach ma wełniane skarpety i wygodne półbuty – niepasujące do sukienki, lecz odpowiednie w góry. Na rzemiennym pasku przewieszonym przez szyję wisi nowiutki aparat Leica. Greta dostała go od ojca na trzynaste urodziny i od tego czasu się z nim nie rozstaje. Marzy, że gdy będzie starsza, kupi sobie kamerę i będzie jak Leni Riefenstahl – chociaż zamiast filmów propagandowych wolałaby kręcić przyrodnicze – ale na początek aparat jej wystarczy.

Mareike podchodzi i grzecznie wita się z doktorem i jego żoną. Ich potomstwo – sześcioletni Fritz, rok młodszy Hans i trzyletnie bliźniaczki: Birgit i Berta – kręci się pod nogami, robiąc przy tym mnóstwo hałasu. Przekrzykując dzieciaki i muzykę, Mareike i rodzice Grety wymieniają kilka kurtuazyjnych zdań. Doktor, jak zwykł czynić w ostatnim czasie, to znaczy od dnia, gdy Rogenowie otrzymali z frontu wiadomość o śmierci Klausa, dopytuje Mareike o samopoczucie Herr Jürgena i o to, czy mają jakieś informacje o losie młodszego z braci, Matthiasa. Mareike odpowiada, zgodnie z prawdą, że Vati nie czuje się najlepiej, a o Mattim na razie nie mają żadnych wieści, co jednak napawa ich optymizmem, albowiem brak wiadomości z frontu to zwykle dobra wiadomość.

Doktorowa – niezbyt wylewna, kostyczna i zazwyczaj pozostająca w cieniu męża – prosi jeszcze, by Mareike przekazała ojcu wyrazy współczucia, głaszcze ją dyskretnym spojrzeniem po policzku i wreszcie dziewczęta mogą odejść na bok, żeby pogawędzić o swych dziewczęcych sprawach.

– Od godziny cię wypatruję, sądziłam, że już się nie pojawisz – mówi Greta, gdy zostają same.

– Do ostatniej chwili czekałam, że Vati zmieni zdanie i ze mną przyjdzie. Ale wolał zostać w domu.

– Znowu pije?

– To nie to, po prostu nie lubi Mittsommerfest – odpowiada wymijająco Mareike, chociaż z Gretą, w przeciwieństwie do Anniki, mogłaby być całkiem szczera. – Zawsze uważał, że to pogańskie zabobony, a teraz to już w ogóle nie jest w nastroju do zabawy.

– Upłynął zaledwie miesiąc. – Greta dotyka ramienia przyjaciółki. – Na pewno potrzeba czasu, żeby oswoił się ze śmiercią syna.

Mareike przytakuje, zerkając na Hohe Eule, której zwaliste ciało wyrasta po drugiej stronie doliny. Wieża Bismarcka czerwieni się w ostatnich promieniach słońca. Gdy zajdzie, w niebo trysną iskry z ognisk, a w płomieniach spopielą się złe duchy, które podczas długich zimowych ciemności panowały nad światem. Wtedy wszystko się ułoży i będzie jak dawniej. Hitler jest przecież geniuszem, więc na pewno pokona Stalina i Matti wróci szczęśliwie do domu.

W noc przesilenia złe odchodzi i nastaje czas miłości i światła – tak twierdziła Oma Ursula. To ona, póki żyła, zabierała Mareike, Klausa i Matthiasa na Mittsommerfest. Mówiła, że skakanie przez ogień ma moc oczyszczenia: będzie ich chronić przed nieszczęśliwymi wypadkami, chorobami, nagłą śmiercią.

I bracia Mareike skakali przez ogień. A mimo to Klaus dzisiaj nie żyje.

– Klaus jest bohaterem, zginął za Rzeszę. To dobra śmierć – mówi Mareike głucho, bo nagle czuje ciężar, jakby na jej piersi przysiadła nocna zmora.

– Tak… – przytakuje Greta, chociaż wygląda, jakby wątpiła, że jakakolwiek śmierć jest dobra.

Greta ma piwne oczy i skórę o barwie miodu, a gdy się uśmiecha, w jej policzkach tworzą się urocze dołki. Jest piękna, a jednak to jasnowłosą i błękitnooką Mareike Frau Paschke, nauczycielka w Grundschule, uważa za najładniejszą w klasie i na każdej lekcji Rassenkunde, nauki o rasie, stawia za wzór germańskiej urody. Taka uroda zobowiązuje. Kiedyś Mareike zostanie wspaniałą niemiecką matką, z co najmniej szóstką dzieci jak pani Goebbelsowa, uważa Frau Paschke, a wtedy, ku chwale Trzeciej Rzeszy, otrzyma medal, wódz zaprosi ją na herbatkę do Berlina i cały kraj usłyszy o ich wsi.

– Kiedy odeślą wam ciało? – ciągnie Greta, korzystając z chwili ciszy, Peter i Johann odłożyli bowiem na bok instrumenty, żeby łyknąć piwa.

– Dwa dni temu dostaliśmy list kondolencyjny od dowódcy kompanii Klausa – mówi Mareike. – Front przesuwa się w głąb Rosji. Musieli pochować Klausa na cmentarzu w jakimś krymskim miasteczku, razem z innymi chłopcami z jego dywizji. Przesłano nam dokładny opis tego miejsca, numer alejki i kwatery. Podobno rosną tam palmy i ze wzgórza roztacza się widok na morze. Ogrodnicy posadzili na grobach kaktusy. Niedługo mamy dostać zdjęcie. – Milknie, a po chwili dodaje, ale już ciszej: – Na pewno pojedziemy z ojcem, żeby odwiedzić grób Klausa, gdy Führer zajmie Moskwę.

Peter i Johann znowu zaczynają grać. Robi się coraz ciemniej. Greta wzdycha. Nic nie mówi, tylko kiwa głową, a jednak Mareike wie, że przyjaciółka wątpi w powodzenie planu krymskiej wycieczki. Wątpi w zwycięstwo Rzeszy nad komunistami, mimo że syreny na stacji kolejki w Wüstewaltersdorfie wyją wesoło co kilka dni, donosząc o kolejnych sukcesach armii: o wygranych bitwach, storpedowaniu kolejnych statków podwodnych wroga lub zestrzeleniu jego samolotów.

Mareike podejrzewa, że Greta wstąpiła do Jungmädelbund11 tylko dlatego, że w trzydziestym siódmym wprowadzono taki obowiązek, ale w głębi serca podziela poglądy swego ojca. We wsi plotkuje się, że doktor Thiel, który do Rudolfswaldau przeprowadził się z rodziną z Breslau zaledwie osiem lat temu, to umiarkowany entuzjasta narodowego socjalizmu i w przeciwieństwie do większości mieszkańców okolicznych wiosek, gorąco popierających działania partii i wodza, postrzega pochód armii faszystowskich Niemiec na Moskwę jako błąd, który będzie ich wiele kosztował.

Mareike odruchowo zerka na jego postać, stojącą bliżej ogniska – doktor wygląda, jakby czuł się nieswojo na tej wiejskiej zabawie. Na ustach ma wymuszony uśmiech. Pewnie takiego światowca nie bawią miejscowe zwyczaje i folklor. Przyszedł tu wyłącznie ze względu na dzieci, które chciały zobaczyć nocne ognie.

Dzień wreszcie gaśnie i niemal równocześnie ze szczytu Hohe Eule bucha płomień, przygotowany przez mieszkańców Falkenbergu i Dorfbachu. To sygnał – zapadła najkrótsza noc czterdziestego drugiego roku – i teraz także pod stos na Neumanns-Koppe ktoś podkłada zapałkę. Rozmowy i śmiechy milkną, dzieciaki przestają ganiać w kółko, muzyka cichnie. Wszyscy gromadzą się przy ognisku, które syczy i trzeszczy. Mareike i Greta także podchodzą bliżej. Przystają obok doktorostwa.

Na początku płomień nieśmiało liże polana, a potem wspina się coraz wyżej i wyżej, by w minutę ogarnąć cały stos. Powietrze przesyca kwaśny zapach palonej smoły. Zebrani unoszą głowy. Snop ma co najmniej pięć metrów.

Greta wyciąga aparat ze skórzanego etui, ustawia przesłonę i naciska spust migawki.

– Spójrzcie, dzieci. – Doktor wskazuje ręką na kolejne szczyty.

Jasne punkty rozświetlają teraz także Kleine Eule, Turnberg, Sonnenkoppe i kilka pomniejszych szczytów. Mareike z zachwytem ogląda spektakl światła.

Kobiety kiwają z zadowoleniem głowami: zdaje się, że w tym roku ich stos jest najwyższy, wyższy nawet niż ten na Wysokiej Sowie, i takie ciepło daje, i najpiękniej się pali. To dobry znak. Mężczyźni stukają się kuflami i poklepują po plecach, życzą sobie nawzajem powodzenia, by chłopcy czym prędzej wrócili z frontu, a zbiory lego lata były owocne.

Któryś odstawia piwo na stół, staje na baczność i wyciąga prawe ramię nad głowę.

– Sieg Heil! – woła z radością w roziskrzone niebo.

W jego ślad idą następni:

– Sieg Heil, Sieg Heil!

Mareike staje przed oczami Klaus, który przed dwoma laty podczas Mittsommerfest, tak jak ci tutaj, wznosił rękę w zwycięskim geście saluto romano. Dziś Klaus jest martwym zwycięzcą.

– Sieg Heil, Sieg Heil! – Niesie się po górach.

Do mężczyzn dołączają kobiety, a nawet dzieci. Na policzkach pojawiają się łzy radości i wzruszenia.

Wreszcie Mareike także się prostuje.

– Sieg Heil! – krzyczy z całej siły. – Sieg Heil!

4 Nazistowska organizacja młodzieżowa: Związek Niemieckich Dziewcząt, zrzeszająca dziewczęta w wieku 14–18 lat.

5 (niem.) Szkoła podstawowa.

6 Miejsce, w którym bielono płótno, najczęściej łąki w pobliżu rzek na południowych stokach. Inaczej blech.

7 Z niem. Wysoka Sowa. Obecnie Wielka Sowa.

8 Bund Deutscher Mädel.

9 (niem.) Mundur Bund Deutscher Mädel.

10 (niem.) Drużyna licząca od 10 do 15 dziewcząt.

11 (niem.) Nazistowska organizacja młodzieżowa: Związek Młodych Dziewcząt, zrzeszająca dziewczęta w wieku 10–13 lat.

Noc Mokosz

Wtedy – Mania

1998

Za oknem sennie przewijają się kadry lata, lipcowe słońce wysysa życie z traw, krajobraz coraz mocniej się kołysze, a mnie chce się płakać. Pogłaśniam muzykę w discmanie. Kurt szlocha razem ze mną depresyjnymi słowami Dumb.

– Zaraz będziemy na miejscu – rzuca przez ramię matka z fotela pasażera, przekrzykując dźwięki w słuchawkach i równocześnie kładąc dłoń na kolanie pana Romana.

Właśnie mijamy tablicę z nazwą wsi. Ktoś zamazał farbą pierwszą literę, kreśląc na niej runy .

Zanim znowu uciekam wzrokiem za szybę, by nie patrzeć na palce matki, które wędrują po udzie pana Romana, dostrzegam jeszcze, jak ten zza kierownicy posyła jej pożądliwe spojrzenie. Nie on pierwszy stracił dla niej głowę. Mój nowy wujek. Od dwóch miesięcy trwa ta sielanka. Zabiera mamę na kolacyjki do knajp, codziennie przynosi kwiaty albo słodycze. Kiedy nadeszło lato, a ona napomknęła mu, że zamierza mnie odstawić na kilka tygodni na wieś do babci, od razu wyszedł z propozycją, że nas tu przywiezie.

– Żebyśmy nie musiały się tłuc z torbami pociągiem, a potem jeszcze tym cholernym śmierdzącym pekaesem – ekscytowała się matka. – Wiesz, Roman ma nowiutkiego poloneza caro w kolorze zielony metalik, z fabrycznie wbudowanym radiem i welurową tapicerką. Zamiast stracić pół dnia na podróż, w dwie godzinki będziemy na miejscu. Bardzo miło z jego strony, nie uważasz, Maniu? To doprawdy wspaniały mężczyzna…

Doprawdy wspaniały. Chociaż ja, zamiast jechać teraz wymuskanym polonezem na wakacje do babci, wolałabym tkwić z przyjaciółmi w ścisku przy kiblu w pociągu zmierzającym nad morze – większość moich znajomych ostatnie lato przed maturą spędzi na Helu pod namiotem: w dzień będą się smażyć na plaży, a nocą pić tanie sikacze i tańczyć przy muzyce techno w dyskotece na kempingu.

Bardzo chciałam jechać nad morze, ale z forsą u nas krucho. Zimą przez kilka miesięcy mama siedziała na bezrobociu i dopiero przed wakacjami znalazła nową pracę. Właśnie u pana Romana, w jego hurtowni materiałów biurowych. Wyjazd nad morze nie wchodzi więc w grę.

Dawniej, kiedy byłam mała, całkiem lubiłam spędzać lato w górach. Babcia Maryjka nie jest może typową babcią, taką, co to rozpieszcza, przytula i opowiada bajki na dobranoc, ale okolica jest piękna, a włóczenie się po ruinach poniemieckich domów i bieganie po łąkach z miejscowymi dzieciakami zdawały się niezłą alternatywą dla tkwienia w rozgrzanych upałem murach Wrocławia.

Ale nie tym razem. Wizja wakacji w zabitej dechami wsi, w starym domu, gdzie jedyną rozrywkę stanowi radziecki telewizor marki Rubin, który śnieżąc, łapie dwa programy, a o satelicie czy magnetowidzie można pomarzyć, doprowadza mnie do rozpaczy i czuję się, jakbym jechała na zsyłkę.

– Skręć, Romuś, tutaj – ćwierka matka, wskazując na szutrową drogę, odbijającą przed kościołem w lewo.

Polonez pana Romana, pokasłując, zaczyna pokonywać wzgórze i po chwili zza muru świerków wyłania się piętrowa bryła z dachem z rudej dachówki, którą od północy pokrywa liszaj mchu. Mijamy studnię, ceglaną stodołę i zatrzymujemy się przed głównym wejściem.

Kilka kur na podwórku dziobie trawę, na schodach wygrzewa się tłusty czarny kocur, pod ścianą drzemie wyliniały kundel, który na nasz widok jedynie niemrawo unosi łeb. Dookoła panuje drżąca upałem cisza. O tym, że w domu ktoś jest, świadczy jedynie otwarte szeroko okno kuchenne.

Ostatni raz byłam tu półtora roku temu w święta. Na wakacje nie przyjechałam. Całe lato spędziłam we Wrocławiu. Nikt wtedy nie miał głowy do wyjazdów. Miasto dotknęła powódź tysiąclecia, a ja – podobnie jak reszta mieszkańców – najpierw byłam zajęta układaniem worków z piaskiem, a gdy nasze wysiłki na niewiele się zdały, po przejściu pierwszej, a potem drugiej fali, uprzątaniem ulic ze szlamu.

Od mojej poprzedniej wizyty nic się tutaj jednak nie zmieniło. Dom nadal sprawia przygnębiające wrażenie i może tylko bałagan w obejściu jest teraz większy. Widocznie babka, grubo już po siedemdziesiątce, nie ma siły, by o wszystko właściwie zadbać. Gdzieniegdzie zalegają trupki rolniczych sprzętów, jakieś stare maszyny, przerdzewiałe wiadra, poidła dla krów. Pod ścianą stodoły piętrzą się usypiska niewykorzystanego zimą węgla, deski oraz cegły ze stojącej niegdyś na przeciwległym krańcu podwórza komórki, którą babka musiała w ostatnim czasie rozebrać. Tynk na fasadzie jeszcze mocniej poszarzał, a data wybita nad drzwiami wejściowymi właściwie całkiem się zatarła: chociaż jeszcze zeszłej zimy można było odczytać dwie pierwsze cyfry: jeden i osiem.

Pan Roman wrzuca bieg na luz i zaciąga hamulec ręczny, ale silnik pozostawia włączony, jakby przewidywał, że czeka go szybka ewakuacja. Matka tymczasem wysiada z samochodu i od razu zaczyna grzebać w torebce w poszukiwaniu papierosów – ukochany nie zgodził się, żeby paliła w drodze, boby mu zasmrodziła welur. W jej ruchy wkrada się nerwowość – niemal czuję, jak w cieniu tego surowego domiszcza traci rezon, jak z trudem próbuje zapanować nad nerwami.

– No, Mania, jesteśmy na miejscu. Wysiadaj, kochanie – szczebiocze do mnie przez otwarte okno z przesadną lekkością, zapalając wreszcie papierosa, który delikatnie drży w jej palcach. – I zdejmij, najmocniej cię proszę, słuchawki z uszu.

Wyłączam muzykę, zbieram swoje rzeczy z fotela i wysiadam z samochodu. W ślad za mną, porzuciwszy kluczyki w stacyjce, gramoli się pan Roman. On chyba także czuje się nieswojo, bo chrząka raz i drugi i nie patrząc w stronę domu, od razu rusza do bagażnika. Wyjmuje ze środka moje graty i stawia je nieopodal schodów.

Firanka w kuchennym oknie odchyla się na centymetr. W szparze miga oko. Kot podnosi się na łapach i miauczy przeciągle, patrząc na nas wrogo. Sierść jeży mu się na karku.

Czekamy, aż drzwi się otworzą i zostaniemy wpuszczeni do środka, lecz nic takiego się nie dzieje. Głupia sytuacja. Podobno gdy matka zadzwoniła do babci w sprawie wakacji, ta ucieszyła się na mój przyjazd, ale najwyraźniej nie zamierza rozwijać czerwonego dywanu.

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Marianka

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Marianka

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Marianka

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Maria – Teraz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Marianka

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Marianka

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Mareike

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Dawno – Marianka/Mareike/Maryjka

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Teraz – Maria

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Noc Mokosz

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Copyright © by Katarzyna Zyskowska

Projekt okładki

Eliza Luty

Fotografie na okładce

© kobieta © Dana Saparova / Stocksy; paproć © Anna Malgina / Stocksy;

czaszka © Matthew Spaulding / Stocksy

Fotografia autorki

© Weronika Kuźma

Mapa na wewnętrznej stronie okładki

© Dawid Kwoka

Redaktorka inicjująca

Agata Pieniążek

Redaktorka prowadząca

Dominika Ziemba

Opieka promocyjna

Zofia Kotecka

Opieka produkcyjna

Ewelina Wójcikowska-Jakubiec, Maria Gromek, Dawid Kwoka

Redakcja

Ida Świerkocka

Korekta

Sylwia Chojecka, Patrycjusz Pilawski

ISBN 978-83-240-9912-2

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Wydanie I, Kraków 2023

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Aneta Vidal-Pudzisz