Mojej żonie, Małgorzacie

Wer mit Ungeheuern kämpft, mag zusehn, dass er nicht dabei zum Ungeheuer wird. Und wenn du lange in einen Abgrund blickst, blickt der Abgrund auch in dich hinein.

__________________

Friedrich Nietzsche, Jenseits von Gut und Böse, 146

Kto walczy z potworami, ten niechaj baczy, by przy tym samemu nie stać się potworem. A jeśli długo patrzysz w otchłań, to otchłań również wpatruje się w ciebie.

__________________

Fryderyk Nietzsche, Poza dobrem i złem, 146

1991

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

TO, CO MŁODY FILOZOF miał dzisiaj uczynić, najpewniej zostanie uznane za okrutną zemstę. Ludzie się od niego odwrócą. Niektórzy nie będą go poznawać na uniwersyteckich korytarzach, inni będą prychać pogardliwie, jeszcze inni ogłoszą zakaz wstępu na wrocławskie salony. Nie przejmował się tym, bo musiał zrealizować plan. Zresztą już teraz, przed samym atakiem, jaki miał przypuścić, opadła nań nieusuwalna środowiskowa niesława. Nawet gdyby odwołał swoje rychłe wystąpienie na uczelnianym zgromadzeniu, to i tak dla wielu uniwersyteckich naukowców pozostanie na zawsze pariasem. 

Nie przejmował się tym, bo nie miał najmniejszego wpływu na umysły tych ludzi – co więcej: nie chciał go wcale mieć. Był bowiem głęboko przekonany, że kierowanie myślami innych jest relacją zwrotną, że manipulant, wszedłszy w umysł innego człowieka, sam staje się bezbronny i nieświadomie otwarty na mentalną inwazję. A on sam nie zamierzał narażać na jakiekolwiek ataki swego subtelnego umysłu, wyostrzonego na gramatyce łacińskiej i na logicznych pismach Fregego i Carnapa. Ten na ogół niezawodny, lecz bardzo delikatny instrument filozof utrzymywał zawsze w gotowości. W pełni uruchamiał go zwykle w dwóch sytuacjach – wtedy gdy w czytelni Ossolineum zasiadał nad krętymi szeregami greckich liter lub nad kanciastą szwabachą albo gdy w czasie wakacji, wolny od zajęć uniwersyteckich, od konsultacji i od zaciekłości politycznej swych kolegów z Instytutu Filozofii, zaszywał się w małym, odziedziczonym po dziadkach domku w podtrzebnickich Siodłkowicach i tam, patrząc na łagodne i zalesione Góry Kocie, aż do bólu nadgarstka pisał swe analityczne rozprawy.

Zwykle ukrywał swój delikatny i łatwy do zranienia umysł pod grubą opończą obojętności. Tylko dwie rzeczy potrafiły przebić tę twardą skorupę.

NA PEWNO NIE BYŁ TO zgiełk ulicy, który teraz, w to wrześniowe przedpołudnie, szczególnie się natężał w jednym z najruchliwszych miejsc Wrocławia. Filozof, dzięki swym wyrabianym przez lata umiejętnościom psychicznym, zagłuszył w swej imaginacji ryk autobusu Ikarus, który właśnie go mijał z przeraźliwym skrzypieniem wysuszonego gumowego przegubu. Mężczyzna dmuchnął mocno nosem, by nie wtargnęły doń gęste słodkawe spaliny, i wszedł do wielkiego domu towarowego. Przez chwilę przyglądał się tłumowi kłębiącemu się pod samoobsługowym stoiskiem ze sztuczną biżuterią. Zastanawiał się, czyby nie kupić jakiejś błyskotki, lecz szybko odgonił tę myśl. Tandeta pozłacanych blaszek kłóciła się ze szlachetną urodą jego żony i z ich stosunkowo wysokim materialnym statusem. „Może jednak kupię coś dla Malwinki” – myślał. Jego sześcioletnia córka pewnie z radością włożyłaby jakiś kolczyk w malutkie, niedawno przebite ucho.

Filozof uznał pomysł za słuszny i wszedł w tłum starych i młodych kobiet. Było ciasno, nie mógł się dopchać do biżuterii wiszącej w plastikowych torebkach. Trochę wolnego miejsca ujrzał obok tęgiej, ubranej w kreszowy dres kobiety, która w zaciśniętej ozdobionej pierścieniami dłoni trzymała wypchaną kraciastą torbę. Stanął koło niej, lecz po chwili szybko się wycofał, a właściwie uciekł w panice, potykając się o nierówność linoleum. W pamięci został mu uśmiech kobiety odsłaniający złote zęby, w uszach słyszał wypowiadane przez nią rosyjskie słowa, a w nozdrzach czuł ciężki odór jej niemytego ciała. Stał przez chwilę na środku pedetu i zaciągnął się mocno powietrzem. Smród był jednym z dwóch najeźdźców, którzy potrafili przebić skorupę sztucznej, wytworzonej przez niego obojętności mającej go chronić przed złym światem.

Wyszedł szybko z pedetu i ruszył w stronę kościoła Bożego Ciała. Pod starą pogodynką na skwerze stała poobijana furgonetka Żuk, z której dwóch otyłych handlowców w kaszkietach sprzedawało tanią wódkę z wrocławskiej gorzelni. Handlowanie wprost na ulicy produktami państwowych przedsiębiorstw było ostatnimi czasy całkiem legalnym i dochodowym interesem. Filozof zastanawiał się przez chwilę nad mechanizmami tej działalności. Przyglądał się przy tym ludziom stojącym w sporej kolejce.

Nie ujrzał w niej Starca, który za chwilę poczuje smak jego zemsty.

„A TEN POWINIEN już tu stać – pomyślał filozof – i dopóki ma jeszcze za co, kupować gorzałę. Na zapas”. Do tej pory Starzec rzadko kupował dla siebie wódkę. Nie musiał. Inni ofiarowywali mu – jako podziękowanie lub jako łapówkę – cysterny alkoholu. Wieczorami, po naukowych i administracyjnych posiedzeniach, zataczał się w korytarzach. Bulgotały w nim darowane mu w hołdzie peweksowski koniak, węgierski tokaj albo mocna wódka wyborowa. W ognistym rozmarzeniu śpiewał po rosyjsku Międzynarodówkę albo pieśni żołnierzy Budionnego. „A teraz nadejdą suche lata” – myślał złośliwie młody filozof, patrząc na czerwononosych ludzi kupujących etanol. Bez dużo młodszej kochanki-sekretarki, bez talonów na samochód i bez wczasów w Bułgarii.

Minął kościół Bożego Ciała i ogromną kamienicę z jubilerem i kawiarnią uczęszczaną głównie przez homoseksualistów. Koło zgrzytającego na szynach tramwaju przeskoczył pasy na przejściu dla pieszych i wszedł do potężnego narożnego gmachu zwanego Szklanym Domem lub krócej: „szklanką”. W czasach niemieckich był tu dom towarowy z modą damską, w czasach polskich – studencka bursa, a od niedawna, lecz tylko do dzisiaj, jak sądził filozof, rządził tu niepodzielnie Starzec.

DYREKTOR. Tak wszyscy o nim mówili głośno. Profesor Koniaczek. To była wersja cicha i żartobliwa. Rzadko wymieniano jego nazwisko. Nie było potrzeby. Wiadomo, że w tym instytucie dyrektor może być tylko jeden. Wiadomo, że koniak za waluty może pić przede wszystkim samiec alfa.

W odróżnieniu od tych wszystkich ludzi młody mężczyzna wchodzący teraz na trzeszczące schody nazywał go „Starcem”. Nie wymawiał nigdy jego nazwiska, lecz z zupełnie innych powodów niż wasale dyrektora. Obiecał sobie bowiem przed laty, że wstrętna i długa zbitka liter nigdy nie skala jego ust. Jej brzmienie było jak sygnał do inwazji na jego umysł. Było ono drugim – obok odoru – najeźdźcą, który potrafił zniszczyć kruchą równowagę duchową młodego uczonego.

WSZEDŁ NA PIERWSZE PIĘTRO i stanął pod drzwiami sali konferencyjnej. Czekając, aż zostanie wezwany, przyglądał się wyblakłemu nieco plakatowi zawieszonemu tu w niedawnych jeszcze czasach, gdy ten gmach był akademikiem. Z plakatu patrzyła na niego atrakcyjna młoda kobieta w białej sukience bez ramion. Z jej ust, wygiętych w pogardliwym uśmiechu, wychodził dymek z napisem.

– Z pijanym nie tańczę – mówiła kobieta.

Filozof, doktor Wacław Remus, uznał to za znak.

2012

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

PROFESOR MAŁGORZATA OLSZOWSKA-BIEDZIAK nigdy wcześniej nie widziała profesora Wacława Remusa, mimo że oboje byli naukowcami zatrudnionymi na wrocławskiej Alma Mater. Jak dotąd nie nadarzyła się okazja zapoznania się tych dwojga. Nie uczestniczyli oni bowiem nigdy w tych samych uczelnianych spotkaniach – ani w zebraniach rad wydziału, bo pracowali na innych fakultetach, ani w posiedzeniach senatu, bo profesor Remus nigdy nawet nie kandydował do tego gremium, ani na uroczystościach uniwersyteckich, bo znany filozof demonstracyjnie – jak szeptali złośliwcy – w takowych nie brał udziału. Występował natomiast często w telewizji, ale to niewiele pomogłoby Olszowskiej-Biedziak w rozpoznaniu jego twarzy. W jej dwupoziomowym mieszkaniu na Sępolnie nie było bowiem telewizora. Co więcej – posiadanie tego sprzętu było sprzeczne z jej zasadami. Ta niespełna pięćdziesięcioletnia uczona, światowej sławy specjalistka w zakresie biologii teoretycznej, była znaną ekscentryczką, zawzięcie tępiącą wszystko, co – jak sądziła – zagraża jej wolności. Nienawidziła wszelkiej presji i od wczesnych lat młodzieńczych swoje pragnienie swobody i niezależności demonstrowała w sposób niezwykle radykalny. Kiedy w początkach lat osiemdziesiątych można było na kartki kupić tylko ograniczone ilości mięsa i wędlin, studentka Gośka Olszowska, chcąc wyzwolić się z ograniczeń skrzeczącej codzienności, z dnia na dzień stała się wegetarianką. Kiedy także wówczas nie mogła znieść nachalnej propagandy komunistycznej wybrzmiewającej w czasie programów informacyjnych, w jednym błysku decyzji wyrzuciła swój telewizor przez okno. Kilka lat później, zanim powiedziała fundamentalne „tak” oświadczającemu się jej młodemu doktorantowi z politechniki, wymusiła na nim przyrzeczenie, że w ich domu nigdy nie będzie tego urządzenia. Jej narzeczony, dobrze zapowiadający się informatyk, nie widzący świata poza swoją ukochaną oraz poza algorytmiką, zgodził się chętnie na ten warunek, upewniwszy się jednak pierwej, że zakaz nie obejmuje monitora komputerowego. Do tego sprzętu, ku jego radości, młoda asystentka Instytutu Biologii nie miała żadnych zastrzeżeń, tym bardziej że wkrótce okazał się on niezbędny w jej zmatematyzowanych badaniach naukowych nad ewolucją przyrody. One to wypełniły życie pani adiunkt, a wkrótce pani profesor – ten tytuł uzyskała w wieku lat trzydziestu siedmiu – i w ciągu dwudziestu lat zaowocowały sześcioma monografiami i dziesiątkami artykułów po angielsku, rozsławiając ją zwłaszcza za Oceanem. Z większości uniwersytetów amerykańskich sypnęły się zaproszenia oferujące prestiżowe i samodzielne stanowiska badawcze. Niepokorna pani profesor wszystkie je odrzuciła, kierując się swoją konsekwentną do bólu pryncypialnością. Każdemu rektorowi i kanclerzowi uniwersyteckiemu odpisywała niezmiennie: „Nie skorzystam z Pana uprzejmego zaproszenia, a o powody niech raczy Pan zapytać profesora Ralpha Wileya z Cleveland State University”. Nieszczęśnik ten w późnych latach osiemdziesiątych odrzucił był podanie stypendialne młodej doktor Małgorzaty Olszowskiej-Biedziak i tym samym sprawił, że pani biolog zacięła się i powiedziała: „Nie chcą mnie za granicą teraz, no to nie będą mnie tam mieli nigdy!”. Decyzja Ralpha Wileya przysporzyła mu wątpliwej popularności w amerykańskim świecie naukowym, a rezygnacja jego niedoszłej stypendystki z kariery akademickiej za oceanem nie odbiła się w najmniejszym stopniu negatywnie na jej dalszych eksploracjach natury. Zupełnie jej wystarczały zaawansowane programy komputerowe do badań ewolucyjnych i genetycznych, które jej mąż, już profesor, Witosław Biedziak tworzył z informatyczną wirtuozerią.

Dzisiejszego poranka komputer przydał się jej jeszcze do czegoś innego. Dzięki materiałom dostępnym w Internecie zapoznała się bowiem wcześniej z obliczem profesora Wacława Remusa i nie musiała teraz w klubie uniwersyteckim rozglądać się bezradnie w nadziei, że ona sama zostanie przez niego rozpoznana. Dostrzegła go natychmiast. Szybkim krokiem podeszła do stolika w kącie sali. Mężczyzna wstał na jej widok i uśmiechnął się promiennie. Wyglądał lepiej niż na zdjęciach w Internecie. Był szczuplejszy, jego cera nie była tak ziemista, a łysina tak spiczasta, jak to się jej wcześniej zdawało. Miał na sobie jasnoszary garnitur z delikatnej wełny, niebieską koszulę i czarny, jakby robiony na drutach krawat. Zupełnie nie pasował do stereotypu profesora z Wydziału Nauk Społecznych, gdzie w dobrym guście był styl posthipisowski albo postrewolucyjny à la Che Guevara, a wypastowane buty były symbolem znienawidzonego systemu korporacyjnego. Remus wyglądał raczej na naukowca z Wydziału Prawa, gdzie wymóg noszenia garnituru był – jak głosiła plotka – zadekretowany przez kolejnych dziekanów specjalnym tajnym rozporządzeniem. Profesor Olszowska-Biedziak – elegancka, z dyskretnym makijażem au naturel – musiała przyznać sama przed sobą, że nie pozostała całkiem obojętna na rozsiewany przez mężczyznę zapach dobrych perfum oraz harmonię barw, jaką tworzyły części jego garderoby.

Podała mu rękę i usiadła. Zgodziła się na kawę i coś słodkiego. Kiedy poszedł do bufetu, rozglądała się po klubie, w którym ostatni raz była chyba z dziesięć lat wcześniej. Pamiętała dobrze tę ciemną boazerię z kwadratowych płyt, wieszaki na gazety, na których nie wisiało nic poza „Przeglądem Uniwersyteckim”, wytarty czerwonawy dywan i piękny fresk na suficie. Po chwili uznała, że nie zmienił się również kiepski smak kawy rozpuszczalnej.

– Przepraszam, nie mają tu żadnych słodyczy – uśmiechnął się i spojrzał jej w oczy.

Dobrze wyglądał jak na swoje pięćdziesiąt sześć lat. „Pewnie uprawia biegi długodystansowe – myślała – goli się dwa razy dziennie, a przed snem wklepuje w policzki dobry krem”. Nie odwzajemniła jego uśmiechu. Postanowiła być zimna i profesjonalna.

– Pański projekt edukacyjny – zręcznie zdarła sreberko z plastykowego pojemniczka, w którym była śmietanka – jest interesujący. Powiem więcej: jest świetny. Liceum akademickie, średnia szkoła odwołująca się do tradycji polskich gimnazjów klasycznych, szkoła płatna, ale jednocześnie pozbawiona jakiegokolwiek wpływu rodziców. Żadnych dzikich pretensji z ich strony, żadnych wycieczek szkolnych, żadnych wywiadówek, żadnej sprawozdawczości. Uczeń sprawia problemy wychowawcze? Nikt z nim nie idzie do psychologa, lecz się go po prostu usuwa ze szkoły. Wysoki poziom nauczania, sami dydaktycy uniwersyteccy, każdy z tytułem przynajmniej doktorskim. Pensje nauczycielskie imponujące... Idealny projekt, panie profesorze. – Zabarwiła śmietanką brązową lurę. – Ale mnie daleko jest do ideału... Dlaczego pan zaproponował posadę nauczycielki biologii właśnie mnie?

Remus wyjął z kieszeni marynarki elektronicznego papierosa i zaciągnął się nim głęboko. Na jego serdecznym palcu zalśniła ciężka szeroka obrączka.

– Właściwsze jest określenie „stanowisko profesor historii naturalnej”. – Wydmuchiwał powoli obłoczki pary wodnej. – To stare, piękne określenie i adekwatne do Lycaeum Subterraneum. Będzie ono szkołą humanistyczną. Jak pani profesor doskonale wie, termin „humanista” w dzisiejszych czasach oznacza tylko „ten, który nie lubi matematyki”. Tymczasem nad wejściem do naszej humanistycznej na wskroś szkoły będzie, jak nad Akademią Platońską, grecki napis ΑΓΕΩΜΕΤΡΗΤΟΣ ΜΗΔΕΙΣ ΕΙΣΙΤΩ, żaden nie znający geometrii niech tu nie wchodzi. Oczywiście pod słowem „geometria” kryje się „matematyka”. Ten zakaz dotyczy nauczycieli.

Urwał i czekał na jej reakcję. Było nią milczenie i zamyślone spojrzenie rzucone na jego kwadratowy zegarek z białym cyferblatem.

– Jest pani profesor wybitnym biologiem teoretykiem, znającym dobrze matematykę, i jednocześnie subtelną humanistką, znawczynią filozofii, zwłaszcza filozoficznych aspektów ewolucjonizmu. Poglądów Spencera, Bergsona i Teilharda de Chardin, a ostatnio Ayali i innych ewolucjonistów współpracujących niedawno pod patronatem Jana Pawła II. Czytałem pani świetne rozprawy o symetrii w przyrodzie w materiałach Studium Generale... Mimo swojej ogromnej wiedzy i licznych zaproszeń nie wyjeżdża pani ani na stałe, ani jako visiting professor do żadnych ośrodków zagranicznych. Dwukrotnie odrzuciła pani propozycję zostania dziekanem. Administrowanie pani nie pociąga, zaszczyty również. Jest pani znakomitym dydaktykiem. Nie moglibyśmy sobie wymarzyć lepszej profesor historii naturalnej w naszej niezwykłej szkole.

– Zapomina pan profesor – nie potrafiła darować sobie tej złośliwości – że należę również do pokolenia, które uczyło się jeszcze w szkole łaciny. I dziwi mnie nazwa pańskiej niezwykłej instytucji. Dlaczego „Liceum Podziemne”?

– Tradycja – odparł. – To szczególna wrocławska tradycja. Gymnasium Subterraneum. Tak nazywała się tajna prywatna szkoła średnia, która działała we Wrocławiu w roku szkolnym 1946/1947. Jej założyciele słusznie uznali, że należy zejść do podziemia, aby tam przechować święty ogień, najlepsze tradycje polskiej edukacji. Szczytne wzory dawnych polskich gimnazjów klasycznych. Szkoła ta miała być przeciwwagą dla marksistowskiej i komunistycznej indoktrynacji, jakiej wówczas poddawano młodzież. Była to też reakcja na początki degeneracji polskich szkół. W Gymnasium Subterraneum nauczano młodzież filozofii oraz niezafałszowanej historii. Czy widzi pani profesor jakąś analogię tamtej sytuacji w polskiej oświacie do sytuacji obecnej?

– Zaraz mi ją pan odmaluje z właściwą sobie jasnością – mruknęła ironicznie. 

– Cytat z Lalki. – Remus oparł na stole silne, smukłe dłonie. – Proszę mi wybaczyć ten komplement, ale cytowanie Prusa również świadczy o pani formacji umysłowej.

Dałaby wszystko, aby teraz się nie zaczerwienić. To się jej jednak nie udało. Najbardziej rozdrażniło ją nie to, że Remus zauważył jej rumieniec, lecz jego uśmiech, który zdawał się mówić: „To normalne, tak właśnie kobiety reagują na moje komplementy”. Czuła wzbierającą falę irytacji.

– Sytuacja jest groźna. – Zauważył to i zgasił uśmiech. – Polska oświata obumiera. Matura straciła swe znaczenie. Jest byle jakim sprawdzianem, który byle kto zdaje. Absolwenci tak zwanych liceów nie potrafią się skupić, nie potrafią składnie pisać ani mówić. Historię spycha się na margines. W odróżnieniu od francuskich czy niemieckich szkół średnich w naszych nie ma miejsca dla filozofii, logiki i łaciny. Projekt Lycaeum Subterraneum jest reakcją na to obumieranie. Chcemy ocalić choćby garstkę młodzieży. Dajemy jej najlepszych nauczycieli w tym mieście, ludzi wszechstronnych, którzy mogą być mistrzami. Takimi jak pani profesor.

– Ale ja nie będę pracować w pańskiej szkole. – Olszowska-Biedziak spojrzała ostro na Remusa. – Chyba że rozwieje pan profesor trzy moje wątpliwości...

– Rozwieję – powiedział zdecydowanie, choć jego dłonie lekko zadrżały.

– Wątpliwość pierwsza, natury organizacyjnej. – Wychyliła resztkę kawy. – Dlaczego uczniami Lycaeum Subterraneum będą wyłącznie chłopcy i dlaczego ja mam być jedyną kobietą w składzie pedagogicznym?

– Odpowiedź na to drugie pytanie jest bardzo prosta – odparł Remus. – To czysty przypadek. Dobierałem nauczycieli wedle następującego klucza: nauczyciele przedmiotów humanistycznych muszą się wykazywać zainteresowaniami matematycznymi i przyrodniczymi i vice versa: nauczyciele ścisłowcy i przyrodnicy muszą mieć formację i zainteresowania humanistyczne. Zapewne moje możliwości rozpoznania takich ludzi były niezwykle skromne, ale w naszym wrocławskim środowisku oprócz pani profesor znalazłem wyłącznie mężczyzn spełniających ten warunek. – Odsapnął, jakby ta odpowiedź wiele go kosztowała, choć Olszowska-Biedziak była pewna, że już wcześniej się przygotował na to pytanie. – A teraz następna kwestia... Pyta pani, dlaczego uczniami będą tylko chłopcy... To warunek patrona naszej szkoły.

– Autorytet ipse dixit – usta uczonej aż zadrgały z ironii – nie jest dla mnie przekonujący. A poza tym jakoś nie mogę sobie wyobrazić żadnego wybitnego człowieka żyjącego w nieodległych czasach, który mówi: „Jeśli zostanę patronem jakiejś szkoły, to zakazuję przyjmowania do niej dziewcząt”...

Remus zamilkł. Najwyraźniej go trafiła.

– Warunek patrona o monoedukacji – powiedział po chwili, prawie sylabizując – jest związany z bardzo smutnymi przeżyciami, jakie go dotknęły we Wrocławiu tuż po wojnie. Czy to pani profesor wystarczy?

– Nie, nie wystarczy. – Olszowska-Biedziak udatnie naśladowała Remusa. – Abym pracowała w jakiejkolwiek instytucji, musi być spełniony jeden z dwóch warunków: albo ja sama będę dyrektorem tej instytucji, albo będzie nim człowiek, do którego mam pełne zaufanie. A tego o panu profesorze nie mogę powiedzieć... Odpowiada mi pan półsłówkami... Ponadto nie wiem, dlaczego to właśnie pan przejmuje duchowe posłannictwo patrona. Przyzna pan, że w środowisku naukowym ma pan opinię, delikatnie mówiąc, dość kontrowersyjną. Jest pan, jak powiadają, „jedynym sprawiedliwym”, „tropicielem plagiatów”, „Katonem”... Ja osobiście pochwalam pańskie postępowanie i pańskie zasady, ale wielu się ono nie podoba… Ta głośna sprawa sprzed dwudziestu lat wciąż za panem idzie jak cień. Całkiem niedawno słyszałam od pewnego profesora ironiczną opinię na pański temat. Przypominając tę dawną sprawę, nazwał pana „uniwersyteckim Brudnym Harrym”… – Remus roześmiał się głośno, ale Olszowska-Biedziak nie podzielała jego wesołości. – Ma pan tylko jedną możliwość zdobycia mojego zaufania – powiedziała, starannie dobierając słowa. – Wyjaśni mi pan, dlaczego w pańskiej szkole nie będzie dziewcząt, ergo opowie mi pan o tych smutnych przeżyciach patrona szkoły. A potem może się dowiem, dlaczego to właśnie pan został wykonawcą jego duchowego testamentu...

Remus westchnął i opuścił płasko dłonie na stół.

– Opowiem pani – zagrał palcami na blacie – ale to bardzo długa opowieść... I ostrzegam: bardzo drastyczna... Pełna zbrodni i przemocy... 

Olszowska-Biedziak spojrzała na swój mały podłużny zegarek.

– Ja mam czas, a pan?

– Ja też, ale nie wiem, od czego tu zacząć... Od patrona czy od siebie?

– Najlepiej od kawy. – Pani biolog spojrzała na puste dno swej filiżanki. – A potem od siebie... 

– Musiałbym wyjawić pani wiele szczegółów osobistych... Zbyt mało się znamy...

Wstała.

– Do widzenia, panie profesorze...

– Proszę usiąść. – Remus sapnął zirytowany. – Powiem pani wszystko. – Usiadła. – Moje osobiste zaangażowanie w projekt Lycaeum Subterraneum jest wyjaśnione w dużej mierze przez pewne fakty biograficzne. Od mojego życiorysu zatem zacznę. Urodziłem się... 

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej
do kupienia na woblink.com

1989

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

Dostępne w wersji pełnej

1946

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

1989

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

Dostępne w wersji pełnej

2012

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

Dostępne w wersji pełnej

1991

1946

1989      1989

2012            2012

1991                        1991

Dostępne w wersji pełnej

POSŁOWIE

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

ANEKSY

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Projekt okładki

Katarzyna Borkowska

kb-design@o2.pl

Fotografia na pierwszej stronie okładki

© Margie Hurwich / Arcangel Images

© fotomy / istockphoto

Opieka redakcyjna

Karolina Macios

Korekta

Barbara Gąsiorowska

Beata Trebel-Bednarz

Copyright © by Marek Krajewski

© Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2013

ISBN 978-83-240-2777-4

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com