Rozdział pierwszy

Każdy dzień to szansa na odniesienie sukcesu

Stoisz na progu przyszłości. Co masz przed sobą? Jesteś niewiadomą nawet dla samego siebie. Nadchodzące dni są niczym czek in blanco, na którym będziesz musiał wpisać znaczną sumę, niczym czysta karta, na której zapiszesz świadectwo szlachetności, podłości lub miernej przeciętności. Masz w sobie zadatki na bohatera, a zarazem instynkty i skłonności, które – jeśli im ulegniesz – uczynią cię zwyrodniałym kryminalistą. Czujesz działanie przeciwstawnych skłonności: marzysz o wielkich rzeczach, a już za chwilę ściągają cię w dół impulsy, których się wstydzisz.

Jednak to ty sam jesteś kapitanem własnej duszy, arbitrem swego losu. Bóg i człowiek dają ci szansę, doskonałą sposobność. Bóg obdarzył cię wolną wolą – udzielił Boskiej prerogatywy, zdolności wybierania między dobrem a złem. Dał ci ciało i duszę – znakomite i dobroczynne, będące zwieńczeniem Jego widzialnego stworzenia. Powołał cię do istnienia: bez przeszłości, ale ze wspaniałą przyszłością – jeśli tylko zdołasz do niej dojść swym wolnym i prawym wysiłkiem.

Nie można być naprawdę wolnym, nie mogąc wybierać między dobrem a złem, i jeśli rozmyślnie wybierzesz to, co złe i nikczemne, możesz to mieć wraz ponurymi konsekwencjami w postaci zrujnowanego życia, utraconych możliwości i przygnębiającej porażki. Masz od Boga wszystko, czego potrzeba, żeby się stać osobą szlachetną – prawą, bogobojną i szanowaną – osobą, która odniosła w życiu sukces we właściwym znaczeniu tego słowa.

Jesteś spadkobiercą stuleci rozwoju literatury, sztuki, nauki, handlu i innych dziedzin, w których zapisano tak wiele osiągnięć. To prawda, świat jest jak zawsze pełen pokus i sposobności do czynienia zła. Zarazem jednak oferuje o wiele więcej wspanialszych możliwości czynienia dobra. Jeśli zdecydujesz się uczynić ze swego życia dobrą inwestycję, masz do tego niezrównane pole.

Stoisz na skraju wielkiego pola bitwy, podczas której zwyciężają jedynie bohaterowie. Odwaga, pewność siebie, optymizm i niezłomność są gwarantami zwycięstwa, ponieważ jedyną rzeczą, jakiej należy się lękać, jest własna słabość, własne tchórzostwo.

Za tymi stronicami kryje się pragnienie wspomożenia ciebie w tym dziele, dodania ci otuchy i naprowadzenia cię na właściwą drogę. Mają ci one pozwolić skorzystać z doświadczenia przeszłości, a także z obserwacji wielu ludzi dotyczących zasad, które pozwalają osiągnąć w życiu prawdziwy sukces. A ponieważ każdy jest w pewnym sensie nieustannie na początku tej drogi, zapisane tu myśli okażą się – mamy nadzieję – pożyteczne dla każdego, kto sięgnie po tę książkę. „Dopóki oddycham, nie tracę nadziei”, stwierdził pewien dawny pisarz. „Ludzie są ulepieni z gliny i choć łatwo ją rozbić, równie łatwo naprawić”.

Nawet ci, którzy zdążyli już zaprzepaścić szanse młodości i których życie było dotąd porażką, w każdym momencie mogą zacząć mozolnie wspinać się w górę. Dzięki odwadze i determinacji mogą odzyskać żar młodzieńczej cnoty. Mamy nadzieję, że zawarte na tych stronicach myśli dadzą im odwagę, światło i siłę.

Osiągnięcie sukcesu warunkują określone zasady i zależy ono od wolnego wyboru każdego człowieka. Zasady te wskazują, jak niechybnie go osiągnąć lub niechybnie utracić możliwość jego osiągnięcia, w zgodzie z mechanizmami rządzącymi ludzką naturą. Dokonaj właściwego wyboru, a zamienisz swe życie w sukces.

Rozdział drugi

Dąż do trwałego sukcesu

Zanim zajmiemy się sposobami dochodzenia do sukcesu, powinniśmy wyrobić sobie jasny pogląd na to, co to jest sukces, ponieważ nie można z sensem omawiać marszruty, nie wiedząc, dokąd się zmierza. Każdy, kto nie jest głupcem, pragnie w życiu odnieść sukces. Wielu się to nie udaje – mimo iż starają się o to ze wszystkich sił – ponieważ niewłaściwie pojmują, co stanowi o jego istocie.

Udane życie polega na tym, że osiąga się jego cel. Jest ono wówczas szczęśliwe, mimo iż może być pełne cierpień i problemów, ponieważ szczęście to nie to samo co przyjemność. Można mieć wiele przyjemności, a mimo to być bardzo nieszczęśliwym, a z drugiej strony można być bardzo szczęśliwym w sytuacji niemal całkowitego braku przyjemności.

Co jest celem życia? Refren powtarzany przez wszystkie generacje rodzaju ludzkiego, ogólny wniosek płynący z historii brzmi, iż jest nim wypełnienie powinności wobec Boga i człowieka, jak najlepsze wykorzystanie nadarzających się sposobności do służby, realizowanie cnót, dzięki czemu zarówno w tym, jak i w przyszłym życiu można cieszyć się szczęściem, które daje wypełnienie owych powinności. Twierdzę, że takie jest ostateczne przeznaczenie ludzkości, choć wiele osób uznaje za sukces innego rodzaju dokonania.

Niektórzy utożsamiają go ze zdobyciem dużej sumy pieniędzy, a sądzą tak dlatego, że pieniądze oznaczają władzę. Oznaczają majątek, wpływy i dają możliwość cieszenia się dobrami doczesnymi. Kiedy zatem ludzie utożsamiają sukces z osiągnięciami w biznesie, przyznają tym samym, że drogą do szczęścia wydają im się dobra tego świata.

Czy tak jest naprawdę? Wystarczy chwila namysłu, by pojąć, że nie.

Pieniądze są środkiem do osiągnięcia celu – często niezbędnym, ponieważ człowiek musi przyzwoicie żyć i utrzymać rodzinę, jeśli ją posiada. Jednak pośród największych przegranych w dziejach byli ci, którzy zgromadzili ogromny majątek, lecz brakowało im zasad moralnych i sprzeniewierzyli się swej powinności. Ponieśli zatem gigantyczną porażkę. Najwspanialsze postaci w dziejach często cierpiały biedę w wymiarze materialnym, niemniej zawsze istniało w nich bogactwo zasad i poświęcenia. W innym razie nie byłyby prawdziwie wielkie.

Inni utożsamiają sukces z honorami i uznaniem. Oni także są w błędzie, ponieważ jako takie honory i uznanie istnieją nie w osobie, lecz w umysłach innych. Poza tym nie dają trwałego szczęścia. Wielu zdobyło ogromne uznanie, a w swych pismach pozostawili świadectwo rozczarowania. Prawdziwie szczęśliwi nie są ci, którzy zdobyli renomę, lecz ci, którzy na uznanie zasłużyli swymi cnotami.

To samo można powiedzieć o władzy i wpływach. To nie są prawdziwe nagrody od życia. I w tym przypadku wielu udało się sięgnąć wyżyn, a mimo to ich życie było porażką. Przypomnijcie sobie wielkiego Napoleona na Świętej Helenie. Wspiął się na szczyt ludzkiej wielkości i pozostawił po sobie imię, które przetrwa przez wiele pokoleń. Mimo to kres jego kariery przywołuje na myśl słowa Salomona: „marność nad marnościami – wszystko marność” (Koh 1,2)1.

To cnotliwe i prawe życie, wypełnianie powinności wobec Boga i człowieka, wykorzystywanie do maksimum nadarzających się sposobności do służby oraz harmonijne rozwijanie posiadanych zdolności przyczyniają się do odniesienia rzeczywistego sukcesu i prowadzą do szczęścia w życiu tu, na ziemi, i jeszcze większego szczęścia w życiu przyszłym. Masz zaledwie kilka lat na to, by zrealizować cel, jakim jest sumienna służba. Być może będziesz musiał „wzgardzić rozkoszami i wieść życie w mozole”2, zapomnieć o przyjaźniach, rozrywkach, a nawet sukcesach, gdy będą niezgodne z sumieniem i powinnością. Jednak ta i tylko ta droga wiedzie do prawdziwego sukcesu i szczęścia.

1 Cytaty biblijne według przekładu Biblii Tysiąclecia, wydanie IV, Poznań 2003 [przyp. tłum.].

2 John Milton, Lycidas, wers 64.

Rozdział trzeci

Wybieraj to, co doskonali twój charakter

Człowiek wpływa na innych, pomaga im i wzbudza w nich podziw dzięki temu, kim jest. Wiedza to coś wspaniałego i niezbędnego, by odnieść sukces, lecz dużo bardziej potrzebne są zasady i dobry charakter. Wielu ludzi o wielkiej wiedzy popadło w niesławę i zapomnienie ze względu na podły charakter i mierną osobowość, podczas gdy ci bardzo prości, z niewielkim wykształceniem stawali się bohaterami i przywódcami ze względu na szlachetny charakter i osobowość. Na ciebie także wywiera ogromny wpływ i porusza cię osobowość, charakter ludzi, z którymi się stykasz. Także twój charakter w ciągu całego twego życia będzie nieuchronnie wywierał na innych dobry lub zły wpływ, w zależności od tego, czy jest w nim szlachetność, życzliwość i stanowczość, czy też cechy im przeciwne.

Twój charakter składa się z różnych elementów. Przede wszystkim są to naturalne skłonności, cechy dziedziczne. Dalej nawyki, które rozwinąłeś, powtarzając określone działania, i które tworzą twoją drugą naturę. Nawyki mogą zmieniać, dopełniać lub łagodzić cechy dziedziczne. I wreszcie środowisko, w którym przebywasz lub w którym chcesz się znaleźć, także wywiera ogromny wpływ na twą osobowość. Te trzy grupy elementów dają w sumie to, co nazywamy twoim charakterem.

Mogłeś się na przykład urodzić z żywym, aktywnym usposobieniem lub przeciwnie, ze skłonnością do bycia powolnym i spokojnym. Poza naturalnymi dyspozycjami masz wiele nawyków, które rozwinąłeś poprzez powtarzanie określonych działań. Za każdym razem, gdy wpadłeś w złość, rozwijał się w tobie nawyk gniewu, a gdy zdołałeś się pohamować – nawyk samokontroli. Gdy postąpiłeś samolubnie, stawałeś się nieco większym egoistą, a przy okazji każdego aktu szczodrobliwości – nieco bardziej szczodry. Każde działanie potęguje nawyk lub skłonność – tak jak mięśnie, które wzmacniają się, gdy ich używamy, a słabną, gdy tego nie robimy. Można zatem zmieniać swój charakter – doskonalić go lub powodować jego degenerację – poprzez świadome i powtarzane dobre lub złe postępki. Każdy czyn pociąga zatem za sobą nagrodę lub karę: zwiększa skłonność do dobra, jeśli jest dobry, a podatność na zło, gdy jest zły.

Ten, kto stale i systematycznie postępuje słusznie, może zmienić zepsuty, wypaczony i nieprzyjemny naturalny charakter w taki, który będzie cechował się dobrocią i cnotą. Z kolei kto urodził się z usposobieniem miłym i łagodnym, może to zepsuć, ulegając nieżyczliwości i innym postaciom zła. Jest niezmiernie ważne, byś dobrze pojął tę zasadę i kierował się nią w swym postępowaniu. Jeśli jest w tobie cokolwiek, co oceniasz jako złe i niebezpieczne lub jako przeszkodę na drodze do prawdziwego sukcesu, dzień po dniu walcz z tą skłonnością, zaczynając od zaraz. Będzie słabła tym bardziej, im intensywniej będziesz się jej przeciwstawiał i rozwijał dobry nawyk, będący jej przeciwieństwem. Wytrwały wysiłek sprawi, że staniesz się tak silny, jak niegdyś byłeś słaby, tak niezawodny i stały, jak niegdyś byłeś zmienny i niepewny.

Przeciwstawienie się swym naturalnym skłonnościom wymaga bardzo silnej woli, jednak nikt nie jest doskonały z natury. Szlachetne i świetne charaktery są owocem ustawicznego prawego postępowania. „A najważniejsze, byś zawsze był wierny samemu sobie i – co za tym idzie, jak noc za dniem – byś innym też nie kłamał”1.

Trzecim elementem wywierającym wpływ na nasz charakter i osobowość jest środowisko. Ludzie, z którymi przestajemy, praca, jaką wykonujemy, rozrywki, których poszukujemy, oraz książki, które czytamy – wszystko to wywiera ciągły, silny wpływ na nasz charakter. Kiedy zawierasz przyjaźnie, czytasz książki, oddajesz się rozrywkom, może ci się wydawać, że twoje wybory nie mają wielkiego znaczenia, a jedynie mają ci odpowiadać. Jednak wszystko to wywiera ogromny i trwały wpływ na twoją osobowość. Jeśli na przyjaciół wybierasz ludzi prawych, kierujących się zasadami, szlachetnych, zmierzasz ku temu, by stać się taki jak oni. Jeśli lgniesz do ludzi nieokrzesanych, ordynarnych, nikczemnych i pozbawionych zasad, sam się do nich upodobnisz.

Także wybierane przez ciebie rozrywki kształtują twój umysł i uczucia na swoje podobieństwo. Każda niska, ordynarna lub tania rozrywka sprawia, że takie same stają się twoja wyobraźnia i usposobienie. Wzniosła i szlachetna – uwzniośla i uszlachetnia ciebie. Dotyczy to zwłaszcza książek, dzięki którym poznajesz postaci z innych epok i stykasz się z myślami innych ludzi. Jeśli sięgniesz po szmirowatą, a zwłaszcza plugawą książkę i pozwolisz, aby zawarte w niej destrukcyjne myśli przeszły przez twój umysł, pozostawią one trwałe piętno na twym charakterze. Pamięć nigdy niczego nie zapomina; wyobraźnia nie uroni niczego, co raz znalazło się w jej przepaścistym zasobniku.

Będziesz się musiał wykazać prawdziwą samodyscypliną, niekiedy dokonywać trudnych wyrzeczeń, by okiełznać niższą część swej natury i dobierając przyjaciół, rozrywki i książki, kierować się wyłącznie wyższymi impulsami. Jednak warto się poświęcić i podjąć ten wysiłek, tak jak warto mieć szlachetne życie.

Każdy to potrafi, podobnie jak jest w stanie powstrzymywać się od złych nawyków i przez to minimalizować ich wpływ na swój charakter, a także postępować zgodnie z zasadami, kultywując cnoty. Nie ma innego sposobu na jego ukształtowanie, jak tego rodzaju nieustanny wysiłek, samodyscyplina i poświęcenie.

Przeczytaj autobiografię Benjamina Franklina, a przekonasz się, jak wytrwale kształtował swój charakter. Analizował swoje usposobienie, rejestrując zarówno zalety, jak i złe skłonności. Opracował regularny plan wykorzeniania wad i kultywowania cnót. Na początku tygodnia wyznaczał cel zmniejszenia liczby błędów wynikających z – powiedzmy – nadmiernej asertywności. Kiedy w swym postępowaniu dostrzegał dumę, zadufanie czy swarliwość, zaznaczał to w notatniku, a następnie sprawdzał, czy w ciągu tygodnia częstotliwość tego rodzaju wpisów rośnie, czy spada.

W ten sposób zmagał się ze swymi wadami i pokonywał je jedną po drugiej. Jednocześnie świadomie otaczał się ludźmi, których uważano za mądrych i prawych, oraz czytał książki będące dla niego źródłem wsparcia i rzetelnej wiedzy. Wyjątkowy sukces, jakim okazało się jego życie, a także ogromny wpływ, jaki wywierał zarówno na swych współczesnych, jak i na późniejsze pokolenia, były zatem owocem niezmordowanej pracowitości, z jaką kształtował swój charakter, kultywując dobre nawyki i zapewniając sobie korzystne otoczenie. Jego osiągnięcia są widocznym dowodem tego, jak człowiek może formować i doskonalić swój charakter.

Ci, których życie jest prawdziwie udane, dochodzą do tego wyłącznie drogą samodyscypliny i samokontroli, będącej zarazem drogą do największego dostępnego na ziemi szczęścia.

1 William Szekspir, Hamlet, akt 1, scena 3, w przekładzie S. Barańczaka [przyp. tłum.].

Rozdział czwarty

Trwaj w szlachetnych pasjach

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział piąty

Rozwijaj umysł poprzez dociekania

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział szósty

Czerp naukę z błędów i porażek

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział siódmy

Dostrzegaj dobro w innych i naśladuj je

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział ósmy

Rozwijaj dobre nawyki

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziewiąty

W swych decyzjach kieruj się roztropnością

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziesiąty

Praktykuj sprawiedliwość we wszystkich jej postaciach

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział jedenasty

Bądź wstrzemięźliwy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwunasty

Rozwijaj w sobie męstwo

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzynasty

Szczęście przedkładaj nad przyjemność

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział czternasty

Naucz się obywać bez tego, co zbędne

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział piętnasty

Bądź miły

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział szesnasty

Rozwijaj w sobie zdolność obserwacji

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział siedemnasty

Bądź sobą

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział osiemnasty

Panuj nad wyobraźnią

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziewiętnasty

Wzmacniaj wolę

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty

Kieruj się rozumem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty pierwszy

Wybieraj wartościowe rozrywki

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty drugi

Dbaj o swoje ciało

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty trzeci

Zachowuj zdrowy umysł

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty czwarty

Myśl o innych z życzliwością

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty piąty

Opieraj się pokusom

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty szósty

Panuj nad sobą

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty siódmy

Odróżniaj prawdziwe dobro od fałszywego

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty ósmy

Nie obawiaj się tego, co myślą inni

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty dziewiąty

Roztropnie korzystaj z krytyki

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzydziesty

Polegaj na swej woli, a nie na uczuciach

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzydziesty pierwszy

Bądź pewny siebie

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzydziesty drugi

Rozwijaj szlachetny charakter

Dostępne w wersji pełnej

Nota biograficzna

Edward F. Garesché SJ (1876-1960)

Dostępne w wersji pełnej

TYTUŁ ORYGINAŁU: The Catholic Book of Character and Success

Copyright © 1999; 2003 Sophia Institute Press®
Copyright © for Polish Edition 2015 by Wydawnictwo eSPe

REDAKTOR PROWADZĄCY I KOREKTA: Małgorzata Rogalska
ADIUSTACJA JĘZYKOWO-STYLISTYCZNA: Małgorzata Klich
REDAKCJA TECHNICZNA I PROJEKT OKŁADKI: Paweł Kremer

NIHIL OBSTAT
Przełożony Wyższy Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów, L.dz. 85/15 z dnia 4 maja 2015 r.
O. Józef Matras SP, Prowincjał

Wydanie I | Kraków 2015

ISBN 978-83-7482-830-7

zn
Zamawiaj nasze książki przez internet: boskieksiążki.pl lub bezpośrednio w wydawnictwie: 12 413 19 21, handel@boskieksiazki.pl

Zainteresowanym bezpłatnie wysyłamy drukowany katalog.
W formie pliku pdf dostępny jest on również do pobrania na stronie boskieksiążki.pl.

Wydawnictwo eSPe, ul. Meissnera 20, 31-457 Kraków.

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com