Jason Goodwin

Drzewo Janczarów

Tytuł oryginału: THE JANNISARY TREE

Przekład: AGNIESZKA KUC

Redaktor prowadzący: WALDEMAR POPEK

Konsultacja turkologiczna: GRAŻYNA ZAJĄC

Redakcja: PAWEŁ CIEMNIEWSKI

Korekta: ANNA RUDNICKA, MAŁGORZATA WÓJCIK, BARBARA WOJTANOWICZ, KATARZYNA GODYCKA

Projekt okładki: ALEX KIRBY

Ilustracje na okładce: MARCO VENTURA

Skład i łamanie: 12 Posterunek

Copyright © Jason Goodwin, 2006
All rights reserved
© Copyright for the Polish translation by Wydawnictwo Literackie
© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo 12 Posterunek, Warszawa 2017

Wydanie drugie
Data I wydania: Kraków, 2006

ISBN 978-83-63737-10-8

www.12posterunek.pl
kontakt@12posterunek.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dla Kate

Tym, którzy mają Świadomość,

wystarczy wskazówka.

Rzeszom niewtajemniczonych

Sama wiedza się nie zda.

Haci Bektaş Veli

1

Jeszim strzepnął pyłek z mankietu rękawa.

– I jeszcze jedno, markizo – mruknął.

Popatrzyła na niego obojętnym wzrokiem.

– Dokumenty.

Markiza de Merteuil zaśmiała się z cicha.

– Flûte! Monsieur Jeszim, deprawacja nie jest słowem honorowanym przez naszą Académie[1]. – Jej wachlarz poruszał się rytmicznie; schowana za nim, niemalże zasyczała: – To stan umysłu.

Do Jeszima zaczęło docierać, że jego sen się rozwiewa.

Markiza wyłowiła zza swojego dekoltu jakiś dokument i poczęła uderzać nim lekko o stół, jakby trzymała w ręku młoteczek.

Przyjrzał mu się uważniej.

To był młoteczek.

Stuk, stuk, stuk.

Otworzył oczy i popatrzył dookoła Château de Merteuil rozpłynął się w blasku świecy. Złowrogie cienie wyglądały spoza wypełnionych książkami półek, z rogów pokoju z kuchenną wnęką, mieszczącego się w jednej ze stambulskich kamienic. Oprawne w skórę wydanie Les liasons dangereuses[2] ześliznęło mu się na kolana.

Stuk, stuk, stuk.

– Evet, evet[3] – mruczał. – Już otwieram. – Narzucił na ramiona pelerynę, wsunął stopy w żółte pantofle i poczłapał do drzwi. – Kto tam?

– Goniec.

Trochę stary, jak na gońca, pomyślał Jeszim, kiedy wpuścił do ciemnego pokoju starszego, patykowatego mężczyznę. Płomień świecy zamigotał, gdy targnął nim nagły przeciąg. Na ścianach roztańczyły się cienie – wyglądały tak, jakby ze sobą walczyły, aż w końcu cień posłańca zadał Jeszimowi cios rozedrganym sztyletem.

Jeszim wziął do ręki papierowy zwój i uważnie przyjrzał się pieczęci z żółtego wosku.

Przetarł oczy. Zaledwie kilka godzin wcześniej widział tylko czarną linię horyzontu i usiłował przeniknąć wzrokiem deszcz, wypatrując jakiegoś światełka lub choćby kawałka lądu. Migotliwy blask świecy przywołał obrazy z przeszłości. Jeszim przypomniał sobie lampę oświetlającą kajutę statku, którym podróżował pośród zimowych sztormów. Kapitanem był Grek o szerokiej wysklepionej piersi, z bielmem na oku, które upodabniało go do pirata. O tej porze roku Morze Czarne było szczególnie zdradzieckie. Jeszim miał wielkie szczęście, że udało mu się dostać na statek. W najgorszych momentach podróży, gdy wiatr przeraźliwie gwizdał w olinowaniu, a fale z hukiem rozbijały się o dziób statku, Jeszimem tak rzucało na boki, że wymiotował, leżąc na wąskiej koi. Nawet wtedy tłumaczył sobie jednak, że i tak lepsze to niż spędzenie zimy na Krymie, w zrujnowanym pałacu, pośród zjaw nieustraszonych jeźdźców, gdzie dręczyłyby go chłód, smutek i przygnębienie. Musiał wrócić do domu. Złamał kciukiem pieczęć. W nozdrzach czuł jeszcze zapach morza, a podłoga nadal kołysała mu się pod stopami. Próbował skupić uwagę na ozdobnym manuskrypcie. Westchnął i odłożył go na bok. Na ścianie pokoju umocowany był kinkiet. Jeszim wziął świecę i przyłożył ogień do nadpalonego knota lampy. Pojawił się niebieski płomyk, który z wolna zaczął się rozpalać. Jeszim uregulował jego wysokość i ponownie założył klosz. Chwilę później rozedrgany płomień uspokoił się, a żółte, stabilne światło lampy stopniowo wypełniło cały pokój.

Ponownie wziął do ręki przyniesiony przez posłańca rulon i rozwinął go.

Pozdrowienia... i tak dalej... Na dole widniał podpis seraskiera, miejskiego dowódcy Nowej Gwardii – imperialnej armii osmańskiej. Powinszowania... i tak dalej... Wzrok Jeszima powędrował z powrotem do góry. Odcyfrowanie takiego listu zwykle zajmowało mu nie więcej niż kilka sekund. Znalazł to, czego szukał – było wciśnięte pomiędzy formułki grzecznościowe: natychmiastowe wezwanie do stawienia się.

– Z czym przychodzisz?

Starszy mężczyzna wyciągnął się jak struna i z twarzą odwróconą do ściany wyrecytował:

– Mam rozkaz odeskortować pana do koszar.

Goniec spojrzał niepewnie na pelerynę Jeszima. Ten uśmiechnął się, podniósł niewielki podłużny kawałek materiału i sprawnym ruchem okręcił nim sobie głowę.

– Jestem gotów – powiedział. – Idziemy.

Jeszim wiedział, że jego ubiór nie miał większego znaczenia. Był wysokim, postawnym mężczyzną około czterdziestki. Bujne, kędzierzawe czarne włosy tylko gdzieniegdzie przyprószyła siwizna. Nie nosił brody, ale usta okrywały mu czarne zakręcone wąsy. Miał wystające kości policzkowe powszechne wśród Turków i szare skośne oczy spotykane u ludów, które od tysięcy lat zamieszkiwały rozległe stepy Eurazji. Gdyby założył spodnie europejskiego kroju, pewnie rzucałby się w oczy, ale otulony brązową peleryną mógł czuć się bezpiecznie. Nikt nie zwracał na niego specjalnej uwagi. Zawsze potrafił wtopić się w tłum – miał do tego szczególny talent, jeśli podobną zdolność można nazwać talentem. Najtrafniej ujęła to chyba markiza, mówiąc o specyficznym stanie umysłu i kondycji ciała.

Jeszim miał wiele interesujących cech: urok osobisty, talent do języków i zdolność szerokiego otwierania swych szarych oczu, całkiem niespodzianie. Jego głos dziwnie hipnotyzował słuchaczy, i to zarówno mężczyzn, jak i kobiety, jeszcze zanim zdążyli zauważyć, kto do nich mówi.

Czegoś mu jednak brakowało – był bez jaj. I nie chodzi tu o jakąś wulgarną metaforę – Jeszim potrafił zdobyć się na odwagę, gdy zaistniała potrzeba.

Należał jednak do ludzi rzadko spotykanych nawet w dziewiętnastowiecznym Stambule.

Był eunuchem.

2

W Domu Szczęśliwości – najbardziej ukrytej i niedostępnej części pałacu Topkapi – sułtan spoczywał na poduszkach i nerwowo podskubywał satynową narzutę, zastanawiając się, jak mógłby się chociaż trochę rozerwać w ciągu najbliższych kilku godzin. Pieśń, pomyślał, niech to będzie pieśń. Jedna z tych żywych, chwytających za serce czerkieskich melodii: im smutniejsza pieśń, tym bardziej porywająca muzyka.

Zastanawiał się, czy nie mógłby po prostu udać, że śpi. Dlaczego nie? Niepodzielny władca Morza Czarnego i Białego[4], Rumelii i Mingrelii, pan Anatolii i Jonii, Rumunii i Macedonii, Protektor Miast Świętych, żelazny jeździec przemierzający niestrudzenie krainę rozkoszy, sułtan i padyszach – chyba mógł sobie pozwolić na odrobinę snu? Musiał być przecież wypoczęty, by opracować plan ponownego przejęcia władzy w Grecji.

Wiedział jednak, co by się stało, gdyby próbował udawać, że śpi. Kiedyś już tak postąpił, niwecząc tym samym nadzieje i ambicje pięknej gözde[5], dziewczyny wybranej na tamtą noc do dzielenia z nim łoża. Najpierw morze westchnień, potem nieśmiałe i delikatne muskanie piersi oraz ud, a w końcu łzy. Przez następny miesiąc cały harem posyłałby w jego kierunku pełne wyrzutu spojrzenia. Miała nadejść lada chwila. Musiał coś szybko zaplanować. Najbezpieczniejsza byłaby pewnie pozycja jeźdźca – mówiąc szczerze, był dosyć otyły, a nie chciał przecież nikomu wyrządzić krzywdy. Znacznie bardziej wolałby znaleźć się w łóżku obok Hatidże, która tak samo jak on uwielbiała się przytulać. Wiele by dał, żeby poczuć, jak masuje mu stopy!

Stopy! Odruchowo podciągnął nieco wyżej kolana ukryte pod narzutą. Sułtan Mahmud II szanował tradycję i obyczaje przodków, jednak nie miał ochoty, by jakaś wypachniona czerkieska dziewczyna unosiła narzutę i wślizgiwała się pod nią, a potem pełzła w jego stronę.

Z korytarza dobiegły go odgłosy zamieszania. Poczucie obowiązku kazało mu unieść się na łokciu i wyczarować powitalny uśmiech. Słyszał czyjeś szepty. Czyżby ostatnie nerwowe przygotowania? Powolna i omdlewająca z rozkoszy niewolnica nagle stawia opór? Nie, to raczej mało prawdopodobne. Była już przecież tak blisko – właśnie na tę chwilę czekała całe swoje życie, do tego ją przygotowywano. Najprawdopodobniej była to jedynie drobna utarczka, zazdrosne handryczenie się: „To moje perły!”.

Otworzyły się drzwi. Ale nie stanęła w nich pobrzękująca bransoletami niewolnica o pełnych piersiach, kołysząca biodrami, lecz starszy mężczyzna o uszminkowanej twarzy i wydatnym brzuchu, który skłonił się i na bosaka maszerował przez pokój. Gdy napotkał spojrzenie swego pana, padł na kolana i zaczął się czołgać w kierunku łóżka. Dotarł na miejsce, legł z twarzą zwróconą do ziemi i pozostał tak rozciągnięty, bez jednego słowa, drżąc na całym ciele niczym wielka galareta.

– Co się stało? – Sułtan Mahmud zmarszczył brwi.

Z ogromnego cielska nareszcie wydobył się głos, piskliwy i wysoki.

– Najjaszniejszy panie, królu królów, władczo – niewolnik w końcu przymówił, wyraźnie przy tym sepleniąc. Sułtan drgnął, nieco poirytowany. – Szpodobało się Bogu żarzucić szmiertelny czałun na ciało jednej z nałożnicz, której szny własznie miały się ziścić ża przyczyną waszej łaszkawości.

Sułtan ponownie zmarszczył brwi.

– Umarła? – Ton jego głosu zdradzał niedowierzanie. Był zaskoczony – czyżby wzbudzał aż taki strach?

– Nie wiem, jak mam to rzec, panie, ale Bóg wyznaczył kogoś, kto ształ się szprawczą jej śmierci.

Eunuch zrobił przerwę, starając się jak najlepiej dobrać słowa. Przychodziło mu to z trudnością.

– Panie mój – wykrztusił w końcu. – Żoształa uduszona.

Sułtan opadł z powrotem na poduszki. „No proszę”, powiedział do siebie, miał jednak rację. Żadne tam nerwy, zwyczajna zazdrość. Jak zwykle.

– Poślij po Jeszima – powiedział sułtan znużonym głosem. – Muszę się przespać.

3

Sułtan imperium osmańskiego pozostawał sułtanem nawet wtedy, gdy spał. Podobnie jak inni monarchowie, był przywódcą religijnym, a także głównodowodzącym armii. Upłynęło już wiele lat od czasu, gdy przejął chorągiew Proroka i stanął na czele oddziałów, zabezpieczając tym śmiałym posunięciem swoje prawa do tronu. Obecnie jego flotą dowodził kapudan pasza, a wojsko podlegało władzy seraskiera.

Dowódca Nowej Gwardii bynajmniej nie wstał, gdy Jeszim wszedł do pokoju. Niedbałym gestem wskazał mu tylko miejsce w rogu otomany. Gość zrzucił buty i usiadł ze skrzyżowanymi nogami. Jego peleryna ułożyła się płasko wokół niego, jak wielki pływający liść lilii wodnej. Skłonił głowę i uprzejmie pozdrowił seraskiera. Zgodnie z nowym obyczajem, wojskowy był gładko ogolony. Z twarzy koloru starego płótna patrzyły zmęczone brązowe oczy. Leżał na boku, ale widać było, że nie czuje się swobodnie. Ubrany w mundur i wyciągnięty na otomanie, wyglądał jak ranny żołnierz.

Jego znaczone siwizną włosy były krótko ostrzyżone, a wciśnięty na tył głowy czerwony fez jeszcze bardziej uwydatniał mocny zarys szczęki. Jeszim pomyślał, że seraskier lepiej wyglądałby w turbanie, ale europejska moda dyktowała co innego. Nowoczesny mundur składał się z tuniki zapinanej na guziczki i niebieskich spodni z czerwonymi wypustkami. Ponadto zdobiło go mnóstwo dekoracyjnych sznurów oraz epolety. Słowem – nowy mundur na nowe czasy. Również wystrój wnętrza wystylizowany był na modłę europejską.

Na środku pokoju stał solidny stół z drewna orzechowego, a wokół niego osiem, dość pretensjonalnych, wyściełanych krzeseł. Pokój oświetlał kandelabr, który zwisał z kasetonowego sufitu.

– Może wolałby pan, żebyśmy usiedli przy stole – zaproponował poirytowany seraskier.

– Jak pan sobie życzy.

Seraskier nie zamierzał jednak zmieniać miejsca. Najwidoczniej wolał znosić niedogodności związane z siedzeniem na otomanie, niż zająć bardziej eksponowane miejsce przy stole. Podobnie jak Jeszim, czuł się nieswojo, gdy zajmował krzesło, nie mógł bowiem kontrolować, co dzieje się za jego plecami. Dlatego westchnął tylko głęboko, nerwowo zaciskając i rozwierając przy tym dłonie o krótkich palcach.

– Powiedziano mi, że przebywa pan na Krymie.

Jeszim zamrugał oczami.

– Udało mi się dostać na statek. Na Krymie nic mnie już nie zatrzymywało.

Seraskier uniósł brew.

– A więc pańska misja się nie powiodła?

Jeszim pochylił się do przodu.

– W tamtym rejonie przegraliśmy już wiele lat temu, efendi. Teraz wiele zdziałać tam nie można. – Wytrzymał spojrzenie seraskiera. – Nie zaniedbałem niczego. Pracowałem szybko i wróciłem, gdy tylko było to możliwe.

Nic więcej nie musiał tłumaczyć. Chanowie Tatarów krymskich nie byli już panami południowych stepów, przestali odgrywać rolę młodszych braci imperium osmańskiego i sprawować pieczę nad tymi terenami w imieniu sułtana.

Jeszimem wstrząsnął widok zbrojnych Kozaków pędzących konno przez krymskie wsie. Pokonani i rozbrojeni Tatarzy siedzieli pijani na progach swych domostw, apatycznie przypatrując się najeźdźcom, podczas gdy ich kobiety zajęte były pracą w polu. Chan przebywał na emigracji, nękany koszmarami o utracie całego pozostawionego w kraju złota.

Już wcześniej, zanim dowiedział się o Jeszimie – Jeszimie, który nosił zaszczytny tytuł „lala” oznaczający strażnika – próbował je odzyskać, wysyłając swych emisariuszy. Jednak nawet mimo wysiłków Jeszima sen chana o złocie pozostał tylko snem. Możliwe zresztą, że żadnego złota w ogóle nie było.

Seraskier odchrząknął.

– Tatarzy zawsze byli doskonałymi żołnierzami – powiedział. – Tyle że to już przeszłość. Dla źle zorganizowanej jazdy, złożonej z niezdyscyplinowanych żołnierzy, nie ma miejsca na współczesnym polu walki. Potrzebna nam jest raczej świetnie funkcjonująca piechota, wyposażona w muszkiety i bagnety. Artyleria. Widział pan Rosjan?

– Owszem, efendi. Widziałem też Kozaków.

– To właśnie z nimi przyjdzie nam się zmierzyć. Dlatego potrzebujemy dobrze wyszkolonych żołnierzy, takich jak ci z Nowej Gwardii.

Seraskier podniósł się z otomany. Był potężnym mężczyzną, mierzącym blisko dwa metry wzrostu. Stał odwrócony plecami do Jeszima i wpatrywał się w rząd książek, Jeszim zaś raz po raz bezwiednie spoglądał na zasłonę kryjącą wejście. Służący, który przed chwilą ją odsuwał, gdy wprowadzał go do środka, zniknął. A przecież uprzejmość nakazywała, by seraskier zaproponował gościowi wypalenie fajki lub poczęstował go kawą; Jeszim zastanawiał się, czy takie lekceważenie obyczajów było zamierzonym afrontem. Człowiek tej rangi co seraskier miał przecież do dyspozycji służbę i mógł w każdej chwili zaproponować poczęstunek, miał także fajkowego, którego zadaniem było dobieranie odpowiednich gatunków tytoniu, czyszczenie fajki i dbanie o to, by dobrze działała. Fajkowy towarzyszył też swemu chlebodawcy w czasie rozmaitych wizyt. Przygotowując się do takich wyjść, zawsze zabierał kapciuch z tytoniem, a fajkę owijał w miękką tkaninę. Zamożni ludzie, chcąc dodać sobie splendoru, czynili rytuał palenia fajki przedmiotem wzajemnej rywalizacji. Dbali o to, by ich goście byli częstowani najlepszymi gatunkami tytoniu, a same fajki były eleganckie. Dlatego wiele z nich miało ustniki wykonane z bursztynu, cybuchy zaś z perskiej wiśni. W państwie Osmanów fajkowy był równie niezbędną i niezastąpioną osobą, jak kamerdyner w pałacu angielskiego lorda. Jednak w pokoju seraskiera nie było nikogo ze służby.

– Za niecałe dwa tygodnie sułtan ma dokonać przeglądu wojsk. Odbędzie się defilada, musztra oraz pokazy artyleryjskie. Jednak nie tylko sułtan będzie się wszystkiemu przypatrywał. Oprócz niego... – seraskier urwał nieoczekiwanie i nagłym ruchem wyprostował głowę. Jeszim zastanawiał się, co też wojskowy zamierzał dodać. Może chciał powiedzieć, że defilada będzie kulminacyjnym momentem jego kariery? – Jak pan wie, jesteśmy młodą armią – kontynuował seraskier. – Nowa Gwardia powstała zaledwie dziesięć lat temu. A wiadomo, że młody koń łatwo się płoszy. Jeśli idzie o wyszkolenie żołnierzy i poniesione nakłady, nie było tego tyle, ile byśmy sobie życzyli.

– Trudno też dopatrzyć się większych sukcesów, choć przecież je obiecywano.

Seraskier zesztywniał. W swoich nowomodnych mundurach – tunikach i spodniach europejskiego kroju – Nowa Gwardia zdawała przed ferengijskimi instruktorami kolejne egzaminy z nabytych umiejętności: żołnierze odbywali musztrę, maszerowali i prezentowali broń. Tymczasem Egipcjanie – tak, Egipcjanie! – nieźle upokorzyli wojska tureckie, zadając im dotkliwe ciosy w Palestynie oraz w Syrii, a Rosjanie znajdowali się bliżej Stambułu niż kiedykolwiek. Pewnie należało się takiego obrotu spraw spodziewać, jako że Rosjanie, jak i Egipcjanie byli bardzo groźnymi przeciwnikami, dysponującymi doskonałą bronią i nowocześnie zorganizowanymi armiami. Do tego wszystkiego dochodziła jeszcze sprawa Grecji – również tam sytuacja nie wyglądała najlepiej. Wprawdzie Grecy byli tylko prostymi chłopami odzianymi w zwykłe portki, a ich dowódcy żałosną zbieraniną kłótliwych i nader gadatliwych młokosów, lecz nawet oni udowodnili, że bez trudu potrafią dać odpór wojskom dowodzonym przez seraskiera.

Jedynym jak dotąd osiągnięciem Nowej Gwardii był krwawy odwet, do którego doszło nie na polu bitwy, lecz na ulicach Stambułu, gdzie wszystkie siły rzucono nie przeciwko wrogom zewnętrznym, lecz oddziałom, które dawniej stały na straży imperium – niebezpiecznym i pełnym buty janczarom.

W XVI wieku korpus janczarów stanowił elitarną formację imperium osmańskiego, potem jednak uległ deprawacji lub ewolucji – jak kto woli – przekształcając się w zbrojną mafię, która terroryzowała sułtanów i panoszyła się na ulicach Stambułu, wzniecając zamieszki i pożary, kradnąc oraz łupiąc do woli.

W końcu Nowa Gwardia przystąpiła do wyrównania rachunków. Do konfrontacji doszło dziesięć lat temu, w nocy 16 czerwca 1826 roku. Artylerzyści Nowej Gwardii starli w proch janczarów w ich własnych koszarach, kładąc tym samym kres czterem stuleciom terroru i przerywając pasmo triumfów – pokonani otrzymali to, na co sobie w pełni zasłużyli.

– Ten przegląd wojsk z pewnością okaże się wielkim sukcesem – mruknął rozeźlony seraskier. – Naród przekona się, że nasza armia stanowi filar, na którym wspiera się całe imperium. Nic nie zdoła nim zachwiać ani go złamać. – Seraskier nagle się odwrócił, gwałtownym ruchem ręki tnąc powietrze. – Precyzyjny ostrzał. Idealna musztra. Posłuszeństwo. Zarówno nasi wrogowie, jak i przyjaciele wyciągną z tego odpowiednie wnioski. Rozumie pan?

Jeszim wzruszył lekko ramionami. Seraskier odchyli nieco głowę i głośno wciągnął nosem powietrze.

– Jest jednak pewien problem – powiedział. Jeszim nadal uważnie mu się przypatrywał; upłynęło już sporo czasu, odkąd obudzono go w środku nocy i wezwano do pałacu, a właściwie do koszar. Wyjrzał przez okno – na zewnątrz nadal panowały ciemności, niebo było chłodne i zachmurzone. „Wszystko ma swój początek w ciemnościach”. Cóż, jego zadaniem było je rozproszyć.

– A na czym dokładnie polega ten problem?

– Proszę posłuchać, efendi. Nazywany jesteś Jeszim lala, strażnik – nie mylę się, prawda?

Jeszim skłonił głowę. Lala był to zaszczytny tytuł, jaki nadawano zaufanym eunuchom, pełniącym służbę u bogatych i wpływowych rodzin, w dowód uznania ich zasług. Sprawowali pieczę nad kobietami, pilnowali dzieci, nadzorowali cały dom. Lala łączył różne funkcje – był po trosze kamerdynerem, administratorem, niańką i szefem ochrony. Do Jeszima pasował ten tytuł.

– O ile mi wiadomo – wolno mówił seraskier – obecnie nie jest pan z nikim związany na stałe. Wiem, że ma pan dojścia do pałacu. Jak również liczne kontakty na mieście. Więc zanim przejdę do omówienia szczegółów, proponuję, by chwilowo związał się pan z naszą rodziną, rodziną Nowej Gwardii. Na dziesięć dni, nie dłużej.

– Mam związać się z rodziną, której jest pan głową, tak powinienem to rozumieć?

– Poniekąd. Proszę jednak nie myśleć, że stawiam się ponad innymi, mianując się ojcem. Wolałbym, żeby myślał pan o mnie raczej jak... jak... – seraskier nie mógł znaleźć odpowiedniego słowa, przez co poczuł się nieco zakłopotany. Pogarda dla eunuchów, z czego Jeszim zdawał sobie doskonale sprawę, była nieodłączną cechą wszystkich Osmanów, podobnie jak podejrzlwe traktowanie stołów oraz krzeseł. – Proszę myśleć o mnie jak o swoim starszym bracie. Będę pana ochraniał. Może mi pan zaufać. – Przerwał, wycierając czoło. – Czy... no... czy ma pan jakąś własną rodzinę?

Jeszim był przyzwyczajony do tego rodzaju pytań, kryjących w sobie odrazę powściąganą przez ciekawość. Wykonał nieokreślony ruch ręką, nie dając tym samym żadnej jednoznacznej odpowiedzi – niech seraskier zachodzi w głowę, co znaczył ten gest. W końcu cudze sprawy nie powinny go interesować.

– Nowa Gwardia musi sobie zdobyć zaufanie, i to zarówno zwykłych obywateli, jak i samego sułtana – kontynuował seraskier. – Po to właśnie ma się odbyć przegląd wojsk. Jednakże zdarzyło się coś, co może ten proces zaburzyć.

Tym razem to Jeszimem zaczęła powodować ciekawość. Poczuł przeszywający dreszcz.

– Dzisiejszego ranka – wyjaśnił seraskier – dotarła do mnie wiadomość, że czterech naszych oficerów nie stawiło się na poranną musztrę. – Przerwał i zmarszczył brwi. – A musi pan wiedzieć, że Nowa Gwardia nie jest taka jak inne armie, które stały na straży imperium. Dyscyplina. Ciężka praca, godziwa zapłata i posłuszeństwo wobec wyższych rangą oficerów to podstawa. Nasi żołnierze zawsze stawiają się na musztrę. Wiem, co pan sobie w tej chwili myśli, ale ci akurat młodzi oficerowie byli absolutnie bez zarzutu. Powiedziałbym nawet, że to sam kwiat naszego korpusu, jeśli idzie o dyscyplinę, a na dodatek świetni artylerzyści. Znali też francuski – dodał, jakby to miało przesądzić sprawę. Może faktycznie tak było.

– A więc ukończyli również studia inżynieryjne?

– Zdali z wyróżnieniem. Byli po prostu najlepsi.

– Byli?

– Jedną chwilkę. – Seraskier podniósł rękę do czoła. – Z początku mimo wszystko łudziłem się i myślałem podobnie jak pan. Sądziłem, że najwyraźniej sobie pofolgowali i stawią się nieco później, pełni skruchy i zażenowania. Oczywiście w pierwszym odruchu miałem ochotę zedrzeć z nich pasy – w końcu cały korpus z nich właśnie brał przykład, rozumie pan. To oni, jak mówią Francuzi, nadawali ton.

– Mówi pan po francusku?

– Och, tylko trochę, ale radzę sobie.

Instruktorami Nowej Gwardii, o czym Jeszim doskonale wiedział, zostawali przeważnie Francuzi. Oprócz nich także Włosi, Polacy – każdy, kogo wessała potężna armia napoleońska, zmobilizowana przez wielkiego cesarza, by zrealizować jego sny o podboju świata. Upłynęła blisko dekada od czasu, gdy mniej zamożne niedobitki Grande Armée, czując, że wojny napoleońskie mają się już ku końcowi, dotarły do Stambułu, by zdobyć sułtańskie cekiny, i przystały na służbę w powstałej dopiero co Nowej Gwardii. Ale nauka francuskiego była zajęciem dobrym dla młodych, a seraskier dobijał pięćdziesiątki.

– Niech pan mówi dalej.

– Tak więc czterech świetnych oficerów nieoczekiwanie znikło z koszar ubiegłej nocy. Gdy nie pojawili się na musztrze dzisiaj rano, zapytałem o nich jednego ze służby temizlik sprzątającej koszary, i dowiedziałem się, że nie spali w dormitorium.

– Czy nadal ich szukacie?

– Nie. Niezupełnie.

– Nie bardzo rozumiem. Co znaczy: niezupełnie?

– Jednego z nich znaleziono dziś w nocy. Jakieś cztery godziny temu.

– To dobrze.

– Znaleziono go martwego, w metalowym kotle.

– W kotle?

– Właśnie.

Jeszim zamrugał oczami.

– Czy dobrze się domyślam – zaczął wolno – że żołnierz został ugotowany?

Seraskier wybałuszył oczy.

– Ugotowany? – powtórzył cicho. Takiej możliwości nie brał w ogóle pod uwagę. – Myślę, że powinien pan pójść ze mną i sam to zobaczyć.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[1] Académie Française (Akademia Francuska) – instytucja powołana do czuwania nad czystością języka (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

[2] Niebezpieczne związki Choderlosa de Laclos

[3] (tur.) tak

[4] Dosł. Tłumaczenie z tur. Akdeniz. Chodzi o Morze Śródziemne.

[5] (tur.) faworyta sułtana, dosł. „w oku (sułtana).