Copyright © Barbara Faron 2025

Copyright © Wydawnictwo Astra s.c.
Kraków 2025

Ilustracje:
Izabela Gajewska

Redakcja i korekta:
Agnieszka Wiktorowska-Chmielewska

Projekt layoutu i okładki:
Jacek Małkowski

Skład, przygotowanie do druku:
Wydawnictwo Astra s.c.

Wydanie II
Uzupełnione i poprawione
Kraków 2025

ISBN 978-83-68574-00-5

Wydawnictwo Astra
31-010 Kraków
Rynek Główny 34/15
tel. 12 292 07 30

www.wydawnictwo-astra.pl
wydawnictwo@astra.krakow.pl

Zezwalamy na udostępnienie okładki w Internecie

Mamie i Tacie

Podziękowania

Serdecznie dziękuję Izabeli Gajewskiej, która zechciała wzbogacić niniejsze wydanie książki urzekającymi ilustracjami, tak dobrze oddającymi jej klimat. Dziękuję również Agnieszce Wiktorowskiej-Chmielewskiej za cenne uwagi i redakcję tekstu, który pod jej pisarskim okiem nabrał świeżości i nowego brzmienia. Ponadto wyrazy wdzięczności należą się Jackowi Małkowskiemu z Wydawnictwa Astra, który mimo moich obaw nakłonił mnie do wznowienia książki oraz ze znaną sobie pieczołowitością zadbał o subtelny projekt okładki i szatę graficzną.

Wstęp

Na południu Polski, nad brzegami górskiej rzeki, leży Kamienica – malownicza miejscowość, od ponad siedmiuset lat zamieszkiwana przez górali gorczańskich, od koloru guni nazywanych „białymi”. Ich wierzenia, mentalność oraz kształtowany przez stulecia system wartości, stanowiący zlepek wierzeń pogańskich i chrześcijaństwa, stanowią tło Ballad beskidzkiego Dziada.

Naiwny ludowy narrator, wespół z tajemniczym wędrownym Dziadem, przypuszczalnie (jako że autorka sama tego nie wie) Żydem Wiecznym Tułaczem, wiodąc czytelnika do zagród skupionych w odgrodzonej od świata dolinie, przedstawia losy prostych ludzi, którym przyszło narodzić się i egzystować w surowych, górskich warunkach. Co istotne – egzystować obok szeregu niematerialnych istot, takich jak śmierć, diabeł, boginki, strzygonie, siodełka, mamuny czy duchy, w których istnienie nikt nie śmiał ówcześnie wątpić, jako że stanowiły one integralną część niezmiennego od pokoleń świata.

Do napisania niniejszego zbioru opowiadań zainspirowały autorkę dzieje przodków. Wszyscy główni bohaterowie istnieli naprawdę – z wyjątkiem symbolicznego wędrownego Dziada oraz kilku postaci drugoplanowych. Czytając, należy jednak pamiętać, że nie jest to książka dokumentalna, tylko literacka wizja miejscowych podań i wspomnień.

Każda z opowieści jest historią kogoś innego i mogłaby funkcjonować oddzielnie, niemniej bohaterowie poszczególnych części są ze sobą mniej lub bardziej powiązani. Akcja całości obejmuje kilkadziesiąt lat, a spaja ją postać Dziada, którego oczyma Czytelnik śledzi wydarzenia osadzone na tle autentycznych tradycji i wierzeń.

Ponieważ nadrzędnym celem autorki nie było stworzenie zwyczajnej sagi rodzinnej, wybrała formę utworu z założenia odbiegającego od wzorca powieści realistycznej, a skłaniającego się raczej ku baśni.

Baśni, która nie miałaby szansy zaistnieć, gdyby nie okraszone miejscowymi legendami zapamiętane z dzieciństwa opowieści jej rodziców oraz innych ludzi, których dziś już nie ma.

O ostatnim gaździe z pradawnego rodu

Treść dostępna w pełnej wersji.

O służebnej, która bogaczką została

Treść dostępna w pełnej wersji.

O Jaśku,co z zarobku w Peszcie wrócił

Treść dostępna w pełnej wersji.

O parobkowych dzieciskach

Treść dostępna w pełnej wersji.

O Marynie wójtównie

Treść dostępna w pełnej wersji.

O strachach

Treść dostępna w pełnej wersji.

O potomkach fartownego przybłędy

Treść dostępna w pełnej wersji.

O Hance, Janowej wychowanicy

Treść dostępna w pełnej wersji.

O dziwach Spod Ciemnej Gwiazdy

Treść dostępna w pełnej wersji.