Chrétien de Troyes

CLIGES

przełożył Piotr Żyra

Armoryka

Sandomierz

Seria: BIBLIOTEKA TRADYCJI EUROPEJSKIEJ, Nr 46

Redaktor serii: Andrzej Sarwa

Redaktor tomu: Piotr Żyra

Projekt okładki: Juliusz Susak

Autor: Chrétien de Troyes 

Tytuł: Cliges 

Przełożył: Piotr Żyra

Podstawa przekładu:

CHRETIEN DETROYES: ARTHURIAN ROMANCES,

(Trans: W.W. Comfort; Everyman’s Library, London, 1914)

Na pierwszej stronie okładki wykorzystano fragment średniowiecznej miniatury:

Bergner von Horheim in the Codex Manesse (early fourteenth century), licecja public domain,

źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/File:Codex_Manesse_Bernger_von_Horheim.jpg

Copyright © 2013 by for the Polish translation by Piotr Żyra 

Copyright © 2013 for the Polish edition by Wydawnictwo „Armoryka” 

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27–600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl 

http://www.armoryka.pl/ 

ISBN 978-83-64145-16-2

Konwersja:

CLIGES¹

CZĘŚĆ I: wersy 1-2278

1-44

Ten, który napisał „Ereka i Enidę”, przełożył na język francuski fragmenty dzieła Owidiusza „Sztuka Kochania”, napisał „Shoulder Bite”² , skomponował dzieło traktujące o Królu Marku i urodziwej Izoldzie³ oraz inne o przemianie „Czajki⁴ , Jaskółki i Słowika”, opowie inną historię o pewnym żyjącym w Grecji i pochodzącym z rodu Króla Artura młodzieńcu. Zanim o nim wspomnę, usłyszycie opowieść o życiu jego ojca, jego pochodzeniu i jego rodzinie. Był on na tyle śmiałym i ambitnym człowiekiem, że ośmielił się opuścić Grecję i osiedlić w Anglii, zwanej niegdyś Brytanią, w celu zdobycia sławy. Historię, którą zamierzam wam przytoczyć, możemy odnaleźć w jednej z bardzo starych ksiąg w bibliotece mego pana, Świętego Piotra z Beauvais⁵ . To z niej Chretien zaczerpnął wiedzę, którą przemienił w słowo pisane. Z takich właśnie zachowanych ksiąg dowiadujemy się o czynach ówczesnych ludzi i czasach, w których przyszło im żyć. Dzięki jednej z nich wiemy, że nasza rycerskość i wiedza były niegdyś atrybutami Greków. Nieco później ta pierwsza powędrowała do Rzymu, a wiedza przeniosła się na terytorium Francji. Być może Bóg sprawi, iż kiedyś do nas powrócą. Greków i Rzymian jednak już nie ma, ich chwała przeminęła, a ich żarzące się niegdyś prochy przestały się już tlić.

45-134

Chretien rozpoczyna swą opowieść w tym samym momencie, co owa księga. Pewien władczy, bogaty i honorowy cesarz rządził Grecją i Konstantynopolem. U jego boku żyła cesarzowa, z którą władca ów miał dwoje dzieci. Ich starszy syn był o tyle starszy od swego brata, że mógł stać się już prawdziwym rycerzem i trzymać całe królestwo w ryzach. Starszego zwano Aleksandrem, młodszemu zaś nadano imię Alis. Imię ich ojca było takie samo, jak pierworodnego syna, a matce na imię było Tantalis. Nie powiem już ani słowa ani o cesarzu, ani o Alisie. Aleksander był tak śmiały i dumny, że nie chciał zniżyć się do zostania rycerzem w swym własnym kraju. Słyszał opowieści o rządzącym wówczas Królu Arturze oraz towarzyszących mu rycerzach, których wielce lękano się i sławiono na całym świecie. Nie wiedział on, co mógł przynieść mu los, lecz nikt i nic nie był w stanie powstrzymać go przed wyprawą do Brytanii. Ojciec Aleksandra musiał jednak wyrazić na to swą zgodę. Zacny i odważny młodzieniec udał się do pałacu cesarza, by prosić ojca o zgodę. Zdradził mu swe pragnienie i opowiedział, co chciał osiągnąć.

– Zacny panie – rzekł młody Aleksander – proszę cię o łaskę, którą pragnę niezwłocznie otrzymać.

Cesarz powiedział do siebie w myślach, że nic złego nie mogło się jego synowi przytrafić. Chciał, by jego syn stał się człowiekiem honoru.

– Zacny synu – rzekł – obdarzę cię nią. Powiedz mi, cóż chcesz ode mnie otrzymać.

Młodzieniec, osiągnąwszy swój cel, uradował się niezmiernie.

– Panie – odparł – chcesz wiedzieć, co mi przyobiecałeś? Chciałbym dysponować mnóstwem złota i srebra. Chciałbym, by towarzyszyli mi ci, których sam wybiorę. Pragnę opuścić twe ziemie i zaproponować mą pomoc władającemu Brytanią królowi, który mógłby mnie wtedy pasować na rycerza. Przysięgam, że dopóki Król Artur nie przepasa mnie łaskawie mym mieczem, nigdy nie wdzieję zbroi ani nie założę hełmu. On jest jedynym władcą, od którego przyjąłbym taki akt łaski.

Cesarz odpowiedział bez zawahania:

– Dobry synu, na miłość boską, nie mów tak! Cały ten kraj należy do ciebie tak samo, jak bogaty Konstantynopol. Nie myśl o mnie jak o skąpcu, gdyż gotów jestem wręczyć ci dar, o którym marzysz. Trwają przygotowania do twej koronacji, a rycerzem stać się możesz nawet jutro. Cała Grecja byłaby twoja, a twoi arystokraci złożyliby ci hołd oraz przysięgę wierności. Ten, kto by tego nie uczynił, postradałby zmysły.

135-168

Młody Aleksander wysłuchał obietnicy ojca, wedle której miał on po porannej Mszy pasować go na rycerza, lecz odpowiedział mu, że wolał poszukać szczęścia bądź niedoli na obcych ziemiach.

– Skoro chcesz spełnić mą prośbę, podaruj mi cętkowane, szare futra, kilka dobrych koni oraz jedwabne szaty, gdyż zanim stanę się rycerzem, chcę służyć Królowi Arturowi. Nie jestem jednak wystarczająco silny, by nosić zbroję. Nikt ani modlitwą, ani pochlebstwami nie przekona mnie, bym zrezygnował z mej wyprawy do obcych ziem, gdyż mym marzeniem jest spotkać króla, którego rycerze znani są ze swej odwagi i męstwa. Z powodu lenistwa wielu czcigodnych mężów straciło szansę na wielką chwałę, ponieważ nie chcieli podróżować po świecie⁶ . Wydaje mi się, iż spoczynek i chwała nie są sobie pisane. Bogacz nie dba o swą reputację, gdyż woli spędzać całe dnie na niczym. Męstwo zaś irytuje nikczemnego człowieka, a tchórzostwo ciężkim jest brzemieniem dla odważnego męża. Ten, kto zajmuje się jedynie pomnażaniem swych bogactw, staje się ich więźniem. Zacny ojcze, póki mam okazję i nie opuszczają mnie siły, pragnę poświęcić się i udać na poszukiwanie chwały.

[1]Nie istnieje angielski odpowiednik starofrancuskiego wyrazu „Cliges”. Angielski romans metryczny „Sir Cleges” nie ma z romansem francuskim nic wspólnego.

[2]Owidiusz w „Metamorfozach” opisuje historię, wedle której Tantal na poświęconej bogom uczcie złożył w ofierze ramię swego własnego syna. Nie wiadomo, czy autor odwołuje się właśnie do tego epizodu.

[3]Aluzja owa może być dowodem na to, że Chretien de Troyes opisał miłość Tristana i Izoldy.

[4]Historię Filomeny, występującą również w dziele Chaucera pt.: „Legende of Good Women”, opisuje także Owidiusz w „Metamorfozach”.

[5]Katedra w Beauvais nosi obecnie imię św. Piotra, a jej budowę rozpoczęto w 1227 roku. Wcześniejsza jej postać, zniszczona w roku 1118, była najprawdopodobniej również poświęcona temu samemu apostołowi.

[6]Podobną krytyką uwłaczającego wojownikom lenistwa można znaleźć także w dziełach „Erek i Enida” oraz „Ywain”.

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

CLIGES

CZĘŚĆ I: wersy 1-2278

1-44

45-134

135-168

169-234

235-338

339-384

385-440

441-540

541-574

575-872

873-1046

1047-1066

1067-1092

1093-1146

1147-1196

1197-1260

1261-1348

1349-1418

1419-1448

1449-1472

1473-1490

1491-1514

1515-1552

1553-1712

1713-1858

1859-1954

1955-2056

2057-2146

2147-2200

2201-2248

2249-2278

CZĘŚĆ II: wersy 2279-4574

2279-2310

2311-2360

2361-2382

2383-2456

2457-2494

2495-2524

2525-2554

2555-2618

2619-2665

2669-2680

2681-2706

2707-2724

2725-2760

2761-2792

2793-2870

2871-3010

3011-3062

3063-3216

3217-3250

3251-3328

3329-3394

3395-3424

3425-3570

3571-3620

3621-3748

3749-3816

3817-3864

3865-3914

3915-3962

3963-4010

4011-4036

4037-4094

4095-4138

4139-4236

4237-4282

4283-4574

CZĘŚĆ III: wersy 4575-6784

4575-4628

4629-4726

4727-4758

4759-4950

4951-5040

5041-5114

5115-5156

5157-5280

5281-5400

5401-5466

5467-5554

5555-5662

5663-5698

5699-5718

5719-5814

5815-5904

5905-5988

5989-6050

6051-6162

6163-6316

6317-6346

6347-6392

6393-6424

6425-6586

6587-6630

6631-6784