Rozmowa z Julią

Julię Hartwig poznałem w latach dziewięćdziesiątych minionego wieku, w Pen Clubie. Ją i jej męża Artura Międzyrzeckiego. Wydali mi się wtedy „olimpijską parą” – tak to zapisałem w prowadzonym kapryśnie dzienniku – i z przekonaniem powtarzam to dzisiaj, choć już nie pamiętam, o co mi wtedy chodziło. O „olimpijską” dyskrecję pani Julii? O „olimpijski” wianek białych włosów nad łagodną twarzą jej męża?

Pamiętam, jak mnie obruszyło, kiedy kilka lat po śmierci Artura Międzyrzeckiego ktoś powiedział, że Julia zaczęła w końcu mówić własnym głosem i pisać świetne wiersze. Ja przecież poznałem ją jako znakomitą poetkę i nigdy bym nie pomyślał, że jej znakomitość miała dopiero się zacząć. To świat, rządząc się własnymi prawami obojętności i łaski, bardziej docenił jej cudowną poezję, której kolejne odsłony zaczęliśmy otrzymywać w coraz większej różnorodności i obfitszym bogactwie. Obok wierszy zmysłowo-filozoficznych o ściszonej tonacji i najczystszym obrazie, pojawiały się swingujące americana i gnomiczne Błyski – myśli poderwane do lotu, pozostawione w zawieszeniu. Obok poezji – proza pamiętników i nowe przekłady. I szkice o poznanych ludziach, dowody wdzięczności za życiowe spotkanie i artystyczną bliskość z tymi, których już nie ma. Z dumą i radością słuchałem w Krakowie pięknych słów uznania, jakie dla poezji i człowieczej klasy Julii Hartwig, niezależnie od siebie, wypowiadali Czesław Miłosz i Wisława Szymborska. Ale nie tylko oni. Również ich bezpośredni następcy, jak Ryszard Krynicki, i następcy następców, poeci środkowego pokolenia, jak Jacek Napiórkowski.

Tym, co sprawiało, że piękne słowa o Julii przyjmowałem tak, jak gdyby dotyczyły mnie samego, była przyjaźń, która nawet nie wiem, kiedy się urodziła. Wchodziliśmy w nią rozmawiając, wymieniając spontaniczne sygnały czułego zainteresowania. Takie jak ten, który jest niezawodnym znakiem jej wrażliwości: telefon przed wyjazdem na wakacje. Kiedy Julia dzwoni, żeby powiedzieć „wyjeżdżam”, tak naprawdę chce powiedzieć „nie martw się, jeśli nie zastaniesz mnie w domu”. Jej wiadomość jest znakiem troski o moją troskę o nią, o jej zdrowie i los.

Choć od ćwierćwiecza czytam regularnie wszystkie nowości Julii, nie zawsze nadaję moim wrażeniom formę omówienia. Częściej z nią o nich rozmawiam. Wolę to od recenzji, bo – prócz radości spotkania – podczas rozmów dowiaduję się wiele o doświadczeniu, które należy do prehistorii wiersza. O życiowej przygodzie poetki. Cenię sobie to, co mi powie na poziomie wyrażalnej biografii, i to, co wyzna o samopoczuciu, o stosunku do ludzi i świata. O tym, jak zmieniają się jej relacje z pejzażem i snem. Nie dziwię się nawet, że tyle o sobie mi mówi. W przyjaźni wydaje się naturalne rozmawiać głębiej i precyzyjniej, poza granicą oczywistości. Tym, co wciąż mnie zdumiewa, jest życiowa miłość, z jaką ogarnia tak wiele dobra i tak wiele cierpienia, które ją dotknęło. Logos, z jakim łączy ze sobą szczęście i ból, nie nazywając ich napięć sprzecznością. Więcej chyba nie jest dane poecie.

Poezją mówię wprost

Jarosław Mikołajewski: Pani ubiegłoroczny zbiór Nie ma odpowiedzi różni się od poprzednich. Zawarte w nim wiersze są skrojone ze znacznie lżejszej materii, mniej namacalnej. Czy pisaniu takiej poezji towarzyszy jakieś szczególne nastawienie, inny stan ducha?

Julia Hartwig: Mam wrażenie, że ten tom miałam w zanadrzu od dawna, jak gdyby już istniał, ale nie zdążył się jeszcze narodzić. Stał się on esencją pewnych przemyśleń, które gdzieś tam w zarodku były i w innych tomach, lecz tutaj doczekały się oczyszczenia i wyszły na światło dzienne. Towarzyszy temu uczucie pewnej ulgi – mam wrażenie, że coś się ujawniło, otworzyło, bo ten tom na poziomie refleksji wydaje mi się bardzo otwarty, mówię w nim rzeczy wprost. Ja w ogóle mam zwyczaj mówić wprost – chcę powiedzieć to, co widzę, a kiedy spotykam ludzi, to chcę te spotkania utrwalić.

Jednak w tym zbiorze rzeczywiście chyba mniej jest tego wszystkiego, co okazjonalne, a więcej pytań istotnych. Pod tym względem tytuł tomu jest absolutnie zgodny z jego zawartością. Zawarły się w nim pytania, na które nie tylko nie mam odpowiedzi, lecz których również tak bezpośrednio nigdy dotąd nie odważyłam się zadać.

Czy do tych pytań, na które „nie ma odpowiedzi”, prowadziły jakieś wyjątkowe okoliczności?

– Z każdym wierszem działo się inaczej, ale wszystkie zrodziły się z pewnych sytuacji. I choć same sytuacje pozostają nieopisane, to jednak za każdym chyba razem musiał zaistnieć jakiś pretekst, żeby wiersz powstał – musiało zdarzyć się coś dla mnie ważnego.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej.

Błyski, jakich nie było

Dostępne w wersji pełnej.

Przyjaźń panieńska

Dostępne w wersji pełnej.

Powaga, piękno, żart

Dostępne w wersji pełnej.

Największe szczęście, największy ból

Dostępne w wersji pełnej.

Drogi Panie Hartwig

Dostępne w wersji pełnej.

Rozmowy z duchami

Dostępne w wersji pełnej.

Józef Czechowicz

Dostępne w wersji pełnej.

Źródła

Dostępne w wersji pełnej.

Projekt okładki

Joanna Rusinek

Opracowanie graficzne

Frakcja R

Autorem zdjęcia Julii Hartwig na okładce jest Ksawery Pruszyński

Pierwodruki wywiadów Jarosława Mikołajewskiego z Julią Hartwig ukazały się w „Gazecie Wyborczej”

Niniejsze wydanie: © Copyright by Wydawnictwo a5, 2014

ISBN 978-83-61298-80-9

Wydawnictwo a5

ul. Stawarza 16/3

30-540 Kraków

Dział sprzedaży:

tel./fax 22 632 83 74

e-mail: mtm-motyl@wp.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com