Redakcja: ARTUR SZREJTER

Korekta: WIOLETA MUSZYŃSKA

Projekt okładki: MARIUSZ BANACHOWICZ

Skład: TOMASZ WOJTANOWICZ

Copyright © by Krzysztof Milczarek, 2013
Copyright © by Instytut Wydawniczy Erica, 2013
Wszelkie prawa zastrzeżone.

ISBN 978-83-64185-99-1

Instytut Wydawniczy ERICA
e-mail: wydawnictwoerica@wp.pl
www.WydawnictwoErica.pl
Oficjalny sklep www.tetraErica.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Od autora

Współczesny człowiek, żyjąc coraz szybciej i będąc wpatrzonym w przyszłość, rzadko ogląda się za siebie, rzadko docieka przeszłych wydarzeń. Zazwyczaj zainteresowania historyczne przeciętnych ludzi sięgają co najwyżej drugiej wojny światowej. Mimo że żyjemy w społeczeństwach zorganizowanych w państwa, nie uświadamiamy sobie, kiedy tego typu forma terytorialna powstała ani któremu z władców jako pierwszemu nadano przydomek „Wielki’’.

Człowiekiem tym był Sargon, twórca imperium akadyjskiego. Żył jednak tak dawno temu (XXIV–XXIII w. p.n.e.), że nie istnieje w naszej dzisiejszej, powszechnej świadomości. I choć zbudowane przez niego państwo, Królestwo Akadu, odegrało doniosłą rolę w dziejach starożytnej Mezopotamii i całego Bliskiego Wschodu, do dziś nie udało się odnaleźć ruin jego wspaniałej stolicy, Agade.

Nasza wiedza o epoce owego pierwszego w historii ludzkości imperium jest pełna luk i znaków zapytania. Czasy te, choć fascynujące i pełne barwy, są tak odległe, że ich obraz w naszych głowach jest mieszaniną legendy, mitu, eposu i źródeł materialnych, nierzadko tak wspaniałych i zagadkowych, że wręcz fantastycznych czy baśniowych. Ale mimo upływu całych tysiącleci starożytni bohaterowie – i bogowie, i ludzie – są nam bliscy, a polityka czy namiętności, jakie nimi rządziły, niewiele zmieniły się do dzisiaj.

Powieść ta, skupiająca się na bogini Inannie i dziejach królów akadyjskich, oparta jest na mitach zawartych w bogatej spuściźnie literackiej ludów Międzyrzecza. Według tych tekstów wielcy władcy Akadu, tacy jak Sargon (Szarrukin) czy Naramsin, osobiście obcowali z bogami, wykonując posłusznie ich wolę, a los królów był wyznaczany decyzjami nieśmiertelnych. Czasem jednak wykazywali się samodzielnością i wtedy mogła na nich spaść zasłużona kara ze strony zagniewanych bogów. Częściej jednak – mimo całej ich potęgi oraz bogobojności – dotykały ich jakieś klęski, których nie da się wytłumaczyć gniewem niebian czy warunkami historyczno-gospodarczymi. Dlatego właśnie, uzupełniając ich historię mitem i legendą, spróbujemy wyjaśnić, jak było naprawdę...

Od redaktora

Krzysztof Milczarek w Wybrańcach Inanny przedstawił mocno oddziałujący na wyobraźnię obraz dziejów Mezopotamii za czasów Sargona Wielkiego. Należy jednak przestrzec Czytelnika, że nie jest to powieść stricte historyczna.

Autor oparł się nie tylko na licznych źródłach historycznych i archeologicznych oraz sumeryjskich (autor przyjął stosowane niekiedy formy: Szumer, Szumerowie, szumeryjski) i akadyjskich mitach. Dodał do nich ciekawe teorie paranaukowe, nazywane czasem „zakazaną archeologią”. W efekcie otrzymał swoisty rodzaj fantastyki, łączący fantasy mityczno-historyczną z elementami science fiction.

Czytelnik sam oceni, czy pasuje mu taka wizja jednej z najstarszych cywilizacji naszej planety.

Posłuchaj opowieści sagarra i pieśni tigi o potężnej Inannie!

O tej, która za dnia rozpala wojenną pożogę, nocą zaś płomień namiętności.

Posłuchaj słów o wielkiej mocy, bo dni minione to budzące grozę ostępy,

bo przeszłość to ślady krwi i popiół na zgliszczach,

to strach w przerażonych sercach.

Dlatego usiądź i nie pytaj, znudzony: „Po cóż mi to wszystko wiedzieć?”

Któż bowiem ujrzy to, co ukryte przed ludzkim wzrokiem?

Któż zrozumie to, co zapieczętowane przed człowiekiem?

Kto przejrzy myśli i zamiary wojowniczej bogini, gdy nastała jej era?

WSTĘP

 Anunnaki 

Opowiem wam o Anunna – co znaczy „Potężni Bogowie”. Te nieśmiertelne istoty zwiemy też Anunnaki – „Tymi, Którzy na Początku Czasów Zstąpili z Nieba na Ziemię”. Któż może im dorównać? Kto zdoła zrozumieć ich zamierzenia? Potężnym, mądrym i wiecznym – nikt nie jest w stanie się przeciwstawić. Ich gniew może być straszny. Znamy też Igigich – tych bogów, którzy pozostali w niebie i tylko obserwują nas z oddali, ale ci nie będą zajmowali naszych myśli ani nie wystąpią w mojej opowieści.

Bo to opowieść o Anunnakich – stwórcach wszelkiego życia i człowieka, który ma ich wielbić i im służyć. Surowi, a jednocześnie dobrotliwi, od tysiącleci dbają o pomyślność ludzi. Znając przeznaczenie, ustalają losy i każdego z nas, i całych królestw. Kiedy przemówią, ich święte słowa są wzniosłe, a rozkazy niosą się daleko, wzbudzając grozę w naszych sercach. Wtedy niebo drży w górze, a w dole ziemia się trzęsie. Ich wyroki – często bezlitosne, lecz słuszne – są niepodważalne.

Niegdyś wszyscy Anunnaki władali razem, szanując postanowienia pięćdziesięciu najstarszych spośród siebie i tych siedmiu, którzy sądzą. Pospołu budowali życie na ziemi, a przez ludzi byli czczeni zgodnie z rangą, jaką każdy z nich zajmował w boskim świecie. Ale potem, po wielkim potopie, gdy coraz młodsi z bogów pragnęli władzy, nastały czasy niepokojów. Wszystko się odmieniło i nic już nie było jak przedtem. Teraz sami Anunnaki nie mogli dojść między sobą do porozumienia. Zaczęli więc dzielić między siebie ziemie planety, przypisując sobie poszczególne miasta i wznosząc w nich coraz większe przybytki na swoją cześć. Coraz częściej patrzyli w niebo, wypatrując tam nowych znaków zapowiadających zmiany. Powołując się na owe znaki, zwracali jednych ludzi przeciwko drugim. Wciąż mówili o Lwie przesilenia ścigającym grzesznych, o Byku równonocy tratującym ziemię i o nadchodzącym Baranie.

Zadawniony uraz do Inanny, jaki wielki bóg Marduk chował w sercu, znów odżył z ogromną siłą. Niesłuszne oskarżenie Marduka o śmierć Dumuziego, ukochanego Inanny, a w konsekwencji okrutny wyrok spowodowały, że musiał spędzić setki lat na wygnaniu. Dlatego teraz podstępem i groźbą starał się uzyskać panowanie nad Ziemią, którego odmówiono niegdyś jego ojcu, mądremu bogu Ea. Wiele wieków czekał cierpliwie na chwilę, w której wypełnią się proroctwa i zostanie wyniesiony do rangi Pana Pięćdziesięciu Imion, które dawały noszącemu je najwyższą godność pośród Anunnakich – bogów ziemskich. Ponownie przypomniał wszystkim o swych prawach. Przeciwstawił się poczynaniom wojowniczej Inanny, która, podobnie jak on, gotowa była walczyć o władzę nad światem i o serca wiernych.

Czy tak musiało się stać? Dlaczego tak ważny był dla nich tytuł pierwszego pośród wszystkich bogów? Czy zmiana władcy, dzierżącego berło Anunnakich, musiała okazać się tak gorzka i wyniszczająca? Czy trzeba było pomieszać ludziom języki i rozpędzić ich po świecie, by stali się dla siebie wrogami i nie mogli już zagrozić bogom? Czy wszystko to, co dzieje się w niebie, musi odciskać się tak wyraźnie na ziemi? Czy ludzie musieli stać się wojownikami bogów i zamiast składać im ofiary, zacząć dla nich przelewać krew w długotrwałych wojnach? Czy taki właśnie był odwieczny plan rządzących niebem i ziemią?

Odpowiedzi ludzie nie pojmą, albowiem żaden człowiek nigdy nie żył dość długo, aby być świadkiem początku i końca jakiejś epoki. Zmiana zależy przecież tylko od słowa bogów i ich ruchów na niebie. Wszak to Anunnaki, a nie ludzie kierowali przebiegiem wydarzeń, które sprawiły, że królestwa upadły oraz zmieniły się prawa i zwyczaje.

Być może walki bogów o władzę były zgodne z przeznaczeniem zapisanym w niebie, o którym my, ludzie, nie mamy pojęcia – bowiem ścieżkami przeznaczenia możemy tylko podążać, a nie je wyznaczać. Czy jednak były zgodne czy nie, zmiany okazały się powszechne, a rozlew krwi i zniszczenia tak straszne, że ludzie nie wiedzieli już, co się dzieje. Coraz częściej dzielili bogów, o jednym mówili „nasz”, o drugim – „ich”. O jednym – „dobry”, o drugim – „zły”. O jednym – „prawy”, o drugim – „niegodziwy”. A to przyniosło rozbrat między ludźmi, a potem wzajemną nienawiść, która niczym pleśń rozrosła się w ludzkich sercach.

Jedna osada stanęła przeciw drugiej, całe ludy starły się ze swymi sąsiadami. W imię własnych bogów stawali jedni przeciw drugim, w końcu zaś, kierowani boskim rozkazem, ruszyli też do walki z niebianami czczonymi przez obce ludy – i teraz nazywali owe bóstwa „obcymi” albo nawet „demonami”. Zniknął szacunek dla wszelkich świętości. Zniknęła bojaźń przed gniewem bogów i nieuchronną karą. Uporządkowany świat odszedł, rozpadając się jak gliniany garnek. Dawne prawa i szacunek dla obyczaju obróciły się w nicość. W ludzkie życie wtargnęła niepewność jutra. Zapanowały chaos i tylko śmierć pozostała pewna.

O tym wszystkim chcę wam opowiedzieć.

ROZDZIAŁ I

 Ukochany Sina 

Tego dnia nigdy nie zapomnę, bo moje serce przepełniała duma z ojca. Radowałem się, że jestem synem wielkiego Naramsina. Patrzyłem na jego majestat, przed którym kolana zginali najwięksi tego świata. Posłowie, ensi[1], a nawet królowie bliskich i odległych krain pochylali głowy przed wybrańcem bogini Inanny. Nikt przed moim ojcem nie został władcą wszystkich Czterech Regionów. Nikt przed nim nie pokonał tylu wrogów i nie przekroczył tylu granic. Widziałem chwałę królestwa, które zjednoczyło wszystkie ziemie. Czułem opiekę i zawsze czujny wzrok słodko pachnącej, potężnej bogini, dumnie spoglądającej na ziemię ze swej ogromnej, błyszczącej świątyni. Była to wszak jej ziemia, z mozołem zdobyta w trakcie długich i pełnych ofiar wojen.

Poranna mgła, delikatnie unosząca się nad miastem i rozciągającymi się wokół niego polami, stwarzała wrażenie niewidzialnej zasłony, którą bogowie zdejmują wraz z pojawieniem się palącego słońca. Pamiętam ten brzask – pełen spokoju i bezpieczeństwa. O wschodzie słońca, gdy miasto zdawało się rozpływać w niewyraźnych barwach pełnych długich cieni, widać było poruszające się w oddali wielkie, kolorowe plamy. To żagle potężnych łodzi magur, które do żeglugi potrzebują wiatru, kołysały się na rzece. Pośród stojących w porcie jednostek już krzątali się tragarze, znoszący na ląd przywieziony z daleka cenny towar. Słychać było beczenie spragnionych owiec i ciche dzwonki kóz przepychających się przy wodopoju. Na pobliskich ulicach sprzedawcy rozkładali maty i ustawiali na nich towary, zachwalając je przy tym głośno. Niektórzy kłócili się o lepsze miejsce. Inni po cichu liczyli przyszłe zyski. Nad świątyniami unosiły się kręgi ofiarnego dymu i dźwięki dzwonków wzywających do porannej modlitwy. Miasto szybko budziło się z nocnego odrętwienia.

Także pałacowe dziedzińce już od świtu wypełniał wzmożony gwar. Niewolni chłodną wodą skrapiali kamienne posadzki, aby dłużej dawały przyjemny chłód i chroniły przed popołudniową spiekotą. Urzędnicy i posłańcy biegiem przemierzali niezliczone korytarze i przestronne dziedzińce, przenosząc rozkazy i wykonując polecenia. Setki sług uwijało się przy codziennych zajęciach, a dostawcy wypełniali królewskie składy dobrami. Rachmistrze, skrupulatnie notując wielkości dostaw, potwierdzali zgodność wpływów z miarami ustalonych danin. Rzeźnicy, kucharze i piekarze pracowali w pocie czoła, przygotowując dania na zapowiedzianą dziś ucztę. Liczono naczynia z piwem i winem, plotkując na temat gości z całego świata, którzy zjechali do stolicy królestwa. Wilgotne, poranne powietrze pachniało łagodną słodyczą miodu i chleba posypanego sezamem.

Gdy po porannej radzie najbliżsi zausznicy Króla Czterech Stron Świata opuścili komnaty władcy, wpuszczono tam balwierzy, aby ułożyli włosy Naramsina, i służki, aby natarły wonnościami jego skórę. Inne już niosły świeże szaty i złote ozdoby, cierpliwie czekając na swoją kolej.

Wtedy uciekłem pilnującym mnie piastunkom. Przez uchylone drzwi nieśmiało zajrzałem do wnętrza komnat ojca, a potem tam wbiegłem – ja, wtedy mały chłopiec, który w przyszłości miał zostać królem. Śmiało zbliżyłem się do boskiego władcy i usiadłem mu na kolanach.

– Bądź pozdrowiony, ojcze – z dumą w głosie zwróciłem się do niego.

– Witaj, Szarkaliszarri, mój mały Królu Wszystkich Królów – odpowiedział z powagą, jednocześnie po raz kolejny uświadamiając mi, jak ważne jest znaczenie mego imienia.

– Pamiętasz? – spytałem. – Obiecałeś opowiedzieć mi dziś o swoim dziadku.

– I dotrzymam obietnicy – odparł. – Przyjdź do mnie, gdy będę w sali posłuchań, a może uda mi się uwolnić od tych nudnych hołdów.

Przeglądając się w zwierciadle z lśniącej miedzi, pogładził pięknie utrefioną, falistą brodę i starannie ułożone włosy. Potem szeroko rozłożył ręce, a służba zaczęła nakładać na niego złotem tkane szaty, zdolne olśnić najbogatszych nawet władców, i wraz z orszakiem urzędników udał się do centralnej części pałacu. Idąc długim korytarzem, spoglądał przez okna na kolorowe domy i długie, potężne mury swojej stolicy. Zobaczył też, jak główną aleją zmierza do świątyni barwny korowód służek bogini. Arcykapłanka, stojąca dumnie na przystrojonym kwiatami wozie ciągniętym przez wymalowane na żywe kolory krowy, trzymała w rękach naręcze świeżych liści palmowych.

– Spójrzcie tylko! To najpiękniejsze i największe miasto na ziemi. Otoczone jest najwyższymi murami i ozdobione największymi bramami. Dumne z sięgających nieba świątyń i ukwieconych kapliczek, poświęconych łaskawym bogom – mawiał głośno, patrząc na górujący nad stolicą, lśniący od złota, przepyszny Ulmasz, ogromny przybytek Inanny. I choć władca nie miał czasu na zadumę, jego myśli pewnie nadal napawały się widokiem leżącego poniżej miasta: – To serce najpotężniejszego królestwa na ziemi i prawdziwy pępek świata. Bo Agade znaczy wszak „Jedność”, tak jak jednością są ziemie Północy i Południa[2], połączone pod jednym berłem.

Obszerną komnatę posłuchań wypełniał zapach podtrzymujących szerokie sklepienie cedrowych bel. Ogromne posągi uskrzydlonych byków o poważnych, wpatrzonych w dal obliczach ustawiono po obu stronach tronu. Potężne kamienne zwierzęta z rozłożystymi rogami, które jakby przysiadły na swych wielkich zadach, budziły we mnie wtedy przerażenie, były wszak poświęcone królowi bogów, samemu Enlilowi. Lecz mój ojciec zawsze powtarzał, że odwaga jest największą ze cnót, a kiedyś tak rzekł do mnie:

– Żeby pokonać lęk, trzeba wyjść mu naprzeciw. Dlatego nie obawiaj się i nie trwóż! Jedyny twój wróg to strach, który mieszka w głębi serca. Odrzuć go, a nie będzie na ciebie mocnego. – Potem spojrzał na swoją potężną maczugę i dodał słowa wypełnione wspomnieniami wielkich czynów: – Mierząc się z wrogiem, człowiek poznaje samego siebie. Wychodzi z mroku i staje w blasku chwały. W walce przekracza kolejne granice swej mocy. Po jednym zwycięstwie pragnie następnego.

Wiedziałem, że mówiąc to, siebie miał na myśli. Któż bowiem przekroczył więcej granic niż on?

Pod jasno malowaną ścianą stało kilku skrybów z rylcami i miękką gliną, gotowych spisywać polecenia króla. Wsłuchani w jego słowa byli świadkami pokłonów, jakie władcy składało pięćdziesięciu ensich największych miast Szumeru. Ci, którzy w zarządzanych przez siebie miastach uchodzili za najdostojniejszych, kolejno padali do stóp tronu. Barwnymi szatami zamiatali kurz spod nóg niezwyciężonego króla Akadu. W słowach pełnych pochlebstw zapewniali go o swej miłości i lojalności. Potem całowali jego szatę i odchodzili na bok, stając w długim rzędzie im podobnych. Ich słudzy zaś składali na posadzce dary, aby krainy wszystkich ensich zasłużyły na życzliwość tego, którego upodobała sobie potężna bogini. Był bowiem panem ich życia, a jedno jego słowo mogło zmienić losy ich namiestnictw. Wybraniec siedział na ustawionym na podwyższeniu tronie, głaszcząc wykonaną z chłodnego kamienia poręcz w kształcie wyprężonego cielska lwa. Na szlachetnej twarzy króla dostrzec można było radość i dumę z zakończenia kolejnej wyprawy i zażegnania niebezpieczeństwa grożącego królestwu.

Znużony długą ceremonią, odprawił bijących pokłony, a sukkalmah zastukał w podłogę laską, kończąc posłuchanie.

– Zapraszam na dzisiejszą wieczerzę – ogłosił.

Wtedy pośród zebranych dało się słyszeć radosne okrzyki:

– Obyś długo żył, nasz królu!

Kiedy tylko goście i dostojnicy opuścili salę, słudzy przynieśli dzban wina i podali władcy puchar, aby ugasił pragnienie przed kolejnym wysiłkiem.

Teraz nieśmiało zbliżyło się kilku pisarzy, czekając na królewskie słowa. Mieli je zanotować, a potem przekazać kamieniarzom, by ci wyryli je w bloku z czarnego kamienia, który miał upamiętnić ostatnią zwycięską wyprawę Naramsina.

– Nakażcie kamieniarzom, aby przed moim imieniem wyryli gwiazdę dingir, symbol boga. Niechaj wyraźnie ukazuje, kim jestem!

Słudzy spojrzeli na siebie spod oka. Na ich twarzach pojawił się ledwie skrywany strach, albowiem nikt jeszcze nie dodał boskiego znaku gwiazdy dingir przy imieniu śmiertelnego człowieka, nawet jeśli ten był wielkim władcą. Czyż nie jest to bluźnierstwem? Nawet pradawni Gilgamesz ani Lugalbanda, królowie zrodzeni z boskiej krwi Ninsuny, nie próbowali już za życia uchodzić za równych bogom. Długie lata stawiali czoło licznym niebezpieczeństwom, starając się poprzez bohaterskie czyny uzyskać nieśmiertelność i upodobnić do swych nieziemskich rodziców. Jednak dopiero gdy zasiedli pośród niebian, w krainie, z której nie ma powrotu, uznano ich boskość. A przecież to było tak dawno temu, że ludzie już od wieków nie widzieli podobnych im bohaterów...

Zaraz jednak pojęli znaczenie rozkazu. Któż bowiem przed ich królem dokonał tak wiele? Kto inny mógłby zasłużyć na taki znak? Kto był bardziej bogom podobny niż on, Naramsin? Kiedyś wydawało się, że czyny jego dziada na zawsze pozostaną niedoścignione. Tymczasem on został prawie bogiem – albo kimś bogom równym – bo od czasów wielkiej powodzi z dawnych opowieści nie pojawił się na całej ziemi tak potężny władca. Dopiero on, stojąc u boku najpotężniejszej z bogiń, stał się jej mieczem i postrachem niepokornych, a jego imię powodowało drżenie głosu nawet u niektórych bogów.

– Zapamiętajcie więc to, co wyryte ma być w twardym kamieniu – donośnym głosem rzucił król i nakazał zapisać: – Jam jest Naramsin – Ukochany Sina, syn walecznego Manisztusu i wnuk wielkiego Szarrukina, król Czterech Regionów. Na mej głowie spoczywa boska tiara z wolimi rogami, a prosty lud składa przysięgi na moje imię, nazywając mnie bogiem Agade. Któż zna celniejsze oko od mego, gdy dzierżę łuk? Silniejszą dłoń od mej, gdy chwytam maczugę? Zwinniejsze ręce od mych, gdy trzymam ostry miecz? Jam jest zdobywcą krainy Aman i Cedrowych Gór. To ja pokonałem potężną armię dzikiego górala Anubaniniego i jego siedmiu synów, a bogate łupy, nawet te z odległego Maganu, wypełniły moją stolicę. To mnie mądry bóg Dagan obwołał swym ulubieńcem i pozwolił spustoszyć miasta Arman i Ebla, a król Matuni na kolanach błagał mnie o życie. To ja pojmałem króla Maganu, Manudana, i uczyniłem z niego niewolnika, aby zgnił w dusznych lochach...

Stałem pośród najwyższych dostojników, tak blisko majestatu, jaki roztaczał mój wielki ojciec. Ale znużony długą przemową, podszedłem do wysokiego tronu, wspiąłem się na palcach i niepostrzeżenie położyłem dziecięcą rączkę na królewskiej dłoni.

Ojciec przerwał, a pisarzy odprawił słowami:

– Na dziś wystarczy, dokończymy później. Czeka na mnie ktoś bardzo ważny – rzekł z uśmiechem, spoglądając łaskawie w moją stronę.

Wstał z tronu, odprawił dworzan i we dwóch przeszliśmy do mniejszego pomieszczenia, należącego do jego prywatnych komnat. Tu nikt nam nie przeszkadzał. Podszedł do stołu zastawionego jak do posiłku, usadził mnie na jednym z kunsztownie rzeźbionych stołków i przysunął ku mnie tacę wypełnioną słodyczami. Wsunął mi też w dłoń duży kawałek maślanego placka przekładanego daktylami.

Zaciekawiony, uniosłem głowę i spoglądając mu w oczy, spytałem:

– Ojcze, dlaczego kazałeś im wyryć te słowa w kamieniu? Przecież każdy zna twoje wielkie czyny i nikt im nie zaprzeczy!

– Chwała przemija szybko jak wiatr, a pamięć ludzka jest kapryśna i niczym zwierciadło potrafi wykrzywić każdą prawdę. Zaś wiecznotrwały kamień jest stały i cierpliwy, a znaki w nim wyryte świadczyć będą o mych czynach po kres czasów – odpowiedział zdecydowanie.

– A dlaczego nie pokazujesz mi kamieni twojego ojca? – spytałem ponownie.

Ociągał się z odpowiedzią, chyba jednakże uznał, że mały Szarkaliszarri, który już wkrótce zostanie zabrany przez mężczyzn z kobiecych komnat, powinien poznać rodzinne sekrety, dlatego wyciągnął z cedrowej skrzyni zapisaną glinianą tabliczkę i wpatrując się w jej znaki, przemówił:

– Widzisz, synu, słowo pisane jest często potężniejsze od miecza, ma wielką moc i trzeba na nie uważać. To dlatego tak poważam skrybów z domu tabliczek, gdzie spisuje się i przechowuje dawne opowieści, a także uczy dzieci. Słowa wypowiedziane ulatują w powietrze i nazajutrz stają się tylko plotką. Ale słowo zapisane ma moc rozkazu i może przynieść łaskę lub śmierć. Królewskie imię na kamieniach kudurru może powstrzymać wroga, a spis zawartości spichrza – uratować przed głodem. Kiedyś ludzie wierzyć będą tylko w to, co zapisane. Słowa bowiem zawierają w sobie ludzkie dzieje i namiętności, musisz jednak umieć to dostrzec...

I tak niepostrzeżenie przeszedł do obiecanej mi opowieści, starannie szukając słów zrozumiałych dla dziecka:

– Mój wuj i ojciec byli potężnymi władcami, lecz nie przyniosło im to należnego szacunku. Buntowników uczynili niewolnikami i wysłali do kopalni srebra. Serca barbarzyńskich ludów Hurri i Lulubi przepełnili strachem. Dla kupców wiozących metale i ciosane kamienie zdobyli i zabezpieczyli wojskiem przełęcze od rzeki Chabur na zachodzie po krainę Warahsze na wschodzie, i otworzyli szlaki dalej, za Dolne Morze, a na wschodzie aż po odległy kraj Magan.

– Wiele uczynili, ale przecież nie lubisz o nich opowiadać. Czy to dlatego, że bogowie nie mieli ich w swej opiece? – wtrąciłem, wiedząc, że tak naprawdę ich władza była słaba, a losy królestwa ważyły się pośród gniewu bogów na niebiańskiej radzie.

– Tak, nie chcę wspominać tamtych dni, gdyż nasze królestwo przeżywało wtedy ciężkie chwile. Kiedyś sam przeczytasz ich opis wyryty na wielkim posągu mego ojca. Dziś jednakże opowiem ci losy mojego dziadka, wielkiego Szarrukina, ulubieńca naszej Słodko Pachnącej Pani... Musisz wiedzieć, że przez wiele pokoleń ziemie Szumeru, Szubartu i Akadu pozostawały pod władzą licznych i niezależnych od siebie królów, z których każdy panował tylko nad swoim miastem. Gdy któremuś z nich udało się wyrosnąć ponad innych, za zgodą bogów, a przede wszystkim samego Enlila, ogłaszał się panem całej Krainy Między Dwiema Rzekami. Gdy jednak surowy wzrok króla bogów dostrzegł nieprawość wybrańca lub jego potomków, niebianie odbierali powierzone im władztwo i oddawali je w inne ręce. I tak rządy naczelne przechodziły kolejno z miasta Kisz do miast Ur, później do wrogiego, elamickiego Awanu, znów do Kisz, potem do Uruk i do Adab, a nawet do położonego daleko na zachodzie Mari, następnie jeszcze raz do Kisz i znów do Uruk. Blask władzy naczelnego króla przygasał, a okresy panowania kolejnych dynastii były coraz krótsze. Miasta nieustannie walczyły o ziemię i wodę, a niebianie rywalizowali o władzę nad ludźmi. Nie dość, że bogowie z Domu Enlila walczyli z bogami z Domu Ea, to jeszcze w samym Domu Enlila dzieci jego pierworodnego, Sina, zwalczały wpływy Ninurty, prawowitego następcy Enlila. Wówczas to, po długich walkach między Kiszem, Ummą i Lagaszem, władzę naczelną zdobyło Uruk, gdzie swą stolicę urządził król Lugalzagesi. Wcześniej był on władcą jedynie Ummy, ale odnosił zwycięstwo za zwycięstwem i przyjmował wszelkie godności od Inanny, która go sobie upatrzyła. Wreszcie i Enlil przyznał mu upragnione władztwo nad całą Krainą Między Rzekami. Lugalzagesi cieszył się łaską bogów przez dwadzieścia pięć lat, ale potem, gdy niesłusznie spustoszył Kisz i okradł jego świątynie, wzbudził srogi gniew króla bogów i utracił jego błogosławieństwo. W takich to trudnych czasach zaczął swe życie twój wielki pradziad...

Długo opowiadał o wielkim Szarrukinie, aż w końcu schował tabliczkę do skrzyni.

– Zachowaj w sercu to, co powiedziałem, bo wyjawiłem ci wszystko, co zostało zapamiętane, a ja kazałem to zapisać dla ciebie. Kiedyś przekażę ci te tabliczki, abyś je przechował i dał swym synom. Na razie jednak pozostaną zapieczętowane w moim skarbcu.

Tak właśnie przebiegł dzień, który zapamiętałem jako najlepszy ze wszystkich. Dzień, który pamiętam do dziś, jakby wydarzył się wczoraj. Wtedy wierzyłem jeszcze, że jesteśmy wybrańcami bogów. Wierzyłem, że możemy być prawie tak wielcy i wszechmocni jak oni. Myślałem o wielu wspaniałych dniach przed nami, a może i czekającej nas wieczności. Pewnie, jak każde dziecko, widziałem tylko pełną blasku przyszłość i nie myślałem, że kresem życia jest śmierć. Ojciec wszakże musiał ogarniać to, o czym ja nie miałem pojęcia.

Następnego dnia już go nie spotkałem. Rano udał się do Ulmasz, gdzie złożył ofiary, prosząc panią bitew, aby otwarła przed nim bramy niebios. Pewnie stanął też w blasku złotej tabliczki anutu, symbolizującej władzę królewską, a wiszącej nad wejściem do świętego miejsca. I chyba nie przypuszczał wówczas, że więcej nie ujrzy tego wspaniałego symbolu zjednoczonego królestwa. Potem, wraz z niezliczonym orszakiem sług, wyruszył do Kuty, ponurego miasta Nergala, by złożyć temu bogu ofiary dziękczynne za błogosławieństwa i pomoc w wielkiej wojnie, z której król właśnie powrócił...

Do dziś pamiętam słowa ojca. Mógłbym je teraz przytoczyć, lecz nie byłaby to prawdziwa opowieść. Złożył ją bowiem ze słów zrozumiałych dla małego chłopca. Wielu strasznych rzeczy mi wówczas zaoszczędził, ale z czasem moja wiedza rosła i dowiadywałem się, co król przede mną ukrył. Teraz żałuję nawet, że odkryłem prawdę o dawnych czasach, bo czasem właśnie niewiedza jest szczęściem.

Wtedy pozwolił mi zobaczyć tylko to, co piękne, aby serce moje urosło dumą. Dzięki temu zawarte w opowieści zamysły, uczynki i uczucia bogów oraz ludzi wydawały mi się czyste i sprawiedliwe. Nikt przecież nie wie wszystkiego, ale gdy potem sam szukasz prawdy, sklejasz ją niczym dzban – z okruchów wypowiedzianych przez wiele ust, nigdy nie dając wiary tylko jednemu słowu. Nie łudź się jednak, że możesz poznać całą prawdę, gdyż trudno jest przebrnąć przez zakamarki zapomnienia, ale jeśli okażesz się cierpliwy, zdołasz się do niej zbliżyć.

Teraz, po latach, rozumiem tę opowieść inaczej i mogę przekazać ją ze wszystkimi szczegółami, których w tamtych dniach bym nie pojął. Jednak obecnie widzę je jasno, niczym oblane światłem słonecznym i... już nie wydają mi się tak proste jak wtedy. Dziecięcego poczucia szczęścia nigdy potem nie doświadczyłem w sposób tak pełny. Raz bowiem stracone, jest niczym rozbite gliniane naczynie, którego nigdy już nie napełnisz.

Dziś wiem, że bogactwo całego świata ani największy nawet grzech nie wystarczą, by wypełnić pustkę w sercu pogrążonym w rozpaczy. Wszak człowiek przeklęty nie z własnej winy, lecz z woli bogów, musi pozostać w rozpaczy, a jego dusza nigdy nie zazna ukojenia. Zdaje ci się, że poznałeś już wszystko i znasz zamiary losu, ale w rzeczywistości nie wiesz nic. Widzę kruchość ludzkiego życia. Nawet gdy twarz pokrywają bruzdy wyryte przez czas, serce się nie zmienia i nie zna starości. Dziś jesteś młody, ale zanim zdążysz odwrócić głowę, lata młodości miną i zobaczysz, jak upływający czas odmienił świat wokół. Jednego dnia jesteś zwykłym człowiekiem, by w mgnieniu oka los uczynił cię królem. Nikt bowiem nie wie, jaką rolę wyznaczą mu bogowie w swym planie. Uważaj jednak, bo łatwo przestać być władcą, gdy los się odmieni. Wystarczy przecież, że twój bóg cię opuści, wydając na pastwę przeróżnych demonów, zawsze gotowych na zagnieżdżenie się w twoim ciele. Zawładną twą duszą i ciałem, zmieniając życie w koszmar i pasmo nieszczęść.

Dlatego teraz odciskam w glinie te znaki, by spisać dzieje królestwa Akadu. Bo właśnie królestwo z tamtych dni mam w sercu. I choć każda historia zawiera czyjąś opowieść i czyjeś myśli, ta jedna właśnie jest wyjątkowa, bo ukazuje prawdziwe dzieje moich przodków, którzy z woli Inanny zasiadali na tronie Akadu. A gdy już ją poznasz, wtedy, wydając wyrok, nie dodawaj do niego własnych słów potępienia. Wiedz, że za ciebie zrobili to już bogowie.

Bo czymże dla bogów jest ludzkie życie? Jest jak rosa o poranku, jak mgła, która unosi się ku niebu wraz z pierwszymi promieniami słońca. Niczym więcej.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Objaśnienia starożytnych terminów, słowniczek imion bogów i demonów, kalendarz mezopotamski, wykaz wymienionych w tekście władców Mezopotamii (także tych mitycznych) oraz nazw geograficznych, etnicznych czy politycznych znajdują się na końcu książki. (przyp. red.)

[2] Chodzi o zwyczajowy, a mający korzenie historyczne w epoce staroszumeryjskiej, podział starożytnej Mezopotamii na Południe (Szumer właściwy, a potem także Akad) i Północ (Szubartu: kraina Aszur, królestwa Hurytów i inne ziemie na zachód od środkowego i górnego Tygrysu). W późniejszej wizji świata Akadów, ich uzupełnieniem zostały: Wschód (Elam: m.in. Anszan, Suzjana, Szimaszka) i Zachód (Martu: Mari i ziemie Amorytów w Syrii i Kanaanie). Szumerowie nie uznawali (i słusznie) Północy za należącą do swojego kręgu kulturowego. Zmieniło się to w czasach akadyjskich, kiedy Północ i Południe zjednoczono w ściśle zespolone królestwo, z kolei Zachód i Wschód częściowo podbito, ale mieszkających tam ludów nie traktowano jako „krewniaków”. Ów czwórpodział terytorialny królestwa Akadu wystąpił już wcześniej w książce w postaci terminu Cztery Regiony. (przyp. red.)