opracowanie redakcyjne:

Marta Orłowska

Krzysztof Krogulec

ilustracje:

Robert Radek

skład i łamanie:

O-press

Wydawca

O-press

Text copyright © 2011

ISBN ePub: 978-83-7772-006-6

ISBN MOBI: 978-83-7772-344-9

Wstęp

Nawet jeśli z rozmaitych powodów nie poświęcicie Państwo wystarczająco dużo czasu na lekturę tej książki, to nic złego się nie stanie – dzika przyroda, w tym również nasz sad, też ma swoje uroki. Zachęcamy jednak do przejrzenia poradnika, w którym staraliśmy się zawrzeć esencję wiedzy o sadownictwie amatorskim, bez przysłowiowego „lania wody” – tę czynność zostawiamy Wam na okresy suszy, gdy rośliny są spragnione i wymagają podlewania. W tak krótkich opisach gatunków i odmian musieliśmy dokonać wielu cięć – stwierdzamy to z pewną przekorą, bo właśnie umiejętne cięcie drzew i krzewów jest podstawą ich dobrego owocowania, a sekatory są niezbędnym narzędziem w naszym sadzie. Jeśli chcemy cieszyć się obfitymi, zdrowymi plonami, czeka nas sporo pracy. W jej usystematyzowaniu pomoże na pewno nasz poradnik wraz z sadowniczym kalendarzem – wszak dobrze zaplanowana praca staje się przyjemnością.

Proponujemy spojrzenie na sad, nie jak na towarową plantację z kalkulacją zysków i strat, ale jak na pojedyncze drzewa i krzewy.

Bo każde z nich może być inne, a każda odmiana to inna osobowość, inny charakter, temperament, wymagania. Jeśli nie będziecie gwałcić praw przyrody ani zmuszać roślin do postępowania wbrew naturze i uszanujecie ich przyzwyczajenia – to porozumienie jest pewne.

Dla lepszego zrozumienia wartości przyjaźni z sadem przejdźcie się w jesienny słoneczny dzień wśród szpalerów drzew obciążonych dorodnymi owocami, usiądźcie z przyjaciółmi w ich cieniu, delektując się świeżymi lub zawekowanymi plonami, sokiem czy nawet winem.

We własnym sadzie potrzebna jest nade wszystko cierpliwość (nie jest to trudne przy pozytywnym nastawieniu), sporo fantazji, dużo serca, no i trochę pieniędzy na starcie, które zwrócą się z nawiązką. Będzie piękny – jeśli zadbany. I wdzięczny za opiekę już od momentu sadzenia – bo właśnie wtedy rośliny sadownicze potrzebują najwięcej czułości. Wszak wiadomo, czym skorupka za młodu nasiąknie...

Rozdział I

Planowanie sadu

Nasz sad powinniśmy dobrze zaplanować, by uniknąć problemów, których weryfikacja trwa latami. Kto ma już sad, ten może dokonać w nim korekt przy okazji wymiany drzew i krzewów, które w większości nie są długowieczne i żeby dobrze owocowały, należy je zmieniać, np. co kilkanaście lat.

Północ – południe

• To pierwsza zasada usytuowania części sadowniczej naszej działki. Wysokie drzewa grupujemy w północno-zachodniej części działki i stopniujemy je „według wzrostu” w kierunku południowym, aż do najniższych krzewów (a dalej rabat kwiatowych i warzywnika). Wszystko po to, by rośliny wzajemnie nie zasłaniały siebie przed słońcem. W najbardziej zacienionym fragmencie urządzamy część gospodarczą – kompostownik, składowisko narzędzi itp.

• Część sadownicza powinna być wyraźnie wydzielona na obszarze działki. Jeżeli drzewa posadzimy chaotycznie, a między nimi warzywa, okaże się, że pielęgnacja takiego ogrodu będzie bardzo uciążliwa, a plony będą niewielkie i słabe jakościowo.

• Jeżeli powierzchnia działki jest zbyt mała, aby mieć zarówno część sadowniczą, warzywniczą jak i ozdobną, można połączyć sad z ogrodem ozdobnym – między drzewami owocowymi załóżmy trawnik przez co część sadownicza nabierze charakteru ozdobno-rekreacyjnego. Miejsca pod drzewami nadają się na rabaty bylinowe.

• Pielęgnacja działki będzie łatwiejsza, jeżeli w bliskim sąsiedztwie posadzimy rośliny o podobnych wymaganiach wodnych, cieplnych i świetlnych. Dla większości drzew owocowych idealne jest stanowisko słoneczne i zaciszne. Natomiast krzewom jagodowym lekki cień nie będzie przeszkadzał.

• Jeżeli działka graniczy z jezdnią, najbliżej drogi zrób część ozdobną, która będzie wizytówką ogrodu, a jednocześnie w głębszej części działki rośliny użytkowe zostaną nieco osłonięte od zanieczyszczeń. Zabudowania czy też żywopłot powinny chronić przed zimnymi wiatrami wiejącymi z północnego wschodu na przykład część działki z brzoskwiniami.

• Drzewa i altany nie mogą kolidować z uprawami sąsiada. Zasady, dotyczące wysokości altanek i roślin mogących rosnąć na działkach oraz odległości od płotu, jakie należy zachować określa regulamin ogrodu działkowego np. na stronie internetowej Polskiego Związku Działkowców: http://www.pzd.pl

Jakie drzewa i krzewy?

Przy tym wyborze zacytujemy słowa niekwestionowanego autorytetu w tej dziedzinie, profesora Szczepana Pieniążka, który posiadaczom małych ogrodów (od 300 do 600 m²) radzi:

• „W mieście najczęściej jedną czwartą lub jedną trzecią przeznaczamy pod warzywa i rośliny ozdobne, a resztę pod rośliny sadownicze. Na potrzeby rodziny sadzimy od 4 do 12 jabłoni w zależności od tego, czy są to drzewa silnie rosnące, półkarłowe czy karłowe. Jedna silnie rosnąca jabłoń zajmuje tyle miejsca, co dwie półkarłowe albo trzy-cztery karłowe. Odmiany dzielimy na trzy: letnie, jesienne i zimowe. Drzewa innych gatunków nie różnią się tak silnie wielkością. Sadzimy zwykle 2 grusze, 3-4 śliwy, 1-2 wiśnie lub tyleż samo brzoskwini czy moreli. Można posadzić dwie czereśnie, ale tylko wówczas, gdy teren jest większy. Zbytnie zagęszczenie różnych roślin w ogródku jest najczęściej popełnianym błędem”.

Podejmując decyzję co do wyboru formy drzew należy pamiętać o zasadzie: im mniejszy ogród, tym mniejsze należy sadzić drzewo. Uprawa małych form drzew daje następujące korzyści:

• wczesne i obfite owocowanie,

• wysoka jakość owoców,

• łatwa pielęgnacja drzew,

• łatwy zbiór owoców.

Na niewielkim kawałku ziemi można posadzić sporo małych drzewek, a tym samym i więcej odmian, które można dobrać tak, aby owoce z własnego ogródka zbierać praktycznie cały rok.

W dużych ogrodach, gdzie nie ma ograniczeń terenu, planuje się uprawę innych roślin użytkowych pod drzewami.

Rysunek 1 przedstawia typowe formy drzewek owocowych:

a) jednoroczny okulant nierozgałęziony

b) okulant rozgałęziony

drzewka dwuletnie:

(...)

Bibliografia

Aleksiejczyk Zofia, Kawecki Zdzisław „Owoce z mojego ogródka”, Warszawa 1961

Cymer Tadeusz, „Przetwory domowe”, Warszawa 1970

Grella Nina, „Vademecum działkowicza”, Czeladź 1991

Hass Danuta, Kawecki Zdzisław, Marcinkowski Jacek, „Rok na działce”, Warszawa 1991

Jakubowski Tadeusz, „Brzoskwinie i morele”, Warszawa 2002 „Kalendarz ogrodnika. Poradnik dla początkujących i zawansowanych”, Warszawa 2005

Miernik Robert, „Przetwory z owoców i warzyw”, Warszawa 1951

Mika Augustyn, „Jak ciąć drzewa i krzewy owocowe”, Warszawa 1994

Prat Jean-Yves, „Cięcie drzew i krzewów owocowych”, Warszawa 2002

materiały Polskiego Związku Działkowców i WOPR Modliszewice

wybrane strony z Internetu

Text copyright © 2011

Wydawca:

O-press sp. z o.o.

Wszystkie prawa zastrzeżone

All rights reserved

www.o-pressbook.eu