Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Praca zbiorowa. Lista autorów dostępna na stronie http://e-przewodniki.pl/przewodnik-Polska-Wałbrzych_i_okolice-121.html/

Autorzy oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Do przygotowania niniejszej publikacji wykorzystano:

OpenStreetMap -   użytkownicy OpenStreetMap, CC BY-SA

Treści, zdjęcia i dane zamieszczone na stronie e-przewodniki.pl/

Wydawnictwo HELION S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE
tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
WWW: http://bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://ebookpoint.pl/user/opinie/?BEP121_E
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

ISBN: ePub 978-83-7853-214-9
ISBN: Mobi 978-83-7853-215-6

Copyright © Bezdroża 2012

Poleć książkę

Oceń książkę

Księgarnia internetowa

Lubię to! » nasza społeczność

Wałbrzych

Największe miasto Sudetów zmienia swoje oblicze z powodu zaniku górnictwa i rozwoju turystyki. Jest tu sporo interesujących obiektów, a okolice pełne są cennych zabytków architektury i urozmaiconej przyrody. Krzyżuje się w tym miejscu wiele dróg, przebiega ważna linia kolejowa do Jeleniej Góry, a w okoliczne góry prowadzą malownicze szlaki turystyczne.

Szczawno Zdrój

Historia

Osada w Górach Wałbrzyskich została wzmiankowana już w 1221 r. pod nazwą wskazującą na znajomość mineralnych wartości tutejszych wód. Poprzedniczka obecnego uzdrowiska została założona przed 1220 r. przez Henryka I Brodatego, ale przez długi czas należała do książęcego notariusza Konrada de Salicowo i jego potomków używających już niemieckiego nazwiska von Salzborn. Po 1400 r. niemal na stałe wieś weszła w skład dóbr książańskich, których późniejsi właścicieli - von Hochbergowie - zainicjowali na początku XVIII w. wykorzystywanie wód mineralnych, określanych jako solanki.

W 1768 r. Szczawno uzyskało rangę uzdrowiska wykorzystującego trzy źródła m.in. do butelkowania wody. Jednak dopiero odkrycie w 1790 r. kolejnego wypływu i zbadanie wód uznanych za szczawy rozpoczęło okres prosperity Szczawna. Wkrótce uzdrowisko zyskało renomę najlepszego i najmodniejszego w Sudetach. Pojawiły się stylowe obiekty kuracyjne, a w 2. poł. XIX w. także osiedla przeznaczone głównie dla górników wydobywających węgiel kamienny w rejonie Wałbrzycha. W latach 1855 i 1857 bawił tu znakomity skrzypek Henryk Wieniawski. W 1934 r. rząd niemiecki odkupił kurort i upaństwowił go, co dodatkowo wzmogło napływ gości.

Już w 1945 r. polskie władze nadały miejscowości prawa miejskie, w następnym roku wznowiono działalność leczniczo-wczasową. Szczyt powodzenia Szczawno przeżywało na przełomie lat 60. i 70. Po 1995 r. dokonała się prywatyzacja wielu obiektów uzdrowiskowych, powodująca m.in. podniesienie standardu i jakości usług. Licząca 5,5 tys. mieszkańców miejscowość jest dobrym przykładem miasta-ogrodu, pełnego zieleni i pięknie ukwieconego.

Świebodzice

Miasto położone w środkowym biegu niespokojnej, górskiej Pełcznicy, na Pogórzu Świebodzickim u stóp Gór Wałbrzyskich. Świebodzice leżą na średniej wysokości 260-330 m n.p.m. Najniżej położonym punktem jest dolina Pełcznicy poniżej ujścia do niej Lubiechowskiej Wody- 235 m n.p.m., zaś najwyższy punkt w mieście to zbocze Góry Garbnik- 422 m n.p.m. Pod względem geograficznym Świebodzice usytuowane są w pasie Obniżenia Podsudeckiego, na styku dwóch mezoregionów: od strony południowej - Pogórza Świebodzickiego (południowo-wschodnia część Pogórza Wałbrzyskiego), stanowiącego część Sudetów Środkowych, od północnej - Równiny Świdnickiej, stanowiącej część Przedgórza Sudeckiego.
Obecnie liczba mieszkańców zbliża się do 25 tysięcy, a powierzchnia miasta sięga 30,45 km kw.

(materiały dot. miasta udostępnione przez: Urząd Miejski w Świebodzicach)

Bolków

Historia

Miejscowość leżąca w malowniczej okolicy, przy skrzyżowaniu ważnych traktów, wzmiankowana była już w 1195 r. Szybciej rozwijać zaczęła się z chwilą zbudowania w niej zamku w 1277 r. przez Bolesława Łysego lub - wg innych źródeł - nieco później przez Bolka I Świdnickiego. Warownia ta była jedną z najważniejszych w księstwie świdnicko-jaworskim. Bolków miał już wówczas prawa miejskie, nadane krótko po najeździe mongolskim. W 1344 r. miejscowość stała się centrum okręgu administracyjnego. Po wchłonięciu księstwa przez Koronę Czeską miasto straciło na znaczeniu i przeszło w ręce prywatne. Szczególnie jednak dotkliwe dla Bolkowa były skutki wojny trzydziestoletniej i działania kontrreformacyjne, w wyniku których wyemigrowała większość ewangelickich mieszkańców. Bolków w 1708 r. kupili krzeszowscy cystersi, władający nim do 1810 r. Przeprowadzenie szosy do Jeleniej Góry w owym czasie i liberalizacja religijna pozwoliły odetchnąć - także gospodarczo - mieszczanom. Poczęto likwidować mury obronne, pojawiło się kilka manufaktur, ale przemysł nie rozwinął się tu nigdy. Pewne ożywienie przyniosło ustanowienie powiatu bolkowskiego w 1818 r. Wkrótce miasteczko spustoszyła seria pożarów, których skutki częściowo zaczęły niwelować wydarzenia związane z doprowadzeniem w 1890 r. linio kolejowej. Przyjeżdżało więcej turystów zwiedzających ruiny zamku. Działania lokalnego społeczeństwa sprawiły, że po I wojnie światowej było to dość popularne letnisko i ośrodek turystyczny, co nie zapobiegło likwidacji powiatu w 1932 r.

W niezniszczonym mieście zorganizowano w latach 1947-48 tajny ośrodek szkolenia ok. 1500 dywersantów żydowskich przerzucanych do Palestyny. Do 1965 r. prowadzono rewaloryzację zabudowy, próbowano utworzyć uzdrowisko, ale peryferyjne położenie nie sprzyjało rozwojowi. Tutejszym ośrodkiem szkoleniowym Towarzystwa Wiedzy Powszechnej przez wiele lat kierował Tadeusz Steć - legenda turystyki i przewodnictwa sudeckiego, później zamieszkały w Cieplicach Śląskich. Dziś Bolków jest spokojnym, cichym miasteczkiem liczącym 5,4 tys. mieszkańców i pełniącym głownie rolę administracyjną i usługową dla okolicy.

Kamienna Góra

Historia

Teren Kotliny Kamiennogórskiej nie odznacza się szczególnie korzystnymi warunkami siedliskowymi, dlatego - mimo iż z pewnością człowiek penetrował ją co najmniej w paleolicie - na stałe osiedlił się tu dopiero w średniowieczu. Dla zapewnienia obsługi już istniejących osad i zintensyfikowania miejscowej gospodarki istniejące podgrodzie niedużej warowni zostało objęte w 1287 r. decyzją Bolka I Surowego lokacją miejską. Wzmianka o Landeshut z 1232 r. świadczy, iż powstała tu osada przybyszów z zachodu. Już w 1249 r. osada znana była jako Camena Gora. Z powodu przygranicznego położenia dochodziło często do walk o nią. Znanym wydarzeniem było odbicie miasta w 1348 r. z rąk czeskich przez Bolka II Małego trojańskim fortelem - dzięki ukryciu żołnierzy w wozach z sianem.

W historii Kamiennej Góry dobrze zapisał się tylko XVI w. i początek stuleci XVIII i XIX. Od połowy tego ostatniego datuje się przemysłowy rozwój miasta, głównie w oparciu o zakłady tekstylne. Nawet kryzys okresu transformacji po 1989 r. dotknął miasto w małym stopniu, co jest zasługą m.in. dużej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Daje to możliwość utrzymania się 22 tys. mieszkańców. Kamienna Góra jest ważnym punktem rozrządowym turystyki samochodowej i pieszej w tej części Sudetów Środkowych.

Krzeszów

W 1242 r. księżna Anna, wdowa po Henryku II Pobożnym poległym w bitwie z Mongołami, darowała niezagospodarowany teren w Kotlinie Krzeszowskiej czeskim benedyktynom, którzy osiedli prawdopodobnie na wzgórzu w dzisiejszym Krzeszówku. Już jednak w 1289 r. zakonnicy wycofali się stąd. W trzy lata później Bolko I Surowy osadził tu cystersów z Henrykowa, którzy w ciągu wieków ogromnie powiększyli swoje włości. Stać ich było na podjęcie rozległych inwestycji budowlanych na przełomie XVII i XVIII w. w obrębie założenia klasztornego, przy zaangażowaniu wybitnych twórców różnych dziedzin. W latach 1692-98 powstał barokowy kościół św. Józefa,skonstruowany specjalnie w celu stworzenia warunków do namalowania przepięknych fresków. Ich twórcą został najwybitniejszy malarz barokowy Śląska Michał Willmann, przy czym wyróżniają się Smutki.

Radości św. Józefa. W odpowiedzi na budowę kościołów Łaski opat Innocenty Fritsch zainicjował w 1728 r. wzniesienie nowej świątyni klasztornej (do 1736 r.) pw. Wniebowzięcia NMP połączonej z Mauzoleum Piastów Świdnickich.

Okazała budowla pełna znakomitych obrazów i rzeźb należy do pereł architektury barokowej w Europie. Poprzez gotycki łącznik jest ona połączona z monumentalnym, acz niedokończonym późnobarokowym korpusem klasztoru. W mauzoleum (wstęp płatny), z wnętrzem o charakterze wręcz teatralnym, znajdują się barokowe sarkofagi Bolka I i jego wnuka Bolka II. W urnie zgromadzono szczątki innych książąt, zebrane podczas przebudowy.

Za tym obiektem znajduje się w podziemiu ostatnia stacja Drogi Krzyżowej, która obiega szeroko na zachód tę dużą wieś. Znajdują się na niej murowane stacje z XVII-X

VIII w., a także drewniany pawilon na wodzie z malowidłami warsztatu Michała Willmanna, jeden z elementów małej osady zwanej Betlejem. Cały zespół należy do najciekawszych w Europie. Obok kościoła wznosi się barokowy Dom Gościnny, odremontowany w połowie lat 90., a użytkowany przez parafię.

Głuszyca

Historia

Wzmianka z 1298 r. dotycząca niemieckiej nazwy miejscowości (Wüstegiersdorf), leżącej 10 km na południowy wschód od Wałbrzycha, sugeruje wcześniejsze jej powstanie. Osada związana była z pobliskim zamkiem Rogowiec. Wieś była kilkakrotnie niszczona, lepsze czasy zaczęły się dla niej dopiero w 1768 r. w wyniku otwarcia największej i najnowocześniejszej w Sudetach wykańczalni płótna, działającej do 1860 r. Obok niej rozwinięte było tkactwo chałupnicze, co w sumie przyczyniło się do przekształcenia Głuszycy w osadę przemysłowo-rzemieślniczą. W 2. poł. XIX w. dodatkowym impulsem do rozwoju stały się usługi letniskowe i turystyczne. Podczas II wojny światowej znajdowały się tu obozy pracy związane z Kompleksem „Riese". W 1946 r. przystąpiono do odbudowy przemysłu włókienniczego, rozwinęło się budownictwo mieszkaniowe, a w 1962 r. nadano Głuszycy prawa miejskie. Niestety, transformacja ustrojowa przyniosła głęboki kryzys trwający do dziś. Miasto liczy 7 tys. mieszkańców.

Walim

Historia

Miasteczko, liczące 5,7 tys. mieszkańców, leży w malowniczej dolinie zachodniej części Gór Sowich, niemal w sąsiedztwie Głuszycy. To jedna z najstarszych miejscowości w tym rejonie, związana z pobliskim zamkiem Grodno. Do wojny trzydziestoletniej eksploatowano przy niej różne rudy, w tym srebra. W końcu XVIII w. obok tkactwa chałupniczego pojawiły się manufaktury, które - przekształcając się w następnym stuleciu w zakłady przemysłowe - przyniosły znaczny wzrost dobrobytu. Także i tu rozwinęły się usługi letniskowe i turystyka, zwłaszcza dzięki poprowadzeniu tras na Wielką Sowę (1015 m n.p.m.), najwyższy szczyt Gór Sowich. W czasie II wojny światowej w sąsiedztwie trwały prace związane z Kompleksem „Riese" przy wykorzystaniu więźniów z miejscowych obozów. Po 1945 r. miejscowość nadal rozwijała się przemysłowo. Kryzys od połowy lat 80. mocno dotknął Walim z powodu likwidacji ważniejszych zakładów, co w niewielkim jeszcze stopniu rekompensowane jest rozwojem usług noclegowych.

Zagórze Śląskie

Historia

Mała wieś, związana z zamkiem Grodno wznoszącym się nad nią, powstała w przełomowej dolinie Bystrzycy, w zachodniej części Gór Sowich, najprawdopodobniej w XIII w. Często zmieniała właścicieli i dopiero uwolnienie od majątku zamkowego w 1819 r. dało jej szansę na rozwój związany z tkactwem i rzemiosłem. Od połowy XIX w. zaczęli przyjeżdżać tu turyści, a potem letnicy, zwłaszcza po przeprowadzeniu linii kolejowej Świdnica - Jedlina-Zdrój w 1904 r. (obecnie nieczynna). Do popularności wśród turystów przyczyniło się także utworzenie zbiornika zaporowego o powierzchni 50 ha, który został utworzony w latach 1911-14 od strony Lubachowa. Powstały nad nim nieduże, ale popularne ośrodki wypoczynkowe. W latach 60. wskutek zanieczyszczenia rzeki oraz znacznego zamulenia Jeziora Bystrzyckiego utraciły one znaczenie. Po 1995 r. znów przybywa wypoczywających, przywrócono wielu dawnym pensjonatom ich funkcje, powstają też nowe obiekty. Przez miejscowość, leżącą w Parku Krajobrazowym Gór Sowich, przebiega kilka atrakcyjnych szlaków pieszych.

Świdnica

Historia

Położone na lekko sfalowanej Równinie Świdnickiej, między Masywem Ślęży a barierą górską Sudetów Środkowych, miasto przez wiele wieków konkurowało - niekiedy skutecznie - ze stołecznym Wrocławiem. Przyczyniało się do tego dogodne położenie przy trasach komunikacyjnych i okoliczne żyzne gleby.

Już pod koniec epoki brązu, ok. 700 r. p.n.e., pojawiło się tu stałe osadnictwo, aczkolwiek pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi dopiero z 1239 r. Zgodnie z ówczesnymi tendencjami w połowie XIII w. wytyczono na regularnym planie nową osadę, którą w 1267 r. obdarowano prawami miejskimi, przyczyniając się do jej rozwoju. Zakończeniem drogi do pełnej samorządności stało się nadanie w 1364 r. praw magdeburskich przez Bolka II Małego. O znaczeniu Świdnicy świadczy m.in. fakt, iż już w 1248 r. była tu apteka, najprawdopodobniej najstarsza w Polsce. Szybko też zaczęli się tu osiedlać zakonnicy. Wskutek podziału księstwa wrocławskiego Świdnica stała się w 1290 r. stolicą udzielnego księstwa piastowskiego, które jako ostatnie zostało wchłonięte w 1392 r. - po śmierci Agnieszki, wdowy po ostatnim tutejszym, bezpotomnym władcy Bolku II Małym - przez Królestwo Czeskie, nie otrzymawszy wsparcia ze strony Polski. Mimo dość częstych pożarów, powodzi i zaraz miejscowość rozrastała się dynamicznie, kwitło życie duchowe i intelektualne, choć napotykało na trudności za strony Kościoła. W 1315 r. stracono pięćdziesięciu przedstawicieli waldensów - ruchu odrodzenia religijnego, a w 1332 r. podobnie postąpiono z beginkami. Taki też los spotkał Żydów, którzy pod koniec średniowiecza mieli tu silny i zamożny ośrodek. Podstawą rozwoju było rzemiosło, w tym tkactwo, handel i warzenie piwa znanego z doskonałej jakości. Konkurencja w zakresie dystrybucji tego ostatniego doprowadziła do głośnej w swoim czasie wojny piwnej z Wrocławiem, toczonej w latach 1380-82. Już w latach 20. XVI w. dotarła tu Nowa Nauka i mieszczanie szybko przyjęli nauki reformacji, czyniąc ze Świdnicy silny jej ośrodek. Nie zmieniła tego nawet intensywna akcja kontrreformacyjna w XVII w.

Wojna trzydziestoletnia przyniosła ogromne straty, pozostało po niej zaledwie dwustu mieszkańców. Trzeba było 150 lat, by Świdnica odzyskała dawną zamożność. Po I wojnie śląskiej Fryderyk II przystąpił do przekształcania miasta w twierdzę w oparciu o projekt Gerharda Corneliusa Walrave. Nie ochroniło to Świdnicy od zdobywania jej przez poszczególne armie w kolejnych wojnach, a to pociągnęło za sobą ogromne straty w budownictwie i majątku mieszkańców. Twierdza została zdobyta przez wojska napoleońskie w 1807 r., po czym rozkazem Napoleona rozebrano fortyfikacje. Umożliwiło to miastu rozwój przestrzenny, a z nim - gospodarczy, przyspieszony przez przeprowadzenie linii kolejowej z Jaworzyny Śląskiej w 1844 r. Resztę umocnień miejskich i twierdzy zlikwidowano w 1866 r., pozostały po nich niewielkie tylko fragmenty. Pierwsza połowa XX w. była pomyślna, nawet zakończenie II wojny światowej nie przyniosło strat - Świdnica została zajęta bez walk z chwilą kapitulacji Niemiec.

Od początku życie powojenne - gospodarcze i kulturalne - toczyło się tu dynamicznie, wkrótce powiększono obszar miasta, w latach 60. rozwinął się przemysł maszynowy i elektrotechniczny. W następnej dekadzie powstały nowe osiedla mieszkaniowe. Problemem jednak było stacjonowanie tu dużego garnizonu Armii Radzieckiej, a w latach 1986-91 nawet dowództwa Północnej Grupy Armii Radzieckiej. Po opuszczeniu Polski przez wojska radzieckie obiekty przeznaczono na różne placówki usługowe, komercyjne lub mieszkania. Za osiągnięcia w rozwoju oraz popularyzacji idei europejskich miasto otrzymało w 2002 r. Medal, a potem Flagę Rady Europy. W 2004 r. zlokalizowano tu biskupstwo nowej katolickiej Diecezji Świdnickiej, nieco później otworzono podstrefę Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, aktywizującej gospodarczo całą okolicę. Liczące 60 tys. mieszkańców miasto odznacza się dużą aktywnością gospodarczą i kulturalną, są tu też filie wrocławskich uczelni.