Nieznany

Edda Młodsza Prozaiczna

w przekładzie Joachima Lelewela
Wstęp historyczny Andrzeja Sarwy

Armoryka

SANDOMIERZ

Redaktor: Marta Sarwa

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na pierwszej stronie okładki: Frigg spinning the clouds (licencja public domain), źródło Internet: http://en.wikipedia.org/wiki/Frigg

Na czwartej stronie okładki: Oden (Odyn) (licencja public domain), źródło Internet: wikipedia.org/wiki/Oden.

Tekst Eddy prozaicznej wydano na podstawie edycji: Joachim Lelewel, Edda: to jest Księga religii dawnych Skandynawii mieszkańców, Wilno 1828.

Pisownię uwspółcześniono w niewielkim zakresie.

Autorem ilustracji na stronach 67-94 jest Frederik Sanders (1983) (licencja public domain), źródło: runeberg.org/eddan

© Copyright by Wydawnictwo Armoryka 2006, 2007

Wydawnictwo ARMORYKA ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

tel (0-15) 833 21 41

e-mail: mandrago@vip.interia.pl

http://www.mandrago.vip.interia.pl/

Druk: Drukarnia Diecezjalna Sandomierz

ul. Żeromskiego 4

27-600 Sandomierz

ISBN 978-83-60276-25-9

Konwersja:

Zakłoszą się zboża na nieobsianych polach,

zniknie bezprawie,

Baldr powróci, żyć będzie wraz z Hödem

w Walhali,w pomieszkaniu bogów

dość wam tego?

Edda Starsza, 60

SNORRA-EDDA, PRÓSAEDDA czyli EDDA SNORRI STURLUSONA EDDA PROZAICZNA

Najdalej na północ wysunięty skrawek Europy, wyspa lodowców i wulkanów, starożytna Ulthima Thule Islandia, czyli dosłownie Ziemia Lodu, przeciętnemu człowiekowi mimowolnie kojarzy się z tajemniczym światem starogermańskich bogów i bohaterów. A to za sprawą dwu wybitnych dzieł literatury średniowiecznej - Eddy starszej, poetyckiej i Eddy młodszej, prozaicznej, na kartach których opisano świat, który już dawno pogrążył się w mroku pradawności, ale jednak - dzięki owym księgom - nie został zapomniany.

Islandia została zasiedlona bardzo późno. Dopiero w VII wieku zaczynają na nią przybywać pierwsi osadnicy, mnisi chrześcijańscy z Irlandii. Zamieszkują oni w tym spokojnym, oddalonym od zgiełku i problemów doczesności ustroniu, aby nie zaprzątając sobie głów żadnymi światowymi sprawami, móc lepiej służyć Bogu. I przez około dwa stulecia żyje się im na Islandii spokojnie i zapewne - wedle średniowiecznych standardów wygodnie.

Wiek IX, a właściwie jego druga połowa, sprowadzają na wyspę norweskich wikingów, którym w ojczyźnie pod rządami króla Haralda Pięknowłosego¹ nie zawsze żyje się bezpiecznie. Wikingowie wypierają mnichów - dla tych dwu grup narodowościowych i religijnych za ciasno jest na tej ziemi. I - paradoksalnie, wyspa która została skolonizowana przez chrześcijan staje się na nowo pogańska i jest tą ostoją pogaństwa jeszcze długie lata.

Islandia od tej pory na stałe już wypada ze strefy wpływów irlandzkich, a zostaje wpisana w strefę wpływów skandynawskich. I taki stan rzeczy trwa do dziś. A chociaż sama wyspa znajduje się z daleka od Skandynawii, to właśnie tutaj rodzi się skandynawska literatura.

Literatura owa powstała w języku islandzkim, który wyodrębnił się z jednego z dawnych narzeczy norweskich. Bardzo interesujące i godne podkreślenia jest to, iż literacki język islandzki - podobnie jak i pismo oparte na alfabecie łacińskim - powstał bardzo wcześnie, bo już w wieku XII/ XIII. I co nie mniej ciekawe - od tamtej pory, po dziś dzień, nie uległ żadnym zasadniczym zmianom i prze-obrażeniom, dlatego współcześni mieszkańcy Ziemi Lodu nie mają najmnieszego problemu ze zrozumieniem swojej średniowiecznej narodowej literatury.

Pierwszym i najstarszym dziełem tej ostatniej jest Edda starsza, zwana także Eddą poetycką. Jej powstanie datuje się na okres między rokiem 900 a 1050 i uważa, że nie wyszła spod pióra jednego autora, lecz stanowi zbiór utworów różnych poetów. Średniowieczny manuskrypt tej Eddy odnaleziono bardzo późno, bo dopiero w XVII wieku. Trafił on około 1640 roku w ręce biskupa Brynjolfura Sveinssona, który podarował go królowi Danii.

Następnym dziełem jest nosząca islandzki tytuł SNORRA-EDDA, PRÓSAEDDA czyli Edda Snorriego, Edda prozaiczna autorstwa islandzkiego poety i historyka Snorriego Sturlusona (1179-1241). Ta Edda jest jakby podręcznikiem dla poetów, w której autor wielokrotnie cytuje obszerne fragmenty Eddy poetyckiej, starszej. To właśnie dzięki Snorriemu Sturlusonowi zachowała się pamięć o tej ostatniej.

Uważa się, że Edda Snorriego została napisana między rokiem 1215 a 1223. Składa się ona z trzech części: pierwsza z nich nosi tytuł Gylfaginning. Jest - to mitologia nordycka, druga - zawiera objaśnienia obrazów poetyckich, ułożone w formie pytań i odpowiedzi. Wreszcie na koniec część trzecia, która stanowi zbiór reguł poetyckich. Najstarszy rękopis dzieła Snorriego, noszący tytuł Bók thessi heitir Edda, przechowywany jest w bibliotece w Uppsali, w Szwecji.

Na koniec kilka słów na temat postaci autora Eddy prozaicznej. Snorri Sturluson urodził się w roku 1179, zmarł zaś dnia 23 września 1241. Od roku 1206 mieszkał w Reykholt. Był nie tylko poetą, historykiem, ale i politykiem. Działał czynnie w islandzkim Althingu - parlamencie, któremu nawet dwukrotnie przewodniczył. W roku 1218 poparł norweskiego króla Haakona IV Starego², który chciał Islandię podporządkować swemu berłu. Niestety - Snorri później zmienił zdanie i ostatecznie opowiedział się przeciw władcy. Ten ostatni, w odwecie, kazał go zamordować. Stało się to 23 września 1241 w domu poety w Reykholt.

W niniejszej książce zaprezentowany został niekompletny przekład Eddy młodszej autorstwa Joachima Lelewela, stanowiący drugą część dzieła: Edda: to jest Księga religii dawnych Skandynawii mieszkańców / starą semundińską w wielkiej części tłóm., nową Snorrona skrócił Joachim Lelewel, Wilno 1828.

Andrzej Sarwa

1 Harald I Harfagre (855-933).

2 Hakon IV Hakonsson (1217 - 1263).