Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Praca zbiorowa. Lista autorów dostępna na stronie http://e-przewodniki.pl/przewodnik-Polska-Ponidzie-190.html/

Autorzy oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Do przygotowania niniejszej publikacji wykorzystano:

OpenStreetMap -   użytkownicy OpenStreetMap, CC BY-SA

Treści, zdjęcia i dane zamieszczone na stronie e-przewodniki.pl/

Wydawnictwo HELION S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE
tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
WWW: http://bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://ebookpoint.pl/user/opinie/?BEP190_E
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

ISBN: ePub 978-83-7853-014-5
ISBN: Mobi 978-83-7853-015-2

Copyright © Bezdroża 2012

Poleć książkę

Oceń książkę

Księgarnia internetowa

Lubię to! » nasza społeczność

Ponidzie

Ponidzie

„Ponidzie wiosenne, Ponidzie leniwe"... To prawdziwie magiczne miejsce - łagodne góry i rozległe łąki, pośród których jak wyspy na falującym morzu wystają wieże gotyckich kościółków, głowy świątków i przydrożne kapliczki. Ponidzie jest jedynym w swoim rodzaju miejscem, gdzie łączy się przyroda i sztuka. Na tym stosunkowo niewielkim obszarze odnajdziemy zarówno roślinność pontyjskich stepów, jak i wspaniały las bukowy. Do odwiedzenia tych okolic zachęcają także liczne zabytki architektury, świadczące o ciekawej historii Ponidzia - majestatyczny chęciński zamek, unikatowa pińczowska synagoga, ariańskie zbory.

Ponidzie to świetny cel wycieczek jedno- i dwudniowych, lecz również miejsce, gdzie warto zatrzymać się na dłużej. Jest atrakcyjnym terenem dla turystów poszukujących ciszy i spokoju, jak i dla tych, którzy preferują aktywny wypoczynek.

Busko-Zdrój

Busko-Zdrój

Miasto jest wyraźnie podzielone na dwie części: rozłożone na Garbie Pińczowskim miasto „właściwe" oraz część uzdrowiskową - Zdrój, który pierwotnie połączony był z Buskiem jedynie wspaniałą, zachowaną do dzisiaj aleją kasztanową. Między miastem a Zdrojem rozciągały się od wieków sady owocowe i pola uprawne należące do buskich mieszczan. Obecnie dominantę krajobrazu miejskiego stanowią położone na południowym zboczu Garbu liczne bloki mieszkalne. Mimo to Busko zachowało dużo uroku i nadal zachwyca swoistą atmosferą małego miasteczka, pamiętającego „złote czasy" zatopionego w zieleni XIX-wiecznego kurortu.

Solec-Zdrój

Solec-Zdrój

Kurort ten jest wspaniałym miejscem dla wszystkich tych, którzy cenią sobie spokój i ciszę. W ostatnim czasie stał się popularnym miejscem weekendowych wypadów i krótszych, regeneracyjnych pobytów turystycznych.

Historia

Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z końca XIV w. Istniał tu wówczas drewniany kościół parafialny. W XV w. zbudowano nową, murowaną świątynię, wtedy też miejscowość wzbogaciła się o karczmę. Podobnie jak w Busku, w XVIII w. rozpoczęto w Solcu ważenie soli. W 1815 r. dzięki inicjatywie Stanisława Staszica wykonano w okolicy kilka odwiertów i w rezultacie wybudowano szyb, który w 1826 r. znacznie rozbudowano i pogłębiono. Choć - podobnie jak w Busku - soli tam nie odkryto, wypływająca z szybu solanka stała się podstawą dalszego rozwoju miasta.

Wkrótce po uruchomieniu buskiego Zdroju w ślad za Feliksem Rzewuskim poszedł ówczesny właściciel Solca, hrabia Karol Godefroy, który w 1837 r. wybudował tu pierwsze drewniane Łazienki. Kuracjusze mieli wówczas do swojej dyspozycji pensjonat i pijalnię wód wraz z niewielką częścią kąpielową.

W 1875 r. powstała spółka zarządzająca uzdrowiskiem, której dziełem było wybudowanie kolejnych obiektów zdrojowych. W 1897 r. udziałowcami spółki stali się bracia Romuald oraz Włodzimierz Daniewscy, którzy w 1907 r. wykupili udziały innych osób, stając się jedynymi właścicielami soleckiego Zdroju. W 1900 r. pożar zniszczył Łazienki, jednak dość szybko odbudowano je w modnym wówczas stylu zakopiańskim. Po kolejnym pożarze (1921) wybudowano obecny gmach Łazienek. W 1951 r. nastąpiła nacjonalizacja uzdrowiska, które połączono administracyjne z uzdrowiskiem buskim, tworząc Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Busko-Solec. Od 2000 r. uzdrowisko Solec-Zdrój wróciło do prawowitych właścicieli.

Nowy Korczyn

Nowy Korczyn

Położony nad Nidą, w niewielkiej odległości od jej ujścia do Wisły, jest miejscem, gdzie najpełniej zachowała się osobliwa, pełna uroku małomiasteczkowa architektura Ponidzia. Obecnie Nowy Korczyn to niewielkie miasteczko gminne, przed którym rysują się duże możliwości rozwoju opartego na aktywnej turystyce.

Historia

Nowy Korczyn u zarania swych dziejów był osadą handlową na szlaku kupieckim prowadzącym z Krakowa na Ruś Kijowską. W 1257 r. książę Bolesław Wstydliwy ulokował w miejscowości franciszkanów, fundując dla nich kościół klasztorny, a rok później nadał Nowemu Korczynowi prawa miejskie. Miasto szybko rozwijało się dzięki korzystnemu położeniu na styku szlaków handlowych i w pobliżu Nidy i Wisły, które umożliwiały sprawny transport towarów. W 1300 r. miasto zniszczyły wojska ruskie, jednak już w poł. XIV w. na miejscu spalonych zabudowań dworu książęcego powstał zamek królewski dla króla Kazimierza Wielkiego, a samo miasto zostało otoczone murami obronnymi i zabezpieczone sztucznym jeziorem. Rozkwit Nowego Korczyna przypadł na wieki XV i XVI, w których było ono świadkiem wielu ważnych wydarzeń politycznych, m.in. zjazdów szlachty małopolskiej i wielkopolskiej oraz sejmików generalnych prowincji małopolskiej. Rozwijało się rzemiosło i handel, działały warzelnie piwa, młyny, powstały liczne spichlerze oraz wodociągi i łaźnie. Stopniowy upadek miejscowości zaczął się w XVII w. - miasto było kilkakrotnie niszczone przez rokoszan Zebrzydowskiego (1606), potop szwedzki, najazd Rakoczego (1657). Złą passę przypieczętowały zarazy i pożary. W wyniku rozbiorów Nowy Korczyn znalazł się w granicach zaboru rosyjskiego i utracił kontakty gospodarcze i handlowe z Galicją. Do dalszego upadku miasta przyczyniały się liczne w XIX w. pożary i powodzie. W 1869 r. na mocy ukazu carskiego miejscowość po 600 latach utraciła prawa miejskie. W czasie I wojny światowej w okolicy Nowego Korczyna ciężkie walki toczyły oddziały Legionów Polskich pod dowództwem Józefa Piłsudskiego (tzw. bitwa korczyńska, 1914). II wojna światowa to w historii miejscowości okres działalności dobrze zorganizowanego ruchu oporu, ale także czas eksterminacji nowokorczyńskich Żydów, z których większość zginęła w obozie w Treblince. Współcześnie Nowy Korczyn jest siedzibą władz gminnych i liczy ok. 1000 mieszkańców.

Pińczów

Pińczów

Położony jest nad Nidą na zachodnim zboczu Garbu Pińczowskiego. Historycznie dzieli się na dwa miasta - właściwy Pińczów stanowiący centrum oraz Mirów, położony na wschód od niego. W krajobrazie miejscowości dominuje góra św. Anny, na której znajduje się kaplica poświęcona tej świętej, wybudowana w 1600 r. według projektu słynnego architekta Santiego Gucci. Obecnie Pińczów jest miastem powiatowym o dużych możliwościach rozwoju na polu turystyki.

Historia

Powstanie Pińczowa wiąże się z istniejącym tutaj w XII w. kamieniołomem i niewielkim grodem, strzegącym pracujących tu górników. Na początku XIV w. na jego miejscu wzniesiono niewielki zamek, wokół którego zaczęła rozbudowywać się osada, od 1424 r. należąca do magnackiego rodu Oleśnickich. Dzięki ich staraniom w Pińczowie powstał zamek oraz klasztor Paulinów, a w 1428 r. miejscowości nadano prawa miejskie. W XVI w. miasto stało się jednych z głównych ośrodków reformacyjnych na ziemiach polskich - w budynkach klasztornych po wypędzonych paulinach zorganizowano znane na całą Europę Gimnazjum Pińczowskie (nazywane „sarmackimi Atenami"). Funkcjonowała tutaj również protestancka drukarnia, w której swoje dzieła publikował Andrzej Frycz Modrzewski. Koniec działalności reformacyjnej w Pińczowie nastąpił wraz z wykupieniem miasta w 1586 r. przez biskupa Piotra Myszkowskiego, który rozpoczął intensywną akcję kontrreformacyjną. Wtedy to do Pińczowa wrócili paulini, a protestanckie gimnazjum otrzymało katolicki program nauczania. Przełom XVI i XVII w. to także okres rozbudowy miasta - stary zamek przebudowano w rezydencję w stylu manierystycznym, powstała kaplica św. Anny, przyłączono do miasta sąsiedni Mirów, otoczono je umocnieniami ziemno-drewnianymi. W XVII w. w Pińczowie mieszkało wielu obcokrajowców, m.in. spora grupa Szkotów. Wojny XVII w. zasadniczo nie zakłóciły rozwoju miasta - zniszczenia, klęski żywiołowe i zarazy przyniósł za to wiek XVIII. Mimo niekorzystnych wydarzeń, w Pińczowie zwiększała się liczba mieszkańców, rozwijała się także diaspora żydowska. Dopiero działania wojenne z czasów powstania kościuszkowskiego i zabory (najpierw austriacki, od 1815 r. - rosyjski) spowodowały upadek gospodarczy miasta. W okresie międzywojennym XX w. Pińczów był miastem powiatowym i liczył ok. 10 tys. mieszkańców, utrzymujących się głównie z rolnictwa i drobnego rzemiosła. W 1939 r. miasto zostało zniszczone przez wojska hitlerowskie. II wojna światowa przyniosła zagładę pińczowskich Żydów, z których 3000 (z ogólnej przedwojennej liczby 3500) w 1942 r. deportowano do obozów zagłady. Od 1999 r. Pińczów jest ponownie miastem powiatowym, dość szybko rozwijającym się, posiadającym ok. 12 tys. mieszkańców.

Jędrzejów

Jędrzejów

Jędrzejów to urokliwe miasteczko, oferujące ciekawe możliwości zwiedzania i wypoczynku. Posiada długą historię, sięgającą zamierzchłych czasów wczesnego średniowiecza. Z pewnością jest interesującym punktem wycieczki po Ponidziu.

Historia

Dzieje pierwszej osady istniejącej w miejscu dzisiejszego Jędrzejowa rozpoczynają się w czasach rzymskich (w trakcie prac archeologicznych odnaleziono liczne monety z tego okresu, które wskazują na handlowy charakter tych terenów). Pierwsze pisemne wzmianki o Jędrzejowie pochodzą z roku 1166 r. Osada była wtedy własnością rodu Gryfitów. Z początkami miejscowości związany jest także klasztor cysterski, założony w latach 1140-49. Zakonnicy przybyli do osady z Morimond w Burgundii i przez następne kilka wieków wpływali na jej rozwój kulturalny i gospodarczy. Jędrzejów otrzymał prawa miejskie w 1271 r. z rąk Bolesława Wstydliwego. W ciągu następnych wieków były one potwierdzane i poszerzane m.in. przez Kazimierza Wielkiego, Władysława Jagiełłę i Jana Olbrachta. Przyczyniły się one do znacznego rozwoju gospodarczego miasta, które stało się ważnym ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym w okolicy. Jędrzejów funkcjonował również jako miejsce wydarzeń politycznych - tu tutaj w XVI i XVII w. odbyły się trzy zjazdy szlacheckie, znane jako zjazdy jędrzejowskie. Rozwój miasta zahamowały wojny szwedzkie i klęski żywiołowe w XVIII w. Chwilowy rozwój miasta przypadł na czasy Księstwa Warszawskiego - Jędrzejów został wtedy siedzibą powiatu oraz garnizonu wojskowego, odbywały się liczne jarmarki i cotygodniowe targi. Jednak już od poł. XIX w. zaczął się jego ponowny, systematyczny upadek (w 1869 r. Jędrzejów utracił prawa miejskie). Względną poprawę sytuacji gospodarczej przyniosło miejscowości ulokowanie w niej kilku zakładów przemysłowych (m.in. browaru) na przełomie XIX i XX w. oraz budowa stacji kolejowej w 1885 r. W 1916 r. Jędrzejów ponownie otrzymał prawa miejskie. W czasie II wojny światowej miasto straciło ok. 3000 mieszkańców (w tym całą ludność żydowską); na jego terenie działały oddziały partyzanckie. Obecnie Jędrzejów to miasto powiatowe.

Wiślica

Wiślica

Wiślica to urocza miejscowość z bogatą przeszłością historyczną. Prowadzone tu od 1958 r. wykopaliska doprowadziły m.in. do odsłonięcia dwóch pallatiów z rotundami, ruin kościółka z gipsową misą chrzcielną i pozostałości dwóch kościołów pod dzisiejszą kolegiatą. Jednym z najcenniejszych odkryć była niezwykła posadzka - tzw. płyta wiślicka, zwana też „płytą orantów". Nieopodal centrum, nad Nidą, w miejscu zwanym grodziskiem, odkryto pozostałości warowni z początku XI w., rozbudowanej pod koniec XII w.

Historia

Początki Wiślicy datuje się na ok. IX w. Według legendy nazwa osady pochodzi od księcia Wiślan, Wiślimira, który ponoć już w 880 r. miał przyjąć przymusowy chrzest. W X w. Wiślica była obok Krakowa i Sandomierza najważniejszym ośrodkiem władzy w Małopolsce. Na przełomie X i XI w. powstał w grodzie pierwszy kościół. Na następne lata przypada rozkwit miejscowości położonej na szlaku handlowym prowadzącym z Pragi na Ruś Kijowską. Pod koniec XIII w. Wiślica została zniszczona przez Mongołów, nie zahamowało to jednak jej rozwoju - w 1326 r. uzyskała prawa miejskie, odbywały się niej liczne zjazdy rycerstwa, tutaj król Kazimierz Wielki w 1347 r. zatwierdził tzw. statuty wiślickie, ustalające podstawowe zasady działania państwa polskiego. W XVI w. miasto odgrywało rolę ważnego ośrodka rzemieślniczego i handlowego oraz było miejscem ważnych wydarzeń politycznych (1587, sejm elekcyjny). Stopniowy upadek Wiślicy rozpoczął się w XVII w. w czasie potopu szwedzkiego, pod koniec XVIII w. rozebrano zamek, a w XIX w. dwa kościoły i mury miejskie. W 1869 r. Wiślica utraciła prawa miejskie. W trakcie I wojny światowej przez Wiślicę przebiegała linia frontu, co spowodowało duże zniszczenia w miejskiej zabudowie. Poważnie uszkodzona wtedy została m.in. wiślicka kolegiata, zdołano ją jednak dość szybko przywrócić do pierwotnego stanu.

Kazimierza Wielka

Kazimierza Wielka

Jest jednym z tych polskich miasteczek, którego dzieje i rozwój w nierozerwalny sposób wiążą się z istnieniem miejscowego przemysłu. W przypadku Kazimierzy jest to cukrownia „Łubna", zajmująca również pod względem urbanistycznym centralne miejsce na mapie miasta. To, co jednak zdecydowanie odróżnia Kazimierzę od innych, powstałych w XIX w. na ziemiach polskich ośrodków przemysłowych, to fakt istnienia tu mającego długie tradycje elementu ziemiańsko-szlacheckiego, który w harmonijny sposób uzupełniał przestrzeń kulturową miasteczka. Pamiątką po tej interesującej symbiozie jest zachowany do dzisiaj układ miejscowości, który w naturalny sposób godzi funkcję osiedla przemysłowego z elementami wiejskiej rezydencji szlacheckiej.

Historia

Pierwsza wzmianka o miejscowości Cazimiria pochodzi z roku 1320, do początku XV w. wieś należała do rodziny Kazimierskich. Przez kilka następnych wieków Kazimierza Wielka była siedzibą parafii i dekanatu diecezji krakowskiej. Pod koniec XVIII w. miejscowość przeszła w posiadanie rodziny Łubieńskich, którzy przyczynili się do jej znacznego rozwoju. Za sprawą hr. Kazimierza Łubieńskiego w 1845 r. powstała cukrownia, która wraz z żyznymi okolicznymi glebami stała się podstawą rozkwitu gospodarczego tych okolic w następnych kilkudziesięciu latach. Po II wojnie światowej Kazimierza została siedzibą gminy, a w 1959 r. otrzymała prawa miejskie. Miejscowość była ośrodkiem drobnego przemysłu spożywczego i budowlanego.

Chęciny

Chęciny

Miasteczko położone u stóp Góry Zamkowej. Dominantę okolicznego krajobrazu stanowi majestatyczna bryła chęcińskiego zamku, widocznego z każdego punktu miasta. Malownicze uliczki, na których w wielu miejscach zachował się pierwotny bruk, i XIX-wieczna małomiasteczkowa zabudowa, pośród której co rusz możemy dostrzec XVI-wieczne detale - to wszystko sprawia, że Chęciny są obowiązkowym punktem wycieczki po Ponidziu.

Historia

Pierwsza pisemna wzmianka o Chęcinach pochodzi z 1275 r. Miejscowość w 1345 r. otrzymała prawa miejskie od Władysława Łokietka, w tym też czasie ustanowiono w Chęcinach parafię. Kazimierz Wielki otoczył miasto murami obronnymi, nie zabezpieczyły one jednak miasta przed licznie powtarzającymi się pożarami. Poważnych zniszczeń miejscowość doznała też za czasów rokoszu Zebrzydowskiego (1607) i wojen szwedzkich (165560). Jednocześnie jednak miasto rozwijało się na polu przemysłowym: od XV do XVII w. powstawały w okolicy kopalnie miedzi, ołowiu i srebra oraz zakłady sukiennicze i kamieniołomy. W czasie rozbiorów Chęciny najpierw trafiły pod władzę Austriaków, a później - od 1815 r. - Rosjan. Po odzyskaniu niepodległości miasto stało się ośrodkiem przemysłu drzewnego i wapiennego. W czasie II wojny światowej mieszkańcy miasta i okolic zostali doświadczeni przez hitlerowców licznymi egzekucjami. Cała ludność żydowska (przed wojną stanowiąca 56% ludności Chęcin) została eksterminowana w obozie zagłady w Treblince.