O książce

MIŁOŚĆ SILNIEJSZA NIŻ ZEMSTA
NADZIEJA JASNA JAK UŚMIECH MADONNY W BARCELOŃSKIM
KOŚCIELE MATKI BOSKIEJ MORSKIEJ

Ildefonso Falcones wraca do świata, który zachwycił miliony czytelników: średniowiecznej Barcelony. Hrabiowskiego Miasta, w którym z powodu walki o tron i schizmy w Kościele ścierają się wrogie stronnictwa, inkwizycja zbiera żniwo, żydzi stawiani są przed wyborem: chrzest albo śmierć, bogaci mieszczanie pomnażają swój majątek, a biedota jest złakniona rozrywki, im krwawszej, tym lepszej.

Rok 1387. Dwunastoletni Hugo Llor jest świadkiem bezprawnej egzekucji swojego mentora Arnaua Estanyola. Człowieka, który nauczył go tego, by przed nikim nie zginać karku. Co nie jest proste w świecie, w którym biedacy są skazani na łaskę i niełaskę możnych. Hugo szybko się przekonuje, że za każdą próbę walki o godność drogo się płaci i zyskuje równie potężnych, co okrutnych wrogów. Mimo to nie chce się przed nimi ukorzyć.

Chłopiec noszący w stoczni żelazną kulę za genueńskim niewolnikiem, dzierżawca winnicy, właściciel barcelońskiej karczmy, królewski dostawca win… Dużo jak na jednego człowieka. Krótkie wzloty i bolesne upadki, po których, wydawać by się mogło, nie sposób się podnieść. A jednak Hugo Llor za każdym razem wstaje i nie rezygnuje z walki o swoich najbliższych, z marzeń o własnej winnicy i z miłości.

ILDEFONSO FALCONES

Hiszpański pisarz mieszkający w Barcelonie, z zawodu adwokat. Jego debiut literacki z 2006 r., epicka powieść Katedra w Barcelonie, ukazał się w 40 krajach. Książka przez 13 miesięcy nieprzerwanie zajmowała pierwsze miejsce na hiszpańskich listach bestsellerów, a jej łączny nakład osiągnął 4 miliony egzemplarzy. Powieść otrzymała m.in. Euskadi de Plata, Nagrodę Fundación Jose Manuel i prestiżową włoską Nagrodę Giovanniego Boccacia.

W 2009 r. ukazała się druga książka Falconesa, Ręka Fatimy, która również stała się bestsellerem, zarówno w Hiszpanii, jak i poza jej granicami. ‚Trzecia powieść autora, Bosonoga królowa, ukazała się w Hiszpanii w 2013 r., a trzy lata później Falcones wydał swoją czwartą powieść, Dziedzice ziemi, w której wraca do czasów średniowiecznej Barcelony.

Tego autora

KATEDRA W BARCELONIE
RĘKA FATIMY
BOSONOGA KRÓLOWA
DZIEDZICE ZIEMI

Tytuł oryginału:

LOS HEREDEROS DE LA TIERRA

Copyright © Ildefonso Falcones de Sierra 2006

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros Sp. z o.o. 2017

Polish translation copyright © Joanna Ostrowska & Grzegorz Ostrowski 2017

Redakcja: Marta Gral

Ilustracje na okładce: Luigi Altomare/theWorldofDOT, AISA/BE&W

Ilustracja na wyklejce: AISA/BE&W

Projekt graficzny okładki: Luigi Altomare/theWorldofDOT

Opracowanie graficzne okładki polskiej: Katarzyna Meszka

ISBN 978-83-6578-181-9

Wydawca
WYDAWNICTWO ALBATROS SP. Z O.O.
(dawniej Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c.)
Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa
www.wydawnictwoalbatros.com
Facebook.com/WydawnictwoAlbatros | Instagram.com/wydawnictwoalbatros

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Przygotowanie wydania elektronicznego: Michał Nakoneczny, 88em.eu

CZĘŚĆ PIERWSZA
MIĘDZY MORZEM I ZIEMIĄ

1

Barcelona, 4 stycznia 1387

Morze było wzburzone, niebo zaś szare jak z ołowiu. Pośród stojących na plaży mężczyzn pracujących w stoczni, przewoźników portowych, żeglarzy i bastaixos¹ wyczuwało się napięcie. Wielu rozcierało ręce albo uderzało dłonią o dłoń, żeby je rozgrzać, inni próbowali szukać schronienia przed lodowatym wiatrem. Prawie wszyscy milczeli. Wymieniali spojrzenia i zwracali wzrok ku falom uderzającym z całą siłą w imponujących rozmiarów królewską galerę, z trzydziestoma ławkami dla wioślarzy po każdej stronie, zdaną na łaskę burzy. Przez ostatnie dni mistrzowie szkutniczy wspomagani przez terminatorów i żeglarzy demontowali takielunek i wyposażenie okrętu: stery, uzbrojenie, żagle, maszty, ławki, wiosła… Wszystko, co dało się wynieść z okrętu, przewoźnicy przetransportowali na plażę, a bastaixos zabrali do magazynów. Zostały trzy kotwice zaczepione o dno, utrzymujące Santa Martę, olbrzymi opuszczony szkielet, o który rozbijały się fale.

Hugo, dwunastoletni chłopiec o kasztanowych włosach, inteligentnym spojrzeniu oraz dłoniach i twarzy równie brudnych, jak jego sięgająca kolan koszula, nie odrywał wzroku od galery. Od kiedy zaczął pracować w stoczni z Genueńczykiem, pomagał wyciągać na brzeg, a potem spuszczać na wodę wiele okrętów, ale ten był naprawdę ogromny, a burza czyniła całą operację bardzo ryzykowną. Kilku żeglarzy będzie musiało wejść na Santa Martę, żeby podnieść kotwice, a następnie przewoźnicy odholują galerę na plażę, gdzie czekał tłum mężczyzn, żeby wciągnąć okręt do stoczni. Tam miał przezimować. Była to mozolna praca, a przede wszystkim niezwykle ciężka, mimo że do ciągnięcia galery po piasku używano bloków i kołowrotów. Chociaż Barcelona była obok Genui, Pizy i Wenecji jedną z potęg Morza Śródziemnego, nie dysponowała portem, nie było tu basenów ani doków, które ułatwiłyby zadanie. Miała tylko otwartą plażę.

– Anemmu! – rozkazał Genueńczyk chłopakowi.

Hugo popatrzył na mistrza.

– Ale… – próbował zaprotestować.

– Nie dyskutuj – przerwał mu Genueńczyk. – Zarządca stoczni uścisnął właśnie rękę starszemu cechu przewoźników. – Wskazał brodą na grupkę mężczyzn stojących kawałek dalej. – To znaczy, że dogadali się co do nowej ceny, którą król zapłaci im za dodatkowe ryzyko związane z burzą. Wyciągamy galerę z wody! Anemmu! – powtórzył.

Chłopiec schylił się, chwycił żelazną kulę przyczepioną łańcuchem do prawej kostki Genueńczyka, uniósł ją z wysiłkiem i przycisnął do brzucha.

– Gotów? – zapytał Genueńczyk.

– Tak.

– Główny mistrz już na nas czeka.

Taszcząc żelazną kulę uniemożliwiającą szkutnikowi swobodne poruszanie się, Hugo kroczył za nim między ludźmi, którzy poinformowani już o zawartej umowie dyskutowali, krzyczeli podekscytowani i pokazywali na coś rękami w oczekiwaniu na instrukcje głównego mistrza. Byli wśród nich inni Genueńczycy, również wzięci do niewoli na morzu i zmuszeni do pracy w barcelońskich stoczniach, unieruchomieni żelaznymi kulami podtrzymywanymi przez stojących przy nich chłopców.

Domenico Blasio – Genueńczyk, któremu towarzyszył Hugo – był jednym z najlepszych szkutników nad Morzem Śródziemnym, może nawet lepszym od samego głównego mistrza. Wziął Hugona na ucznia na prośbę micer² Arnaua Estanyola i Juana Nawarczyka, pomocnika zarządcy stoczni – mężczyzny o wielkim brzuchu i okrągłej łysej głowie. Początkowo traktował chłopaka niezbyt uprzejmie, bo tak lubił budować statki, że gdy obrabiał drewno, zapominał o tym, że jest więźniem. Od kiedy król Piotr IV nazwany Ceremonialnym³ zawarł kruchy pokój z Republiką Genui, wszyscy jeńcy pracujący w jego stoczniach żyli nadzieją, że Genua uwolni katalońskich więźniów, a wtedy i oni odzyskają wolność. Od tego czasu mistrz szkutniczy zaczął okazywać Hugonowi względy i uczyć go tajników jednego z najbardziej cenionych zawodów na wybrzeżach Morza Śródziemnego: budowniczego statków.

Kiedy Genueńczyk dołączył do grupy starszych cechu i majstrów skupionych wokół głównego mistrza, Hugo położył kulę na piasku za jego plecami i rozejrzał się po plaży. Napięcie rosło; ludzie uwijali się, szykując sprzęt, a ich okrzyki, słowa otuchy i poklepywanie po plecach brzmiały jak wyzwanie w starciu z wiatrem, chłodem i słabym, zamglonym światłem, tak niezwykłym w tej krainie nieprzerwanie nagradzanej blaskiem słońca. Chociaż praca Hugona polegała tylko na noszeniu żelaznej kuli, poczuł dumę z przynależności do tej wspólnoty. Na końcu plaży, pod wychodzącą na morze ścianą stoczni, zebrało się wielu gapiów, którzy krzyczeli i klaskali, żeby dodać im otuchy. Chłopak popatrzył na żeglarzy niosących łopaty do kopania piasku pod galerą, na ludzi przygotowujących kołowroty, bloki i liny, na taszczących belki, które po posmarowaniu ich tłuszczem albo wyłożeniu trawą pozwolą przepchnąć galerę, na bastaixos szykujących się do ciągnięcia za liny…

Zapomniał o Genueńczyku, zostawił kulę i pobiegł w stronę bastaixos zebranych na plaży. Przyjęli go ciepło, przyjaźnie poklepując po plecach. „Gdzie zgubiłeś kulę?”, zapytał jeden z nich, czym rozładował napięcie i atmosferę powagi. Znali Hugona, a raczej wiedzieli, kim jest, dzięki życzliwości, jaką okazywał mu micer Arnau Estanyol, starzec, który stał teraz pośród zgromadzonych, malutki w porównaniu z otaczającymi go krzepkimi mężczyznami z barcelońskiego bractwa bastaixos. Wszyscy znali Arnaua Estanyola i podziwiali jego dokonania. Żyło jeszcze kilka osób, które pamiętały dobrodziejstwa, jakie wyświadczył konfraterni i jej członkom. Hugo stanął obok niego w milczeniu, jakby był własnością starca. Ten zmierzwił mu czuprynę, nie przerywając rozmowy. Omawiali ryzyko związane z holowaniem galery, zwłaszcza jeśli statek osiądzie na mieliźnie daleko od plaży i trzeba będzie się tam dostać, żeby go zakotwiczyć. Mógłby się wywrócić. Fale były bardzo wysokie, a większość bastaixos nie umiała pływać.

– Hugonie! – rozległo się wołanie wśród panującej wrzawy.

– Znowu zostawiłeś swojego mistrza? – zapytał Arnau.

– Nie ma jeszcze nic do roboty – usprawiedliwił się chłopak.

– Idź do niego.

– Ale…

– Idź.

Dźwigając kulę, Hugo kroczył za Genueńczykiem po plaży, podczas gdy ten wydawał różne polecenia. Główny mistrz darzył go szacunkiem, inni także. Nikt nie kwestionował umiejętności Domenica jako mistrza szkutniczego. Kiedy przewoźnicy dotarli na Santa Martę, wyciągnęli kotwice, umocowali liny i zaczęli holować okręt w stronę brzegu, zebranych na plaży ogarnęła prawdziwa gorączka. Santa Martę ciągnęły cztery barki, po dwie z każdej strony. Niektórzy przyglądali się tej scenie z przerażeniem; widać to było po ich twarzach i zaciśniętych dłoniach. Większość jednak dała się ponieść emocjom: głośno zagrzewali holujących, czyniąc ogłuszający harmider.

– Nie rozpraszaj się – przywołał Hugona do porządku Genueńczyk, bo chłopak, pochłonięty widokiem bliskiej pójścia na dno galery i dwóch przewoźników, którzy wypadli za burtę, pozostawał w tyle. Czy uda im się wspiąć z powrotem na pokład?

– Mistrzu… – poprosił, nie mogąc oderwać wzroku od załogi próbującej ratować towarzyszy, podczas gdy Santa Marta przechylała się na bok na skutek manewrów barki.

Zadrżał na całym ciele. Ta scena skojarzyła mu się z inną, o której opowiedzieli mu żeglarze towarzyszący jego ojcu, kiedy kilka lat wcześniej fale pochłonęły go podczas rejsu na Sycylię. Genueńczyk zrozumiał go, bo znał tę historię. Zresztą sam był pod wrażeniem dramatu rozgrywającego się daleko od brzegu.

Jeden z przewoźników zdołał się wspiąć na pokład barki, drugi walczył desperacko z falami. Nie zapomną tego widoku. Załoga drugiej barki, po tej samej stronie galery, puściła linę i skierowała się tam, gdzie zniknęły pod wodą ręce wzywającego pomocy przewoźnika. Chwilę później wymachujące dłonie znów pojawiły się na powierzchni. Widzowie na brzegu prawie jednocześnie wypuścili wstrzymywane w płucach powietrze. Ale ręce ponownie zginęły im z oczu. Prądy ciągnęły tonącego na otwarte morze. Załoga pierwszej barki również wypuściła linę. Na pozostałych zrobiono to samo i załogi czterech barek wiosłowały teraz ze wszystkich sił, współmiernie do energii przekazywanej im z plaży okrzykami, modlitwami czy milczeniem.

Hugo poczuł, że mistrz zaciska dłonie na jego ramionach. Nie poskarżył się, że sprawia mu ból.

Dryfująca Santa Marta zaczepiła w tym czasie o niewielki pirs Świętego Damiana. Niektórzy skierowali na chwilę wzrok w tamtą stronę, ale potem znów skupili uwagę na barkach. Załoga jednej z nich zaczęła coś sygnalizować i choć ktoś padł na kolana, uznając to za dobry znak, większości to nie wystarczyło. A jeśli źle zinterpretowano sygnał? Lecz zaraz pojawiło się ich więcej, na wszystkich barkach, kilka ramion w górze, pięści zaciśnięte, jakby chciały walić w niebo. Nie ulegało wątpliwości: wracali. Wiosłowali w stronę plaży, na której zebranych połączyły śmiechy, uściski i łzy.

Hugo poczuł, że mistrz oddycha z ulgą, sam jednak nadal drżał. Nikt nie mógł nic zrobić dla jego ojca – tak mu powiedziano. Teraz wyobraził go sobie wzywającego pomocy z uniesionymi ramionami, jak przewoźnik do niedawna zanurzony w falach.

Stojący za nim Genueńczyk poklepał go czule po policzku.

– Morze jest wspaniałe, ale potrafi też być okrutne – powiedział cicho. – Być może to twój ojciec pomógł dziś, tam z dołu, temu człowiekowi.

Tymczasem Santa Marta, miotana raz po raz falami, rozbijała się o skały pirsu.

– Takie są efekty, kiedy wbrew starym zasadom pozwala się na żeglowanie poza okresem od kwietnia do października – tłumaczył Arnau Hugonowi nazajutrz po katastrofie Santa Marty.

Szli w stronę dzielnicy La Ribera. Ludzie ze stoczni zbierali deski z roztrzaskanej galery, które woda wyrzucała na plażę, i stojąc na pirsie, próbowali ratować, co się da. Genueńczyk nie mógł tam pracować, dlatego i on, i Hugo mieli dzień wolny przed świętem Objawienia Pańskiego, wypadającym tym razem w niedzielę.

– Teraz galery są lepsze – wyjaśniał Arnau. – Mają więcej ławek i wioseł, są budowane z drewna i żelaza lepszej jakości, przez mistrzów, którzy dysponują większą wiedzą. Dzięki zdobytym doświadczeniom zrobiliśmy duże postępy w żeglowaniu i są już tacy, którzy ośmielają się rzucać wyzwanie zimie. Zapominają, że morze nie przebacza nierozważnym.

Wracali do kościoła Matki Boskiej Morskiej – Santa María del Mar – żeby zdeponować w skarbonie Garnuszka Wstydliwych Ubogich – instytucji dobroczynnej działającej przy świątyni – pieniądze zebrane po domach jako jałmużna. Garnuszek miał spore dochody, był właścicielem winnic, budynków, warsztatów, pobierał czynsze… Micer Arnau znajdował jednak upodobanie w zabieganiu o miłosierdzie bliźnich, do czego zarządcy Garnuszka byli zresztą zobligowani. Od kiedy zaczął wspierać bliskich Hugona i w imieniu parafii Matki Boskiej Morskiej łagodzić skutki ubóstwa, w jakie popadli po śmierci głowy rodziny, chłopak pomagał mu w zbieraniu datków dla potrzebujących. Hugo poznawał tych, którzy dawali, ale nie tych, którzy otrzymywali wsparcie.

– Dlaczego… – zaczął. Arnau zachęcił go przyjaznym gestem, by mówił dalej. – Dlaczego człowiek taki jak wy… zajmuje się żebraniem?

Arnau uśmiechnął się wyrozumiale, zanim odpowiedział.

– Proszenie o jałmużnę dla potrzebujących to wyróżnienie, łaska od Boga, nie powód do wstydu. Żadna z odwiedzonych przez nas osób nie dałaby nawet jednej monety komuś, komu nie mogłaby zaufać. Zarządcami Garnuszka muszą być barcelońscy notable, i to oni żebrzą na rzecz ubogich. Wiesz, co ci powiem? – Micer Arnau nie czekał, aż Hugo zaprzeczy, i ciągnął: – My, zarządcy, nie mamy obowiązku rozliczania się z tego, co robimy z pieniędzmi Garnuszka, nie tylko tymi zebranymi po domach, ale z całym majątkiem. Przed nikim, nawet przed archidiakonem kościoła Matki Boskiej Morskiej… Nawet przed samym biskupem! To zaufanie powinno obejmować wszystkich notabli. Nikt nie wie, której rodzinie pomogłem dzięki jałmużnie od bogobojnych ludzi.

Hugo towarzyszył micer Arnauowi podczas zbierania pieniędzy do dnia, gdy ten załatwił mu pracę w stoczni, u boku Genueńczyka, by nauczył się budowania statków i sam kiedyś został mistrzem szkutniczym. Jeszcze zanim chłopiec trafił do stoczni, Arnau ulokował jego młodszą siostrę Arsendę w klasztorze przy ulicy Jonqueres w charakterze służącej pewnej zakonnicy. Mniszka zgodziła się odziewać, żywić i kształcić dziewczynkę, uczynić z niej szanowaną kobietę, a po dziesięciu latach dać jej w posagu dwadzieścia funtów, by mogła wyjść za mąż. Taką podpisali umowę.

Radość, z jaką Hugo przyjął pracę w stoczni i wstąpił do fascynującego świata budowniczych statków – choć jego zadania ograniczały się do noszenia kuli Genueńczyka – została przyćmiona przez konsekwencje, jakie ta nowa funkcja miała dla jego stosunków z matką.

– Mam tam mieszkać? Spać? – zapytał ją wystraszony, kiedy powiedziała mu o jego nowym zajęciu. – Dlaczego nie mogę pracować, a potem wracać, żeby spać tutaj, w domu, jak dotąd?

– Bo ja tu już nie będę mieszkała – obwieściła Antonina łagodnie, jakby tylko w ten sposób mogła go przekonać.

Pokręcił głową.

– To nasz dom…

– Nie jestem w stanie za niego płacić – przerwała mu. – Ubogie wdowy z dziećmi są jak bezużyteczne staruszki, nie mamy żadnych szans w tym mieście. Powinieneś to wiedzieć.

– Ale micer Arnau…

Matka znowu mu przerwała:

– Micer Arnau znalazł mi pracę, za którą dostanę ubranie, łóżko, jedzenie i może jakieś pieniądze. Skoro twoja siostra jest w klasztorze, a ty w stoczni, co miałabym tu począć sama?

– Nie! – krzyknął Hugo, przywierając do niej całym ciałem.

Stocznie królewskie w Barcelonie znajdowały się nad samym morzem. Składała się na nie budowla o ośmiu nawach podtrzymywanych filarami i krytych dwuspadowymi dachami, za którą rozciągał się plac dostatecznie duży, by umożliwić konstruowanie wielkich galer. Dalej stała kolejna hala, również złożona z ośmiu naw, na tyle wysokich i jasnych, że można w nich było budować, naprawiać i trzymać katalońskie okręty. Wspaniałe dzieło rozpoczęte jeszcze za panowania króla Jakuba i kontynuowane pod patronatem Piotra Ceremonialnego wieńczyły cztery wieże, po jednej na każdym rogu całego kompleksu.

Obok hal, wież i basenów z wodą do moczenia drewna znajdowały się tu magazyny, w których gromadzono materiały i osprzęt przydatny na galerach: belki, narzędzia, wiosła, broń – kusze, strzały, lance, kosy, kolubryny, topory, dzbany z niegaszonym wapnem do oślepiania przeciwników atakujących podczas abordażu, inne z mydłem, na którym mieli się ślizgać żeglarze wroga, jeszcze inne ze smołą do wzniecania pożarów na ich statkach – podłużne tarcze, które umieszczano po bokach galery, żeby chronić wioślarzy w czasie walki, skóry, którymi pokrywano kadłub, żeby nieprzyjaciel nie mógł go podpalić, żagle, chorągwie, gwoździe, łańcuchy, kotwice, maszty, lampy i mnóstwo innych przedmiotów.

Zabudowania stoczni wznosiły się na krańcu Barcelony przeciwległym do miejsca, gdzie stały kościół Matki Boskiej Morskiej i klasztor Franciszkanów. Mnichów chroniły stare mury miasta, ale stocznie dopiero czekały na fortyfikacje, które nakazał zbudować Piotr IV. Dużo jeszcze brakowało do realizacji tego planu, tak jak brakowało pieniędzy potrzebnych do kontynuowania robót przy murach mających otoczyć nową dzielnicę El Raval.

Matka nie odprowadziła Hugona do stoczni.

– Jesteś już mężczyzną, synu. Pamiętaj o ojcu.

Pożegnała się wyprostowana, udając surowość. Wbrew sobie trzymała się w odległości dwóch kroków od syna i błagała niebiosa, by micer Arnau jak najszybciej go zabrał, żeby mogła ukryć przed chłopcem łzy. Arnau zrozumiał i lekko szturchnął Hugona w plecy.

– Będziesz ją widywał – tłumaczył chłopakowi, który szedł, cały czas oglądając się za siebie.

Po kilku dniach, kiedy Hugo przywykł już do nowego otoczenia, pobiegł do miasta, żeby zobaczyć się z matką. Micer Arnau wyjaśnił mu, że pracuje jako służąca w domu pewnego rękawicznika, na ulicy Canals, przy kanale nawadniającym na tyłach kościoła Matki Boskiej Morskiej.

– Skoro to jest twój syn, to niech cię stąd zabiera – zareagowała grubiańsko żona rękawicznika na nieśmiałe tłumaczenia Antoniny, gdy zaskoczyła ją, jak ściskała się z Hugonem w drzwiach. – Do niczego się nie nadajesz, znasz się tylko na rybach, na niczym więcej. Nigdy nie pracowałaś w bogatym domu. Ty…! – Wskazała palcem na chłopca. – Wynoś się stąd! – krzyknęła i czekała, świdrując go wzrokiem.

Chłopak usłuchał prośby wyrażonej w dziwnym spojrzeniu matki i odszedł, smutny z powodu bezsilności bijącej z jej oczu, do niedawna zawsze wesołych i pełnych nadziei. Antonina patrzyła, jak syn się oddala. Nie uszedł daleko, kiedy usłyszał, jak żona rękawicznika łaja jego matkę; głos kobiety odbijał się echem w uliczce mimo zamkniętych drzwi domu. Rozpłakał się.

Nadal przychodził na Canals w nadziei, że zobaczy matkę. Za drugim razem stanął w pobliżu domu, ale nie miał gdzie się schować w uliczce ze stłoczonymi budynkami.

– Co tu robisz, smarkaczu?! – wrzasnęła na niego jakaś kobieta z okna na piętrze. – Zamierzasz coś ukraść? Wynocha!

Oddalił się szybkim krokiem ze strachu, że krzyki wywabią z domu żonę rękawicznika i matce znów się oberwie.

Od tamtego czasu tylko przechadzał się po ulicy Canals, jakby dokądś szedł albo skądś wracał; zatrzymywał się na tak długo, jak to było możliwe, przed domem rękawicznika i nucił melodię, którą zawsze gwizdał ojciec. Nigdy nie udało mu się jednak zobaczyć matki.

Odchodził, pocieszony myślą, że spotka ją w niedzielę na mszy, i szedł do dzielnicy La Ribera, by znaleźć micer Arnaua w kościele Matki Boskiej Morskiej albo w jego domu wciśniętym między inne zajmowane przez ludzi morza, albo w kantorze, do którego starzec zaglądał coraz rzadziej, bo pozostawił zarządzanie swoim pracownikom. Jeśli go tam nie było, szukał na ulicach. Zazwyczaj znajdował go w którymś z tych miejsc. Mieszkańcy La Ribery dobrze znali Arnaua Estanyola, większość z nich go ceniła. Wystarczyło o niego zapytać, w piekarni przy ulicy Ample, w jatce przy ulicy Mar, w jednym z dwóch sklepów rybnych albo w zakładzie serowarskim.

W tym czasie dowiedział się, że micer Arnau ma żonę imieniem Mar – „córka bastaixa”, mówił o niej starzec z dumą – a także syna Bernata, trochę starszego od Hugona.

– Masz dwanaście lat? – zapytał Arnau, kiedy Hugo kolejny raz podał mu swój wiek. – Bernat skończył szesnaście. Teraz jest w konsulacie w Aleksandrii, uczy się handlu i żeglarstwa. Myślę, że niedługo wróci do domu. Ja już nie chcę się zajmować interesami. Jestem stary!

– Nie mówcie tak…

– Nie dyskutuj – przerwał mu Arnau.

Chłopiec nie dyskutował, przytaknął i dalej szedł przy starcu, który opierał się na jego ramieniu. Lubił, kiedy micer Arnau to robił. Gdy mijający ich ludzie okazywali im szacunek, czuł, że jest ważny, bawiło go nawet odpowiadanie na powitania. Czasami robił to tak przesadnie, że przy ukłonie tracił równowagę.

– Przed nikim nie należy zginać karku – doradził mu któregoś dnia Arnau.

Hugo nie odpowiedział. Arnau czekał, bo znał go na tyle dobrze, by wiedzieć, że się odezwie.

– Wy możecie się nie kłaniać, bo jesteście szanowanym człowiekiem. Ale ja…

– Jeśli udało mi się zostać szanowanym człowiekiem, to może właśnie dlatego, że nigdy przed nikim nie zginałem karku.

Tym razem Hugo nie odpowiedział, ale Arnau już nie zwracał na niego uwagi; wrócił myślami do dnia, w którym przeszedł na kolanach salon w domu Puigów i ucałował stopy Margaridy. Puigowie, krewni Estanyolów, wynoszący się nad innych bogacze, upokorzyli Arnaua i jego ojca, Bernata, który z ich winy skończył na szubienicy, powieszony na placu Blat jak zwykły przestępca. Margarida darzyła go ślepą nienawiścią. Już na samą myśl o tej kobiecie po plecach Arnaua przebiegał dreszcz. Od tamtej pory nigdy o nich nie słyszał.

Tamtego styczniowego dnia 1387 roku, kiedy dochodzili do kościoła Matki Boskiej Morskiej, widok jakiegoś ubogiego człowieka, zapewne żeglarza, który złożył im przesadnie głęboki ukłon, przypomniał Hugonowi radę, jakiej udzielił mu Arnau. Uśmiechnął się. „Przed nikim nie należy zginać karku”. Ileż to zniewag i kopniaków zaliczył wyłącznie dlatego, że poszedł za tą radą! Ale micer Arnau miał rację: po każdej bójce chłopcy ze stoczni okazywali mu coraz większy respekt, nawet jeśli oberwał, jak to najczęściej bywało, kiedy stawiał się starszym od siebie.

Przechodzili przez plac Llulla, na tyłach placu Born i kościoła Matki Boskiej Morskiej, gdy w oddali rozległ się dźwięk dzwonów. Arnau przystanął, jak wielu innych. Nie było to bicie na alarm.

– Obwieszczają śmierć – szepnął starzec z przymkniętymi oczami. – Umarł król Piotr.

Ledwie wypowiedział te słowa, ogłuszył ich dźwięk dzwonów kościoła Matki Boskiej Morskiej. Potem odezwały się te od Świętych Justa i Pastora, od Świętej Klary i z klasztoru franciszkanów… Po chwili dzwoniły zmarłemu wszystkie dzwony w Barcelonie i okolicach.

– Król…! – potwierdzały okrzyki na ulicach. – Umarł król!

Hugo zauważył niepokój na twarzy micer Arnaua. Starzec utkwił zmęczone szkliste spojrzenie w jakimś punkcie u wjazdu na plac Born. Chłopiec źle zinterpretował jego smutek.

– Poważaliście króla Piotra? – spytał.

Arnau skrzywił się i zaprzeczył ruchem głowy. Ożenił mnie ze żmiją, swoją wychowanką, bardzo złą kobietą, mógłby odpowiedzieć.

– A jego syna? – wypytywał go dalej chłopiec.

– Księcia Jana?

Doprowadził do śmierci jednego z najlepszych ludzi na tym świecie, chciał powiedzieć Arnau. Przypomniał sobie płonącego na stosie Hasdaia. Człowieka, który uratował mu życie po tym, jak on uratował życie jego dzieci. Żyda, który go przygarnął i dzięki któremu stał się bogaty. Upłynęło już tyle lat…

– To zły człowiek – odparł.

Niesłusznie skazał trzech prawych mężczyzn, którzy poświęcili się dla swoich bliskich i dla wspólnoty, dodał w duchu.

Westchnął i mocno wsparł się na Hugonie.

– Wracajmy do domu – poprosił, widząc zamieszanie spowodowane biciem dzwonów. Ludzie krzyczeli i biegali w tę i we w tę. – Obawiam się, że przez kilka najbliższych dni, może tygodni, Barcelona będzie przeżywać ciężkie chwile.

– Dlaczego? – zapytał Hugo, czując na ramieniu ciężar starca. Wyprostował się w oczekiwaniu na odpowiedź, ale jej nie otrzymał. – Dlaczego mówicie, że będziemy przeżywać trudne chwile? – powtórzył kilka kroków dalej.

– Parę dni temu królowa Sybilla uciekła z pałacu wraz z krewnymi i dworem – wyjaśnił Arnau. – Kiedy nabrała pewności, że jej mąż umrze…

– Opuściła króla? – zdziwił się chłopiec.

– Nie przerywaj – upomniał go starzec. – Uciekła, bo boi się zemsty księcia… nowego króla Jana – poprawił się. – Królowa nigdy nie miała krzty szacunku dla pasierba, a ten obwiniał ją o wszystkie swoje nieszczęścia, o izolowanie go od ojca, o jego wrogi stosunek. W zeszłym roku król Piotr pozbawił go tytułu i honorów należnych królewskiemu namiestnikowi, a to wielkie upokorzenie dla następcy tronu. Na pewno zechce się zemścić, będą represje.

Dzień po śmierci Piotra IV wierni pogrążyli się w żałobie, żałobą okrył się też cały Kościół. Zapanowało ogólne przygnębienie. Hugo słuchał niedzielnej mszy razem z matką. Były to jedyne chwile swobody, na jakie pozwalał Antoninie rękawicznik z ulicy Canals. Chłopiec zobaczył micer Arnaua, który stał w tłumie, zgarbiony, lecz stał, jak oni, jak malutcy. Hugo spojrzał na Najświętszą Panienkę. Micer Arnau twierdził, że się uśmiecha. On tego nie widział, lecz starzec obstawał przy swoim, więc chodzili do kościoła o różnych porach, żeby modlić się i patrzeć na figurkę.

Do Hugona Matka Boska Morska nigdy się nie uśmiechała, ale nie przeszkadzało mu to w zanoszeniu do niej modlitw i proszeniu jej o wstawiennictwo: za matkę, żeby odeszła od rękawicznika, była szczęśliwa, znowu się śmiała i kochała go jak dawniej; żeby mogli zamieszkać razem z Arsendą. Modlił się za ojca, modlił się o zdrowie dla micer Arnaua i wolność dla Genueńczyka. Wolność… Zawahał się. Jeśli go uwolnią, wróci do Genui i nie wyszkoli mnie na mistrza szkutniczego, pomyślał, walcząc z wyrzutami sumienia. Mimo to wstaw się za nim, Pani, by odzyskał wolność, zdecydował się wreszcie.

Kiedy długa msza dobiegła końca, Hugo i Antonina nie przeznaczyli tym razem chwili, jaką dla siebie mieli, na rozmowę i uściski, ich uwagę pochłonęły bowiem plotki. Na placu, gdzie wznosiła się wspaniała fasada kościoła z płaskorzeźbami z brązu upamiętniającymi bastaixos, którzy pomagali w budowie świątyni, Hugo znowu dostrzegł micer Arnaua, nie zdołał jednak do niego podejść. Ludzie spragnieni nowin otaczali jego i innych notabli, którzy zamiast udać się do katedry, przyszli do kościoła Matki Boskiej Morskiej i teraz znaleźli się w centrum zainteresowania parafian.

Dowiedział się, że królowa Sybilla, która uciekła do zamku Sant Martí Sarroca, dwa dni drogi od Barcelony, negocjuje warunki poddania siebie i swoich ludzi infantowi Marcinowi, bratu króla Jana. Usłyszeli również, że nowy monarcha przebywa w Gironie i choć jest bardzo chory, to podobno kiedy tylko otrzymał wiadomość o śmierci ojca, wyruszył do Barcelony. Ludzie rozprawiali, snuli rozmaite domysły. Hugo pilnie nadstawiał ucha.

– Synku! – zawołała go Antonina. – Muszę…

Nie skończyła zdania, bo Hugo, nie zważając na plotki, objął ją i wtulił głowę w jej piersi.

– Muszę iść – przypomniała mu, uciekając wzrokiem przed lubieżnymi spojrzeniami niektórych mężczyzn.

Wielu mieszkańców La Ribery znało sytuację, w jakiej Antonina znalazła się po śmierci męża. Mało kto dostrzegał jej podkrążone oczy, zmarszczki, które zaczęły żłobić jej twarz, zaczerwienione dłonie. Nadal była piękną, niezwykle zmysłową kobietą.

Delikatnie uwolniła się z objęć syna, kucnęła przed nim i łagodnie ujęła w dłonie jego twarz.

– Spotkamy się w następną niedzielę. Nie płacz – próbowała mu dodać otuchy, widząc, jak wygina mu się dolna warga i drży broda. – Bądź silny i dużo pracuj.

Patrzył przez chwilę na tłum, w którym zniknęła, jakby czekał, aż znowu ją zobaczy. W końcu zacisnął usta i ponownie skierował wzrok w miejsce, gdzie otoczony ludźmi stał micer Arnau. Zdał sobie sprawę, że ma ściśnięte gardło i wilgotne oczy. Postanowił odejść. Jutro się z nim zobaczę, pomyślał.

Ale tak się nie stało. Następnego dnia kilkakrotnie uwalniał się od nauk i kuli Genueńczyka i szukał micer Arnaua, nie mógł go jednak znaleźć.

– Nie ma go, chłopcze – powiedziała służąca Juana.

Nikt nie potrafił udzielić mu żadnej informacji.

– Jest na spotkaniu Rady Stu⁴ – oznajmiła Mar, powiadomiona przez służącą o wizycie Hugona.

– Dziękuję, pani – odparł onieśmielony. – Kiedy wróci…

– Nie martw się, wie, że tu byłeś. Powiedziałyśmy mu. Mówił, żebym cię przeprosiła. Bardzo cię ceni, ale nastały ciężkie czasy – usprawiedliwiała się, powtarzając słowa męża.

Hugo zdawał sobie sprawę, że dla Barcelony i całej Katalonii rzeczywiście nastały ciężkie czasy. Słyszał o tym w stoczniach, gdzie prace uległy spowolnieniu, bo majstrowie i czeladnicy zajmowali się głównie komentowaniem pogłosek.

– Już jest w Barcelonie – obwieścił któregoś dnia jeden z traczy, mając na myśli króla Jana.

– Ale ciężko zachorował! – wykrzyknął inny.

– Mówią, że królowa Sybilla rzuciła na niego urok. Dlatego tak ciężko choruje.

– Królową uwięziono.

– Jej dwór również. I doradców króla Piotra. Wszystkich uwięziono.

– Poddają ich torturom – dobiegł głos od strony palenisk pełnych rozżarzonych węgli, gdzie parą wodną zmiękczano deski, by dały się wygiąć.

– Niemożliwe! – wykrzyknął ktoś. – Prawo tego zabrania. Najpierw muszą ich osądzić.

A jednak tak właśnie było. Kilka dni później paru majstrów potwierdziło, że król Jan i jego ministrowie mimo sprzeciwu sędziów i rajców miejskich wydali polecenie, by zatrzymanych poddano torturom. Komentarze ucichły. W olbrzymich halach stoczni znowu rozbrzmiewały odgłosy pił, siekier i młotów, ale nie był to żwawy rytm, do jakiego wszyscy przywykli.

– Nie powinniśmy na to pozwalać! – zawołał ktoś, przerywając milczenie.

Hugo zacisnął z całej siły palce na kuli Genueńczyka, jakby w ten sposób chciał się przyłączyć do narastającego buntu.

– Król musi przestrzegać praw! – dobiegł głos z innej strony.

Nikt jednak nie ośmielił się nic zrobić.

Królową Sybillę torturowano do czasu, aż wycieńczona i zastraszona oddała królowi Janowi wszystkie ziemie, zamki i inne należące do niej dobra. Monarcha ułaskawił żonę ojca i jej brata, Bernarda z Fortiá, a także hrabiego Pallars, nie przerwał jednak procesów przeciwko pozostałym zatrzymanym.

I jakby chcąc jeszcze bardziej zastraszyć notabli, rajców, sędziów i zwykłych ludzi, nakazał, by ścięto publicznie Berenguera z Abelli, ministra króla Piotra, oraz Bartolomé z Limes, jednego z rycerzy, którzy uciekli z królową.

Barcelona nadal nie burzyła się przeciwko nowemu królowi. Miasto żyło zastraszone. Hugo przekonał się o tym na placu Palau, szerokiej esplanadzie między plażą, giełdą towarową i składem pszenicy, dokąd docierał szum morza na przekór apatii setek barcelończyków zgromadzonych, by obejrzeć ścięcie dwóch mężczyzn, których jedyną winą była lojalność wobec swojego monarchy. Hugo szukał Arnaua w tłumie ludzi zebranych wokół szafotu, wysokiego drewnianego podium z pniem katowskim na poczesnym miejscu, które otaczali teraz żołnierze króla Jana. Nie znalazł go, ale wiedział, że tam jest. Zobaczył za to rajców miejskich; byli poważni, ubrani na czarno, podobnie jak członkowie Rady Stu, cechmistrzowie poszczególnych bractw, kapłani, proboszczowie i prepozyci… Wielu stało w milczeniu, inni rozmawiali ściszonymi głosami. Większość spuściła wzrok, jakby czuli się winni i bali się, że ktoś ich oskarży.

Hugo przecisnął się między zebranymi. Nie napotkał przeszkód jak podczas innych egzekucji, kiedy gapie tłoczyli się i popychali, żeby stanąć jak najbliżej straceńca. Skazańców nie powitały krzyki i wyzwiska, jak to było w zwyczaju. Chłopiec znalazł się niespodziewanie w pierwszym rzędzie. Zebrani wokół szafotu cofali się, w miarę jak orszak wchodził na podium. Jakaś kobieta chwyciła Hugona za ramiona i ustawiła przed sobą niczym tarczę, lecz uwolnił się z jej rąk. W tym czasie ksiądz czynił w powietrzu znak krzyża przed obliczem mężczyzny, który zachował pełną godności wyniosłość, choć jego wykwintne szaty były brudne i podarte. Na podium za oskarżonymi, zwróceni twarzą do publiczności, stali w szeregu strażnicy i kilku nowych ministrów, którzy podjęli się rządzenia królestwem.

Herold odczytał zarzuty. Ludzie słuchali tych kłamstw coraz bardziej wystraszeni. Egzekucja odbyła się szybko i sprawnie. Zakrwawiona głowa Berenguera z Abelli spadła do worka, podczas gdy jego nogi jeszcze przez kilka sekund wierzgały w konwulsjach na oczach wstrząśniętych widzów. Dopiero wtedy Hugo zobaczył Arnaua. Stał po przeciwnej stronie, daleko od niego.

– Micer Arnau…

Powiedział to do siebie, ale te dwa słowa zadźwięczały donośnie w przerażającej ciszy będącej odpowiedzią na śmierć barcelońskiego szlachcica. Chłopiec podskoczył zdumiony, wyglądało jednak na to, że nikt nie zwrócił na niego uwagi. Ksiądz był teraz zajęty rycerzem; w tym czasie wynoszono ciało i głowę Berenguera z Abelli. Hugo minął szafot, przecinając pustą przestrzeń między szpalerem widzów i żołnierzami, żeby podejść do Arnaua. Chciał mu coś powiedzieć, ale zauważył, że starzec stoi nieruchomo, ze wzrokiem wbitym w jednego z wielmożów, którzy towarzyszyli nowym ministrom.

– Micer Arnau…

Nie dostał odpowiedzi.

Herold odczytywał zarzuty wobec rycerza Bartolomé z Limes.

Hugo odwrócił się w stronę, w którą spoglądał starzec. Od razu ją dostrzegł. Zgrzybiała starucha otwierała szeroko usta, chwytając powietrze, którego zdawało się jej brakować, i bezskutecznie próbowała unieść się w lektyce trzymanej przez służących, nagle zaniepokojonych pobudzeniem swej pani.

Dreszcz przeszedł Hugonowi po plecach, kiedy dostrzegł złość malującą się na jej wykrzywionej twarzy. Cofnął się o krok i wpadł na Arnaua. Wyczuł, że starzec jest spięty.

Incydent z kobietą w lektyce opóźnił egzekucję. Herold zakończył odczytywanie zarzutów. Ktoś przybliżył ucho do suchych, zsiniałych warg staruszki i powiódł wzrokiem za kościstym palcem, który celował w Arnaua. Ten ktoś podszedł następnie do podium i gestem ręki przywołał kierującego egzekucją ministra, starszego szlachcica z gęstą czarną brodą, wysokiego i krzepkiego, odzianego w bogaty strój z czerwonego jedwabiu i obwieszonego złotem.

– Co się dzieje? – zapytał Hugo micer Arnaua, nie odwracając się do niego, wpatrzony w ministra, który przykucnął na brzegu podwyższenia.

Starzec nadal nie odpowiadał.

Minister wyprostował się. On również wbił wzrok w Arnaua, podobnie jak wielu zebranych. Nakazał kontynuować egzekucję. Rycerz z Limes padł na kolana przed pniem z taką samą godnością jak jego poprzednik. Tłum – także i Hugo – znów skupił uwagę na kacie i toporze wzniesionym nad szyją skazańca. Tylko Arnau widział, jak minister wzywa dyskretnie jednego z dowódców i przekazuje mu jakąś informację.

– Margarida Puig – szepnął starzec.

Patrzył na mężczyznę zbliżającego się z grupką gwardzistów. Wydobyli miecze z pochew, podnieceni, jakby mieli natrzeć na niezwyciężonego bohatera. Nie ulegało wątpliwości, że staruchę utrzymywała przy życiu nienawiść.

Głowa rycerza sturlała się do worka. W tym czasie gwardziści z uniesionymi mieczami przepychali się przez tłum gapiów. Kilka kobiet zaczęło krzyczeć. Nikt nie stawiał oporu.

– Biegnij do domu i powiedz mojej żonie, że wrócili Puigowie i że zabierają mnie do więzienia – poprosił starzec, potrząsając Hugonem, by odwrócić jego uwagę od szafotu. – Niech szuka pomocy.

– Jak to?

– I niech bardzo uważa…! – krzyknął jeszcze.

Hugo pokręcił głową. Nic z tego nie rozumiał.

– Idź… – Arnau nie zdążył powtórzyć polecenia. Gwardziści rzucili się na niego i choć ten bezbronny człowiek nie uczynił niczego, by ich powstrzymać, dostał kilka ciosów, które na moment go oszołomiły.

Chłopiec z przerażeniem i niedowierzaniem patrzył, jak okładają staruszka. Nikt nie reagował! Ludzie się rozstąpili, robiąc im miejsce. Hugo zrozumiał, że nikt nie ma zamiaru wystąpić w obronie micer Arnaua, więc sam rzucił się na najbliżej stojącego gwardzistę.

– Puśćcie go! – wrzasnął.

– Nie! – próbował go powstrzymać Arnau.

Hugo zdołał jednak zaskoczyć nieprzygotowanego na atak mężczyznę, tak że ten zachwiał się i upadł na ziemię.

– Dlaczego nim poniewieracie?! – wyrzucił z siebie wściekły chłopiec. Próbował zmobilizować otaczających ich barcelończyków, którzy trzymali się w bezpiecznej odległości. – Pozwolicie na to?! – krzyknął, zanim stawił czoła następnemu gwardziście.

– Hugonie… – próbował przeszkodzić mu starzec.

– Chłopcze, nie…! – dobiegł z tłumu czyjś krzyk.

Ciąg dalszy zdania zawisł w powietrzu. Straszliwy cios w plecy zadany mieczem na płask przez jednego z gwardzistów rzucił chłopca pod nogi innego, który poczęstował go kopniakiem w brzuch.

– To tylko dziecko! – zaprotestowała jedna z kobiet. – Na tym ma polegać waleczność wojsk króla Jana?

Jeden z gwardzistów wykonał gest, jakby chciał się na nią zamachnąć, ale dowódca powstrzymał go i kazał mu zaprowadzić Arnaua na szafot. Starzec zdołał jeszcze odwrócić głowę i zobaczyć, że protestująca kobieta klęka przy Hugonie, który leżał na ziemi zwinięty w kłębek, trzymając się rękami za brzuch. Jego twarz i zduszone jęki świadczyły o tym, jak bardzo cierpi.

– Arnau Estanyol! – wykrzyknął szlachcic w czerwieni i złocie, kiedy dowódca wepchnął starca na podwyższenie. – Zdrajca królestwa!

Dwaj rajcy miejscy, którzy podeszli do szafotu zaintrygowani zatrzymaniem człowieka tak znanego i szanowanego w całej Barcelonie, znieruchomieli, słysząc oskarżenie. Scena ta przyciągnęła uwagę gapiów, którzy już zaczynali się rozchodzić.

– Kto tak twierdzi? – zapytał mimo wszystko donośnym głosem jeden z nich, członek Rady Stu, starszy wiekiem farbiarz, odznaczający się wielkim brzuchem i równie wielkim tupetem.

Rajcy – możni i kupcy – spiorunowali wzrokiem swojego towarzysza za ton, jakim się odezwał. Przed chwilą z czystej zemsty ścięto dwóch szlachetnie urodzonych; królową Sybillę torturowano bez sądu; pozostali ministrowie króla Piotra i dworzanie wdowy stanęli przed trybunałem, ich życie zależało od kaprysu chorego monarchy, który twierdził, że rzucono na niego urok… Tymczasem ten pyszałkowaty farbiarz śmie się spierać z nowymi urzędnikami!

Na odpowiedź nie trzeba było długo czekać.

– Tak twierdzi król Jan! – oświadczył szlachcic stojący na szafocie. – I to w jego imieniu przemawiam ja, Genís Puig, hrabia Navarcles, kapitan generalny wojsk królewskich.

Farbiarz spuścił wielką głowę.

– Arnau Estanyol! – powtórzył szlachcic. – Złodziej i lichwiarz! Heretyk! Zbiegł spod władzy Świętej Inkwizycji! Zdradził króla! Zdradził Katalonię!

Złość, z jaką wykrzyczał oskarżenie o zdradę, sprawiła, że barcelończycy odsunęli się od podwyższenia. Wielu zadawało sobie pytanie, czy to możliwe. Hrabia nie miał prawa tego robić.

– Skazuję cię na śmierć przez ścięcie! Wszystkie twoje dobra zostają skonfiskowane.

Rozległ się pomruk dezaprobaty. Hrabia Navarcles rozkazał gwardzistom broniącym dostępu do szafotu, by obnażyli miecze.

– Bydlak! – Hugo znowu znalazł się na ziemi niczyjej, pomiędzy ciżbą a gwardzistami. – Parszywy pies!

Do krzyków chłopca dołączył nieoczekiwanie przenikliwy niezrozumiały skowyt kobiety, która torowała sobie drogę w tłumie. Była to Mar; ktoś musiał jej donieść o tym, co się wydarzyło.

– Zatrzymać ją! – rozkazał dowódca.

Na widok wzburzonej, krzyczącej i wyrywającej się z rąk gwardzistów małżonki Arnau pierwszy raz spróbował stawić opór swoim prześladowcom. Genís Puig osobiście, z odrazą, jakby miał do czynienia ze zwierzęciem, wymierzył mu mocny policzek, który powalił starca na ziemię. Kilku możnych zareagowało śmiechem.

– Kanalia! – wrzasnął Hugo, tym razem w stronę staruchy w lektyce. Uśmiechała się bezzębnymi zaślinionymi ustami, widząc Arnaua leżącego na deskach podwyższenia.

– Uciszcie tego narwańca! – rozkazał dowódca. – Bo jak nie, to…

Wyzwiska, jakimi Hugo obrzucił tę, którą uważał za sprawczynię zatrzymania Arnaua, uniemożliwiły dokończenie groźby.

– Łajdaczka! Potwór! Podłe truchło!

– Jak śmiesz!

Spośród możnych wyłonił się niespodziewanie jakiś szlachetnie urodzony młodzieniec, niespełna dwudziestoletni postawny blondyn odziany w niebieski kaftan z jedwabnego adamaszku z kołnierzem obszytym futrem, w nogawicach i butach z miękkiej skóry ze srebrną sprzączką, przepasany szarfą, z mieczem u pasa. Podszedł do Hugona, nawet nie kładąc dłoni na rękojeści. Na jego niemal niezauważalny znak sługa i jeden z gwardzistów rzucili się na chłopaka i zaczęli okładać go kijami.

– Na kolana! – zażądał młodzieniec, kiedy skończyli.

Sługa zmusił sponiewieranego Hugona do klęknięcia i chwycił go za włosy, by trzymał prosto głowę. Po twarzy chłopca spływała krew.

– Proś o wybaczenie – zażądał szlachcic.

Hugonowi wydawało się, że za niebieskawą plamą, którą miał przed sobą, dostrzega przymkniętymi z powodu opuchlizny oczami rozmazaną postać Arnaua na szafocie. Zachęcał go do dalszego oporu? Splunął. Śliną i krwią.

Młody szlachcic chwycił za miecz.

– Dość!

Rozkaz padł z ust Margaridy Puig. Hrabia Navarcles zrozumiał względy, którymi kierowała się jego ciotka. Ten mały obdartus miałby pomieszać im szyki i przeszkodzić w zemście, którą umożliwiło szczęśliwe zrządzenie losu? A jeśli tłum powstanie przeciw nim z powodu chłopaka? Arnau należał do miejscowych notabli, jego egzekucja musiała się odbyć natychmiast. Jeśli wtrącą się rajcy, wszystko przepadnie, a przecież całe lata czekali na ten moment. Nieważne, co powie król – znajdą argumenty, żeby go przekonać.

– Puścić go! – rozkazał hrabia. – Nie słyszałeś? – powtórzył, widząc, że jego bratanek wykonał ruch, jakby chciał dobyć miecza.

– Następnym razem nie będziesz miał tyle szczęścia, słowo Rogera Puiga – zagroził młody szlachcic, po czym ostentacyjnie rozwarł dłoń i miecz wsunął się z powrotem do pochwy.

Kiedy odszedł, dwóch bastaixos podbiegło do Hugona, żeby go podnieść. Chcieli go zabrać, ale chłopak stawił opór.

– Arnau – wybełkotał.

Zrozumieli. Stanęli z nim w pierwszym rzędzie, trzymając go pod pachy. Nie zobaczył Arnaua. Nie udało mu się otworzyć oczu ani obetrzeć krwi, która pokrywała mu twarz i przesłaniała mgłą to, co mógłby ujrzeć, wyostrzył jednak pozostałe zmysły. Usłyszał świst i uderzenie w pień, jakby wiotka szyja starca była jedwabną nicią rozciągniętą na drodze topora. Słyszał ciszę, wyczuł woń ludzkiego strachu zmieszaną z dobiegającym od strony morza zapachem słonego powietrza. Czuł drżenie bastaixos, słyszał ich przerywany oddech. Rozdzierający krzyk Mar uniósł się do nieba. Zakręciło mu się w głowie, było to jednak niemal przyjemne odczucie w porównaniu z cierpieniem spowodowanym odniesionymi ranami. Odpłynął.

2

Uśmiech malujący się na okrągłym obliczu Juana Nawarczyka w najmniejszym stopniu nie złagodził bólu, jaki Hugo poczuł po przebudzeniu. Poruszył ręką i usłyszał swój jęk, jakby wydał go z siebie ktoś inny.

– Nie powinieneś się ruszać – poradził mu Nawarczyk. – Masz przed sobą kilka ciężkich dni, ale żyd mówi, że kości są całe. Miałeś szczęście.

Hugo uświadomił sobie swoją sytuację: bandaże unieruchomiły mu nogę i rękę, inny, przewiązany w poprzek twarzy, zakrywał mu oko. Przypomniał sobie szafot, egzekucję…

– Micer…?

Z powodu palącej suchości w gardle nie był w stanie powiedzieć nic więcej.

Nawarczyk podsunął mu do ust kubek z wodą i spróbował go ostrożnie napoić. Nie wyszło mu, denerwował się na myśl o tym, że będzie musiał wytłumaczyć chłopakowi, co stało się z jego przyjacielem.

– Micer Arnau? – odezwał się Hugo, pokasłując.

Mężczyzna nie miał ochoty odpowiadać; pogładził chłopaka po brudnych włosach. Hugo nie chciał przyjąć wody, starał się zaciskać usta. Tylko drżenie brody wskazywało na dodatkowe cierpienie, które nakładało się na ból spowodowany ranami.

Był tu tylko raz, pierwszego dnia pracy w stoczni, kiedy Arnau przedstawił go Nawarczykowi. Rozpoznał ten dom. Powinien w nim mieszkać zarządca stoczni, ten jednak posiadał okazałą kamienicę przy placu Świętego Jakuba, więc zajmował go jego pomocnik. Stocznia była olbrzymia, natomiast dom malutki, parterowy, podobnie jak okoliczne składy i sklepy, złożony z dwóch izb i pomieszczenia przeznaczonego na kuchnię i jadalnię. Mieszkali tu Nawarczyk z żoną i dwiema małymi córkami, a do tego dwa psy, które wypuszczali na noc, żeby pilnowały obejścia.

Hugo dochodził do siebie w kącie jadalni, na sienniku ułożonym na pryczy, którą zbili dla niego stoczniowi cieśle. Podczas rekonwalescencji mógł przypatrywać się córkom Nawarczyka; urodziwe dziewczynki biegały po całym domu, nie zbliżały się jednak do miejsca, w którym leżał. Niejednokrotnie przyłapywał je na tym, że szepczą między sobą, zerkając na niego kątem oka. Nurtowało go, czy zabroniono im się do niego odzywać. Doglądała go ich matka, żona Nawarczyka, w nielicznych wolnych chwilach, kiedy mogła mu poświęcić trochę czasu.

Jedynym zajęciem Hugona było głaskanie po łbach psów, które zwykle przy nim siedziały. Kiedy odsuwał rękę i owładnięty poczuciem winy, zaciskał mocno usta, któryś z nich natychmiast kładł pysk na pryczy i skomlał, jakby dzielił targającą chłopakiem udrękę. Dlaczego wykrzyknąłem imię micer Arnaua przy szafocie? – zadawał sobie pytanie. Gdybym tego nie zrobił, wciąż by żył. Liźnięcia psów po twarzy łagodziły jego żal. Znali się dobrze. Z matką i micer Arnauem widywał się za dnia, ale żeby spotykać się z siostrą, musiał przezwyciężyć strach i zaprzyjaźnić się z tymi zwierzętami, by nocą, po pracy, pozwalały mu przeskakiwać przez ogrodzenie stoczniowego dziedzińca. Kosztem części swojego wiktu, ochłap po ochłapie, zdołał się zbratać z psami. Z czasem jedzenie zastąpiły pieszczoty i zabawa. Psy nigdy go nie zdradziły.

Niektórzy z chłopców noszących kule za genueńskimi więźniami chcieli odwiedzić Hugona, zafascynowani ubarwionymi opowieściami o jego zachowaniu przy szafocie, ale żona Nawarczyka bez ceregieli zatrzaskiwała im przed nosem drzwi. Nie mógł się cieszyć obecnością rówieśników, którzy liczyli, że opowie im, jak rzucił wyzwanie temu ubranemu na niebiesko szlachcicowi, za to zaskakująco często odwiedzał go Genueńczyk.

– Nikt nie nosi kuli tak dobrze jak ty – powiedział z charakterystycznym włoskim akcentem podczas pierwszej wizyty. Tłumaczył się, jakby nie miał prawa go odwiedzać. – Z innymi nie da się pracować.

Mistrz kładł kulę na podłodze, siadał przy chłopaku na krześle i po obejrzeniu jego ran i wyrażeniu radości z powodu postępów w gojeniu – choć nawet nie pytał Hugona o samopoczucie – z uporem udzielał mu dalszych lekcji.

– Kiedy wrócę do ojczyzny, co, mam nadzieję, nastąpi niedługo, nie będziesz miał już możliwości nauczyć się tego, co chcę ci przekazać. Katalońscy mistrzowie nie umywają się do tych z Genui! – Podniósł zaciśniętą pięść i wymachując nią zadzierzyście, dodał: – Jak myślisz, dlaczego twój król nas tu zatrzymuje?

Podczas swoich wizyt Genueńczyk opowiadał chłopakowi o różnych rodzajach drewna.

– To z dębów szypułkowych i ostrolistnych jest najbardziej wytrzymałe, najlepsze do budowy części narażonych na największe przeciążenie, jak kadłub statku, kil, rumple… Z topoli i sosny robi się deski, takielunek, reje…

Potem wyjaśnił mu, jak je odróżniać, jak ich używać i jak je obrabiać, jak ciąć, a co najważniejsze, kiedy to robić.

– Drzewa muszą być ścinane podczas odpowiedniej fazy księżyca – pouczał. – Liściaste podczas księżyca malejącego, iglaste podczas nowiu.

W tych momentach Hugo nie tylko zapominał o losie micer Arnaua i o swoich ranach, ale puszczał wodze fantazji; wyobrażał sobie, że jest wybitnym szkutnikiem i cieszy się szacunkiem jak Genueńczyk, poważany mimo żelaznej kuli u nogi. Marzył, żeby mieszkać w porządnym domu, założyć rodzinę, żeby witano go na ulicy, żeby mieć pieniądze i pomóc matce. Przede wszystkim o tym, by zwrócić jej wolność i uśmiech, którego ją pozbawiono. Tak bardzo chciałby móc pójść do tamtego domu przy ulicy Canals, wyważyć drzwi i zabrać matkę, nie zważając na krzyki rękawicznika i jego żony!

Pragnął wreszcie wstać z łóżka i wrócić do pracy, a tymczasem słuchał opowieści mistrza o duszku, który zawsze towarzyszy szkutnikom przy budowie statków.

– Piccin, piccin, piccin – powiedział Genueńczyk, podnosząc do oczu środkowy palec i kciuk, jakby chciał dostrzec trzymane między nimi ziarnko piasku.

– Duszek? – zainteresował się Hugo i usiadł na pryczy.

– Otóż to, duszek, którego nikt nie może zobaczyć. Jeśli jest w dobrym humorze i jeśli się go nie drażni, statek będzie dobrze pływał. Jeśli się jednak rozzłości…

– A co go może rozzłościć?

– Myślę, że ślamazarność. – Genueńczyk ściszył głos, jakby wyjawiał jakiś sekret. – Jestem jednak pewien, że najbardziej rozjuszają go zarozumiali majstrowie, którzy lekceważą swoje rzemiosło i niebezpieczeństwa morza.

Nocami, kiedy psy pilnowały stoczni i nikt mu nie towarzyszył, a chrapanie Nawarczyka groziło zburzeniem wielkich wznoszących się ku niebu kolumn, Hugo wracał myślami do micer Arnaua. Zastanawiał się, kim był szlachcic, który oskarżył starca o zdradę i kazał go stracić, bez procesu, na miejscu.

– Byli zaciekłymi wrogami – wyjaśnił mu któregoś dnia Nawarczyk.

Hugo nie miał odwagi drążyć tematu, ale Genueńczyk przysłuchujący się z uwagą rozmowie zapytał:

– Micer Arnau miał wrogów?

– Owszem. Przed laty doprowadził Puigów do ruiny. Dlatego go znienawidzili.

– Musiał mieć ku temu jakiś powód – wtrącił Hugo na usprawiedliwienie starca.

– Z pewnością. Arnau był dobrym człowiekiem, więc nie wyobrażam sobie, żeby…

– Kiedy to było? – dopytywał się Genueńczyk, rozkładając ręce.

– Oj, dawno temu! Genís Puig jest synem jednego z Puigów, którym naraził się Arnau. Musiał wrócić wraz z rodziną do Navarcles i prowadzić skromne życie. Jego protektorem stał się miejscowy pan, niejaki Bellera. Potem Puig poślubił jego córkę i stąd…

– Tak czy owak – przerwał mu Hugo – jak ten cały Puig mógł skazać micer Arnaua na śmierć bez procesu?

– Powiadają, że król nadal choruje i tak przejmuje się rzuconym na niego urokiem, że nawet nie zainteresował się egzekucją. Uznał działanie swojego ministra za słuszne: skoro ten twierdził, że Arnau jest zdrajcą, musiał mieć ku temu powód. Poza tym wszystkie dobra Arnaua zostały skonfiskowane na rzecz królewskiego skarbca, a to zawsze cieszy monarchów.

– Ten człowiek jest tak ważny, że może wpłynąć na wolę króla? – nie odpuszczał Genueńczyk.

– Na to wygląda. Dwa lata temu król Piotr chciał ukarać hrabiego Empúries za spór o jakieś ziemie. Hrabia wystawił do walki z wojskami monarchy własne oddziały. W dodatku, próbując kupić swoje bezpieczeństwo, zapłacił sześćdziesiąt tysięcy florenów Francuzom, żeby przyszli mu z pomocą. To książę Jan stawił czoła Francuzom i wyrzucił ich z Katalonii. Nikt nie wierzył, że mu się to uda, zważywszy na jego bojaźliwość. Ale tak naprawdę zwycięstwo zawdzięczał kapitanowi generalnemu Genisowi Puigowi, którego Jan mianował hrabią Navarcles. Od tamtej pory jest jego doradcą, przyjacielem i ministrem. Chodzą słuchy, że ani król, ani królowa nie będą podważali jego decyzji, a już na pewno nie publicznie.

– I to daje im prawo do wykonania wyroku na mieszkańcu Barcelony? – zdziwił się Genueńczyk.

– Tak. – Nawarczyk westchnął. – Mimo protestów sędziów i rajców stracono także rycerza i ministra króla Piotra. Królowa Sybilla była torturowana i odebrano jej całe mienie. Podobno król Jan nie potwierdzi darowizn, które poczynił za życia jego ojciec. Dla wielu właśnie to jest największym powodem do zmartwienia. Co ich obchodzi jakiś zgrzybiały starzec, który zabiegał o jałmużnę dla potrzebujących?

Hugo i Genueńczyk poruszyli się niespokojnie i jednocześnie spojrzeli zaskoczeni na Nawarczyka.

– Tak, zgrzybiały starzec, który zabiegał o jałmużnę – powtórzył. – Tak właśnie nazwali micer Arnaua niektórzy czcigodni obywatele tego miasta, kiedy zgłosiłem to samo zastrzeżenie co ty, Domenicu. Barcelona jest zastrachana, każdy dba wyłącznie o własne interesy.

– A doña Mar? – zainteresował się chłopak po chwili pełnego napięcia milczenia. Pomyślał, że skoro zarekwirowano wszystkie dobra micer Arnaua, wdowa znalazła się w trudnej sytuacji.

– Nic jej nie zostało, pozwolili jej zatrzymać jedynie to, co miała na sobie… poza butami. – Nawarczyk zmarszczył brwi i wzruszył ramionami. – Ci szubrawcy zostawili ją boso. Dlaczego zrobili coś takiego?

– Dokąd poszła? Gdzie teraz jest?

– Znalazła schronienie w domu bastaixos, krewnych swojego ojca. A właśnie! Jeden z nich pytał o ciebie w imieniu wdowy.

Po kilku dniach żydowski medyk, którego wezwał Juan Nawarczyk, pozwolił Hugonowi wstać i wrócić do pracy, pod warunkiem że będzie „oszczędzał siły”. Mimo tego zalecenia i wciąż jeszcze obolałej ręki – za to twarz miał już wolną od bandaży, naznaczoną jedynie blizną przy uchu, którą chwalił się przed innymi chłopcami – Hugo niezmordowanie dźwigał kulę Genueńczyka. W głowie rozbrzmiewały mu słowa, które mistrz powtarzał wielokrotnie podczas jego rekonwalescencji: „Jeżeli będziesz ciężko pracował, zostaniesz wybitnym mistrzem szkutniczym”.

Pewnej nocy, kiedy blask księżyca odbijał się od tafli morza i oświetlał pogrążone w ciemnościach miasto, Hugo poczuł potrzebę odwiedzenia siostry. Arsenda pewnie się o niego martwi; obiecał jej, że będzie przychodził regularnie, a od ostatniej wizyty minęło dużo czasu. Od dawna nie opuszczał terenu stoczni. Nie chodził nawet na mszę do Matki Boskiej Morskiej. „Najświętsza Panienka nie będzie miała ci tego za złe – uspokoił go Nawarczyk. – Jesteś unieruchomiony”. Nie taki był jednak prawdziwy powód. Hugo bał się tego, co mógłby zobaczyć na zewnątrz… Może tych szubrawców Puigów. A jeśli wpadnie na ulicy na tego w niebieskim? „Następnym razem nie będziesz miał tyle szczęścia”, ostrzegł go szlachcic przy szafocie. Na samo wspomnienie tych słów Hugonowi ściskał się żołądek. Zabiją go. Tak łatwo przyszło im pozbycie się micer Arnaua, a przecież on był wart znacznie mniej. Dobrze mu było tu, w stoczni, ze statkami, majstrami i zastępem chłopaków. Nawet ci starsi darzyli go szacunkiem i zazdrościli mu jego wyczynu. Kiedy odkładał kulę, rozglądał się, komu by pomóc.

– Byle nie innemu mistrzowi szkutniczemu – postawił mu warunek Genueńczyk. – Wpoiliby ci złe nawyki – dodał z uśmiechem.

Hugo podchodził więc do cieśli okrętowych i traczy, do mężczyzn wyrabiających wiosła, ale najczęściej do tych, którzy uszczelniali łodzie pakułami i impregnowali je dziegciem otrzymywanym w wyniku destylacji drewna sosnowego oraz lepikiem – osadem dziegciu stanowiącym główny środek do kalfatrowania.

– Może skończysz jako uszczelniacz statków, zamiast zostać mistrzem szkutniczym – droczył się z nim jeden z nich, pozwoliwszy mu mieszać dziegieć i lepik w wielkim kotle, do którego wrzucano jeszcze łój. – Ale Genueńczyk miałby minę!

Tej nocy Hugo wstał, odczekawszy, aż wyrównają się oddechy i pokasływania Genueńczyków i ich pomocników, którzy spali ściśnięci jeden przy drugim w magazynie na wprost dziedzińca pomiędzy olbrzymimi halami. Psy zaczęły machać ogonami, jeszcze zanim pokonał odległość dzielącą go od ogrodzenia. Przywitał je i przez chwilę się z nimi bawił, po czym z trudem wspiął się na płot i zeskoczył po drugiej stronie. Bezgłośne uderzenie jego sandałów o ziemię nie zaburzyło szumu fal leniwie liżących brzeg. Znów wrócił myślami do Arnaua – to on sprezentował mu te buty, z porządną podeszwą ze skóry, a nie z esparta czy drewna jak w sandałach innych chłopców, którzy mieli to szczęście, że nie chodzili boso. „Należały do mojego syna. Nie są mu już potrzebne”, powiedział, wręczając mu buty. Hugo poczuł drapanie w gardle i wsłuchał się w ciszę, próbując odpędzić wspomnienia o starcu. Przeszył wzrokiem ciemność – istniało niewielkie prawdopodobieństwo, że spotka kogoś w tym miejscu. Za plecami miał morze ze srebrzystą lamówką, upominkiem od księżyca, którego blask drgał na powierzchni wody; po lewej – pola uprawne ciągnące się aż do stóp wzgórza Montjuïc; przed sobą – dzielnicę El Raval, niedawno dołączoną do miasta, na razie niemal niezamieszkaną, którą planowano ufortyfikować; po prawej, za starym murem – dom zakonny Świętego Franciszka. Dopiero za nim rozciągała się tętniąca życiem Barcelona, jedyne miejsce, gdzie można było dostrzec słaby blask świateł.

Ruszył w stronę plaży. Sam był zaskoczony, że tak mu spieszno; niemal biegł, mając myśli zaprzątnięte Arsendą. Przeszedł wzdłuż starego muru kończącego się przy domu zakonnym Świętego Franciszka i stanął na piasku, otoczony wyciągniętymi na brzeg łodziami. Przez moment wsłuchiwał się w morze, ciszę i bryzę. Zadrżał, przeklinając zimno. Miał na sobie jedynie koszulę powalaną rdzą z kuli Genueńczyka. Wolałby pójść dalej brzegiem i cieszyć się widokiem łodzi aż do kościoła Matki Boskiej Morskiej, skąd mógłby się wspiąć ulicą Mar do placu Blat, a stamtąd do domu zakonnic. Wybrał jednak drogę przez słabiej zaludnioną dzielnicę garncarzy, gdzie istniało mniejsze prawdopodobieństwo nieprzyjemnego spotkania ze strażą – nocą nie wolno było chodzić po Barcelonie bez latarni czy pochodni. Szedł więc dalej wzdłuż starego muru, co jakiś czas puszczał się biegiem i podskakiwał, żeby się nieco rozgrzać. Okrążał miasto, kierując się w stronę domu zakonnego, gdzie jego siostra służyła u mniszki… której imienia nie był w stanie zapamiętać. Pamiętał za to dobrze, że pochodzi ona z jednej z najbardziej wpływowych rodzin w Katalonii, podobnie jak trzydzieści innych kobiet, które złożyły śluby we wspólnocie. Mniszki należały do zakonu Świętego Jakuba i cieszyły się przywilejami kontrastującymi z klauzurą i bezwzględnym posłuszeństwem innych zakonnic. Były bogate, bo zakon zasilały ich pokaźne posagi. Nie mieszkały w celach, ale w oddzielnych domkach – okna kilku z nich wychodziły na ulicę. Niektóre z kobiet miały własne kapliczki zbudowane na terenie zakonu. Usługiwały im niewolnice albo służące, takie jak Arsenda. Nie nosiły habitów, lecz białe peleryny z wyhaftowanym krzyżem Świętego Jakuba, przypominającym kształtem miecz. Mogły zapisywać swój majątek osobom spoza wspólnoty. Za pozwoleniem przeoryszy przyjmowały wizyty, wychodziły na zewnątrz, nawet sypiały poza terenem zakonu, a co najważniejsze, w każdej chwili mogły zrzucić habit i zawrzeć małżeństwo.

Hugo minął kościół Matki Boskiej Sosnowej i po krótkim czasie doszedł do domu zakonnego Świętej Anny, za którym kończyło się miasto. Skręcił w prawo i wreszcie dotarł do celu. Kościół, klasztor i pozostałe zabudowania tworzyły trójkąt, którego dwa boki graniczyły z ulicą Jonqueres i potokiem o tej samej nazwie, trzeci zaś oddzielał całość od murów Barcelony.

Ostrożnie, stale rozglądając się na wszystkie strony, dotarł do ulicy Jonqueres. Wychodziły na nią portal kościoła oraz furtka, przez którą dostarczano zaopatrzenie, a także tylne drzwi kilku domków zakonnic. Ten, w którym służyła Arsenda, miał zakratowane okienko. Z uchem przyklejonym do okiennicy zaczął gwizdać melodię, cichutko, bo obawiał się, że w którymś z budynków po drugiej stronie ktoś zapali lampę. Nie spuszczał z oka wylotu ulicy, gdzie łączyła się z placem Jonqueres, tam bowiem znajdowało się główne wejście do domu zakonnego. Potem zaczął nucić piosenkę. Gdy łapał się na tym, że śpiewa za głośno, natychmiast ściszał głos, strofując się w duchu. Mrużąc powieki, przeszywał wzrokiem ciemność. Drżał zarówno z zimna, jak i ze strachu, że zostanie nakryty.

Już kilka razy musiał wrócić do stoczni, nie zobaczywszy się z siostrą, ale przeważnie jego piosenka, choć nucona cichym głosem, budziła Arsendę. Tę piosenkę śpiewał ich ojciec, kiedy wracał do domu, czy to po jednym ze swoich długich rejsów, czy po kilku kubkach wina. Hugo i jego siostra wychowali się uczepieni spódnicy matki, oboje kojarzyli podświadomie tę melodię z jej radością, a potem ze swoją własną. Na jej dźwięk otwierali oczy podczas najstraszliwszych sztormów, aż wreszcie którejś nocy już jej nie usłyszeli. Ojca pochłonęło morze.

Arsenda zastukała w okiennicę na znak, że go słyszy. Hugona czekała teraz najniebezpieczniejsza część wyprawy. Gdyby przyłapano go pod oknem, zawsze mógłby coś wymyślić, trudno byłoby mu jednak znaleźć usprawiedliwienie, jeśliby zobaczono, jak wdrapuje się na występ fasady, który służył jeźdźcom do wsiadania na konie przed opuszczeniem Barcelony przez bramę Jonqueres, ponieważ wierzchowce nie miały wstępu do miasta. Albo gdyby nakryto go na tym, jak czepiając się dłońmi i stopami kamieni, niczym jaszczurka wspina się po ścianie na płaski dach pokrywający domek zakonnicy.

W tym czasie Arsenda wybiegła na dziedziniec i po drabinie weszła na górę. Na końcu wspinaczki Hugona przywitała jej śliczna dziecięca twarzyczka, zaczerwieniona od biegu i z radości.

– Dlaczego tak długo nie przychodziłeś? – skarciła go na powitanie.

Nabrał w płuca powietrza, żeby odzyskać oddech. Potem bez słowa przytulił siostrę. Arsenda przemyślnie zabrała ze sobą koc, pod którym spała. Owinęli się nim i usiedli jedno przy drugim, wciśnięci w kąt, ukryci.

– Dlaczego? – nalegała dziewczynka.

Rozpłakała się na wieść o śmierci micer Arnaua. Zasmucił ją widok obrażeń, jakie odniósł Hugo, ale jej duże ciemne oczy zabłysły w mroku z podziwu dla odwagi i brawury, którymi pochwalił się przed nią brat. Zaraz jednak ponownie wybuchnęła płaczem na wspomnienie matki. Arsenda nie wychodziła z domu zakonnego, tak jak Antonina nie mogła opuszczać domu rękawicznika.

– Czego nauczyłaś się od naszego ostatniego spotkania? – spróbował zmienić temat Hugo, ujmując siostrę pod brodę i zmuszając ją do podniesienia głowy.

Opowiedziała mu, że wreszcie pozwolono jej pomagać w przygotowywaniu nogats, przysmaku z mąki, miodu i prażonych orzechów. Asystowała także przy sporządzaniu wody różanej oraz przędła len i jutę. Zakonnice nie zaczęły jej jeszcze uczyć haftu; twierdziły, że musi podrosnąć, bo mogłaby zniszczyć materiał.

– Dobrze cię traktuje pani…?

– Geralda – pomogła mu. – Tak. Jest bardzo wymagająca, a przy tym niezwykle pobożna i przewrażliwiona. Ale traktuje mnie dobrze. Pozwala mi przysłuchiwać się z daleka, kiedy uczy dziewczynki z bogatych barcelońskich rodzin, a potem poświęca trochę uwagi tylko mnie. A tobie jak się wiedzie?

Hugo opowiedział jej o stoczni, o tym, jak się stara, o przyszłości, która czeka go jako mistrza szkutniczego, o tym, jak będzie pomagał matce.

– I tobie też! – dodał. – Zwiększę wiano od…

– Geraldy – powtórzyła dziewczynka znużonym głosem.

– Właśnie. Zwiększę je, żebyś znalazła dobrego męża, najlepszego w całej Barcelonie.

Arsenda wybuchnęła śmiechem.

– Przestań! Będziesz miał własną rodzinę.

– Na pewno, ale nigdy o tobie nie zapomnę – obiecał, jeszcze mocniej przywierając do siostry w czułym, poufałym odruchu.

Wciąż jeszcze sypiali razem na sienniku przy palenisku, kiedy tamtego nieszczęsnego dnia fale pochłonęły ich ojca. Długo po otrzymaniu wiadomości oboje płakali wsłuchani w szloch matki dobiegający z drugiego końca izby. Pochlipywali po cichu, objęci, nie chcąc, żeby ich słyszała, by nie pogłębiać jej cierpienia.

Tydzień później Hugo próbował pocieszyć siostrę w ten sam sposób podczas kolejnego spotkania na dachu u zakonnic. Arsenda chwyciła go za rękę i oparła głowę na jego ramieniu, słuchając, jak brat mówi drżącym głosem:

– Myślałem, że ludzie mnie… Sam nie wiem… Ostatnio bastaixos wwieźli do stoczni ładunek drewna, który dotarł morzem z Pirenejów. Spuszczają je rzeką… Chciałbym kiedyś móc to zobaczyć. – Nie wiedział, dlaczego opowiada o tym siostrze. – To bastaixos przejmują transport drewna, gdy dociera do stoczni. Po wyładowaniu dużych pni pogratulowali mi, prawie wszyscy, powiedzieli, że dobrze zrobiłem, że zdobyłem się na to, czego nikt nie ośmielił się uczynić. Nawet mistrzowie i czeladnicy przyznali mi rację. Chłopaki od kul chwalą mnie i proszą, żebym opowiedział im jeszcze raz całą historię. Juan Nawarczyk też mnie wspiera. Był przyjacielem micer Arnaua. Ale w ubiegłą niedzielę w kościele Matki Boskiej Morskiej wiele osób rzucało mi nieżyczliwe spojrzenia, niektórzy ukradkiem, choć i tak to widziałem, inni otwarcie. Jeden kupiec szturchnął mnie nawet, kiedy szedłem do komunii. Potem rękawicznik nie pozwolił matce, żeby choć chwilę ze mną porozmawiała. Siłą ją ode mnie odciągnął. Nie mogliśmy zamienić nawet słowa.

Niespodziewanie zamilkł. Nie powinien jej o tym wszystkim mówić. Arsenda jest jeszcze za mała. Co może wiedzieć taka dziewczynka? Pędzi szczęśliwe życie za murami klasztoru. Ma co jeść, w co się ubrać, uczy się, dostanie wiano i wyjdzie za mąż…

– Postawiłeś się władzy – szepnęła Arsenda w mroku głębokim, poważnym głosem; siedziała nieruchomo owinięta kocem.

– Bzdury! – rzucił zaskoczony Hugo. – Co ty możesz o tym wiedzieć?

– To samo wydarzyło się tutaj, we wspólnocie. Jedna z zakonnic poskarżyła się na to, jak są traktowane przez zakrystiankę. Większość starych mniszek przyznała jej rację. Wiem o tym, bo słyszałam, jak rozmawiały w domu Geraldy, mojej pani. Ale poskarżyła się tylko Angelina. Kiedy przeorysza wzięła stronę zakrystianki, wszystkie odwróciły się od Angeliny. Teraz prawie z nią nie rozmawiają. To samo spotyka ciebie – zawyrokowała.

– Nienawidzę Puigów – oświadczył Hugo po chwili milczenia, w czasie której przyznał w duchu, że siostra ma rację.

– Nie powinieneś nienawidzić – zbeształa go Arsenda. – Chrystus…

– Chrystus dopuścił do śmierci naszego ojca! – przerwał siostrze. Arsenda zrobiła znak krzyża. – I do śmierci micer Arnaua.

– Wszyscy umrzemy – powiedziała spokojnie. – Opuścimy ten padół łez, żeby żyć wiecznie i szczęśliwie.

Hugo westchnął.

– Obiecaj mi, że nie będziesz nikogo nienawidził. Powinieneś wybaczyć.

Chłopak milczał.

– Obiecaj mi! – zażądała Arsenda.

– Obiecuję – przystał niechętnie.

Nie miał najmniejszego zamiaru dotrzymać tej obietnicy. Po tym, jak potraktowano go w kościele, pracował z jeszcze większym zapałem, choć także ze wzbierającym w sercu rozgoryczeniem, kiedy patrzył na miasto, tak bliskie, a zarazem tak dalekie. Nie obchodziło go już, że się przedźwiga ani że ręce wyciągną mu się od bezustannego noszenia kuli, co przytrafiało się niektórym starszym chłopcom. Co by się z nim stało, gdyby nie Genueńczyk? Trudno było dostać się na terminatora u mistrza szkutniczego. Ale teraz, kiedy miał już pewną wiedzę, może mu się uda. Juan Nawarczyk obiecał mu pomóc, gdy Genueńczyk odzyska wolność. „Przez pamięć o Arnau”, wyszeptał.

Tymczasem nadal toczyły się procesy przeciwko ministrom i protegowanym Piotra Ceremonialnego, a królowa Sybilla wciąż była uwięziona w wieży za murami miasta, za bramą Ślepców. Ósmego marca 1387 roku król Jan, wreszcie wolny od uroku, który przysporzył mu tylu cierpień, przysiągł przestrzegać przywilejów, praw i zwyczajów Katalonii. Zgodnie z zapowiedzią, nie potwierdził jednak darowizn, których w ciągu ostatnich dwudziestu lat dokonał jego ojciec, przez co zyskał sobie bezwarunkowe poparcie i poważanie wszystkich żyjących w nędzy mieszkańców. Dziesięć dni później katalońskie kortezy ślubowały monarsze wierność i ogłosiły go hrabią Barcelony.

Jednym z licznych kroków podjętych przez króla Jana było mianowanie wicehrabiego Rocabertí namiestnikiem państw Wschodu – katalońskich księstw Neopatrii i Aten. Wicehrabia wydał rozkaz, by przygotować flotę do wypłynięcia w kierunku Morei. Mobilizacja królewskiej armady zrewolucjonizowała pracę stoczni. Wiosła, żagle, pawęże, skóry, broń… wszystko zostało ponownie przeliczone i przygotowane na przybycie statków, wśród nich wielu zwykłych handlowych galer, zbrojonych z myślą o wyprawie.

W jednej z hal trwały ostatnie prace przed wodowaniem okrętu flagowego armady, olbrzymiej galery na trzydzieści wioseł na burtę; miał nim płynąć wicehrabia Rocabertí. Hugo brał już kiedyś udział w ceremonii przekazania podobnego okrętu; mszę koncelebrowało wówczas ośmiu księży i biskup, uczestniczył w niej król, jego ministrowie i rajcy. Były podarunki, poczęstunek i zabawa. Teraz stał z kulą w rękach u boku Genueńczyka, obserwując ogromny kadłub bez żagli, wykonany z dobrej dębiny, i rozpierała go duma, bo pomagał przy jego budowie. Podniósł wzrok ku spadzistemu dachowi kryjącemu stocznie i kolejny raz poczuł się malutki w obliczu tej olbrzymiej przestrzeni. Dochodziły go uderzenia młotków, świszczenie pił i syk wody wylewanej na węgle, żeby w parze wyginać deski; czuł intensywny zapach heblowanego drewna, dziegciu i lepiku.

– Santa Brígida. Tak będzie się nazywał okręt flagowy.

Hugo i Genueńczyk jednocześnie odwrócili głowy. W stronę galery zmierzał orszak na czele z wicehrabią Rocabertí, zarządcą stoczni i rajcami. Towarzyszył im usłużny Juan Nawarczyk.

– Dziś wpadnie nam kilka zacnych monet – szepnął Hugonowi na ucho Genueńczyk. – Kiedy tylko je dostanę, pójdziesz kupić dobrego wina. Wieczorem będziemy pić i wznosić toasty za Santa Brígidę… i za dobrze wykonaną pracę.

Gdy orszak dotarł do miejsca, gdzie tłoczyli się pracownicy stoczni, Nawarczyk przedstawił przybyłym głównego mistrza. Hugo widział, jak ten rozmawia z wicehrabią i jego świtą, podczas gdy pozostali przysłuchiwali się jego słowom. Wskazywał galerę i gestykulował, oddając ruchami rąk morze, kadłub, wioślarzy, a nawet burzę. Wicehrabia uśmiechnął się szeroko – nad siwą brodą ukazały się czarne zęby – kiedy główny mistrz otwartą dłonią zażegnał niebezpieczeństwo. Wyciągnął ją przed siebie i lekko poruszył, jakby galera płynęła teraz po spokojnym morzu. Ktoś zaczął bić brawo. Genueńczyk miał rację: zanim orszak ruszył dalej, ochmistrz wicehrabiego wręczył głównemu mistrzowi sakiewkę. Czeladnicy i terminatorzy zrobili im przejście w stronę górującego nad nimi okrętu.

Główny mistrz przedstawiał wicehrabiemu swoich najważniejszych pomocników, a ten pozdrawiał ich lekkim skinieniem głowy. Hugo zauważył, że kiedy dostojnik witał się z kolejną osobą, ochmistrz podchodził do tego, który został już zaszczycony pozdrowieniem pana, i nagradzał go kilkoma monetami.

– Domenico Blasio, Genueńczyk – oznajmił główny mistrz. – Wasza hrabiowska mość powinien spróbować go przekonać, żeby został z nami, kiedy już odzyska wolność.

– Oby nastąpiło to jak najrychlej – powiedział wicehrabia Rocabertí; były to pierwsze słowa, jakie skierował do któregokolwiek z mistrzów.

– Ufam… – zaczął Genueńczyk, ale przerwał mu czyjś okrzyk.

– Ty psubracie!

Hugo wiedział, czyje to słowa, jeszcze zanim zobaczył, jak młody Puig – tym razem cały w czerwieni, od jedwabnych nogawic po purpurową twarz – wyskakuje spomiędzy członków towarzyszącej wicehrabiemu świty i rzuca się na niego, wspomagany przez swojego sługę.

– Kanalia! – zawył, zanim dopadł chłopca.

W odpowiedzi Hugo wcisnął mu do rąk kulę Genueńczyka. Puig chwycił ją zaskoczony; rdza pobrudziła mu dłonie i czerwony kaftan. Nie od razu zareagował i wypuścił kulę – Hugo wykorzystał tę chwilę wahania, by schować się za swoim mistrzem.

– Co się dzieje? – zapytał wicehrabia.

Podczas gdy Roger Puig otrzepywał kaftan, żeby strząsnąć rdzę, jego sługa i kilku żołnierzy schwytało Hugona i przyprowadziło go przed oblicze wicehrabiego.

– Ten szubrawiec – ryknął Puig, nie przestając potrząsać szatami – znieważył moją babkę, Margaridę Puig! Zasługuje na karę!

Wicehrabia Rocabertí nie przerywał mu, słuchając równocześnie tego, co szeptał mu na ucho ochmistrz. Lekko skinął głową, po czym zapytał:

– Co chcesz z nim zrobić?

– W lochach zamku w Navarcles będzie miał okazję pożałować swoich zniewag – odparł Puig.

Pośród obecnych przeszedł szmer. Hugo zbladł; próbował siłą uwolnić się z uścisku sługi, tego samego, który w dniu, kiedy stracono micer Arnaua, spuścił mu cięgi, a teraz wymierzył mu policzek.

Juan Nawarczyk chciał interweniować, ale zarządca stoczni powstrzymał go zdecydowanym ruchem dłoni.

– Zgoda – przystał wicehrabia. – Zamknij go na rok, a po upływie tego czasu zwrócisz mu wolność. Zapewnisz mu odpowiednie wyżywienie, żeby nie umarł. Odpowiadasz za to.

– Nie… – odezwał się błagalnym tonem Hugo; kolana odmówiły mu posłuszeństwa i osunął się na ziemię.

– Tak się stanie – obiecał Puig, nie zważając na jęk chłopaka. – Moja rodzina ma u waszej hrabiowskiej mości dług wdzięczności – dodał.

Wicehrabia już odwracał się do Hugona plecami, kiedy rozbrzmiał głos Genueńczyka:

– Popełniacie, panie, błąd.

Dostojnik spowolnił ruchy, jakby czekał na wyjaśnienie. Wkrótce nadeszło.

– Ten chłopak pracował ciężko przy budowie Santa Brígidy. Okręt ma w sobie cząstkę niego, jego duszy, podobnie jak dusz mistrzów, czeladników i terminatorów. Jeżeli dziś, w dniu, kiedy przekazujemy wam galerę, wasz okręt flagowy, nie okażecie mu, panie, wspaniałomyślności i miłosierdzia, rozgniewacie duszka. Gdzie się podziała wspaniałomyślność możnych?

Roger Puig klasnął w dłonie i zaniósł się gromkim śmiechem. Hugo spróbował wstać.

– Jakiego znów duszka? – zapytał wicehrabia, wciąż odwrócony plecami do Genueńczyka.

– Każdy statek ma swojego, wasza wielmożność – odpowiedział główny mistrz, wskazując olbrzymią rufę galery, która wznosiła się nad ich głowami.

– I co się stanie, jeśli się rozgniewa? – zapytał wicehrabia, choć domyślał się odpowiedzi.

– Galera nigdy nie będzie dobrze pływać.

– Może nawet zatonąć – dorzucił Genueńczyk.

– Chyba nie wierzycie w te bajki? – rzucił Puig.

Wicehrabia podniósł dłoń, żeby go uciszyć. Przez chwilę stał w milczeniu.

– Jestem pewien – powiedział wreszcie, odwracając się do Puiga, Hugona i Genueńczyka – że twoja czcigodna babka, twój stryj i cała twoja rodzina woleliby mieć pewność, że nic nie wystawi na szwank zwycięstwa królewskiej floty, niż wymierzyć karę jakiemuś nędznikowi o niewyparzonym języku, tym bardziej że członek twojej rodziny wchodzi w skład mojej załogi. A może chciałbyś wypłynąć pod taką wróżbą?

Roger Puig wahał się z odpowiedzią.

– Król ma już wystarczająco dużo problemów z urokami, które przykuwają go do łoża – ciągnął wicehrabia – żeby dowiadywać się teraz, iż z powodu jakiegoś smarkatego obdartusa rozgniewaliśmy duszka jego flagowca. Puścić go! – polecił sługom, po czym ruszył dalej, nie czekając, aż jego rozkaz zostanie wykonany, jakby nie dopuszczał myśli, że ktokolwiek ośmieli mu się sprzeciwić.

I nikt się nie ośmielił. Hugo został uwolniony.

„Puścić go!” Hugo już dwukrotnie słyszał te słowa, które zwracały mu wolność. Jego oczy skrzyżowały się ze wściekłym spojrzeniem Puiga. „Następnym razem nie będziesz miał tyle szczęścia”, ostrzegł go przy szafocie. Chłopiec się uśmiechnął. Miał je. Już zamierzał pochylić głowę, kiedy przypomniał sobie radę Arnaua: „Nie zginaj przed nikim karku”. Wziął głęboki oddech, zacisnął pięści i wytrzymał wzrok Puiga. Za plecami młodego szlachcica sunął orszak, który ruszył w ślad za wicehrabią i głównym mistrzem, ale dla Hugona był zaledwie przemieszczającym się bezkształtnym cieniem. Przed nim stał Roger Puig drżący na całym ciele. Na szyi wystąpiły mu żyły, nabrzmiały mu skronie. Wyglądał na roztrzęsionego, wściekłego. Chłopiec czekał, nie odwracając wzroku, aż szlachcic podąży za wicehrabią.

– Hugonie. Hugonie!

Dopiero za drugim razem poczuł, że ktoś mocno szarpie nim od tyłu. Juan Nawarczyk. Chłopak chciał się uśmiechnąć, ale odwiodła go od tego posępna mina pomocnika zarządcy stoczni.

– Musisz opuścić stocznię – oznajmił Nawarczyk. Hugo aż podskoczył. – Wicehrabia nie chce cię widzieć przy statkach. Powinieneś natychmiast odejść. Takie są jego rozkazy.

3

Hugo ruszył w stronę dzielnicy El Raval, którą otaczano nowym murem. Zrobił to bezwiednie. „Ukryj się – poradził mu szeptem Nawarczyk, podczas gdy człowiek ze straży wicehrabiego sprawdzał, czy rozkaz został wykonany. – Przynajmniej do czasu, aż Roger Puig wypłynie z królewską flotą”. Genueńczyk też chciał mu coś powiedzieć, ale nie pozwoliło mu na to wzruszenie; złożył tylko na jego policzku długi pocałunek, mocząc go łzami. Hugo wciąż czuł je na twarzy, choć może teraz to z jego oczu płynęły łzy.

Za stocznią, między Ramblą a nowym murem, którego budowę zlecił król Piotr, otwierało się El Raval, rozległa dzielnica Barcelony, zaludniana, w miarę jak wznoszono w niej budowle, które nie mieściły się już w obrębie miasta albo które nie powinny się w nim znajdować: klasztor Świętego Pawła Polnego, leprozorium Świętego Łazarza, wielki klasztor karmelitów z dwoma krużgankami, który dał nazwę ulicy Carme, szpital Coloma, od którego wzięła nazwę ulica Hospital, dom zakonny dominikanek, kolejny mały szpital – Vilar, domy zakonne Świętego Antoniego Opata, Montalegre, Nazareński… W Barcelonie było tyle domów zakonnych, kościołów i klasztorów, że Piotr Ceremonialny zakazał wznoszenia nowych ośrodków religijnych i rozbudowy już istniejących. Twierdził, że jeśli tak dalej pójdzie, w mieście zabraknie obywateli zdatnych do jego obrony i utrzymania.

Wokół wszystkich tych klasztorów i szpitali El Raval rosły skupiska ludności, głównie ubogiej; większość żyła w nędzy. Niemniej jednak zamieszkana część – przestrzeń od ulicy Carme w górę – nadal zajmowała znikomą powierzchnię w porównaniu z całą dzielnicą. Resztę, położoną pomiędzy nowym murem a morzem, pokrywały ogrody warzywne i pola uprawne.

Właśnie po tych ogrodach usianych drewnianymi chałupkami zamieszkanymi przez nędzarzy błąkał się Hugo tamtego kwietniowego popołudnia 1387 roku. Wiosenne słońce zwiastujące nadejście ciepłych dni i ładnej pogody, z którego tak cieszono się w stoczni, jako że oznaczało początek sezonu żeglugi, przypominało chłopcu o jego nowym niepewnym położeniu. Poszukał wzrokiem morza, które miał za plecami. Szum fal, radosne ożywienie panujące w stoczniach, krzątaninę rybaków i żeglarzy na plaży zastąpiły tutaj monotonia i cisza ziemi obsadzonej rosnącymi powoli warzywami. Chciał wciągnąć w płuca zapach morza, ale woń cuchnącego nawozu otworzyła mu oczy… i umysł. Wszystko stracił. A już myślał, że sprzyja mu szczęście… „Głupiec!”, skarcił się na głos. Nie zostanie mistrzem szkutniczym ani nawet nie będzie uszczelniał statków. Jego marzenia i nadzieje legły w gruzach z powodu kaprysu wyniosłego szlachcica.

Był niezdecydowany, nie wiedział, co robić, czy powinien się ukryć. Nie sądził, żeby Roger Puig chciał go dopaść. Dlaczego miałby się przejmować takim smarkatym obdartusem jak on…? Takim nędznikiem. Nie pamiętał ostatniego wyzwiska, jakim obrzucił go wicehrabia. Roger Puig wkrótce wypłynie z królewską armadą, ubrany w… – w złoto? – z przypasanym mieczem. Może się utopisz i pożrą cię ryby! – życzył mu Hugo. Na myśl o rybach pokiwał głową. Strzeż się! Tam na dole jest mój ojciec, a w morzu rodowód nie ma znaczenia. Ta perspektywa nieco go ożywiła.

Skierował się w stronę domu zakonnego dominikanek i szpitala Coloma. Nieliczne ulice przecinające El Raval były długie i proste, w odróżnieniu od krętych zaułków starej Barcelony. Brakowało też charakterystycznych dla centrum łączników i łuków przerzuconych ponad ulicami, które nadawały się do zamieszkania – w ten sposób wykorzystywano ograniczoną przestrzeń miasta. Umożliwiały one przejście z jednego końca Barcelony na drugi bez dotykania stopą ziemi, jednak tylko do bram starego muru, Portaferrissa i Boqueria. Dalej, za Ramblą, zaczynały się główne ulice El Raval: Carme i Hospital.

Hugo wspiął się w stronę Hospital ulicą Robador, przy której zaczynały wyrastać pierwsze domy i panował już pewien ruch. Po prawej minął klasztor Dominikanek, a potem szpital Coloma, prosty budynek z dwuspadowym dachem i przylegającym do niego kościółkiem z dzwonnicą. Przed wejściem do szpitala tłoczyło się sporo osób, sądząc po wyglądzie, w większości biedaków.

Słyszał kiedyś, co o szpitalu Coloma opowiadał micer Arnau. Otaczano tam opieką dziesięcioro ubogich chorych i drugie tyle porzuconych dzieci. Zarządca miał do pomocy zbieraczy datków, którzy codziennie żebrali na ulicach o chleb dla szpitala, oblatów – mężczyzn i kobiety, którzy nie wstąpiwszy do zakonu, poświęcali życie wspólnocie – oraz piastunki i mamki dla niemowlaków karmionych piersią. Wszyscy oni tworzyli personel szpitala, poza tym podobnego do innych w mieście. „A medycy?”, zapytał Hugo po wysłuchaniu wyjaśnień micer Arnaua. „Nie ma ich tam – odpowiedział starzec – ale wszyscy medycy Barcelony mają obowiązek przez tydzień pracować za darmo w szpitalach dla ubogich. Taki rozkaz wydał wiele lat temu król Piotr. Gdyby tego nie robili, straciliby pozwolenie na praktykowanie medycyny”.

Arnau opowiadał też, że szpital Coloma dysponuje znacznymi środkami i zazwyczaj ma aż nadto chleba, dlatego rozdaje go biednym. Hugo ponownie spojrzał na ludzi cisnących się przed wejściem i poczuł, jak ślina napływa mu do ust. Z powodu wizyty wicehrabiego w stoczni rano nic nie jadł. Przepchał się do ostatniego rzędu. Wkrótce usłyszał szepty stojących za nim osób, nie miał jednak ochoty się odwracać. Może i dadzą mu kawałek chleba, ale… co później? Czy będzie miał co włożyć do ust wieczorem albo jutro? Zimny pot spłynął mu po plecach i nieprzyjemnie zwilżył dłonie. Hugo nie wiedział, co mógłby robić ani z czego będzie żył.

Zapomniał o swoich zmartwieniach, gdy tylko otworzyły się drzwi szpitala i stanęło w nich dwóch oblatów z koszem. Mężczyźni i kobiety, starzy i młodzi, natychmiast zaczęli walczyć, by zająć najlepsze miejsce. Hugo poczuł się nagle uwięziony w środku ludzkiej fali. Rozdawaniu chleba towarzyszyły krzyki, szturchańce, podstawianie nóg, a nawet ciosy. Oberwał sporo kuksańców, zanim w końcu znalazł się w jednym z pierwszych rzędów; chciał dostać choćby piętkę. Był głodny. W pewnym momencie wystraszył się, że chleba zabraknie. Ta perspektywa zwiększyła zdenerwowanie, a wraz z nim wzrosła agresywność zebranych. Hugo bez zahamowań odpychał stojące przed nim osoby. Kiedy próbował przedrzeć się naprzód, ktoś chwycił go za ramię. Mocno zamachnął się do tyłu i wymierzył cios. Nie pozwoli, żeby odebrano mu jego miejsce! Popychał innych, mimo to nie posuwał się do przodu; nie był w stanie. Jakaś inna ręka pociągnęła go za drugie ramię. Tknęło go złe przeczucie. Ręce były wielkie, silne, niepasujące do otaczającej go grupy nędzarzy. Nie chciał oglądać się za siebie. Padł na ziemię i zdołał wyswobodzić się z uścisku. Wrzaski przybrały na sile. Kiedy uciekał na czworakach między nogami ludzi, słyszał rozkazy wydawane przez sługę Rogera Puiga. Dobiegły go także krzyki tych, którzy stali po jedzenie; myśleli, że ścigający chłopca sługa zamierza wepchnąć się do kolejki i odebrać im chleb.

– Wynocha stąd, szubrawcu!

– Złodziej!

– Poproś o jedzenie swojego pana!

Hugo dostał kilka kopniaków i ciosów w głowę, ale pełzł dalej, wbijając zęby w łydki tych, którzy nie schodzili mu z drogi. Dotarł do pierwszego rzędu, do miejsca, gdzie stali oblaci. Ci, którzy czekali na swoją kolejkę, próbowali zagrodzić mu przejście, ale wyminął ich i czołgając się, przemknął do wnętrza szpitala. Jeden z rozdających chleb mężczyzn podążył za nim wzrokiem; skrzywił się, wzruszył ramionami i zajął się swoimi sprawami. Nikt inny nie zwrócił uwagi na chłopaka.

Potykając się, Hugo wybiegł na środek długiej nawy. Pochylił się, złapał rękami za kolana i dał sobie chwilę na odzyskanie oddechu. Odwrócił się w stronę wyjścia – spokój. Tak jakby ktoś wyciszył w tym miejscu odgłosy panującego na zewnątrz zamieszania. Niektóre z ustawionych po bokach prycz zajmowało po dwoje chorych. Niemal wszyscy leżeli w milczeniu, tylko paru wydawało słabe jęki. Hugo głęboko odetchnął. Podeszła do niego jakaś pulchna kobieta.

– Nie powinieneś był tu wchodzić – skarciła go cichym głosem. – Jeżeli chcesz chleba…

– Ścigają mnie – zdołał jęknąć Hugo akurat w momencie, kiedy wzmogło się zamieszanie za drzwiami.

Kobieta przez chwilę taksowała go wzrokiem.

– Chodź za mną – nakazała.

Wyszli bocznymi drzwiami prowadzącymi na dziedziniec, gdzie bawiło się kilkoro dzieci. Kobieta przecięła w pośpiechu podwórzec, przyłożonym do ust wyprostowanym palcem nakazując milczenie mamkom karmiącym noworodki. Jednym z kluczy z dużego pęku brzęczącego przy jej pasie otworzyła drzwi po drugiej stronie patia i pokazała chłopakowi, żeby wszedł do środka. Składzik wina, pomyślał, bardziej z powodu zapachu niż tego, co zdołał dostrzec w mroku. Rozległ się głośny zgrzyt klucza przekręcanego od strony dziedzińca. Hugona zastanowiło, dlaczego kobieta go tu zamknęła. Jedyne światło wpadało przez okienko w drzwiach.

Przysunął starą beczkę, wspiął się na nią i zobaczył, jak gruba kobieta gestykuluje przed jakimś przyzwoicie ubranym mężczyzną. Oboje spojrzeli w stronę drzwi, za którymi się ukrywał, po czym zniknęli we wnętrzu szpitala.

– Nie! – krzyknął chłopak.

Próbował otworzyć drzwi, lecz na próżno. Kiedy wyjrzał na dziedziniec, jedna z mamek pokręciła głową, patrząc w jego stronę.

– To niemożliwe! – jęknął.

Dostrzegł obok kilka kadzi i otworów wykutych w kamiennej podłodze, a dalej cienie, prawdopodobnie beczek. Nie wyglądało na to, żeby gdzieś były jakieś inne drzwi czy okno. Sprawdził to po omacku, najpierw lamentując, potem wyjąc ze złości, aż wreszcie kopnął jakieś narzędzia rolnicze. Był uwięziony! Ponownie wyjrzał przez okienko, akurat w chwili, kiedy klucznica, zarządca szpitala i sługa Rogera Puiga zdecydowanym krokiem przecinali dziedziniec. Schwytali go w pułapkę! Zlazł z beczki i zaczął szukać. Czego? Znalazł kij solidny jak dobre wiosło. Nada się. Wziął go i przełożył przez wewnętrzny żelazny uchwyt drzwi. Co teraz? Odgłos klucza w zamku i stuk kija, który uderzył o ścianę, uniemożliwiając wejście, zmieszały się w głowie Hugona z obelgami, którymi sługa obrzucił go w dniu, kiedy spuścił mu cięgi. Znów wpadnie w jego ręce.

– Chłopcze – usłyszał. – Otwórz. Nie zrobimy ci krzywdy.

To nie był głos sługi Puiga; tamten Hugo rozpoznałby nawet w piekle.

Po chwili zmieniła się osoba przy okienku.

– Zabiję cię!

Tym razem to był on! Chłopiec zadrżał. Zrobi to, nie miał co do tego wątpliwości. Zabije go. I nikt się o tym nie dowie, i… Znalazł po omacku inny kij, nieco lżejszy, ale równie mocny, i oparł jego koniec o podokiennik.

– Im dłużej będziesz się opierał… – zaczął grozić sługa.

Teraz! – powiedział sobie Hugo.

Wypchnął kij przez okienko, wkładając w to całą siłę, jaką był w stanie z siebie wykrzesać. Rozległ się trzask kości; miał nadzieję, że trafił w oczodół, koniec kija poszedł bowiem w górę. Podczas gdy tamten krzyczał i jęczał, Hugo odblokował drzwi, otworzył je gwałtownie i uciekł, wymijając leżącego na ziemi sługę. Zdążył jeszcze zobaczyć krew wypływającą obficie spomiędzy palców, którymi mężczyzna zakrywał sobie twarz. Zanim Hugo dobiegł na drugą stronę dziedzińca, zatrzymał się i odwrócił w stronę zarządcy i gospodyni. Oboje klęczeli przy słudze i w osłupieniu patrzyli na Hugona, jakby zobaczyli ducha.

– Wywłoka! – zawył głosem ostrym jak szpikulec, jakby dzięki tej obeldze chciał wyładować skumulowane napięcie.

Potem uciekł. Pędem przeciął dziedziniec i nawę, w której leżeli chorzy. Nie zatrzymując się, pobiegł ulicą Hospital w kierunku przeciwnym do miasta. Dopiero gdy minął szpital Świętego Łazarza, zatrzymał się i skręcił w bok, zanim dotarł do bramy Świętego Antoniego w nowym murze. Tam na pewno natknąłby się na strażników.

Znalazł się w niezamieszkanej części dzielnicy; w okolicach leprozorium nie było nawet drewnianych chałup. Kiedy uznał, że nikt go nie ściga, zakradł się do ogrodu i wyrwał dwie niedojrzałe cebule. Miał świadomość kary, jaka mogła go spotkać, gdyby został złapany, a nie miał pieniędzy na zapłacenie grzywny. Oddalił jednak te obawy, kiedy tylko poczuł w ustach cierpkie, łykowate warzywo. Jaką grzywną mogli go ukarać za kradzież tego świństwa? Krążył bez celu, z trudem przeżuwając kawałki cebuli, które zdołał wyrwać zębami. Pomyślał o matce, o rozmowach, jakie udało im się przeprowadzić po mszy na placu przed kościołem. Uśmiechała się, słuchając o planach Hugona, i mocno go do siebie przyciskała, bardzo, bardzo mocno. „Płaczę z radości – mówiła. – Z radości, synu”. I znów go przytulała, tak że nie mógł oddychać. Nie protestował; lubił to. Nie mógł jej wyjawić, że jego marzenia się rozwiały. Zawiódłby ją. Rozpłakałaby się, ale tym razem z żalu. I to byłaby jego wina. Jego matka zestarzeje się jako służąca w domu rękawicznika.

Ze ściśniętym gardłem szukał schronienia. Znalazł je pod resztkami desek, które kiedyś pewnie tworzyły szałas. Usiadł na ziemi i podniósł rękę, żeby wyrzucić to, co zostało z drugiej cebuli, jakby chciał w ten sposób oddalić od siebie zmartwienia. Zmienił jednak zdanie i odłożył ją na bok. Pomyślał o siostrze. Jej też będzie przykro, choć jego sytuacja nie wpłynie na wiano, jakie otrzyma od tej przeklętej zakonnicy, której imienia nie mógł zapamiętać. Arsenda wyjdzie za porządnego człowieka.

Powoli robiło się ciemno. Jakże piękne było czerwone światło słońca zachodzącego nad morzem! Hugo szukał podobnego teraz, nad rozciągającymi się przed nim ogrodami i polami. Ale czy zmierzch zapadający nad polem cebuli może być piękny? Zdobył się na uśmiech, który przeszedł w głośny rechot. Cebule! Tym razem cisnął najdalej, jak potrafił, resztki, które mu zostały. Westchnął, a po chwili przyszedł sen, by położyć kres temu burzliwemu dniowi.

Hugo obudził się wraz z pierwszym światłem i odkrył, że jest bosy. Ktoś ukradł mu wspaniałe sandały ze skórzaną podeszwą, a on nawet się nie zorientował! Rozejrzał się, próbując sobie przypomnieć, czy zdjął buty przed zaśnięciem. Nie, był pewien, że tego nie zrobił. Zobaczył za to cebulę. Wymieniono mu buty na cebulę! Ktoś musiał go śledzić poprzedniego dnia i widział, jak ją wyrzuca…

– Psubraty! – zawołał, wychodząc spod desek, z cebulą w podniesionej ręce, którą wygrażał całemu światu.

– Dlaczego krzyczysz, chłopcze? – rozległ się głos za jego plecami. Hugo zobaczył starca pracującego w jednym z warzywników. – Co masz w ręce? – zapytał zaskoczony, bo chłopak wciąż trzymał ją podniesioną. – Złodziej! – zagrzmiał mężczyzna, kiedy dostrzegł cebulę. – Łapać złodzieja!

Hugo puścił się biegiem. Nie zrobił jednak nawet dwóch kroków; nadepnął na kamień, przeszył go porażający ból i upadł na ziemię. Starzec, kuśtykając, ruszył w jego stronę, z motyką w pogotowiu. Nadaremnie próbował złapać powietrze, żeby wezwać pomoc. Hugo wstał. Wszystko z powodu takiego nędznego łupu! Spojrzał na cebulę i pokazał ją mężczyźnie; podszedł i zostawił ją w połowie dzielącej ich drogi. Błagał niebiosa, żeby starzec zadowolił się zwrotem warzywa. Skłonił się, jak robił to kiedyś, gdy zbierał jałmużnę z micer Arnauem, i odwrócił się gotów…

– Na co staremu Narcisowi cebula nadgryziona i obmacana przez złodzieja?

Dwaj mężczyźni chwycili Hugona tak mocno, że pomyślał, iż pogruchoczą mu ręce.

– Ja nie… – próbował się tłumaczyć, kiedy ciągnęli go w stronę starca, który gdy tylko chłopak znalazł się w jego zasięgu, uderzył go w plecy trzonkiem motyki.

– Nie zabijajcie go, Narcisie. Posłuży za przykład dla innych smarkaczy, którzy nie szanują naszych ogrodów.

– Masz pieniądze, żeby zapłacić za wszystkie cebule, które ukradłeś? – zapytał jeden z mężczyzn, gwałtownie potrząsając chłopcem. Przysunął twarz tak blisko, jakby chciał go ugryźć; wraz ze słowami z jego ust wydobył się cuchnący oddech.

– Wziąłem tylko dwie… – próbował się bronić Hugo.

– Kłamiesz! – rzucił drugi mężczyzna.

– Gdzie są twoi wspólnicy? Zostawili cię samego?

– Zapłacisz za nich!

– Masz pieniądze?

Znowu zaczęli go szarpać.

– Nie! – powtarzał Hugo raz za razem.

Orszak wyruszył spod ratusza miejskiego, siedziby Rady Stu. Okrążył budynek i dotarł do placu Świętego Jakuba. Hugo nie przyznał się do kradzieży, które niesprawiedliwie mu przypisano, ale potwierdził, że ukradł dwie cebule, dlatego też po procesie przeprowadzonym przez notabli trzej rajcy miejscy niezwłocznie wydali wyrok. Chłopak, przyodziany jedynie w wytarte nogawice, z gołym grzbietem i związanymi z przodu rękami, został wsadzony na osła. Czekała go chłosta.

– Nie przesadzajcie z karą – zalecili rajcy strażnikowi.

Hugo przypomniał sobie wyrok, jaki miasto wydało na obrazoburcę, który podczas zaciętej dyskusji ubliżył Jezusowi Chrystusowi. Gdyby obraził go świadomie, zasłużyłby na śmierć, bez możliwości przebaczenia. Bluźniercy przekłuto wtedy język żelaznym prętem, posadzono go związanego na ośle – może tym samym, na którym teraz jechał on – i obwożono po całej Barcelonie, podczas gdy zwołani gapie wymyślali mu, opluwali go, rzucali kamieniami i biczowali go kiszkami wołu wypełnionymi ekskrementami. Hugonowi stanęły przed oczami otwarte zakrwawione usta mężczyzny i twarz obryzgana odchodami. Po zakończonym objeździe przywiązano go do pręgierza na placu Świętego Jakuba. Co będzie, jeśli zamiast wychłostać mnie biczem, postanowią użyć wolich kiszek wypchanych łajnem? – zastanawiał się. Siedział skulony na ośle, na oklep, z jądrami wciśniętymi w ostrą kość grzbietową zwierzęcia, przerażony wspomnieniem bluźniercy dławiącego się własną krwią i odchodami, które spływały mu do ust rozdziawionych drewnianym wrzecionem. Nagle poczuł mocne uderzenie w plecy. Odwrócił się. Jutowe powrozy! Podziękował za tę łaskę dokładnie w momencie, w którym okrzyk „Złodziej cebuli!” dał początek publicznemu pośmiewisku.

Niemal przez cały ranek obwożono Hugona po ulicach w promieniach wiosennego słońca. Z placu Świętego Jakuba do katedry. Stamtąd na plac Blat i do kościoła Matki Boskiej Morskiej. Dzielnica El Born, Święta Klara, plaża, giełda towarowa, Konsulat Morski, dom zakonny Świętego Franciszka, stocznia…

Na czele pochodu jechało dwóch strażników. Okrzykami zwoływali mieszkańców, by stali się świadkami hańby Hugona, jakby nie wystarczyła armia hałaśliwych dzieciaków, które z wrzaskiem biegły po obu stronach osła. Był chłostany powrozami, które utworzyły ranę na jego młodych plecach, obrzucany wyzwiskami i opluwany; w jego stronę poleciało też kilka kamieni, ale strażnicy od razu interweniowali.

Kiedy jechał ulicami dzielnicy La Ribera zamieszkanej przez ludzi morza, za kościołem Matki Boskiej Morskiej, zbliżając się do kanału nawadniającego, zaczerwienione twarze krzyczących do niego mężczyzn i kobiet zlały mu się w nieokreśloną, rozmazaną plamę. Niemal przestał czuć uderzenia powrozu na plecach, zniknął też niepokój, że może zostać odkryty przez Rogera Puiga albo jednego z jego siepaczy. Nie miało to już znaczenia. Zamknął oczy i pośród zgiełku i euforii zaczął się modlić. Modlił się do Najświętszej Panienki i błagał ją, żeby matka nie musiała być świadkiem niełaski, w jaką popadł.

– Następnym razem użyjemy porządnego skórzanego bata – ostrzegł strażnik, zdejmując go z osła po powrocie do ratusza. Rozwiązał mu ręce i oddał koszulę. – Idź się najpierw umyć – poradził, widząc, że chłopak zamierza ją włożyć. Hugo zawahał się, oszołomiony. – W morzu. Masz dla siebie całe morze.

Musiał jeszcze wysłuchać kilku obelg, kiedy szedł ulicami dzielącymi ratusz od plaży, już bez strażników, bez osła i bez powrozów, tylko z zakrwawionymi plecami. Teraz jednak więcej osób stawało po jego stronie, niż go wyzywało.

– Zamilcz! Zostaw chłopaka w spokoju! – krzyknęła jakaś potężna kobieta do innej, która ubliżała Hugonowi na ulicy Regomir, w pobliżu piekarni. – Zapłacił już za swoje przewinienie. To głód popycha ich do kradzieży cebuli. Weź to, chłopcze – dodała, odrywając pajdę ze świeżo upieczonego bochenka.

Chleb z cieciorki z odrobiną białej mąki. Hugo spałaszował wszystko, nie dając sobie nawet czasu, żeby nacieszyć się smakiem. Dotarł do plaży i odprowadzany spojrzeniem kilku żeglarzy i robotników, przeszedł między łodziami na brzeg, o który leniwie rozbijały się fale. Dzień był ładny, ciepły, słoneczny, bezwietrzny. Mimo to ostrożnie wszedł do morza i zanurzył plecy, jeszcze zanim woda sięgnęła mu do pasa. Poczuł straszliwe pieczenie. Siedział tak długo, aż palący ból ustąpił. Mam szczęście, pogratulował sobie w stoczni, kiedy uchronił się przed lochami w zamku Puigów. W El Raval zaczął w to wątpić. Ale teraz… W ciągu dwóch dni zawalił się jego świat. Przynajmniej nie natknął się na Puigów, choć i tak pewnie by go nie poznali na tym karłowatym ośle, ze spuszczoną głową, otoczonego rzędami gapiów. Nie widziała go też matka, był tego pewien. Skierował wzrok na horyzont, ogromny, imponujący. Cebule…! Też coś!

Wyszedł z morza zziębnięty i natychmiast chwycił koszulę.

– Najpierw się osusz, chłopcze – poradził niski brodaty uszczelniacz łodzi, rzucając mu kawałek płótna. Potem podszedł bliżej, by przyjrzeć się jego plecom. – Miałeś szczęście – dodał. – Za bardzo się nad tobą nie pastwili.

– Szczęście? – wyrwało się Hugonowi.

– Otóż to. To ty biłeś się podczas egzekucji micer Arnaua? – Raczej stwierdził, niż zapytał. – Odważny. Szalony, ale odważny. To rajcy miejscy powinni byli zażądać sprawiedliwości od możnych, ale bardziej zależy im na tym, by się do nich upodobnić, niż na obronie mieszkańców, a teraz, bez króla Piotra… – Cmoknął, nie kończąc zdania, i zawołał jakiegoś Andresa, który wychylił głowę spomiędzy łodzi. – Przynieś miksturę na rany – nakazał.

Barcelońska plaża była podzielona palami na strefy. Miejsca, w których rybacy mogli zostawiać swoje łajby, odgrodzono od tych, gdzie budowano pod gołym niebem łodzie. Część znajdująca się na wprost dawnej rzymskiej bramy Regomir była jedną z takich szkutni – najstarszą w Barcelonie. Przy podcieniach zwanych Voltes dels Fusters stał skromny budynek, w którym przechowywano żagle, maszty, reje i resztę takielunku, ale łodzie budowano na piasku. Tym właśnie zajmowali się Andrés, chłopak nieco starszy od Hugona, i jego ojciec Bernardo. Pierwszy był terminatorem, drugi mistrzem kalfatażu.

Bernardo sam posmarował rany Hugona maścią. Wróciło pieczenie, jakiego doświadczył w słonej wodzie. Podeszło do nich kilku innych mężczyzn. Wszyscy wiedzieli, że Hugo został wychłostany; co więcej, wyglądało na to, że są poinformowani także o tym, co zaszło w dniu egzekucji micer Arnaua.

– Ty jesteś synem Matiasa Llora, prawda? – zapytał jeden z nich, zgarbiony, pomarszczony, spalony słońcem starzec. – Wołali na niego Gwizdacz. Twój ojciec zawsze gwizdał. – Wydał z siebie kraknięcie mające uchodzić za śmiech. – Szkoda go. Jak się miewa twoja matka?

– Dobrze… – wyjąkał Hugo.

– Ładna kobieta – dodał starzec. – A ty? Też zostaniesz żeglarzem?

Żeglarzem? Hugo pokręcił głową, jakby nie miał odwagi zaprzeczyć na głos. Jego ojciec… zawsze mówił, że morze jest niesamowite. „Jak piękna kobieta, która cię kołysze. Ono daje mi największą przyjemność… zaraz po tobie”, poprawiał, jeżeli Antonina słyszała jego słowa i robiła niezadowoloną minę. Potem, kiedy zostawali sami, Matías przeprowadzał z synem męską rozmowę. „Żadna samica nie jest równie kapryśna i nie wpada w taki szał jak morze. Strzeż się go”, radził. Chłopak nie dowiedział się, jak potrafi być kapryśne. „Obiecaj mi, że nigdy nie wypłyniesz w morze jak on”, poprosiła go matka w dniu pogrzebu, wskazując trumnę. Obiecał.

– Znasz ulicę Regomir?

Pytanie zadane przez mężczyznę, który sądząc po trzymanym w ręce ciośle, musiał być mistrzem szkutniczym, wyrwało Hugona z zamyślenia. Zawahał się, zdezorientowany.

– No przecież to ta, którą zszedłeś na plażę! – Andrés wskazał ręką.

– Aha!

– Idź więc tam i odnajdź kuźnię Salvadora Vinyolesa – przykazał mistrz. – Powiesz mu, że przysyła cię Joan Pujol i że ma ci dać gwoździe, które u niego zamówiłem. Na co czekasz, chłopcze? – ponaglił go.

Gwoździe i kilka innych sprawunków, które załatwił dla budowniczych łodzi w ciągu dnia, zapewniły mu pajdę chleba, miskę potrawki z kury i warzyw oraz kubek wina, które przyniósł mu na plażę Andrés. I pozwolono mu spać pod osłoną jednej z rozbieranych łodzi.

Spędzał teraz dnie pośród ludzi morza, a noce chroniony przez łodzie, chowając się, gdy tylko dostrzegł błysk strojów szlachciców albo usłyszał odgłosy przygotowań, jakie zawsze poprzedzały ich przybycie. Odwiedził Arsendę. Nie miał odwagi wyznać jej, że już nie pracuje w stoczni. Musiał natomiast wyjaśnić, dlaczego chodzi boso; skłamał, że zgubił buty.

– Któregoś dnia zostawiasz je gdzieś, a kiedy po nie wracasz, już ich nie ma… – powiedział.

Z czasem osłabła nieufność, jaką okazywał Hugonowi rękawicznik po jego starciu z Puigami, więc matka i syn odzyskali możliwość zamienienia w pośpiechu kilku słów, kiedy mijali się po wyjściu z kościoła. Także matce nie opowiedział o tym, co stało się w stoczni. Nie wiedziałby jak. Zresztą zachowanie jej i siostry rozwiało wyrzuty sumienia zżerające go z powodu kłamstwa – żadna nie wypytywała o jego sytuację. Przypłacił natomiast łgarstwo bólem, który przeszył jego poranione plecy, gdy matka przytuliła go i zaczęła po nich głaskać.

Kilkakrotnie podchodził do stoczni. Panowała tam nieustanna krzątanina; drewniana palisada wzniesiona przed budynkiem, żeby chronić go przed falami, jednego dnia stała na swoim miejscu, a następnego znikała, by utorować dojście na plażę. Bastaixos wyładowywali drewno i przenosili narzędzia. Żeglarze i mistrzowie ekwipowali galery. Nie było śladu po Genueńczyku. Hugonowi nie udało się go zobaczyć, ani jego, ani nikogo innego, kto ciągnąłby albo dźwigał kulę. Może Domenico wrócił już do swojego kraju. Hugo dostrzegł za to z daleka Juana Nawarczyka. Ich spojrzenia się spotkały, a twarze rozjaśnił uśmiech.

Hugo ruszył w jego stronę.

– A Genueńczyk? – zapytał natychmiast po powitaniu.

– Odzyskał wolność.

Spojrzeli na morze, jakby zobaczyli go w oddali.

Któregoś dnia Andrés ostrzegł Hugona, że w El Raval o niego rozpytują.

– Sługa jakiegoś szlachcica – odparł, kiedy chłopak zapytał, kto o niego pyta. – To prawda, że roztrzaskałeś mu głowę?

Obaj śmiali się z opowieści Hugona, jednak poczucie zagrożenia sprawiło, że chłopiec zaczął omijać tę część Barcelony. Ostrożność nie na wiele się zdała. Podczas gdy starał się unikać pana i jego sługi przeszukujących El Raval, panowie i słudzy sami pojawili się na plaży przy bramie Regomir. Hugo już kilkakrotnie był świadkiem podobnego wydarzenia. Towarzyszył ojcu, kiedy ten poszedł zaciągnąć się do armady, dlatego nie zdziwiło go to, co działo się w niedzielę po ogłoszeniu daty wypłynięcia królewskiej floty do Morei.

Wychodzili akurat z mszy w kościele Matki Boskiej Morskiej, gdy od strony katedry przy akompaniamencie trąbek nadciągał orszak: król, jego namiestnik na Wschodzie – wicehrabia Rocabertí – biskup, władze katedry, rycerze i możni, wszyscy z należycie poświęconymi sztandarami. A także rajcy miejscy, notable, reszta świty, a za nimi mieszkańcy Barcelony, do których dołączyli wierni wychodzący z kościoła. Kiedy heroldowie krzykiem nawoływali mężczyzn, by zaciągali się do królewskiej armady, Hugo dostrzegł Rogera Puiga, który szedł na czele możnych u boku swego stryja, hrabiego Navarcles. Chłopiec poszukał wzrokiem jego sługi; z łatwością rozpoznał go w orszaku po przepasanej bandażem twarzy. Zrobił wszystko, by matka nie zauważyła dreszczu, który przebiegł mu po ciele.

– Pamiętaj, co mi obiecałeś – powiedziała, zwiększając jeszcze niepokój syna. – Nie składaj podpisu, że godzisz się wypłynąć w morze.

Orszak minął kościół i dotarł do placu rozciągającego się przed giełdą towarową, tuż przy plaży, obok szkutni, w której pracował Hugo. Tam, przy długim stole okrytym szkarłatnym suknem z wyszytym złotem królewskim herbem, sam monarcha wzywał mieszkańców, żeby zaciągali się do jego floty.

Tysiące osób stłoczyły się wokół kordonu straży chroniącej króla i możnych. Był wśród nich także Hugo. Nie bał się, że odkryją go w tłumie. Kiedy król Jan zakończył przemówienie, ciżba poruszyła się niespokojnie. Heroldowie zaczęli głośno wychwalać monarchę, wicehrabiego Rocabertí, admirała armady i jego kapitanów; zagrzewali i przekonywali mieszkańców, kuszników, wioślarzy i członków straży, by nie rezygnowali z chwały, jaka czeka ich w dalekich krainach. Rozbrzmiały trąbki, bębny i róg myśliwski. Ludzie, obserwowani przez zadowolonego króla i możnych, okazywali coraz większe zdenerwowanie. Z tysięcy gardeł wydobył się krzyk.

– Niech żyje król Jan!

Hugo, czujny i spięty, stał na palcach w tłumie. Widział, jak władca uśmiecha się w odpowiedzi na falę owacji i okrzyków uznania. Monarcha rozkoszował się widokiem swojego ludu. Poprosił o więcej. Poddani go nie zawiedli i znowu posypały się oklaski. Wreszcie, kiedy straże poczuły, że nie są już w stanie dłużej powstrzymywać ludzkiej masy, król wyciągnął w stronę towarzyszących mu ministrów otwartą prawą dłoń i jeden z nich wysypał na nią monety. W ciszy, jaka zapadła, Hugo miał wrażenie, że słyszy wstrzymywane oddechy, zanim nad głowami barcelończyków zaczął się mienić deszcz monet i cisza została przerwana przez zgiełk, chaos i walkę o denary, które garściami rzucali król, wicehrabia Rocabertí i admirał armady. Hugo, idąc za przykładem otaczających go kobiet i mężczyzn, padł na ziemię. Szukał pieniędzy, rozjuszony zazdrością, jaką budziły w nim radosne okrzyki szczęśliwców, i oślepiony przez słońce, kiedy podnosił wzrok, żeby zobaczyć, gdzie spadną kolejne monety, których nie udawało mu się złapać w locie.

Wydało mu się, że jedną dostrzegł. Pomknął na czworakach w jej stronę, przechodząc po jakiejś grubej kobiecie. Już wyciągał rękę, kiedy ktoś go uprzedził: jakiś łysy krzepki, zwinny chłopak… Skąd on się tu wziął? Hugo się zawahał. Tamten nawet nie odwrócił głowy, żeby na niego spojrzeć, odczołgał się z monetą w dłoni w poszukiwaniu kolejnych. Hugo patrzył za nim rozżalony. Chłopak był jak pies: węszył podekscytowany, nie zważając na innych ludzi. Polował. Szukał denarów, jakby tropił zwierzynę; rozpychał się bezczelnie, omijał silniejszych, zapierał się stopami o ziemię… Stopami? Toż to były przecież jego buty! Podążył za chłopakiem, nagle obojętny na deszcz pieniędzy, który wciąż wywoływał sprzeczki i bójki. Nie wiedział, jak stawi mu czoła. Tamten był od niego starszy; stopy ledwo mieściły mu się w sandałach, naciągając skórę. W dodatku chwilę później, kiedy król wraz z dworem ruszyli już w drogę powrotną do pałacu, do Łysego Psa dołączyła czereda chłopców w różnym wieku. Hugo zobaczył, jak wali w kark jakiegoś malca, gdy ten pokręcił przecząco głową i pokazał mu puste dłonie. Niezauważony, odsunął się od grupki.

Zebrani zaczęli się rozchodzić do domów. Wielu było bardzo ukontentowanych. Niektórzy, gestykulując, opowiadali podniesionym głosem, jak zdobyli monety. Przy stole do zapisów zostali tylko urzędnicy i sznur mężczyzn, którzy chcieli zaciągnąć się do królewskiej armady i od razu dostać pierwszy żołd. Musieli stawić się z poręczycielem i przysiąc na Ewangelię, po czym biegli wydać denary. Niektórzy będą później żałowali, ale zobowiązanie zostało złożone.

Hugo z rozsądnej odległości śledził czeredę chłopaków. Nie zdziwiło go, że idą w stronę El Raval. Poczuł, jak narasta w nim gniew, gdy patrzył, jak się śmieją i przekrzykują, przerywają jedni drugim. Wyobrażał sobie, jak ta sama grupa, drwiąc z niego, kradnie mu buty, tak że nawet się nie obudził. „A ta cebula…!”, przechwalał się pewnie któryś z nich, może właśnie Łysy Pies. „Wychłostali go, obwożąc po całej Barcelonie”, przypominał prawdopodobnie inny, wywołując salwę śmiechu, równie irytującą jak ta, która ubodła Hugona nieopodal bramy Boqueria, kiedy zobaczył, jak śmieją się i poklepują po plecach na pożegnanie. Łysy Pies ruszył w górę Rambli w towarzystwie dwóch chłopaków; jednym z nich był ten, którego wcześniej zdzielił w kark. Weszli do domu przy ulicy Tallers. Była to strefa skupiająca warsztaty ceglarskie, zamieszkana także przez rozbieraczy mięsa. Znajdowała się tuż przy nowym murze, na obrzeżach Barcelony.

Następnego dnia, w poniedziałek, Hugo zboczył z drogi, kiedy pracownicy szkutni wysłali go po jakiś sprawunek, i zobaczył Łysego Psa pracującego w towarzystwie olbrzymiego mężczyzny w jatce za bramą Boqueria, gdzie na zwykłych stołach wykładano koźlinę, wieprzowinę i baraninę, mięsa, których sprzedaż była zakazana w obrębie miasta. Nie spodobało mu się, że krew spływająca po fartuchu chłopaka może zaplamić jego buty… Zaśmiał się bez przekonania, nie wiedząc, co robić. Tamten przewyższał go o głowę, był silny, bezczelny, a może i niebezpieczny… Ale to były jego buty! Hugo zacisnął zęby, odwrócił się plecami do jatki i spojrzawszy ostatni raz na Łysego Psa, odszedł, przekonując sam siebie, że czekają na niego przy łodziach.

Przez kolejne dni chodził za nim i uważnie go obserwował. Rutyna pracy w jatce przy bramie Boqueria ulegała zakłóceniu jedynie wówczas, gdy Łysy Pies szedł z ojcem do kościoła Matki Boskiej Sosnowej, tamtejszej parafii. Na otwartej przestrzeni dzielącej cmentarz i kościół rzeźnik wspinał się na szczudła i pokrzykując, ganiał syna i jego kolegów. Dzięki zbiegowisku, jakie tworzyło się wokół wielkiego chłopa biegającego w kółko na kijach, Hugo mógł podejść bliżej bez obaw, że zostanie rozpoznany. Dowiedział się, że ojciec Łysego Psa odgrywa rolę olbrzyma podczas obchodów Bożego Ciała i że wcześniej zawsze ćwiczył chodzenie na szczudłach. „Na procesji ma strój do samej ziemi”, wyjaśniła jakaś kobieta. Na koniec Łysy Pies i jego koledzy sami dla zabawy wchodzili na szczudła i próbowali naśladować rzeźnika, który śmiał się wraz z gapiami z potknięć i upadków chłopców. Przylegająca do kościoła opuszczona niedokończona wieża, w której trzymali szczudła, najwyraźniej służyła za schronienie Łysemu Psu i jego towarzyszom, którzy spotykali się tu w świąteczne dni po powrocie z włóczęgi po Barcelonie. Hugo szpiegował ich, ukryty na pobliskim cmentarzu.

Chłopak nazywał się Juan Amat. Był synem rzeźnika z ulicy Boqueria. I rzeczywiście uchodził za niebezpiecznego. Ostrzegł go przed nim Andrés, kiedy Hugo – nie wiedząc, jak mógłby odzyskać buty – zaniechał szpiegowania i postanowił opowiedzieć wszystko terminatorowi.

– Nie ma miejsca w Barcelonie, gdzie by o nim nie słyszano. Lepiej z nim nie zadzieraj – dodał Andrés, dając do zrozumienia, że nawet on, choć jest starszy, nie miałby odwagi postawić się Juanowi.

– Ktoś poradził mi kiedyś, że nie powinienem przed nikim giąć karku.

Andrés uśmiechnął się szeroko, zanim odpowiedział.

– Śmiała rada. Poradził ci też, jak to osiągnąć?

– Nie – wyszeptał Hugo.

Terminator dostrzegł zakłopotanie we wzroku, który uciekł przed nim i zatrzymał się na łodziach.

– To rzeczywiście ważne w życiu – przyznał Andrés. – Nikt nie lubi poniżenia i poddaństwa. Problem w tym, żeby wiedzieć, jak przed nimi uciec. Uważaj na Juana Amata – podkreślił na koniec.

Kiedy w wiosenne noce Hugo, siedząc oparty plecami o jedną z wyciągniętych na plażę łodzi, spoglądał na spokojne morze, zastanawiał się, jak rozwiązałby ten problem micer Arnau. Ponieważ nie znajdował odpowiedzi, postanowił zapomnieć o całej sprawie; przecież to tylko buty… Ale jego buty! To zdanie zawsze w końcu rozlegało się z hukiem grzmotu w jego głowie, biorąc górę nad rozważaniami o kapitulacji. Do tego dochodził jeszcze osioł i cebule; nadal piekły go rany na plecach. Wszyscy ci prostacy z niego zakpili!

Nie miał jednak odwagi zbliżyć się do Łysego Psa.

Na początku maja, miesiąc po rozpoczęciu poboru przy stołach przed giełdą towarową, Hugo wraz z tłumem mieszkańców Barcelony, którzy ponownie zebrali się na plaży, z zadowoleniem patrzył, jak królewska armada odpływa do Morei. Wiedział, że wraz z nią odpływa także, lśniący w swoich obszywanych srebrem szatach, jeden z jego największych problemów. Poprzedniej nocy żeglarze powitali galery, śpiewając kantyki i Salve Regina, a teraz, kiedy odpychane wiosłami pokonywały tasques – niebezpieczne mielizny utrudniające dostęp do barcelońskiej plaży – mieszkańcy miasta wznosili okrzyki i wiwaty na cześć dziesięciu okrętów. A Hugo wraz z nimi. Zobaczył Rogera Puiga, jak wyniośle kroczy drewnianym trapem, który on sam pomógł zbudować na brzegu, żeby możni nie zniszczyli swoich wspaniałych szat i mogli wygodnie wsiąść na łodzie, które dowiozą ich do galer. Przy boku Rogera Puiga rozpoznał taszczącego bagaże sługę z opaską na prawym oku.

Wiwaty jeszcze unosiły się w powietrzu, a chorągwie króla i wicehrabiego mieniły na horyzoncie obok kapitańskich sztandarów i proporca świętego Jerzego, kiedy do brzegu przybiła mała galera na szesnaście rzędów wioślarzy, pod banderą Majorki. Bastaixos natychmiast zapomnieli o armadzie i ruszyli obsłużyć kolejną z łodzi, które o tej porze roku coraz częściej zawijały do Barcelony, wzbogacając miasto i jego mieszkańców.

Hugo podszedł do tragarzy. Wiedział, że zostanie dobrze przyjęty – zawsze w ten czy inny sposób wynagradzali mu pomoc. Nie mógł wyładowywać towarów, jako że zakazywała tego gildia, ale biegał między cechmistrzami i kupcami, przekazując polecenia. Lubił przebywać w otoczeniu tych wpływowych ludzi, którzy z plaży nadzorowali wyładunek statków. Santa Felipa – tak nazywała się galera z Majorki. Hugo słyszał, jak opowiadano z podekscytowaniem, że padła ofiarą ataku algierskich korsarzy.

– Był rzecz jasna znacznie większy – stwierdził jeden z kupców, mówiąc o statku kaperów. Hugo podszedł najbliżej, jak mógł, z ciekawością malującą się w szeroko otwartych oczach. – Jak się ocaliliśmy? Zwinność i dobre uzbrojenie. Szesnaście rzędów wioślarzy pozwoliło na szybkie reagowanie i manewry, jakich nie mogą wykonać duże statki, a do tego doszło kilka kul z bombardy, które trafiły w pokład korsarzy, i deszcz celnie wymierzonych strzał na pożegnanie. Zwinność, szybkość i dobre uzbrojenie, dzięki temu mała łódź może się zmierzyć z większą i odnieść zwycięstwo – zakończył kupiec.

Hugo zastanawiał się, czy potrafiłby być zwinniejszy i szybszy od Łysego Psa. Pytanie to dręczyło go przez cały dzień. Przed oczami stał mu obraz Juana Amata węszącego za monetami i przeciskającego się przez tłum. Był bardzo szybki i bardzo zwinny! Kupiec powiedział też, że potrzebne jest dobre uzbrojenie. Dobre uzbrojenie…

Tej samej nocy podszedł pod mur stoczni dzielący go od dużego dziedzińca. Już miał zagwizdać, kiedy usłyszał głuchy skowyt biegających po drugiej stronie psów. Wyniuchały go. Mimo to zagwizdał, wspiął się na mur i zeskoczył na dziedziniec. Pobawił się chwilę ze zwierzętami, których dawno nie widział. Rzuciły się na niego, jakby wyczuły dręczący go smutek, a on z rozczuleniem przyjął ich liźnięcia. Pobiegły za nim aż do składnicy, w której przechowywano broń.

Zaczekał, aż jego oczy przywykną do ciemności rozjaśnianej jedynie błyskiem głowni zatkniętej na ścianie dziedzińca. Zapamiętał to miejsce jako znacznie lepiej wyposażone; najwyraźniej królewska armada opróżniła dużą część zbrojowni. Drżący blask pochodni odbijał się od ostrzy toporków. Tego właśnie szukał. Znalazł ich sporo na stole. Podszedł i przesunął palcami po broni. Jeden z psów zaskowyczał, jakby chciał go ostrzec.

– Cicho – skarcił go Hugo. – Ty tego nie rozumiesz. Potrzebuję go, żeby odzyskać buty.

Chwycił toporek, który wyglądał na najmniejszy. Nie wiedział, że są takie ciężkie, może dlatego, że kiedy dawniej wchodził do zbrojowni, wyobrażał sobie wymyślone morskie bitwy, a teraz… naprawdę zamierzał użyć broni.

Psy nadal okazywały zdenerwowanie; Hugo kazał im siedzieć cicho. Posłuchały, a chłopak zamachnął się toporkiem. Ostrze ze świstem przecięło powietrze w wyimaginowanej walce.

Hugo wiedział, że Juan Amat wstaje o świcie i rusza na stragan z mięsem przy ulicy Boqueria, gdzie czekając na ojca, czyści i przygotowuje noże oraz inne narzędzia. Wiedział również, że to właśnie na odcinku między ulicą Tallers a bramą Boqueria, który Łysy Pies pokonywał samotnie, będzie miał szansę go zaatakować i odzyskać buty. Tam też się udał. Drżał w półmroku zwiastującym nadejście świtu. Choć nie usłyszał kroków, przeczuł, że Juan zmierza prosto w jego stronę.

– Oddaj mi moje buty, parszywy złodzieju! – krzyknął, zagradzając mu drogę.

Wypowiedział rozkaz jednym tchem, jak powtarzał go sobie przez całą noc. Nie kontrolował jednak brzmienia swojego głosu – wysokiego, wystraszonego.

– To ty ukradłeś cebule! – Łysy Pies wybuchnął śmiechem, gdy tylko otrząsnął się ze zdumienia. – Chcesz znowu wsiąść na osła? – zakpił. – Jak niby zamierzasz zabrać mi buty, karle?

Juan Amat podniósł rękę, żeby uderzyć Hugona w twarz. Zaniechał tego zamiaru, kiedy w prawej dłoni chłopaka błysnął złowrogo toporek. Syn rzeźnika zrobił krok w tył, oceniając sytuację. Hugo jednak wszystko przewidział – brał pod uwagę, że tamten się od niego odsunie… a jeżeli to zrobi… Przypadł do jego stóp. Nie mógł pozwolić, żeby Łysy Pies unieruchomił mu rękę; jeżeli mu się to uda, wytrzyma tylko kilka sekund. Juan Amat upadł na ziemię i zaczął się szamotać, ale gdy próbował wstać, Hugo przyłożył mu ostrze siekierki do jąder.

– Wykastruję cię! – zawył.

Syn rzeźnika znieruchomiał.

– A ja cię zabiję – zagroził mimo wszystko. – Kiedy przestaniesz… – Zamilkł, bo Hugo docisnął ostrze.

– Ręce za głowę. No już! – Hugo znów docisnął toporek do jego krocza, tym razem czubkiem ostrza. Łysy Pies jęknął i wykonał polecenie. – Teraz zegnij lewe kolano.

Hugo jeszcze mocniej przyparł ostrze siekierki do jąder chłopaka, podczas gdy wolną ręką walczył, by rozwiązać skórzane rzemyki najpierw jednego, potem drugiego buta. Pozostała jeszcze najtrudniejsza część zadania. Nie zastanawiał się długo: drewnianym trzonkiem toporka mocno uderzył Amata w palce lewej stopy, skoczył na nogi i puścił się biegiem, podczas gdy jego przeciwnik wył z bólu.

– Już ja cię znajdę! – usłyszał z daleka. – I cię zabiję! I cię…

4

– Schowały je psy, które pilnują stoczni… Wyobrażasz sobie? Jakby to była zabawa – wymyślił Hugo na poczekaniu, kiedy siostra zapytała o buty. Siedzieli przytuleni na płaskim dachu domu zakonnego pod bezchmurnym, rozgwieżdżonym niebem.

Arsenda pokręciła głową. Na jej ustach zarysował się uśmiech. Już nie śmiała się tak jak dawniej. Sprawiała wrażenie… Sprawiała wrażenie dojrzalszej. Z każdym dniem coraz bardziej doroślała. Wydawała się Hugonowi poważna i zdystansowana.

– Nie chcesz już, żebym cię odwiedzał?

Nie zmieniła wyrazu twarzy, na której wciąż malował się półuśmiech.

– Nie pleć głupstw – odpowiedziała głosem pełnym słodyczy. – Ty i matka… No dobrze! Ty zawsze będziesz tym, kogo najbardziej kocham… na tym świecie.

– Na tym świecie? – zapytał zdziwiony.

– Nie możesz konkurować z Bogiem – odparła Arsenda po chwili namysłu.

Nie mógł też konkurować z bednarzem z Sitges, który ukradł mu matkę.

– Zrozum, Hugonie – próbowała się tłumaczyć Antonina w następną niedzielę, zaniepokojona bladością, jaką pokryła się twarz jej syna, kiedy poinformowała go, że zamierza ponownie wyjść za mąż. – Oboje macie już własne życie, Arsenda w domu zakonnym, a ty w stoczni… Czeka was obiecująca przyszłość. Jestem jeszcze młoda… – Mówiła urywanymi zdaniami. – Wszystko zostało zaaranżowane przez proboszcza z kościoła Matki Boskiej Morskiej. On wiedział… Znał… No cóż… Zdobył dla mnie wiano! Z tych, które bogaci zapisują w testamencie, żeby nieszczęśnice takie jak ja mogły zawrzeć małżeństwo. Nie będziesz już musiał się o mnie martwić. Nazywa się Ferran, to dobry człowiek, wiesz? Owdowiał i mieszka w Sitges z dwójką małych dzieci, które…

Antonina przerwała; Hugo chwiał się na nogach. Zdołała go przytrzymać, zanim upadł. Poczuła, że jest zziębnięty, i ułożyła go na ziemi.

– Synu! – zawołała, klepiąc go po policzkach.

Tłum wiernych wychodzących z mszy skupił się wokół nich, ale wszyscy poszli swoją drogą, gdy okazało się, że Hugo reaguje i próbuje wstać.

– Hugonie! – Antonina odetchnęła z ulgą. – Nie…

– Sitges? – przerwał jej.

Nigdy nie słyszał o Sitges.

– To nadmorskie miasteczko, które…

– Nie będziemy mogli się widywać.

– Postaramy się widywać, obiecuję ci.

– Jak? Jak to daleko?

– Sześć lig.

Hugo jęknął.

– Obiecuję ci, że będziemy się widywać.

– Nie…

Zamilkł. „Nie obiecujcie, matko – chciał jej powiedzieć. – Zostawilibyście tę dwójkę malców, żeby pokonać sześć lig? Wasz nowy mąż na to nie pozwoli”. Zobaczył, że Antonina płacze.

– Obiecuję ci, synu – wymamrotała.

Bóg zabiera mi siostrę, a bednarz z Sitges matkę, pomyślał, kiedy uwolniwszy się od jej uścisków i łez, opuścił plac przed kościołem. Nie próbowała go zatrzymywać; patrzyła, jak się oddala, świadoma, że najprawdopodobniej więcej się nie spotkają. Słowa pożegnania uwięzły jej w gardle; nieśmiało podniosła dłoń, której on już nie zobaczył.

Gdybym wyznał jej, że nie pracuję w stoczni, że nie mam przed sobą tej obiecującej przyszłości… – skarcił się w myślach Hugo, krążąc po plaży między łodziami, już daleko od kościoła. Może wtedy dalej pracowałaby jako służąca u rękawicznika. I nie zamieniłaby go na dzieci bednarza.

A on miałby kogoś, kogo mógłby kochać, bez konieczności konkurowania z Bogiem. Nawet Andrés otwarcie stronił od jego towarzystwa, odkąd Hugo pojawił się w swoich skórzanych sandałach. Nie pozwolił mu opowiedzieć, jak je odzyskał – machnął ręką, kręcąc głową, jakby już wydał na niego wyrok. Ten gest zniechęcił Hugona, który zadowolony z siebie przyszedł opowiedzieć towarzyszowi o swoim wyczynie.

Milcząca przepowiednia Andresa szybko się urzeczywistniła. Hugo nabrał przekonania, że ktoś go śledzi. Łysy Pies mu nie daruje. Raz wydało mu się, że widzi chłopca, którego Juan Amat zdzielił w kark. Przyspieszył kroku. Skręcił na rogu ulicy Mar i spróbował wmieszać się w tłum ludzi kupujących zboże na placu Blat. Rozejrzał się na boki, nie mając nawet pewności, czy to rzeczywiście był tamten chłopak. Wyglądał podobnie. Łysy Pies go ostrzegł: „Znajdę cię”. Hugona oblał zimny pot. Biegiem wrócił do szkutni, nie wykonawszy zlecenia, i wybełkotał jakieś nieporadne usprawiedliwienie.

„Znajdę cię…” Groźba wierciła mu dziurę w głowie, zamieniając jego sny w koszmary. Spał w łodzi, którą rozbierano, by odzyskać drewno; wyciągał toporek schowany między dwiema deskami i kładł się, ściskając go w dłoni. Zmęczony, rozkojarzony, niespokojny, nie wywiązywał się z powierzanych mu zadań. Omal nie zaprzepaścił partii dziegciu, bo nie mieszał go z wystarczającą energią w kotle, w którym gotował się razem z łojem. Załatwianie sprawunków zajmowało mu znacznie więcej czasu, niż powinno, zawsze bowiem baczył na cienie, kroki i złe spojrzenia za plecami. Naraził się na zasłużone reprymendy. Wojna uwolniła go od Rogera Puiga i jego sługi, ale Łysy Pies nie wypłynie z armadą; w dodatku dysponował własnym wojskiem, bandą chłopaków, którzy go słuchali i których – Hugo nie miał co do tego żadnych wątpliwości – wysłał na jego poszukiwanie.

– Jezu, Jezu, Jezu, Jezu!

Może od tego się zaczęło – od wystraszonych okrzyków mistrza szkutniczego, który próbował odczynić nieszczęście, za jakie uznał to, że Hugonowi wyślizgnęło się z rąk kilka gwoździ i spadło w piasek na plaży, kiedy mu pomagał. Chłopak chciał je oczyścić, ale mistrz mu na to nie pozwolił.

– Wyrzuć je! Jezu, Jezu! – Raz po raz żegnał się jak szalony. – W moim statku nie może być tych gwoździ! Są przeklęte!

Był to człowiek nieprzyjemny w obejściu, mrukliwy i ekscentryczny, nikt jednak nie śmiał zanegować złej wróżby mistrza. Większość pracujących w pobliżu mężczyzn, którzy byli świadkami całej sceny, odwróciła wzrok. Po co mieliby wdawać się z nim w dyskusje? Nawet królowie i duchowni wierzyli w nadprzyrodzone siły, w gwiazdy, zaklęcia, demony, czarownice i magię! Wielu pomyślało, że statek rzeczywiście może zatonąć – nie byłby ani pierwszy, ani ostatni – a jeżeli tak się stanie, kto powie, że to nie wina gwoździ? Hugo nadal trzymał je w dłoni, kiedy mistrz krzyczał na czeladnika, żeby przyniósł mu inne. Czeladnik zastąpił Hugona, niemal niedostrzegalnie wzruszywszy ramionami.

Hugo nigdy się nie dowiedział, czy statek poszedł na dno, czy nie. Poszła za to na dno jego reputacja, gdy wkrótce potem jeden ze stolarzy obarczył go winą za to, że zbutwiała wręga. Zrobił to bezmyślnie, odruchowo rzucając komentarz, który równie dobrze mógł zachować dla siebie. Usłyszało go jednak kilka osób.

– Czyżby to była wina chłopaka? – zapytał.

Inni zaczęli zabraniać Hugonowi zbliżania się do statków w budowie. Niektórzy, jak Andrés i Bernardo, okazywali mu trochę współczucia, inni byli bezlitośni.

– Odejdź, demonie! – krzyknął nawet jeden z wioślarzy.

Hugo mógł dalej spać w rozbieranej łodzi – nikt już nie chciał tego drewna. Roztrzaskana łajba stała się jego schronieniem, bo nie miał odwagi przechadzać się po Barcelonie, żeby nie wpaść na Łysego Psa albo jego popleczników. W Voltes del Vi tryskało źródło, z którego mógł pić wodę, a ktoś, chyba mimo wszystko Andrés, zostawiał mu od czasu do czasu trochę jedzenia w łódce.

Już nie spotykał matki w niedziele przed kościołem. Bednarz zabrał ją do siebie. Klęcząc na kamiennej podłodze, maluczki wobec ogromu świątyni, modlił się do Najświętszej Panienki, błagając ją o wstawiennictwo. Jakież zło wyrządził, jakiż grzech popełnił, żeby traktowano go jak demona? Dlaczego odbiera mu matkę? Najświętsza Panienka wciąż się do niego nie uśmiechała, wbrew temu, co mówił micer Arnau. Górowała nad wiernymi, sprawiając wrażenie nieosiągalnej. Drogę wskazała mu dopiero Arsenda, opowiadając o cudowności tego, co boskie i niebiańskie, i dopytując o jego dobre uczynki. Choć nie zdradził jej swojej tajemnicy, prawiła mu kazania, jakby była zakonnicą, i zaklinała, by postępował jak dobry chrześcijanin. „Grzeszysz pychą? – pytała. – Arogancją albo innymi złymi skłonnościami?” Zaprzeczał, ale… Czy można sobie wyobrazić gorszego łajdaka niż on, obdartusa, zdaniem wicehrabiego, który przed nikim nie zgina karku?

Zastanawiał się nad tym kolejny już raz, kiedy o świcie czekał zaczajony w pobliżu ulicy Tallers. Był boso, buty trzymał w dłoni. Zobaczył, że zbliża się do niego Łysy Pies. Uniknął więzienia w zamku Navarcles, ale z powodu tych nieszczęsnych butów znów odwróciło się od niego szczęście: zabrano mu sandały, oskarżono go o kradzież i wychłostano, a teraz nie mógł spać, bo czuł, że ktoś za nim chodzi. Nazywano go demonem, opuściła go nawet własna matka.

Cisnął butami w stronę Łysego Psa.

Juan Amat zatrzymał się zdziwiony. Pomimo panującego mroku zdołał rozpoznać, co wylądowało u jego stóp. Próbował odgadnąć przyczynę i odkryć sprawcę.

– Jesteśmy kwita – powiedział Hugo.

Nie musiał podnosić głosu. Jego słowa dźwięczały w ciszy. Stał u wylotu ulicy, gotów rzucić się do ucieczki, gdyby syn rzeźnika go zaatakował.

Upłynęła chwila.

– Nie jesteśmy – odparł tamten. Podniósł buty i rzucił je w stronę właściciela. – Nie interesują mnie buty, chcę toporek.

Hugo zastanawiał się chwilę.

– Jeśli ci go przyniosę, będziemy kwita? – spytał w końcu.

– Tak.

– Przysięgasz?

– Przysięgam – potwierdził uroczyście Juan Amat.

– W takim razie ci go przyniosę.

Zawahał się, zanim podniósł buty. Łysy Pies nawet nie drgnął. Hugo schylił się po nie z głębokim westchnieniem. Tamten dalej stał nieruchomo. Hugo nie chciał kusić losu; odwrócił się i odszedł, nie włożywszy sandałów. Dużo go kosztowało, by nie puścić się biegiem.

Niedługo potem wręczył Amatowi toporek. Z jakiegoś powodu zależało mu, by do niego podejść, dać mu go do ręki. Wiązała ich przysięga. Łysy Pies pogładził ostrze toporka.

– Skąd go masz?

– Należał do mojego ojca – skłamał.

– Należał? Nie żyje?

– Tak.

– Oddajesz go, choć należał do twojego ojca?

– Kiedyś mi go zwrócisz.

Sam był zdumiony własną odpowiedzią, nie rozumiał, dlaczego zdobył się na tę prowokację.

– Wbity w pierś! – krzyknął Juan Amat, unosząc toporek.

Hugo skulił się i zasłonił głowę rękami. Chichot niegodziwca sprawił, że otworzył oczy; nic mu nie groziło.

– Teraz to był żart – powiedział Amat, poważniejąc. – Ale nie próbuj wykorzystywać mojej przysięgi. Jeśli kiedykolwiek mi się narazisz, koniec rozejmu.

Hugo patrzył na morze. W letnie noce, przy jasno świecącym księżycu, zamieniało się w olbrzymi pofalowany płaszcz migoczący dzięki łagodnemu kołysaniu fal. Od zawarcia pokoju z Łysym Psem minęły prawie dwa miesiące. Chodził teraz beztrosko po Barcelonie, sypiał spokojnie, a odkąd na plaży pojawił się ksiądz zanoszący modły do Trójcy Przenajświętszej, coraz mniej dbał o środki bezpieczeństwa.

Duchowny modlił się, by każde miejsce, które pokropi święconą wodą, było wolne od nieczystości, zagrożeń, demonów i zgubnych duchów. Poświęcił również łódź, na której sypiał Hugo. Właściciele nie mogli pozwolić, by jej drewno się zmarnowało.

– Pobłogosławcie mnie, ojcze – poprosił, kiedy zrozumiał, w czym rzecz.

Duchowny rzucił pytające spojrzenie w stronę majstrów, którzy go wezwali, po czym odprawił egzorcyzmy także nad chłopakiem.

Hugo zdołał uwolnić się od Rogera Puiga, od Łysego Psa, a nawet od reputacji demona, ale w szkutni nadal nie było dla niego pracy.

– Tak jest dla ciebie lepiej – powiedział Andrés, udobruchany rozejmem, jaki Hugo zawarł z Juanem Amatem. – Zwalą na ciebie winę za każde nieszczęście, jakie się zdarzy, i znowu będziesz demonem. Wiadomo, jak takie rzeczy się zaczynają, ale nigdy nie wiadomo, jak się skończą.

– Ty też myślałeś, że jestem demonem? – zapytał Hugo.

Andrés wahał się przez chwilę.

– Nie – odpowiedział w końcu bez większego przekonania. – Posłuchaj! – uprzedził skargę, która już miała wyjść z ust Hugona. – Mam pewną propozycję…

Wieczorem Hugo siedział na brzegu uspokajającego, niemal hipnotyzującego morza. Starał się nie rozdrapywać pokrywających jego ciało strupów. Rany, które już zaczęły zasychać, piekły po długiej kąpieli w słonej wodzie, mającej je wyleczyć. Rozważał propozycję Andresa: pracę u znajomego jego ojca, człowieka imieniem Anselm, który zarabiał na dostarczaniu kotów do kamieniczek, domów, kaplic, kościołów i klasztorów opanowanych przez szczury.

Anselm wyglądał tak, jak wyobrażał go sobie Hugo, zanim go poznał. Był chudy, nieufny, lękliwy i zwinny jak zwierzaki, z którymi miał do czynienia. Handlarz żywił chłopca w zamian za pomoc w łapaniu kotów, utrzymywaniu ich w stanie ciągłego głodu, trenowaniu w polowaniach na drobne zwierzęta, szczuciu na gryzonie – czasami równie duże i silne jak one – chwytaniu po wykonaniu zadania albo dobijaniu, jeśli wychodziły poszkodowane z walki ze szczurami. Podczas tych bitew oczy Hugona niemal nie były w stanie śledzić bezładnej kupy sierści, pazurów i kłów, które biegały, sczepiały się i wirowały z zawrotną prędkością. Uzbrojony w zwykły kij na wypadek ewentualnego ataku, z przerażeniem obserwował te potyczki, a pisk szczurów i prychanie kotów jeżyły mu włosy na głowie. Przerażały go bardziej niż krzyki i lamenty wtrąconych do piekła grzeszników, którymi tak często straszyli księża.

– Hugo?

Odwrócił głowę, zadarł ją i zobaczył stojącego przy nim szczupłego młodzieńca, którego mimo światła księżyca nie rozpoznał.

– Co się stało z twoją twarzą? – zapytał przybysz, zamiast się przedstawić.

– Nie mam szczęścia do kotów.

Młodzieniec usiadł obok niego. Hugo przyglądał się jego ubraniu: wyglądało na uszyte z tkaniny dobrej jakości.

– Gdzie te koty?

– Nie należą do mnie. Pracuję przy nich.

– I zamierzasz to ciągnąć?

– Chyba że zaproponujesz mi inne zajęcie…

– Przykro mi, nie wiem o żadnym. Gdybym wiedział, byłoby dla ciebie. Możesz być tego pewny. Nie mam też pieniędzy. Gdybym je miał… – zanim skończył, Hugo rzucił mu pytające spojrzenie. – Nazywam się Bernat Estanyol, jestem synem Arnaua. – Obaj uśmiechnęli się, jak gdyby długo czekali na tę chwilę. – Matka opowiedziała mi, jak broniłeś…

Hugo przerwał mu machnięciem ręki.

– Jak się miewa doña Mar?

– Pragnie umrzeć.

– Przykro mi to słyszeć.

– Zawsze będę twoim dłużnikiem.

– On mi podarował… – Skąd to ściśnięte gardło? Minęło już wiele miesięcy od śmierci micer Arnaua. Pokazał buty stojące obok na piasku.

– Nie porównuj butów do ryzykowania życia w obronie człowieka!

– Twój ojciec mnie kochał. Dobrze mnie traktował.

– Wiem.

Bernat dowiedział się o egzekucji ojca w czasie postoju w Mesynie, na Sycylii, kiedy wracał z Aleksandrii statkiem, który wcześniej zawinął do portów na Rodos i w Syrakuzach. Kataloński konsul morski w Mesynie przekazał wiadomość właścicielowi statku, kapitanowi i innym kupcom powracającym do Barcelony ze sporym ładunkiem pieprzu, imbiru, kadzidła i cynamonu, nie licząc monet i jedwabnego adamaszku. Bernat nie mógł się pogodzić z królewskim rozkazem wydanym wszystkim katalońskim konsulatom morskim, dotyczącym konfiskaty dóbr Arnaua Estanyola.

– Zdrajca? – dopytywał się drżącym głosem. Konsul tylko przytaknął ruchem głowy. Wiedział niewiele więcej. – Stracono go? Jesteście pewni, że tak było?

– Powiedział mi o tym pełnomocnik skarbnika, który przypłynął statkiem z odpowiednimi dokumentami. Ścięli mu…

– Gdzie jest ten człowiek?

– Odpłynął jakiś czas temu.

Bernat przyglądał się, jak konsul przystępuje do przejmowania w imieniu króla zarówno towarów należących do jego ojca, jak i części statku, której ten był właścicielem. Posprzeczali się, ale nie o dobra Arnaua, lecz o pieniądze, które Bernat miał przy sobie. Uważał je za swoją własność; konsul twierdził, że ponieważ ma zaledwie szesnaście lat, wszystkie jego pieniądze należały do ojca. Bernat był załamany i oszołomiony, obstawał przy swoim, bo potrzebował tych monet, by dotrzeć do Barcelony szybszymi statkami. Ten, który został właśnie zarekwirowany przez króla, po drodze miał jeszcze postoje w Palermo, Cagliari i na Majorce. Wygrał Bernat, nie dlatego że przekonał konsula, lecz z powodu nacisków pozostałych kupców, którzy pomogli młodzieńcowi w zorganizowaniu dalszej podróży. Wynajęli łódź rybacką, która popłynęła wzdłuż wybrzeża do Palermo, gdzie, jak go zapewniono, powinien znaleźć statek udający się do Barcelony.

Wyrazy współczucia oraz przejawy życzliwości i poparcia skończyły się nagle, kiedy Bernat poprosił o list polecający do właścicieli statków, które miał znaleźć w Palermo. Nikt nie chciał się podpisywać pod rekomendacjami dla syna zdrajcy. Z taką samą reakcją spotkał się półtora miesiąca później w Barcelonie: otwarto przed nim drzwi tylko nielicznych domów, i to wyłącznie po to, żeby apelować, błagać i zaklinać, by nie stawiał gospodarzy w trudnej sytuacji i ze względu na pamięć ojca, którego tak bardzo cenili, nie prosił ich o przeciwstawienie się władzy.

Szesnastoletni Bernat był młodzieńcem wykształconym: umiał czytać i pisać, opanował łacinę, a w Aleksandrii zaczął sobie nieźle dawać radę z arabskim. Miał pojęcie o matematyce i księgowości, znał doskonale prawa, praktyki i obyczaje obowiązujące w handlu. Mimo to nikt nie chciał go zatrudnić.

– Praca? Dałem już wystarczająco dużo pieniędzy twojej matce – powiedział mu Francesc Boixadós, ostatni wspólnik jego ojca. – Jak myślisz, kto ją do tej pory utrzymywał? Bastaixos, u których mieszka? A z tego, co widzę, będę musiał dalej to robić – dodał, obrzucając Bernata ponurym spojrzeniem.

Chłopak podziękował za pomoc udzieloną matce i obiecał wszystko zwrócić.

– Nie mamy nic – wyznała mu Mar. – Nic a nic. – Potrząsnęła gwałtownie rękami, jakby w ten sposób chciała lepiej zilustrować brak środków utrzymania. – Gdyby nie Francesc, nie wiem, z czego bym żyła.

Bernat objął matkę, by ukoić jej płacz. Cierpiał, słuchając, jak rozpaczliwie woła o śmierć. Żałował, że wydał na podróż powrotną do Barcelony wszystkie pieniądze. Nawet się nie targował, pragnął jedynie jak najszybciej dotrzeć na miejsce. Rzeczywiście, w Barcelonie nic im nie zostało. Już niczego nie mieli: król zarekwirował cały majątek Estanyolów. Zanim Mar zdołała cokolwiek zrobić, armia zbrojnych i urzędników przypuściła szturm na ich dom. Skonfiskowali nieruchomości, dobra ruchome, biżuterię i oszczędności, a także przejrzeli księgi rachunkowe w poszukiwaniu pieniędzy, które mogły należeć do Arnaua w Barcelonie i w innych śródziemnomorskich miastach.

– Zawsze zostaje nam w odwodzie Jucef… – próbował pocieszyć matkę.

Kiedy Jucef był dzieckiem, Arnau ocalił mu życie podczas ataku na dzielnicę żydowską w dniach, kiedy w Barcelonie panoszyła się zaraza.

– Jucef był u mnie, tak – odparła Mar, pochlipując, nadal przytulona do syna. – Zaproponował mi pomoc. Dobry z niego człowiek. Odmówiłam. Wiesz, że twój ojciec nie chciał, żeby znów kojarzono nas z żydami, bo dalibyśmy inkwizycji nowy powód do prześladowań. Nas i ich. Wszyscy byśmy na tym stracili. Zapomnij o żydach, synu.

Bernat zapomniał o żydach, ale nie o Elisendzie. Upłynęło kilka dni, zanim zdecydował się stawić czoła obawie, że uśmiechnięta dziewczynka o jasnych włosach, która przyrzekła czekać, aż powróci z podróży na Wschód, teraz go odrzuci. Mówił sobie, że przyjechał z Aleksandrii jako nędzarz, ubogi, żałosny wyrzutek. Mimo to musiał spróbować. Drzwi otworzyła mu prosta muzułmańska niewolnica, i to ona wyrzuciła go z domu Elisendy, przez co poczuł się dodatkowo upokorzony. Wspomnienie dochodzących z głębi śmiechów dręczyło go przez wiele dni.

Nie lepiej poszło mu z tymi, którzy kiedyś mienili się jego przyjaciółmi. Owszem, niektórzy śmiałkowie wybiegali za nim na ulicę, na przykład Pedro.

– Chcę nadal być twoim przyjacielem – zapewniał – ale…

Bernat nie nalegał.

Tłumaczył to wszystko Hugonowi. Żeby przerwać milczenie, które zapadło po zakończeniu opowieści, chłopiec zażartował:

– Jeśli chcesz, możesz pracować ze mną przy kotach…

Mimo że było lato, na brzegu morza nocą panował chłód. W czasie kiedy Bernat opowiadał, a on słuchał, na niebie pojawił się księżyc.

– Czy ktoś ci już powiedział, że jesteś bezczelny? – zarzucił mu Bernat pół żartem, pół serio. – Ile masz lat…? Trzynaście?

– Dwanaście… Chyba.

– No właśnie.

– No to co będziesz robić?

– Robić? Mam zamiar zabić hrabiego Navarcles. I króla, jeśli nadarzy się sposobność. Pomszczę ojca!

Zdawało się, że fale przybrały na sile po tym, jak Bernat wyrzucił z siebie tę pogróżkę.

Hugo wątpił, czy taki młodziak i chudeusz jak Bernat będzie w stanie zabić kapitana generalnego Katalonii, który dysponuje żołnierzami, bronią…

– Jak zamierzasz to zrobić? – spytał.

– Jestem bardzo dobrym strzelcem. Ojciec… Ojciec nauczył mnie strzelać z kuszy. W ostatnim turnieju, na świętego Jana, zająłem bardzo dobre miejsce. Obiecał mi, że nauczy mnie też władać nożem. Miał taki jeden, który wygrał… – Głos mu się załamał.

– Nie możesz chodzić po Barcelonie uzbrojony w kuszę – zwrócił mu uwagę Hugo.

– Muszę tylko zaczekać, aż którejś niedzieli ten psubrat wyjdzie z pałacu na mszę albo w jakimkolwiek innym celu – wymamrotał Bernat, lekceważąc jego ostrzeżenie.

– Nie możesz chodzić po mieście z bronią – upierał się Hugo.

– To akurat najmniejszy problem. Najpierw muszę zdobyć kuszę i kilka strzał. I mieć nadzieję, że ten, kto mi w tym pomoże, nie domyśli się, do czego są mi potrzebne. I że mnie nie wyda.

Hugo odczekał chwilę. Potem bezceremonialnie przyjrzał się Bernatowi; syn Arnaua wydał mu się jeszcze szczuplejszy. Uczony człowiek, taki jak on, nie będzie umiał posłużyć się kuszą.

– Co tak patrzysz? – Bernat wyglądał na poirytowanego.

Chłopiec odwrócił wzrok w stronę morza i zatopił spojrzenie w ciemnej wodzie. Skoro twierdzi, że potrafi, pomyślał. Przypomniał sobie micer Arnaua, jego serdeczność… Pomógł jego rodzinie. Wspomnienie Rogera Puiga i cięgów, jakie dostał przy szafocie, rozwiały wątpliwości. Micer Arnau zasługiwał na to, by go pomścić.

– Mogę załatwić ci najlepszą kuszę w Barcelonie – zaproponował. – I dobre strzały. Nikomu nie powiem, co zamierzasz zrobić.

– Mógłbyś…?

– Powiedziałem już, że tak.

– Kiedy?

Hugo spojrzał na niebo. Do świtu brakowało kilka godzin.

– Zaraz.

– Po co czekać?

Tak odpowiedział Bernat na pytanie Hugona, kiedy trzymał już w dłoniach jedną ze wspaniałych kusz używanych przez żołnierzy na statkach armady i składowanych w namiotach na terenie stoczni, gdzie Hugo zakradł się, żeby wynieść broń. Wybrał tę, która wydała mu się najlepsza: była nie za duża, ale na pewno najsolidniejsza. Większe kłopoty miał ze strzałami; zobaczył strzały cienkie i trochę grubsze, w częściach i już złożone, z żelaznymi ostrzami w kształcie stożka i ostrosłupa o podstawie trójkąta lub kwadratu… Psy zaskomlały, wyczuwając jego niezdecydowanie. „W takim razie wezmę po kilka z każdego rodzaju – odpowiedział im, szukając jakiegoś worka. – Czy to możliwe, że będzie go trudniej zdobyć niż broń?”

– Przecież musisz się jakoś przygotować, prawda? – zdziwił się Hugo, słysząc odpowiedź syna Arnaua. Przypomniał sobie, ile czasu sam poświęcił na poznanie obyczajów Łysego Psa.

– Już wszystko zaplanowałem – odparł Bernat. – Schowam się za rogiem w pobliżu Małego Pałacu, gdzie mieszkają król i hrabia, a gdy tylko pojawi się kapitan, założę strzałę i strzelę mu w serce… albo w szyję. – Udał, że naciąga cięciwę. Na myśl o strzale trafiającej hrabiego Navarcles zabłysły mu oczy. – Proste, prawda? Miałem wiele tygodni, żeby zaplanować zemstę. Brakowało mi tylko kuszy, a dzięki tobie… Hugonie, chcę ci powiedzieć…

„Założę strzałę i strzelę”. Zwariował?

– A co potem? Jak uciekniesz?

– O tym właśnie chciałem z tobą porozmawiać. Nie wiem, co się stanie. Jeśli będziesz chciał skończyć z kotami, idź do dzielnicy żydowskiej i zapytaj o Jucefa Crescasa. Powiesz mu, że przychodzisz ode mnie. To przyjaciel…

– Żyd?

– Dobry człowiek.

Hugo pokręcił głową, jakby chciał zapomnieć o żydzie.

– Ale jak ty uciekniesz? Nie będzie łatwo.

– Moim jedynym celem jest pomścić ojca.

– W ten sposób ktoś będzie musiał pomścić ciebie.

– Mówiłem ci już, że jesteś bezczelny?

– Tak. Kiedy tylko się poznaliśmy.

Popatrzyli na siebie. Stali na brzegu morza, niedaleko stoczni królewskich. Słońce zalewało już światłem miasto i plażę.

– Mój ojciec był zbyt łaskawy dla Puigów – odezwał się Bernat, przerywając ciszę. – Gdyby wykończył ich wszystkich, nic złego by się nie wydarzyło.

– Co to ma wspólnego z tym, że dasz się złapać?

– Nie mam zamiaru dać się złapać, ale nie chcę też tracić jedynej okazji z powodu nadmiaru ostrożności.

Bernat zbierał się do odejścia. Zarzucił na plecy płócienny worek, w którym ukrył kuszę i strzały. Po chwili namysłu odwrócił się do Hugona.

– Dziękuję… W imieniu moim i mojej matki… i mojego ojca.

– Będę tu na ciebie czekał – skłamał chłopak.

– Posłuchaj mnie i idź do żyda.

Mały Pałac znajdował się niedaleko plaży, przylegał do starożytnych rzymskich murów miejskich. Nazywano go również Pałacem Królowej, albowiem Piotr IV podarował go swojej trzeciej żonie, Eleonorze Sycylijskiej, matce króla Jana. Był to nieregularnych kształtów kompleks dużych budowli z okrągłą wieżą na jednym z rogów. Obejmował również kościół, ogrody i zwierzyniec, nad którym pieczę sprawowali żydzi. Tam przeniosła się rodzina królewska, porzucając Duży Pałac z jego imponującą salą Tinell, w której tradycyjnie obchodzono wszystkie uroczystości.

Bernatowi trudno było ukryć się w wąskich, krętych zaułkach w obrębie rzymskich murów, a Hugonowi podążać jego śladem. Pierwszy nie mógł się zatrzymywać, jeśli nie chciał wzbudzić podejrzeń królewskich gwardzistów i strażników; drugi co chwila tracił go z oczu w kłębiącym się tłumie. W Barcelonie trudno było się przemieszczać z powodu rozstawionych na ulicach kramów, a w czerwcu 1387 roku tłok był jeszcze większy, do miasta przybył bowiem dwór królewski. Do tego władca zwołał synod, by wyjaśnić, któremu papieżowi należy się posłuszeństwo: Klemensowi VII z Awinionu czy Urbanowi VI z Rzymu. W czasie trwającej już osiem lat schizmy jedynym chrześcijańskim władcą, który nie opowiedział się za żadnym z papieży, był Piotr Ceremonialny; raz popierał jednego, kiedy indziej drugiego, zależnie od tego, co lepiej odpowiadało jego interesom. Choć było to inteligentne posunięcie, w testamencie zarządził zwołanie prałatów i uczonych, którzy mieli zadecydować, kto jest prawowitym papieżem, i zagroził synowi klątwą, jeśli nie wypełni jego woli.

Dlatego, oprócz mieszkańców Barcelony i dworzan, Hugona oddzielała teraz od Bernata armia duchownych i uczonych, którzy w towarzystwie sług i niewolników zjechali na synod z całego królestwa. Wrzawa, bliskość ludzi, ich zapach, fakt, że hipnotyzujący szum morza i rozmowa z Bernatem są już tylko wspomnieniem, wszystko to sprawiło, że cały plan wydawał mu się teraz niedorzeczny. Jak Bernat załaduje kuszę w takim tłumie? Może uda mu się wyjąć ją z worka, ale potem musi wszak postawić broń na ziemi, żeby wyciągnąć strzałę. Założyć ją, wycelować i strzelić. Przecież to szaleństwo!

Stracił go ponownie z oczu na ulicy Baixada dels Lleons, w tłumie, który zbierał się przed wejściem do Małego Pałacu. Uspokoiło go, że pośród ciżby nie ma hrabiego Navarcles, zaraz jednak zadał sobie pytanie, skąd ta ulga. Czyż razem z Bernatem nie planowali zemsty? Dostrzegł młodego Estanyola na uliczce Ecce Homo. Rozpychał się w tłumie, z workiem na plecach, krążył dookoła pałacu od wejścia do wejścia, wypatrując kapitana, którego pojawienie się wywoła na pewno duże zamieszanie.

Tamtego dnia hrabia nie wyszedł z pałacu, choć wiadomo było, że jest w środku, z królem, który znów zachorzał. Bernat odpuścił, kiedy słońce zaczęło się chylić ku zachodowi i ludzie wrócili do domów. Ukrył kuszę w coraz bardziej kurczącej się łodzi Hugona.

– Jeśli matka ją zobaczy, nie pozwoli mi się zemścić – powiedział na swoje usprawiedliwienie.

– Raczej nie pozwolą ci gwardziści – odparł Hugo sceptycznie. – Znają cię nawet kamienie z fasady pałacu, ciebie i twój worek, tyle razy przed nimi przedefilowałeś!

– W takim razie muszą mieć też dosyć widoku bezczelnego smarkacza, który za mną łazi – odparł Bernat.

– Nie, bezczelny nie jestem. Raczej ciekawy. Chcę zobaczyć, jak zdołasz wyciągnąć kuszę z worka, założyć strzałę…

– Chcesz zobaczyć?

– …i zrobić to tak, żeby nie rzucili się na ciebie gwardziści…

– Spójrz.

– …i nie obili cię, zanim trafisz do więzienia.

Hugo niespodziewanie zamilkł. Bernat postawił worek na piasku, przytrzymał jeden jego koniec zębami i nie wyjmując kuszy, zaczął ładować strzałę. Potem wystrzelił ją w stronę jednej z wyciągniętych na plażę łodzi. Strzała przebiła konopne płótno, nawet go nie rozdzierając, zostawiła małą dziurkę, świsnęła w powietrzu i wbiła się z siłą w bok obranej za cel barki.

– Zważ, że tam będę stał bliżej; nie spudłuję.

Zdoła to zrobić, pomyślał Hugo, zmuszony zmienić zdanie. Uda mu się.

– Gratulacje.

– Złóż je, kiedy już zabiję tego szubrawca.

Następny dzień zapowiadał się podobnie: słońce i upał, tłumy ludzi na ulicach, wielu możnych i rycerzy i jeszcze więcej duchownych z armią towarzyszących im sług. Dla Hugona tylko jedno uległo zmianie: zrezygnował z pracy z kotami i nie zjawił się na wezwanie Anselma. Czuł, że jego życie się zmieni. Zamyślił się, patrząc na idącego z workiem na plecach Bernata. Jest inteligentny, uznał. Odznacza się niezbędną zręcznością i zdecydowaniem. Nie wiadomo tylko, czy ma wystarczająco dużo odwagi.

Dzień upływał tak samo jak poprzedni: przez bramy pałacu przechodzili różni ludzie, nic nie wskazywało jednak na to, że hrabia Navarcles się pokaże. Około południa, kiedy słońce stało już niemal w zenicie, znudzonemu Hugonowi, który zamyślony leniwie obserwował przechodniów i ich stroje – u jednych bogate, u innych proste – i próbował wsłuchiwać się w ich rozmowy, to opierając się o ścianę, to znów spacerując w tłumie, wydało się nagle, że widzi Łysego Psa nadciągającego ulicą Lleons od strony plaży. Wystraszył się dopiero w momencie, kiedy skrzyżowały się ich spojrzenia. Mimo sporej odległości dostrzegł w oczach chłopaka wściekłość. Juan Amat ruszył stanowczym krokiem w jego kierunku; w miarę jak się zbliżał, jego twarz robiła się coraz bardziej czerwona. Niezależnie od tego, co było powodem tej irytacji, Hugo nie miał ochoty się z nim spotkać, zawrócił więc i ruszył pospiesznie przed siebie. Chciał dojść do Ecce Homo, a stamtąd… Wtedy zobaczył jego kompanów. Schodzili ulicą Lleons i już go dostrzegli. Obejrzał się za siebie, by sprawdzić, czy to zasadzka. Tak właśnie było. Łysemu Psu towarzyszyli jego dwaj poplecznicy. Mieli wystarczająco dużo czasu, żeby go odnaleźć, schwytać i… Idiota, zbeształ się.

– A dokąd to? – naskoczył na niego Amat, kiedy wraz z kamratami zastąpił mu drogę, utrudniając jeszcze bardziej ruch przechodniów.

– Czyż nie byliśmy kwita?

Juan wybuchnął wymuszonym śmiechem.

– Bylibyśmy, gdyby toporek rzeczywiście należał do twojego ojca.

– Co?

– Był własnością króla!

– Nie wiedziałem – próbował się bronić Hugo. – Mój ojciec…

– Miał na trzonku wycięty krzyż świętego Jerzego. Jak mogłeś nie wiedzieć?

– Myślałem…

Hugo nie przewidział, że Juan Amat będzie chwalił się toporkiem. Wieść szeroko się rozeszła i ktoś na niego doniósł, najprawdopodobniej jeden z pracujących w stoczniach majstrów albo czeladników, który słyszał, jaki alarm podniósł Juan Nawarczyk podczas rutynowego przeliczania broni. Pomocnik zarządcy stoczni nie chciał słuchać tłumaczeń chłopaka, który porzucił okazywaną początkowo wyniosłość i uparcie oskarżał innego dzieciaka, młodszego, wyróżniającego się swoimi porządnymi butami. Zapewnił, że to od niego dostał toporek. „A dlaczego ten dzieciak miałby dać ci coś tak cennego?” Podczas gdy Juan Amat bełkotał coś niezrozumiale w odpowiedzi, Nawarczyk powtarzał sobie w duchu słowa: „Porządne buty”. Któż to mógł być, jeśli nie Hugo? Próbował zatuszować sprawę, podobnie jak uczynił niedługo potem, kiedy kusznik poskarżył się, że brakuje mu jednej sztuki broni. Obiecał sobie wtedy, że nie dopuści do trzeciego razu. Sprawę kradzieży rozwiązano: toporek został zwrócony, a ojciec Łysego Psa zapłacił karę, którą powetował sobie z nawiązką, wymierzając synowi kilka policzków i siekąc go rózgą.

Wspomnienie tych razów paliło Juana, kiedy stał naprzeciw tego, którego obarczał za nie winą. Hugo był wystraszony, nie miał dokąd uciec.

– Ja… – próbował się tłumaczyć.

Uderzenie w policzek zmusiło go do milczenia. Kamraci Amata natychmiast utworzyli zamknięty krąg, by ukryć przed wzrokiem przechodniów ciosy, jakie mu wymierzał. Hugo zaczął się bronić, walczył tak, jak bił się w stoczniach z innymi chłopcami, ale po kolejnym otrzymanym uderzeniu pięścią zasłonił twarz i głowę rękami.

– Dzieci! – zbeształa ich przechodząca obok kobieta.

– Idźcie się bawić gdzie indziej! – poprosił jakiś skryba, który podobnie jak ona musiał obejść grupkę.

Kiedy kolejny przechodzień zamierzał zwrócić się do nich z pretensjami, nagle do kręgu wdarł się Bernat, rozrywając go ciosami.

– Co robicie?! – krzyknął. – Zostawcie go w spokoju!

Przyjaciele Łysego szybko ochłonęli ze zdziwienia i rzucili się na Bernata z pięściami. Krąg się powiększył. Na widok bójki przechodnie odsunęli się na bok. Niektórzy krzyczeli, inni próbowali przerwać szamotaninę, co doprowadziło do jeszcze większego zamieszania. Worek na plecach Bernata okazał się mało wytrzymały i pękł po którymś szarpnięciu. Kusza i strzały wypadły na ziemię dokładnie w momencie, kiedy nadeszło kilku gwardzistów, żeby przywrócić porządek.

Zarówno walczący, jak i gapie odsunęli się od kuszy i strzał, jakby zobaczyli diabła. Łysy Pies i jego kamraci uciekli, rozpychając się i przeciskając między ludźmi, zanim jeszcze broń zdążyła dotknąć ziemi. Zostali tylko Bernat, oniemiały na widok kuszy, którą miał dokonać zemsty, i Hugo, przyklejony plecami do ściany, zdyszany, z krwawiącymi wargą i brwią.

– Do kogo należy ta kusza? – zapytał jeden z gwardzistów.

Bernat nie odpowiedział. Zrobił to ktoś z tłumu:

– Do niego. – Wskazał na chłopaka, a wielu spośród obecnych przytaknęło. – Miał ją w worku.

– Zatrzymać go – rozkazał gwardzista swoim towarzyszom. – A ten? – Wykonał ruch brodą w stronę Hugona.

– On nie ma z tym nic wspólnego – stanęła w jego obronie jedna z kobiet. – Bili go jacyś…

Rozejrzała się, ale Juana Amata i jego kolegów już nie było.

– Uciekli – powiedział inny z gapiów.

– To prawda – potwierdził jakiś ksiądz. – Wpadli na mnie.

Gapie, którzy przed chwilą zgodnie oskarżyli Bernata, przyznali teraz rację kobiecie, choć ta tylko domyślała się, co zaszło wewnątrz kręgu.

– W porządku. Zabierzcie go do pałacowego lochu – zwrócił się gwardzista do swoich towarzyszy. – A ty zmykaj stąd – powiedział, spoglądając na Hugona.

5

Mar ściskała go za rękę i ciągnęła, jakby był małym dzieckiem. Hugo nie odważył się uwolnić od kościstej dłoni, która mocno go trzymała. W drodze z placu Blat do dzielnicy żydowskiej próbował wyrwać się Mar, lecz zbeształa go i jeszcze mocniej ścisnęła za rękę, z energią, jakiej można się było spodziewać po osobie w jej wieku. Wyszła za micer Arnaua, mimo że był od niej starszy o prawie dwadzieścia lat. Dotarli do placu Świętego Jakuba.

Spotkali się niedaleko dzielnicy żydowskiej, na placu Blat. Hugo czekał na nią w bramie więzienia mieszczącego się w pałacu pełnomocnika królewskiego; Mar przyniosła jedzenie dla syna, żeby nie umarł z głodu. Rozpłakała się na widok siniaków, które bezskutecznie próbował przed nią ukryć, śladu po torturach. Wręczyła strażnikowi dwa soldy, błagając, by zapewnił Bernatowi dobre traktowanie. Nie mogła dać więcej. Boixadós, wspólnik Arnaua, wybuchnął gniewem, kiedy pojawiła się w jego domu.

Nie wpuścił jej nawet do jadalni.

– Twój syn przyznał się, że chciał zabić hrabiego Navarcles…

– Torturowali go! On nigdy…

Boixadós nie słuchał.

– Kapitana generalnego króla Jana! Oto, kogo zamierzał zabić! – powiedział szybko cichym głosem, nerwowo wyglądając przez drzwi, by sprawdzić, czy nikt ich nie widzi.

– Nie!

– Czy on oszalał?

– Francesc…

– Nie chcę cię tu więcej widzieć! Ani twojego syna… Jeśli w ogóle kiedykolwiek wyjdzie z więzienia.

– Francesc, proszę…

– Chcesz mnie zniszczyć?

Dwa nędzne soldy i trochę jedzenia. Tylko tyle jej dał Francesc Boixadós, kiedy obiecała mu, że już nigdy nie wróci.

– Zrobiłem, co mogłem – usprawiedliwił się i zatrzasnął drzwi, zanim wdowa po jego dawnym wspólniku zdążyła się odwrócić.

Mar nigdy nie była w dzielnicy żydowskiej; nie znała ludzi, których tak bardzo cenił Arnau. Po śmierci męża postępowała zgodnie z jego radą: nikt nie powinien jej z nimi kojarzyć. Ale w tej sytuacji… syn – podobnie jak ten smarkacz, który tylko wszczynał awantury i bójki – potrzebował pomocy, nawet jeśli miałaby pochodzić od żydów. W więzieniu Bernat pytał o Hugona, jakby bardziej martwił się przyszłością chłopaka niż własną.

– Wyrzucili go ze stoczni z naszej winy – wyjaśnił matce, która wiedziała już o wszystkim od Juana Nawarczyka. – Powiedziałem mu, żeby poszedł do Jucefa Crescasa. Nikt inny nie kiwnie palcem dla kogoś tak… bezczelnego – dodał ze śmiechem.

Uczepiła się tego pretekstu. Jeśli pójdzie z Hugonem, pozna Jucefa. A jeśli ten ponowi swoją propozycję, nie zawaha się przyjąć jego pomocy. Żyd czy nie żyd, Bernat jej potrzebował.

Mar i Hugo zatrzymali się przy wejściu na niewielki placyk przed kościołem Świętego Jakuba. Świątynia miała gotyckie podcienia z pięcioma ostrołukami od frontu i dwoma z boku. Minęli kościół oraz tylną ścianę ratusza i weszli na dziedziniec o nieregularnych kształtach, zdominowany przez olbrzymi wiąz, który służył jako pręgierz. Przykuwano do niego skazanych na publiczne szyderstwa. Licytowano tam również dobra zajęte na mocy wyroku sądowego albo zostawione przez zmarłych. Przy placu, w przylepionych do murów budkach, mieściły się kancelarie, w których skrybowie na zlecenie klientów kopiowali bądź redagowali dokumenty i listy.

Przebili się przez tłum i dotarli do źródełka i wieżyczki strażniczej przy jednej z dwóch bram prowadzących do dzielnicy żydowskiej.

– Znacie Jucefa Crescasa? – zapytała Mar człowieka pilnującego wejścia. – Chcemy się z nim zobaczyć.

– Jakże mógłbym go nie znać?

Strażnik kazał jakiemuś dziecku, które przebiegało w pobliżu, zaprowadzić ich do Crescasa. Jucef mieszkał w domu swojego ojca, piętrowym budynku z małym ogródkiem na tyłach, przy ulicy Call, jak nazywali ją chrześcijanie (dla żydów była to po prostu „ulica prowadząca od placu Świętego Jakuba do nowych murów”), tuż przed skrzyżowaniem z Banys Nous. Jucef odziedziczył nie tylko dom Hasdaia Crescasa, ale także jego zawód: był bankierem.

Przyjął ich odziany w haftowaną tunikę. Na widok Mar i Hugona na jego twarzy pojawił się szeroki, szczery uśmiech. Kiedy weszli do domu, kazał służącej zaprowadzić chłopca do kuchni i nakarmić, Hugo nie słyszał więc, o czym wdowa rozmawiała z Jucefem w ogródku: o pieniądzach potrzebnych na opłacenie jurysty, który broniłby jej syna, a może też na kupienie jego wolności…

– Puigowie nigdy do tego nie dopuszczą – powiedziała Mar.

Jucef pominął tę uwagę milczeniem; powinni walczyć.

– Czego potrzebujesz?

– Spokoju – odparła Mar. – Chcę wiedzieć, że mój syn ma się dobrze, żebym mogła w spokoju połączyć się z mężem.

– Twoje połączenie z Arnauem nie leży w mojej mocy. Jeśli chodzi o twojego syna, spróbujemy – obiecał. – Ale nikt nie może wiedzieć, że stoi za tym żyd.

– Dziękuję.

– Arnau uratował życie mnie, mojej siostrze i Saulowi. Niestety, Raquel umarła, ale Saúl nadal żyje, mieszka tu, w Barcelonie. Ma teraz jakieś pięćdziesiąt lat, o pięć więcej niż ja. Jest medykiem, tak jak jedna z jego córek.

– Już spłaciliście tamten dług – przypomniała mu Mar. – Mój mąż zawsze mówił, że wasz ojciec…

– Życie nie ma ceny – przerwał jej Jucef. – Takiego długu nigdy nie da się spłacić.

Ustalili, że nikt nie może wiedzieć, iż pomocy Bernatowi udzielają żydzi.

– Nie martw się – uspokoił ją Jucef. – Nasze operacje często muszą być dyskretne, a nawet tajne. Mamy na to sposoby. A zanim połączysz się z Arnauem – dodał z uśmiechem, pochylając się i ujmując delikatnie dłonie Mar – jak mogę pomóc tobie?

Nie mógł zaoferować pracy Hugonowi, bo chłopiec nie umiał czytać ani pisać, dlatego wezwali Saula. Ten przyszedł z jednym ze swoich synów i obaj złożyli Mar szczere kondolencje.

– Nigdy nie przyszłoby mi do głowy, że ktoś taki jak Arnau może umrzeć w ten sposób… Przykro mi – powiedział Saúl.

– Na czym się znasz? – spytał jego syn, mężczyzna w wieku około trzydziestu lat, kiedy Hugo pojawił się w izbie.

Chłopak wzruszył ramionami.

– Trochę na stolarce szkutniczej – odważył się odpowiedzieć. Trzej żydzi pokręcili głowami. – Znam się na dziegciu do uszczelniania… – Kolejny przeczący ruch. – Załatwiam sprawunki, wykonuję zlecenia.

Cisza. Hugo poczuł się tak, jakby trzej mężczyźni poddawali go dokładnemu badaniu. Mar uśmiechała się do niego, zachęcając, by powiedział coś stosownego. Chłopak wolał nie wspominać o kotach.

– Potrafię też trzymać przez długi czas żelazną kulę – dodał, wykonując ruch, jakby podnosił kulę Genueńczyka.

Ku jego zdziwieniu młody żyd spojrzał na niego z zainteresowaniem i zapytał:

– Jak długo?

– Tak długo, jak potrzeba.

– Nieruchomo?

– Tak… – Hugo się zawahał.

Syn Saula podszedł do szafy, w której stały wielkie księgi, wyjął kilka i wręczył je chłopcu.

– Stój spokojnie! – przykazał.