Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Praca zbiorowa. Lista autorów dostępna na stronie http://e-przewodniki.pl/przewodnik-Polska-Bochnia_i_okolice-136.html/

Autorzy oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Do przygotowania niniejszej publikacji wykorzystano:

OpenStreetMap -   użytkownicy OpenStreetMap, CC BY-SA

Treści, zdjęcia i dane zamieszczone na stronie e-przewodniki.pl/

Wydawnictwo HELION S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE
tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
WWW: http://bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://ebookpoint.pl/user/opinie/?BEP136_E
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

ISBN: ePub 978-83-7853-234-7
ISBN: Mobi 978-83-7853-235-4

Copyright © Bezdroża 2012

Poleć książkę

Oceń książkę

Księgarnia internetowa

Lubię to! » nasza społeczność

Bochnia

Bochnia - położona w połowie drogi między Krakowem a Tarnowem - stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania okolicznych miejscowości. Wyprawa do pobliskiego Nowego Wiśnicza czy nieco dalej położonej Lipnicy Murowanej może przynieść wiele niezapomnianych wrażeń. W samym mieście, latem tonącym w zieleni, oprócz wizyty w kopalnianych otchłaniach warto zobaczyć zabytkową bazylikę św. Mikołaja oraz udać się na stare bocheńskie cmentarze - komunalny i żydowski. Niezwykle urokliwie prezentują się także domy skupione przy głównych ulicach w sercu miasta.

Lipnica Murowana

Lipnica Murowana

Położona w widłach rzeki Uszwicy i jej dopływu, Potoku Górzańskiego, otoczona od południa wzgórzami Beskidu Wyspowego, a z pozostałych stron wzniesieniami Pogórza Wiśnickiego, Lipnica Murowana przez stulecia stanowiła prawdziwą oazę spokoju. Miejsce przyciąga nie tylko budynkami sakralnymi, doskonale wpisanymi w malowniczy krajobraz, ale również niepowtarzalną atmosferą corocznych konkursów na najwyższą palmę wielkanocną.

Historia

Pierwsza wzmianka o Lipnicy Murowanej, choć nie do końca wiarygodna, pochodzi z 1141 r. i dotyczy budowy tutejszej świątyni. Prawdopodobnie trzy lata później erygowano parafię. W 1326 r. Lipnik, jak zwano początkowo miejscowość, otrzymał od Władysława Łokietka średzkie prawa miejskie. W 1379 r. za sprawą królowej Elżbiety, córki Łokietka, a zarazem matki Ludwika Węgierskiego, przeniesiono ośrodek na prawo magdeburskie.

Dogodne położenie przy szlaku handlowym wiodącym z Krakowa na Węgry pozwalało na szybki rozwój gospodarczy. Pod koniec XIV w. miejscowość otoczono murem obronnym, wzniesiono także murowaną świątynię. Widać były to doniosłe wydarzenia, skoro do nazwy miejscowości dodano określenie „murowana". Od końca XV w. działał tu także szpital ufundowany przez Kazimierza Jagiellończyka.

W latach 1500 i 1520 miasto strawiły pożary. Straty były tak duże, że Zygmunt Stary na 12 lat zwolnił pogorzelców ze świadczeń na rzecz dworu królewskiego. W następnym stuleciu rozwój przyhamowała szalejąca zaraza i wojska szwedzkie. Prawdziwy zmierzch świetności nastąpił jednak po 1772 r., kiedy Lipnica dostała się pod panowanie austriackie. Jej upadek potwierdziła utrata praw miejskich w 1934 r.

Kamienie Brodzińskiego

W kompleksie leśnym na południowo-wschodnim stoku Paprotnej (432 m n.p.m.), na pograniczu miejscowości Rajbrot i Lipnica Górna, wytyczono malowniczą 1-kilometrową ścieżkę przyrodniczą. Jej największą atrakcją są ostańce w szczytowej części, czyli Kamienie Brodzińskiego. Malownicza grupa dziewięciu skał w kształcie baszt, grzybów, ambon i skalnych występów została tak nazwana na cześć pochodzącego z tych stron poety i historyka (ponoć często tu bywał, czerpiąc z tego miejsca natchnienie).

Na trasie ustawiono tablice z opisami drzew, krzewów i roślin zielnych występujących w zbiorowisku leśnym, dotyczące budowy i genezy skał oraz opisujące życie i twórczość Kazimierza Brodzińskiego.

Nowy Wiśnicz

Nowy Wiśnicz

Do malowniczo położonego Nowego Wiśnicza przyjeżdża się, by obejrzeć zamek. Warto jednak zobaczyć więcej - przespacerować się po rynku, zwiedzić kościół fundacji Stanisława Lubomirskiego, odwiedzić stare cmentarze... Atrakcyjna może się nawet okazać wizyta w muzeach, choćby w słynnej Koryznówce związanej z Janem Matejką.

Historia

Pierwszymi właścicielami wiśnickich ziem był ród Gryfitów. W 1242 r. jeden z jego przedstawicieli nadał osadę Wiśnicz, leżącą nad Leksandrówką, klasztorowi Benedyktynek w Staniątkach. W XIV w. wieś dostała się w ręce możnego rodu Kmitów, herbu Śreniawa, który rozpoczął stawianie murowanego zamku (budowa trwała przez blisko dwa stulecia). Po śmierci ostatniego z Kmitów Wiśnicz przeszedł w ręce Barzów, a ci sprzedali go Sebastianowi Lubomirskiemu. Później tutejsze dobra otrzymał w spadku Stanisław Lubomirski. To on doprowadził do założenia pod zamkiem miasta, które później nazwano Nowy Wiśnicz - przywilej lokacyjny wydał w 1616 r. Zygmunt III Waza.

W latach 1616-21 przebudowano zamek, wzniesiono ratusz. Wkrótce postawiono kościół oraz klasztor Karmelitów Bosych. Lata świetności, które przyszły ze Stanisławem Lubomirskim nie trwały jednak długo - skończyły się wraz ze śmiercią księcia. W czasie potopu szwedzkiego miasto i zamek zniszczono, a zrabowane kosztowności wywieziono na 150 wozach (!). 100 lat później cesarz Józef II zlikwidował klasztor (1783), a jego budynki zamienił w więzienie i sąd karny. Gwoździem do trumny okazał się jednak pożar w 1863 r. - ogień strawił całą drewnianą zabudowę miasta, którą można podziwiać już tylko na szkicach Jana Matejki.

Niezwykle krwawo zapisały się lata II wojny światowej. Podczas niemieckiej okupacji wymordowano całą ludność żydowską (75% mieszkańców), zniszczono 60% zabudowy, rozebrano bożnice i kościół klasztorny... Po wojnie zamek przejęło państwo, a w Nowym Wiśniczu zapanowały nowe porządki.

Tajemnicze kolumny

Skąd wzięły się kilkumetrowe kolumny zakończone krzyżem, które można oglądać w mieście i okolicy? Według jednej z legend, wyrosły w miejscu runięcia z nieba tureckich jeńców. Więzieni na zamku, próbowali uciec, wzbijając się w niebo na skrzydłach zrobionych z ptasich piór. Inny przekaz mówi, że kolumny zasłaniają wejścia do lochów, które prowadzą na zamek. Wystarczy nacisnąć odpowiednią część podstawy słupa, by otworzyć wejście do podziemi...

Tyle podania, kto jednak wzniósł kolumny i w jakim celu? Wszystkie są tzw. Bożymi mękami - Chrystus rozpięty na krzyżu przypomina o męce Syna Bożego. Tradycja stawiania tego typu kolumn wywodzi się co najmniej z XVII w., o czym świadczą znajdujące się na nich inskrypcje. Upamiętniają wypadki, np. zabójstwo lub samobójstwo, wskazują koniec wsi czy miejsce pochówku osób zmarłych podczas epidemii.

Najstarsza z wiśnickich kolumn stoi przy Liceum Sztuk Plastycznych. Kolejne: w Olchawie przy granicy z Kopalinami (za budynkiem Nadleśnictwa), w Łomnej (na tzw. Bukowcu) oraz w Lipnicy Górnej (na wzgórzu Lipczonka).

Puszcza Niepołomicka

Puszcza Niepołomicka

Jedną z największych atrakcji turystycznych powiatu bocheńskiego jest Puszcza Niepołomicka (ok. 115 km²) położona w widłach Wisły i Raby. Nazwa kompleksu pochodzi od staropolskiego słowa niepołomny, oznaczającego coś trudnego do zniszczenia czy złamania. Trochę wbrew określeniu, puszcza to obecnie kilka oddzielnych kompleksów leśnych, stanowiących tylko niewielką pozostałość po pierwotnym lesie.

W dokumentach z XIII i XIV w. puszczę zwano Wielkim Lasem lub Lasem Clay. W 1393 r. występuje jako Las Niepołomski, a w 1441 r. - jako Puszcza Niepołomska. Od początku była własnością królów Polski (XIII-XVIII w.), stanowiąc znakomity teren łowny. Polował tu m.in. Zygmunt Stary wraz z królową Boną, która - wg przekazów - będąc brzemienną, po upadku z konia straciła syna. Najgorzej w dziejach puszczy zapisały się czasy zaborów, kiedy Austriacy w sposób bezplanowy wycięli duże części starego drzewostanu, sadząc na jego miejsce szybko rosnące sosny. W efekcie, pod koniec XIX w. drzewom zaczął zagrażać szkodnik - osnuja gwiaździsta. Ogromne spustoszenia w drzewostanie poczynili też Niemcy, którzy drewno z puszczy wysyłali na fronty II wojny światowej. Później, w połowie lat 50., las podtruwała pobliska huta Lenina. Charakter puszczy zmieniły także wybudowane w latach 80. asfaltowe drogi, przecinające kompleks wzdłuż i wszerz.

Południową część puszczy - między rzeką Drwinką a linią kolejową Kraków - Bochnia - porastają głównie bory. Można tu podziwiać wszystkie typy borów sosnowych: mieszany, świeży, suchy oraz bagienny, a także olsy oraz małe fragmenty lasu liściastego. Część północna (na północ od Drwinki nad Wisłą) - znacznie mniejsza - to królestwo lasów liściastych. W drzewostanie można odnaleźć m.in. dęby, olchy, graby, brzozy, lipy i topole.

Urozmaicony krajobraz - podmokłe łąki, starorzecza, strumienie oraz rozległe obszary leśne - stwarza dogodne warunki dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Występuje tu ok. 30 gatunków roślin chronionych. Ze zwierząt - oprócz nierozerwalnie związanych z puszczą żubrów - żyją: sarny, jelenie, dziki, wilki i łosie. Awifaunę reprezentuje ponad 170 gatunków ptaków, m.in. orlik krzykliwy, orlik grubodzioby i bocian czarny. Najcenniejsze obszary objęto ochroną rezerwatową (łącznie rezerwaty zajmują blisko 100 ha). W rezerwacie Dębina (południowo-wschodni skraj puszczy, koło Proszówek) chroniony jest fragment starej puszczy (starodrzew dębowy ma 150-200 lat), w rezerwacie Długosz królewski (na północ od Stanisławic, przy drodze do Poszyny) - rzadko spotykany w Polsce gatunek paproci, a w rezerwacie Wiślisko Kobyle (Las Grobla) - miejsce lęgu ptaków wodnych. Wiele pomnikowych dębów można podziwiać w rezerwacie Gibiel (na północny wschód od Poszyny), las grądowy - w rezerwacie Koło (na północ od Zabierzowa Bocheńskiego), kolejne cenne fragmenty starych drzewostanów - w rezerwacie Lipówka (Las Grobla).

Warto odwiedzić

- Baczków. Miejscowość - położona niedaleko od Proszówek (na północ) - prawdopodobnie zawdzięcza nazwę mieszkańcom trudniącym się wyrobem beczek. Na jej pograniczu, w pobliżu rezerwatu Dębina, znajdują się mogiły ok. 500 Żydów rozstrzelanych w 1942 r. Miejsce kaźni upamiętniają kamienne tablice z napisami w językach polskim i hebrajskim.

- Mikluszowice. To jedna z najstarszych wsi w okolicy Puszczy Niepołomickiej. Leży na północ od Baczkowa, przy zakolu Raby. Nazwa wsi, dotąd niewyjaśniona, zdaniem niektórych pochodzi od używanego w średniowieczu imienia Miklusz. Oprócz kościoła św. Jana Chciciela (1858-63) na uwagę zasługuje kilkadziesiąt zabytkowych drewnianych domów z przełomu XIX i XX w. Z szerokimi okapami podpartymi wystającymi na zewnątrz belkami sufitowymi oraz podcieniowymi gankami lub krytymi werandami stanowią przykład charakterystycznej zabudowy wsi położonych w widłach Wisły i Raby. Na cmentarzu (przy drodze do Bochni) znajduje się kwatera żołnierzy poległych podczas I wojny światowej (cmentarz wojenny nr 232).

-Proszówki. Wieś - leżąca blisko Bochni, za linią kolejową Kraków - Tarnów, przy drodze na Nowe Brzesko - wzięła nazwę od popularnego w średniowieczu imienia Prosz. Zachował się tu XVIII-wieczny dwór Wielogłowskich (właścicieli Proszówek na przełomie XVIII i XIX w.).

- Poszyna. W jej pobliżu krzyżują się wszystkie najważniejsze dukty przebiegające przez leśne ostępy. Niegdyś biegł tędy słynny szlak łowiecki polskich monarchów, zwany drogą królewską. Pośród najstarszych drzew i błotnistych ścieżek działa słynny Ośrodek Hodowli Żubrów, zwany również Żubrowiskiem. Na wydzielonym obszarze żyje kilkadziesiąt żubrów, a każde nowo narodzone zwierzę otrzymuje imię zaczynające się od litery P. Ośrodek nie jest udostępniany do zwiedzania.

Informator

Do Puszczy Niepołomickiej najlepiej dostać się drogą prowadzącą z Bochni do Nowego Brzeska. Z Proszówek, Baczkowa i Mikluszowic w leśne ostępy prowadzą boczne trakty. Do wszystkich tych miejscowości można dotrzeć z Bochni komunikacją miejską oraz busami.

Noclegi oferuje dom myśliwski w Damienicach, Niepołomice, ul. Myśliwska 41, tel.: +48 12 2812812, faks: +48 12 2811566, e-mail: niepolomice@krakow.lasy.gov.pl, http://www.niepolomice.krakow.lasy.gov.pl . W pobliżu Bochni, za Proszówkami. 10 miejsc noclegowych (dwie trójki, czwórka). Do dyspozycji kuchnia z wyposażeniem. 30 zł/os.