Projekt okładki i stron tytułowych

Marcin Szczygielski

Redakcja

Marek Władyka

Jako ilustracje na okładce i stronie tytułowej wykorzystano obraz „Yantra”, którego autorem jest David Em

© Copyright by Marek Probosz, 2011

© Copyright by Instytut Wydawniczy Latarnik, 2011

Zdjęcie Autora © Copyright by Iwona Balcerak

Projekt typograficzny i skład komputerowy Oficyna Wydawnicza AS

ISBN 978-83-60000-77-9

INSTYTUT WYDAWNICZY LATARNIK

IM. ZYGMUNTA KAŁUŻYŃSKIEGO

Warszawa, ul. Cypryjska 89

tel./fax 22 614 28 34

e-mail: latarnik@latarnik.com.pl

sklep@latarnik.com.pl

Marketing i promocja: Bartosz Dworzyński

e-mail: dworzynski@latarnik.com.pl

Zapraszamy do księgarni internetowej

www.latarnik.com.pl

oraz na nasz profil na portalu Facebook

www.facebook.com/iwlatarnik

Warszawa 2011

Wydanie I

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Urodziłem się w Żorach, małym miasteczku o wielowiekowej tradycji, które, na wzór mitycznego Feniksa, było zaprzeczeniem śmiertelności. Wielokrotnie niszczone, palone, odbudowywało się zawsze z popiołów. Pamiętam, że co roku, w dniu moich urodzin, mama kładła mi na parapecie okna puchową poduszkę i zachęcała do obejrzenia parady. Byłem zachwycony widokiem defilującego przede mną odświętnie ubranego tłumu, a najbardziej grającą mi żwawe melodie orkiestrą dętą. Te wszystkie wstęgi, sztandary, tańce, kwiaty i przemówienia były częścią mojej uroczystości. To byli moi goście, tak myślałem, i nikt nie próbował wyprowadzić mnie z błędu. Oszukiwany nie jest oszukującym, tak więc naprawdę byłem szczęśliwy. Karnawał w dniu moich urodzin nie był zjawiskiem przypadkowym. Przyszedłem na świat w rocznicę wyzwolenia Żor spod okupacji hitlerowskiej i w ten marcowy dzień nasz wielokulturowy gród był wystrojony jak panna młoda na ślubnym kobiercu.

Od dziecka nie musiałem się trwożyć, kim chciałbym zostać, jak dorosnę. Urodziłem się aktorem i nie miałem innego wyjścia. Natura komedianta i zachłanność życia wiodły prym w moim charakterze. Nie pamiętam, kiedy stanąłem po raz pierwszy przed widownią, ale wiem, że od zawsze uwielbiałem wszystkich rozśmieszać. Czy byli to goście rodziców, moi szkolni kumple, czy zwierzęta w lesie, nie miało to dla mnie znaczenia. Liczyło się tylko wywołanie tego niedającego się z niczym porównać dreszczyku emocji i obserwowanie reakcji mojej publiczności. Nawet na fotografiach przyjmowałem za każdym razem pozę innej postaci. Kiedy po raz pierwszy stanąłem na scenie w sztuce na podstawie baśni Andersena „Księżniczka na ziarnku grochu”, nie czułem wstydu. W błazeńskim kostiumie byłem sobą. Ta czapa z dzwoneczkami, ta ciętość języka błazna, który ośmiela się mówić prawdę „władcom na ich dworach”, przylgnęły do mnie na zawsze. Miałem wtedy sześć lat, nie umiałem jeszcze czytać, roli nauczyła mnie na pamięć mama.

Kiedy gong wybił moją osiemnastą wiosnę, wyciągnąłem odpustowy rewolwer i bez lęku wycelowałem lufę w świece na torcie, przypomniały mi się okrutne słowa Malraux: „mężczyzna, który nie zabił, jest nadal dziewicą”. Nadciągały życiowe wybory niedojrzałej dojrzałości. Najpierw, po niezdanych egzaminach do szkoły teatralnej w Krakowie, stanąłem przed poborową komisją wojskową w Rybniku. Przydzielono mi kategorię „A” i skierowano do łodzi podwodnych na trzy lata. Nawet nie zapytali, czy umiem pływać. Moje pacyfistyczne przekonania były tak mocne, że mimo lęku przed więzieniem, które groziło mi za uchylenie się od obowiązkowej służby wojskowej, zdecydowałem się na ucieczkę. Zaszyłem się w małym hoteliku Ochotniczego Hufca Pracy na Śląsku, gdzie parę lat wcześniej zostałem czterokrotnym mistrzem juniorów w kolarstwie. Potem postanowiłem, że zaangażuję się jako adept do najlepszego w owym czasie teatru lalkowego w Polsce - w Będzinie. W epoce przedkomputerowej, przedkomórkowej, w czasach wściekłej komuny i mrozów stulecia miałem nadzieję, że wojsko nie wytropi ściganej zwierzyny. Wymyśliłem sobie nawet pseudonim, Marek Arlekin, od pierwszego błazna, który zawsze nosił czarną maskę. Liczyłem na to, że uda mi się w ten sposób wyprowadzić w maliny moich prześladowców. W sercu wiedziałem jednak, że naprawdę tylko Pan Bóg może mi pomóc.

Dyrektor lalkowego teatru przyjął mnie warunkowo. Zaproponował mi rolę Muminka w przedstawieniu, które właśnie reżyserował, wręczył kukiełkę i kazał nad nią pracować tak długo, aż ożyje w moich rękach. Teraz hotelem stał się teatr. Po wypiciu kilku butelek żytniej z nocnym portierem zawarliśmy umowę, że potajemnie będę sypiał w magazynie lalek i kostiumów. Był jeszcze jeden warunek musiałem z nim przynajmniej raz w tygodniu rozegrać partię szachów, których był fanatykiem, a że swój pierwszy dyplom otrzymałem jako najmłodszy członek turnieju szachowego, nie było dyskusji. Tragikomizm mojego nowego świata podkreślały okna magazynu wychodzące na cmentarz i jakby tego było mało, dowiedziałem się jeszcze, że tydzień wcześniej powiesiła się tam jedna z aktorek.

Kukiełka Muminka była sympatycznym grubym zwierzątkiem. Wkrótce ożyła dla mnie wraz z innymi lalkami, z którymi zamieszkałem. Stworzyliśmy razem swój intymny świat. Podzieliłem go na świat bez lalek i z lalkami. To szaleństwo z wyboru pomagało mi przetrwać szaleństwo narzucone przez innych. Muminek i parawan, zza którego grałem swoją rolę, były moją rewoltą, zakamuflowanym ruchem oporu przeciwko wojnie. Lalki stały się moją zastępczą rodziną. Biologiczni rodzice nie mogli wiedzieć, gdzie byłem, milicja śledziła bowiem każdą korespondencję, podsłuchiwała telefony, licząc na to, że w końcu nie wytrzymam i zatęsknię za domem.

Kiedy zbliżał się kolejny pobór, w celu zmylenia komisji wojskowej musiałem zmienić województwo. Porzuciłem swojego Muminka i wyjechałem do cudem niezniszczonego wojną Krakowa. Zimno było jak nieszczęście. Znów nie miałem gdzie mieszkać. Prosto z dworca poszedłem na Wawel, do katedry z królami, wieszczami i dzwonem Zygmunta. Wyciągnąłem kreślarski blok i zacząłem szkicować grobowce Słowackiego, Norwida, Jagiełły, Jadwigi. Pozowali mi bez sprzeciwu aż do chwili, kiedy zamykano wrota świątyni. Wtedy wracałem na dworzec, przytulałem się do rozgrzanych kaflowych pieców, kaloryferów, żułem zmrożony jak sopel lodu obwarzanek i tak jakoś przetrzymywałem noc. Nad ranem pierwsze kroki kierowałem do baru mlecznego. Kiedy ekspedientka odwracała się, by nalać mi gorące mleko, kradłem z tacy bułkę z serem. To był mój sposób na przeżycie. Po śniadaniu znowu na Wawel, szkicowałem kolejnych królów, pisałem wiersze. Wreszcie wpadłem na pomysł, „jeśli już gdzieś mam zastygnąć na dobre, złożyć swoją urnę z prochami, to właśnie tutaj, w tym doborowym towarzystwie”. Znów byłem błaznem na królewskim dworze, chowałem się w cieniach płyt nagrobnych wielkich przodków, wyprowadzając w pole zamykających na noc katedrę porządkowych. Tylko Pan Bóg wiedział o mojej kryjówce.

Budziły mnie promienie słońca wpadające przez kopuły kaplic i witraże w oknach. W smugach kolorowego światła wydawało mi się, że widzę wirujących w powietrzu władców, którzy odeszli, a teraz mogli znów na krótko powracać do życia, powstawać z otchłani zapomnienia. Szybko mnie zaakceptowali. Widać rozpoznali od razu, że nie przekroczę kruchej granicy pomiędzy wiernością tajemnicy i podłą zdradą. Zaobserwowałem dziwną rzecz. Nawet ci legendarni Polacy, którzy znaleźli wieczny spoczynek w panteonie zasłużonych, nie mogli pogodzić się ze śmiercią. Odniosłem wrażenie, że oddaliby wszystkie honory za możliwość powrotu do życia.

Nadszedł dzień, kiedy musiałem zdobyć pracę. W grę wchodził tylko teatr. Wymarzyłem sobie najpiękniejszy w Polsce, imienia mojego ukochanego poety Juliusza Słowackiego. Kolejka w śniegu i mrozie wyglądała jak pielgrzymka do Częstochowy. Bezrobotni „biali murzyni” od świtu wystawali przy Plantach do biura pracy. Po kilku godzinach przyszła moja kolej. Urzędnik, nie patrząc na mnie, kazał mi przedłożyć dokumenty kwalifikacyjne. Kiedy zobaczył świadectwo ukończenia samochodówki i prawo jazdy, stwierdził bez emocji, „będziesz kierowcą w kamieniołomach”. Wyparowałem stamtąd z powrotem do swoich królów. W nocy nie mogłem usnąć, poskarżyłem się Kazimierzowi Wielkiemu. „W polityce trzeba uciekać się do różnorakich manewrów, aby osiągnąć cel, musisz być gotów do kompromisów, twój błąd polegał na tym, że przedstawiłeś wszystkie papiery”, przemówił opiekuńczo ostatni z Piastów. Następnego dnia pokazałem urzędnikowi tylko świadectwo ukończenia podstawówki, to wystarczyło, abym otrzymał pracę maszynisty sceny w wyśnionym Słowackim.

Otrzymałem uniform podobny do munduru wojskowego, tyle że cały granatowy. Moje miejsce pracy było pod ziemią, gdyż ten ogromny, wspaniały teatr miał w górę i w dół po kilka pięter. W grupie maszynistów byłem najmłodszy i jako jedyny artystycznie zaangażowany. Pozostali pili, palili, klęli i rżnęli w karty. Ja z zapartym tchem słuchałem z zawieszonych pod sufitem głośników dramatycznych słów aktorów próbujących na scenie „Hamleta”, a oni w tym czasie rechotali ze swoich świńskich dowcipów. Wkrótce stało się jasne, że mój entuzjazm bardzo był im na rękę. Kiedy nadchodził czas zmiany dekoracji, wniesienia lub wyniesienia rekwizytów, awarii w sznurowni, włączenia koła obrotowego czy opuszczenia zapadni, byłem pierwszym chętnym. „Panowie bydlacy” mogli w ten sposób, nie przerywając pokera, dyskutować o dupach.

Nawiązałem kontakt ze swoją dziewczyną ze Śląska, napisała list do rodziny pod Krakowem z prośbą o dach nad głową dla mnie, bo siarczysty mróz nie popuszczał, a w kieszeni nie miałem złamanego grosza. Teraz, po wieczornych próbach, musiałem urywać się, aby zdążyć na ostatni tramwaj, który kończył swój bieg w zajezdni w Łagiewnikach. Stamtąd brnąłem przez śnieg do pogrążonej we śnie wioski Skotniki. Po drodze mijałem szpital wariatów. Z zakratowanych okien wyzierały twarze obłąkanych pacjentów, rżeli upiornie po kolejnych zastrzykach. Na widok młodzieńca, przed którym rozpościerała się kraina wolności, piana ściekała im po brodach. Chcąc skrócić sobie drogę, nieraz decydowałem się przejść przez stary cmentarz, tam dopadały mnie Erynie strachu. Psy wyły, jakby wyczuwały kości wychodzących z mogił nieboszczyków. Gdziekolwiek spojrzałem, miałem wizje szekspirowskich mordów i plam świeżej krwi na śniegu. Na szczęście moi nowi gospodarze zostawiali dla mnie drzwi otwarte. Dom spał. Po omacku, na palcach zakradałem się do kuchni i z nadzieją na poobiednie resztki wymacywałem pod pokrywkami garnki. W sypialni, którą dzieliłem z kuzynem mojej dziewczyny ze Śląska, spał zarośnięty, rozwalony w pościeli jedynego łóżka młodzieniec.

Nie zamierzałem go budzić. Siadałem naprzeciw w fotelu, wyciągałem blok i szkicowałem, chociaż to nie był Wawel, król ani katedra.

Całego „Hamleta” znałem już na pamięć. Wszystkie postaci, ich cierpienia, intrygi, wyjścia, zejścia, zmiany kostiumów, rekwizytów, dekoracji. W przerwach przymierzałem koronę króla Danii, zbroję ducha ojca, szermowałem przed lustrem floretem Hamleta, rozmawiałem z czaszką Yoricka. Gardziłem tym przedstawieniem. Hamlet w mojej wyobraźni był młodzieńcem z romantycznie rozwianym włosem, tryskającym odwagą i sceniczną prawdą. Obsadzony w głównej roli łysiejący, zmanierowany amant po szkole teatralnej był kpiną. Wiało nudą. Aktorzy grali sztucznie jak manekiny. Genialne zamieniali w umarłe. Uciekałem z teatru przed opadnięciem kurtyny, aby zdążyć na swój ostatni tramwaj o północy. Nie zawsze się udawało, bo w piątym akcie musiałem podawać spod sceny czaszkę Yoricka aktorowi grającemu grabarza, kiedy ten kopał grób dla Ofelii i rozmawiał z Hamletem. Patrzyłem na nich z dołu i byłem wściekły, że tak mordują ten wielki dramat. Musiałem się powstrzymywać, aby nie wskoczyć na scenę, nie zerwać kostiumu z Hamleta, nie odebrać mu czaszki i samemu nie wygłosić monologu o „biednym Yoricku”.

Wreszcie rozwiązałem swój dylemat. Zostawałem do końca przedstawienia, proponowałem szefowi, aby wracał do żony, obiecując, że za niego pozamykam, pogaszę, posprzątam. Ostatni wychodziłem z teatralnych podziemi, oddawałem klucz do portierni i z uśmiechem mówiłem „dobranoc!”. Trzaskałem drzwiami, po czym robiłem koci skok w dół i tak podkurczony przekradałem się z powrotem pod okienkiem zaspanego portiera do swojego niezamkniętego królestwa. Odczekiwałem chwilę, aż zupełnie pusty teatr z portierem zapadną w kamienny sen, wtedy zapalałem światła na scenie, przebierałem się w kostium Hamleta i akt po akcie, zmiana dekoracji po zmianie dekoracji odgrywałem dla wyimaginowanej publiczności całe przedstawienie. „Oczyma duszy mojej” słyszałem ich oklaski, które jak fale miłości rozpalały mi serce. Chcieli mnie. Byłem ich prawdziwym Hamletem. Spać kładłem się nad ranem zagrzebany w szekspirowskie kostiumy. Do pracy wracałem tak samo, jak ją opuściłem. Kocim sposobem, przykurczony przekradałem się pod okienkiem recepcji pod drzwi, trzaskałem, po czym zrywałem się na równe nogi i pozdrawiałem z uśmiechem siorbiącego kawę portiera, „dzień dobry!”.

Mój szef był tak kontent ze swojego młodziaka, że zaczął mi przynosić kanapki od wdzięcznej żony i proponować coraz bardziej odpowiedzialne zadania z dziedziny skomplikowanej maszynerii teatralnej. Podczas któregoś z przedstawień karta szła mu tak nadzwyczajnie, że zaryzykował powierzenie mi zastrzeżonej tylko dla siebie operacji, „zjedziesz na sam dół i, rozumiesz, wyprowadzisz na górę cały zamek. Tylko niech cię, kurwa, ręka boska broni, żebyś się dotknął czerwonego guzika, bo się wszystko rozpierdoli. Pamiętaj, naciskasz zielony guzik jak na skrzyżowaniu, rozumiesz, jedziesz tylko na zielonym. Jasne?”. Pokiwałem głową, a on wrócił do kart i wódki.

Przesuwałem się towarową windą w dół, wzdłuż kolejnych kręgów podziemi, rusztowań, dekoracji. Na samym dnie podjąłem hamletowską decyzję zemsty. Duński zamek był gotów do wynurzenia się w światła reflektorów, w świat wielbiących. Stopnie sławy, po których za chwilę mieli się wspinać aktorzy, oczekiwały na swoich bohaterów. A przecież ten Hamlet był pozbawiony magii, buntu, tajemnicy „być albo nie być”. Wielki Shakespeare w tym wspaniałym teatrze był uwięziony jak Guliwer w świecie liliputów. Spowili go nitkami swojej przeciętności i nie mógł się podnieść. To nie Dania, lecz Polska była więzieniem!

Czerwony i zielony guzik wlepiły we mnie jarzące się w ciemności ślepia. Zbliżała się aktorska kwestia, po której miałem bez trudu wykonać zadanie szefa, nacisnąć zielony guzik. Wewnątrz mnie był jednak ktoś, kto się ciągle śmiał i podszeptywał, „Niech się spełni wola niebios”. Wcisnąłem czerwony! Diabelski młyn ruszył pneumatycznie w górę, unosząc ze sobą samobójczą myśl szaleńca, który znalazł się tam nieprzypadkowo. Zakołysało posadami duńskiego królestwa, zajęczały liny i karabinki. Kiedy dekoracja osiągnęła punkt szczytowy, jakby w ucho głośników ktoś nagle nalał trucizny, usłyszałem przez nie przerażony pisk publiczności, potem odgłos spadającej korony i krzyk oburzenia wychodzących z roli aktorów, trzask walących się dekoracji, huk dział, przekleństwa biegnących na ratunek maszynistów sceny. Alarm przeciwpożarowy zagłuszył wszystko, przerwano przedstawienie, kurtyna spadła.

Zostałem wezwany na dywanik do dyrektora Świrka, bo chociaż oficjalnie odpowiedzialność za katastrofę i przerwanie spektaklu wziął na siebie zasłużony szef maszynistów, to przecieki, że to ja nacisnąłem czerwony guzik, dotarły do samej góry i władca gmachu uznał, że muszę ponieść zasłużoną karę. Nie miałem poczucia winy, ktoś przecież musiał się poświęcić, przerwać tę artystyczną arogancję, obłudę, kłamstwo. Niektórzy poklepywali mnie po plecach, mówiąc „buntownik”, „Hamlet spod sceny”.

Niedzielne przedstawienie ze względu na zniszczenie dekoracji zostało odwołane, poszedłem więc do niedawno poznanej dziewczyny. Drzwi otworzył mi rosły chłopak, który przyjechał z prowincji, aby odwiedzić czarnowłosą studentkę filozofii. Zza jego barczystych ramion widziałem, jak leży w głębi pokoju rozebrana na łóżku. Nie trzeba było długo czekać na awanturę. Bez słów zaczęliśmy się okładać pięściami, polała się krew z nosów. Pojedynek w końcu pozostał nierozstrzygnięty, a my nagle zaczęliśmy chichotać jak wariaci. Dotarło do nas, że naga filozofka, nie wstając z łóżka, z zadowoleniem obserwowała walczących o nią samców. Podaliśmy sobie po męsku ręce, po czym on rzucił we mnie zmiętą „Gazetą Krakowską”. Na pierwszej stronie było ogłoszenie, „Wykorzystaj swoją szansę. Otwarty casting do nowego filmu reżysera kina moralnego niepokoju”. Znałem dobrze ten adres, bez słowa zatrzasnąłem za sobą drzwi.

Rynek krakowski jak zawsze pełen był ludzi i gołębi. Najdłuższa kolejka ustawiła się do Teatru 38, gdzie szukano filmowych talentów do „Szansy”. Z rozpędu, z rozbitym nosem, jak bandyta przedarłem się przez zbity tłum. Wrodzone poczucie indywidualizmu pchało mnie przed reżysera do walki o rolę w jego filmie. Uwierzyłem, że skoro nie kobieta, to kino może dać mi tę miłość, odgrodzić mnie od koszmaru rzeczywistości, pozwoli odnaleźć cel i własną tożsamość. Wszedłem do środka dzięki znajomości labiryntów wyjść ewakuacyjnych. Kiedy znalazłem się przed castingową komisją, oślepiły mnie reflektory. Nie widząc zaskoczonych twarzy, zapytałem, „kto tu jest reżyserem?”. Zapadła grobowa cisza, potem ktoś chrząknął, „a kim ty jesteś, młody człowieku?”. „Hamletem spod sceny i chcę u pana zagrać”, odparowałem. Ktoś niewidoczny zaśmiał się, „a umiesz śpiewać, tańczyć, uprawiasz sporty?”. Moja odpowiedź na wszystkie pytania była zdecydowana: „tak!”. Wreszcie jak duch, w obłoku dymu z papierosa, pojawił się przede mną reżyser, „powiedz nam jakiś swój ulubiony tekst”. Słowa Hamleta zawrzały we mnie jak lawa w rozdrażnionym wulkanie.

Ująłem w dłonie własną czaszkę i zawalczyłem o tę rolę jak o własne życie: „Biedny Yorick! Wiesz, Horacjo, że go znałem? Był niewyczerpanym źródłem żartów; fantazja aż go roznosiła. Tysiące razy woził mnie na grzbiecie. A teraz - obrzydzenie mnie przejmuje na samą myśl, zbiera mi się na wymioty. Tu były te wargi, które całowałem sam nie wiem, ile razy. I gdzie teraz twoje docinki? Twoje podskoki, piosenki, popisy dowcipu, po których biesiadnicy pod stół spadali ze śmiechu? Nic nie pozostało? Nie zakpisz z własnych wyszczerzonych zębów? Tak ci szczęka opadła? To skocz przynajmniej do gotowalni pięknej damy. Powiedz jej, że może się malować na cal grubo, a też się w końcu doczeka takiej fizjonomii. Może ją rozśmieszysz - Horacjo, powiedz mi...”.

Nikt mi nie przerwał, nie było więcej pytań. Poproszono mnie tylko o numer telefonu, którego nie miałem, o adres, którego nie posiadałem, o nazwisko, które ukrywałem, o kontakt do rodziny, którego nie mogłem im wyjawić. Nie mając nic, miałem jednak wszystko i to ich przekonało.

Następnego dnia poszedłem na dywanik do dyrektora i byłem najszczęśliwszym szczeniakiem w mieście. Otworzyłem drzwi teatralnego władcy, nie czekając na zaproszenie sekretarki. Nie dopuszczając Świrka do słowa, powiedziałem, „powinienem zacząć, że przyznaję się do błędu, że przepraszam i chcę zapomnieć o tym, co się stało tamtej nocy, ale ja chcę o tym pamiętać. Gdybym zapomniał, przestałbym istnieć. Jestem z tego dumny. Mój wybór był świadomy i wymagał odwagi. Nie mogę przestać być sobą, bo z tego żyję. Składam natychmiastowe wymówienie”. Położyłem przed porażonym Świrkiem podpisany papier „dostałem swoją szansę i nie mogę jej zmarnować”. Trzasnąłem drzwiami i zbiegłem po schodach na plac Świętego Ducha. Potem Planty, Wawel, aż do Wisły. Byłem wolny.

Zadzwoń, jak cię zabiją

Żona powiedziała mi dzisiaj, „Wiesz, napisali o nas książkę”. „Jak to? Kto napisał?”, prawie z lękiem wykrztusiłem, bo szło przecież o to, co do tej pory było naszą słodką tajemnicą. Podała mi jeszcze ciepłą lekturę, otwartą na rozdziale o kochającej się parze. Autorką była Polka. Trochę mi ulżyło, kiedy zerknąłem do środka, „No niezupełnie”, oddałem Gosi dzieło i wyszedłem z sypialni. W głowie jednak zrodziła się myśl, „chyba już czas opisać własną historię miłości, zanim ktoś nas uprzedzi”.

Gosia pochodzi z Gdyni. Ja jestem góralem z Beskidów. Nie było szans, abyśmy się spotkali w kraju naszych ojców. Tylko których ojców? Bo jej rodowód sięga wikingów, a mój Rzymian. Kiedy przedwcześnie umarł na zawał serca mój teść, kapitan żeglugi morskiej Zdzichu, zostawił po sobie wiele niepozałatwianych spraw. Tą najważniejszą było niepogodzenie się z faktem śmierci. Gosia przyleciała z Los Angeles, by go pochować. Jego duch nie dawał jej spokoju, dopominał się uwagi, wysłuchania. Rozwalał sprzęty domowe, przepalał żarówki, włączał alarmy, poruszał żyrandolami, zrzucał obrazy ze ścian, tłukł talerze, otwierał pralkę pełną wody. Powracał również w snach, w których informował nas, że pod drewnianą podłogą swojego mieszkania ukrył cały majątek i dlatego go nie zapisał w spadku. Prosił, abyśmy zaczęli kopać pod pięćdziesiątą drugą klepką od zachodniego rogu salonu i zygzakiem przesuwali się na północ. Widywaliśmy go też często, kiedy jako duch zasiadał na balkonie, by wypalić papierosa. Jeszcze długo po zniknięciu czuć było tam zapach tytoniu.

Gosia po powrocie do Stanów postanowiła udać się do poleconej jej jasnowidzki. Chciała zapytać o duszę ojca i sposób, w jaki można by jej pomóc w odzyskaniu spokoju. „Śmierć nie oznacza, że nie można już nic powiedzieć. Duchy komunikują się z nami, tylko my nie potrafimy ich już zrozumieć”, zakończyła sesję „Pitia”. Kiedy Gosia opuszczała jej „grotę”, ta zapytała z innej beczki: „Masz męża, prawda?”. „Mam”, odpowiedziała zaskoczona pytaniem. „Mogę zobaczyć jego zdjęcie?”, żona wyciągnęła z portfela fotografię, na której odpoczywam pod palmą zapatrzony w ocean. Wróżka uśmiechnęła się, jakby rozpoznała druha sprzed tysięcy lat, „Rzymianin!”. „Nie, Polak!”, zdziwiła się jej pomyłką Gosia. „Nie, Rzymianin. Krew, krew jest rzymska”, poklepała się z przekonaniem po wytatuowanej na przegubie kolorowej mandali „Pitia”. „Wszyscy jesteśmy kołami w wielkiej mandali. Z każdym nowym wcieleniem zmieniamy tylko kolory”. Żona odebrała jej zdjęcie, „Znam swojego męża. Jest Polakiem i nie przyszłam się tutaj o niego dowiadywać. Do widzenia”. Jasnowidzka otworzyła jej drzwi ze zrozumieniem, jakby to było wejście do podświadomości. Gosia zaśmiewała się z własnej opowieści o wizycie u jasnowidzki na przyjęciu u naszych przyjaciół, popijając ulubionego szampana. Historią zainteresował się profesor filologii, „Zaraz, zaraz. A skąd pochodzi Marek?”. „Z Polski”, odpowiedziała Gosia. „Ale gdzie w Polsce?”. „Z gór”, dodała. „Których?”, dopytywał profesor. „Z Beskidów”, sprecyzowała żona. „A naród, który pierwszy przywędrował w tamte strony, skąd pochodził?”, indagował dalej filolog. „To Wołosi z Rumunii”, dorzucała jak studentka na egzaminie. „No właśnie, Rumunia w tamtych czasach należała do rzymskiego imperium. Czyli w żyłach twojego męża płynie rzymska krew. Wróżka się nie myliła, jest Rzymianinem!”, podsumował profesor.

Kiedy więc rozpoznały się nasze dusze? Spotkaliśmy się po raz pierwszy we śnie. Gosia mieszkała w Los Angeles, była już mężatką z roczną córką. Jej amerykański mąż polskiego pochodzenia miał na pierwsze i drugie imię tak samo jak ja, Marek i Stanisław. Jednej nocy na ekranie snu wyświetliła jej się piękna męska twarz. Mocny, czysty głos przemówił, „Jesteśmy sobie przeznaczeni. Musisz zmienić swoje życie natychmiast i mnie odnaleźć”. Niebieskie oczy mężczyzny wpatrywały się w Gosię tak intensywnie, że jeszcze we śnie zaczęła rozwiązywać dramatyczną zagadkę. Rzeczywistość po przebudzeniu przypominała koszmar. Obok w pościeli chrapał nieogolony mąż. Kim był ten facet, z którym trawiła życie? Biła się z myślami. „Dlaczego posłuchałam słów matki, że prawdziwa miłość w życiu zdarza się raz na milion? Że »ten« mnie nigdy nie opuści? Dlaczego wyszłam za człowieka, którego nie kochałam?”. Wiatr szarpał siatką w oknie, aż dziecko zaczęło płakać. Przytuliła maleństwo do mlecznej piersi, intuicja bowiem podpowiadała jej, że od tej chwili będą czekały je ciężkie czasy, bo podjęła już decyzję o odnalezieniu swojego karmicznego partnera. Naszkicowała z pamięci dokładny portret wyśnionej twarzy i jak list gończy rozesłała go do rozrzuconych po świecie przyjaciół. Błagała wszystkich o pomoc w odnalezieniu przeznaczonego jej mężczyzny, nikt jednak nie był w stanie jej pomóc. Nikt nie odnalazł go ani na zdjęciach, ani w pamięci. Wtedy padła na kolana przed ukrzyżowanym Chrystusem w kościele i modliła się, by wskazał jej drogę, pozwolił wypełnić misję. Po wielu niepowodzeniach przestała wierzyć w spełnienie snu i zepchnęła go w sferę podświadomych marzeń i tak minęły dwa lata.

Gosia od dziecka marzyła o tym, aby wyjechać z Polski, podróżować po świecie tak jak jej ojciec marynarz, którego nigdy nie było w domu. Mała dziewczynka wpatrywała się przed zaśnięciem w słomiankę wytapetowaną egzotycznymi pocztówkami, które z każdego portu jej przysyłał. Atlas znała na pamięć, była prymuską z geografii. Nie wiadomo dlaczego, ale już wtedy wiedziała, że to nie był jej dom ani ojczyzna. Kiedy jako dziewięciolatka zobaczyła przez okienko na strychu, jak wojsko i milicja strzelały do stoczniowców i lała się krew, w sercu zapadła nieodwołalna decyzja, „jak tylko dostanę dowód, odejdę w świat za słońcem, zamieszkam w Kalifornii, w San Diego”. Z pierwszym paszportem wyemigrowała promem do Szwecji, w której się zakochała. Ale miłość nie była odwzajemniona, musiała wędrować dalej. W ślad za królem Sobieskim stanęła jak husarz do ataku pod Wiedniem. Tu na życie przyszło jej zarabiać graniem na tamburynie w bramach ekskluzywnych butików na deptaku Karntner Strafte. Potem z pomocą przyszedł słynny hrabia Tołstoj. Fundacja jego imienia wysłała młodziutką blondynkę do Ameryki, aby założyła w Oregonie ośrodek pomocy dla uchodźców, którzy zgodnie z filozofią fundatora nie przeciwstawiali się złu przemocą. Marzyła jej się odizolowana od reszty świata Australia, srebrzyste plaże wśród palm, miękki piasek, który już po wschodzie słońca rozgrzewał się tak, że trzeba było kangurzymi skokami mknąć do turkusowej wody oceanu, by na gładkim dnie chłodzić przypalone stopy. Chciała pływać z delfinami, oglądać wygrzebujące się z piachu żółwie i podziwiać ze wzgórz tropikalnych lasów wielbłądy. Los chciał jednak inaczej. Niebawem przeniosła się do Los Angeles. Tam gdzie intensywniej świeci słońce i barwy przedmiotów są bardziej soczyste.

Ja porzuciłem kraj, rodzinę, język, aktorską karierę. Wybrałem wolność. W czasach ponurej komuny nic nie zapowiadało upadku berlińskiego muru, a krew na ulicach była czymś normalnym. Mój amerykański sen zaczął się jeszcze w dzieciństwie, kiedy odwiedził nas daleki wuj z Niagara Falls i przywiózł nam pudła gum do żucia Wrigley’s i rodzynek kalifornijskich Sun-Maid. Ich smaku nie zapomniałem nigdy. Ameryka była dla mnie kosmiczną krainą, jakby z innej planety. W snach wędrowałem przez rdzawoczerwony Wielki Kanion, nad którym unosiły się dusze pomordowanych Indian, które nuciły mi cicho o najdawniejszych dziejach ludzkości. Abstrakcyjne kolory i kształty Doliny Monumentów ze swoim morzem czerwonych piasków przypominały mi filmowe kadry z westernów, w których słyszałem echa wystrzałów kowbojskich koltów i maniakalne okrzyki opętanych gorączką złota. Po stanie wojennym, studiach i rozwodzie wyemigrowałem do Niemiec. Z Hamburga, gdzie trzykrotnie odmawiano mi wizy, odleciałem wreszcie do świata Statuy Wolności. Esencją mojego życia było przekraczanie kolejnych granic, bunt przeciwko zniewoleniu i ciągłe poszukiwanie. Ulubionymi bohaterami byli Don Quijote, Odyseusz, Spartakus. Wierzyłem, że marzenia są po to, aby je spełniać, ale wiedziałem już też, że nie ma snów bez koszmarów ani cudów bez ryzyka. Hollywoodzka fatamorgana, kraina palm, słomkowych kapeluszy i terkoczących kamer uświadomiła mi, czym jest życie od zera. Odcięty od pępowiny stałem się własnym ojcem i matką. W Mieście Aniołów i Oscarów, gdzie natchniona niewinność przechadzała się pod rękę ze zbrodnią i zdradą, nie ja pierwszy spojrzałem w próżnię samotności. Tutaj olśniło mnie, czym był mickiewiczowski fenomen metamorfozy: z umierającego w celi Gustawa w gotowego na wszystko Konrada.

„Zadzwoń, jak cię zabiją!”, krzyknęła do mnie matka z balkonu rodzinnego domu, kiedy żegnała mnie oddalającego się taksówką przez beskidzki las, by na planie filmowym w sąsiedniej Czechosłowacji zagrać scenę śmierci mojego bohatera. W Kalifornii jej głos odbijał się pustynnym echem i brzmiał jak absurdalna wyrocznia.

Któregoś dnia przyszedł do mnie przyjaciel, „Nagrywają reklamówkę jasnego piwa. Powinieneś pójść spróbować. Tematem jest polskie wesele!”. Oburzyłem się, jak to, ja gwiazda z Europy Wschodniej, miałbym się uświnić w reklamówce? „W żadnym wypadku! A co by ktoś powiedział w Polsce, gdyby mnie w czymś takim zobaczył?”, Kumpel roześmiał się z naiwniaka zza żelaznej kurtyny, „Stary, wiem, że tam u was, w Polsce, jeszcze nie macie reklam, ale tutaj to dobrze płatna praca! Ludzie daliby się zabić, aby coś takiego dostać. Zobacz, Michael Jackson, król światowego show-biznesu, reklamuje pepsi-colę!”. „Michael Jackson?”, wywaliłem na niego gały. „Nie wierzysz?”. Włączył telewizor i zobaczyłem Michaela pląsającego wśród musujących butelek z czerwonym napisem. „Mówię ci, nie pękaj, masz prawdziwą hollywoodzką szansę!”, dodał przed wyjściem i zostawił mi adres agencji castingowej na Bulwarze Zachodzącego Słońca. Poszedłem. Sfotografowali mnie ze wszystkich stron, jak ząb u dentysty. Po dwóch dniach dostałem rolę pana młodego.

W tym samym czasie do Gosi przyszedł mąż, z którym żyła już w separacji, i zaproponował, „może chciałabyś się wyrwać od nas na chwilę. Posiedzę z dzieckiem, a ty skoczysz sobie na casting do reklamówki piwa. Szukają ludzi ze słowiańską urodą. Dobrze płatne”. Położył na stoliku wizytówkę z adresem. Opierała się, nie chciała. Ale coś ją pchało i zaryzykowała. Blondynka z szarozielonymi oczami dostała rolę panny młodej.

Kiedy dwa tygodnie później spotkaliśmy się na planie, w luksusowym hotelu w centrum Los Angeles, wśród weselnych dekoracji, butelek piwa i kamer, zabłysła lampka ciekawości. Gosia po dniu zdjęciowym zaproponowała, abyśmy poszli na kawę. Kiedy zniknęła w garderobie, aby się przebrać, ruszyłem biegiem do wyjścia. Uciekałem jak złodziej ścigany przez policję. Bez tchu dopadłem zaparkowanego samochodu. Z nerwów nie mogłem trafić kluczykiem do stacyjki. Wreszcie ruszyłem jak rajdowiec. Droga jednokierunkowa wyprowadziła mnie wprost przed bramę wejściową hotelu. Akurat w momencie kiedy ją mijałem, zauważyłem wychodzącą Gosię. Odziana w ciemną szatę rozglądała się za mną. Zanurkowałem pod kierownicę i zniknąłem za zakrętem.

Jeszcze przez chwilę pędziłem ulicami miasta, łamiąc przepisy jak skazany na samozatracenie wariat. Wreszcie ocknąłem się na czerwonym świetle. „Zaraz, zaraz. Co ja wyprawiam? Co się ze mą dzieje? Dlaczego uciekam przed tą piękną dziewczyną? Co to za dziwna energia, którą czuję?”. Dopijałem w domu już któryś kieliszek pinot noir, ale na dnie tego trudnego i kapryśnego w uprawie eliksiru bogów też nie mogłem znaleźć odpowiedzi. Postanowiłem tam następnego dnia nie wracać. „Nie będę z siebie robił błazna!”. Jednak podpisałem kontrakt na dwa dni, przylgnąłem skołataną głową do poduszki, ale sen nie przychodził. W środku nocy zacząłem pisać opowiadanie „Zardzewiały rower”, o człowieku, którego cała fizyczność zapadła się, zardzewiała od wewnątrz i teraz płakał nad urną z ukochanym rowerem. Historia kończyła się w szpitalu dla wariatów, gdzie lekarz odwiedził sam siebie jako pacjenta, któremu usiłował wlać nadzieję w serce, „Człowieku, proszę, nic nie mów. Już po wszystkim. Jestem lekarzem, sam się tobą zajmę. To czasy nieobliczalne, wszyscy jesteśmy zarażeni genem schizofrenii. Dzisiaj ty, jutro ja, pojutrze ktoś inny”.

O poranku przyjechałem do hotelu na kolejny dzień zdjęciowy. Bez najmniejszych oznak skruchy wobec tego, co wczoraj wywinąłem Gosi. Ona też, jak gdyby nigdy nic, nie dawała mi odczuć, że między nami coś jest nie tak. Reżyser był zadowolony, bo graliśmy parę młodą jak z nut. W przerwie na obiad zaproponowałem, że jeśli ktoś chce posłuchać, mogę przeczytać napisane dziś w nocy opowiadanie. Zgłosiło się kilku chętnych. Poszliśmy do sali balowej. Zastygłe dekoracje weselne secesyjnych wnętrz były idealnym tłem do mojej interpretacji. W to marcowe popołudnie mimo wyłączonych świateł reflektorów było nieziemsko gorąco. Gosia siedziała obok mnie i już po pierwszych słowach zauważyłem coś dziwnego. Moja panna młoda trzęsła się, jakby dopadła ją febra. Przerwałem czytanie i okryłem ją wiszącą na oparciu krzesła marynarką. Ale ona trzęsła się dalej. Przez cały czas opowiadania. Szczękała zębami, jej usta i ręce zrobiły się sine.

Po zdjęciach zaproponowała mi, abyśmy jeszcze raz spróbowali wypić razem kawę. I chociaż tego wieczoru zaproszony byłem po raz pierwszy na oscarową galę, nie umiałem jej odmówić. Wypiliśmy chyba po sześć kaw. W uniesieniu opowiadaliśmy sobie wszystko oczami. Odnajdywaliśmy we wzajemnych spojrzeniach bezpieczny, znajomy horyzont. Była moim Egiptem, a ja jej Asyrią, czerwoną pustynią, a ja słońcem i lawą wulkaniczną. Jak Amazonka wpadałem do jej oceanu, a ona wyruszała wbrew nurtowi mojej dzikiej rzeki, by dotrzeć do serca dżungli, gdzie ukryłem magiczny skarb Eldorado. Jej ciało pachniało migdałowo i rozdzwoniło się na alarm wszystkimi zmysłami. Kiedy wreszcie nasze palce spotkały się pod stolikiem w gorącym uścisku i śniliśmy już wspólny sen, zmęczona kelnerka wyrwała nas z transu okrzykiem, „zamykamy!”.

Przed pożegnaniem byliśmy tak onieśmieleni, że nie mieliśmy nawet odwagi się pocałować. Wsiedliśmy do samochodów, nie wymieniając się numerami telefonów. Mogło to być nasze ostatnie spotkanie w Mieście Aniołów. Włączyłem stacyjkę swojego sportowego datsuna. W świetle reflektorów zobaczyłem jej wychyloną przez okno kierowcy głowę, opadające na maskę pomarańczowego bmw złote włosy. Włączyłem migacz, a ona „spokojnie” czekała na moją decyzję. Podczas tych kilku sekund cały świat znajdował się na celowniku, mogła się wydarzyć najstraszniejsza zbrodnia z miłości w dwudziestym wieku, po której nikt nigdy nie odnalazłby wystrzelonych łusek. Znów chciałem uciekać, by cierpieć potem ze swoim „zardzewiałym rowerem”. Zamknąłem oczy, prawie przestałem oddychać. „Dostać taki prezent od losu i go zmarnować? Zabić tak czyste uczucie? Może już nigdy nikt nie będzie mnie tak kochał? Kretyn! Idiota! Przecież to jest właśnie fenomen miłości od pierwszego wejrzenia!”, wyrzucałem sobie. Przez zamknięte oczy zobaczyłem, że jest mi przeznaczona. „Gnam do niej i basta!”, wyłączyłem silnik i przez okno wskoczyłem do środka jej auta szczupakiem. Przed rozstaniem poprosiłem, aby mi dała odrobinę czasu, bo muszę to wszystko przemyśleć, by nie dzwoniła do mnie przez tydzień. Zgodziła się.

Następnego dnia zadzwoniła o piątej rano, „Jak to? Ty śpisz? Jak możesz spać, kiedy ja tracę zmysły, chodzę po suficie!”. Umówiliśmy się na kawę w tym samym miejscu co wczoraj. Zaspana kelnerka na nasz widok aż się żachnęła. Patrzyliśmy sobie tak samo głęboko w oczy, „Czego możemy sobie jeszcze życzyć? Taką namiętność czuli pewnie w sercach Romeo i Julia. Dlatego właśnie teraz powinniśmy się rozstać, aby niczego nie potłuc”, zaproponowałem. Wzruszona do łez złapała mnie za rękę. Poczułem, że miażdży mi ją żelaznym uściskiem. Już chciałem krzyknąć, kiedy wyszeptała z głębokim przekonaniem, „za późno, jesteśmy zespawani”. To było najpiękniejsze wyznanie miłości, jakie kiedykolwiek w życiu słyszałem.

Gosia zadzwoniła do matki, „nie wiem, czy to jest na tydzień, rok, całe życie, ale nawet gdyby to miało być tylko na jeden dzień, to i tak muszę pójść. To jest silniejsze ode mnie”. Zatroskana matka, poznając po jej głosie, że żadne perswazje tu nie pomogą, otworzyła usta, z których samo wypadło, „córeczko, uważaj, to przecież jest aktor”.

Niecały tydzień później wprowadziliśmy się do pustego hollywoodzkiego domu, który pamiętał czasy Poli Negri i Rudolfa Valentino. Właściwie to zamieszkaliśmy na rozłożonym na środku pokoju materacu z gąbki. Nasza miłość była pełna i nieśmiertelna, z krwi i wina, tak samo czysta i radosna. Nienasyceni sobą, połączeni na zawsze, zasiedliśmy do kolejnej kolacji przy świecach. Wtedy Gosia wyjawiła mi sekret naszego „zespawania”. Byłem odnalezionym mężczyzną z jej snu. Rozpoznała mnie dopiero drugiego dnia kręcenia reklamy, kiedy czytałem „Zardzewiały rower”. Mój głos ugodził ją w serce jak grom z jasnego nieba. Nastąpiło rozpoznanie dusz. Szok w organizmie był tak wielki, że dostała hipotermii, dlatego tak się trzęsła. To był moment dopełnienia przeznaczenia.

Potem wielokrotnie otrzymywaliśmy zewsząd potwierdzenie słuszności naszego wyboru. Razem myślimy i robimy prawie wszystko. Wychodząc gdzieś, zakładamy bezwiednie ubrania w tych samych kolorach. Odczytujemy swoje myśli, wypowiadamy te same słowa w tym samym momencie, nucimy te same melodie, nawet ziewamy w tej samej chwili i musimy mieć dwie łazienki, bo jednocześnie idziemy za potrzebą. Kiedy jedno pomyśli o drugim, bez względu na odległość, odczytujemy telepatycznie wiadomość i dzwonimy do siebie natychmiast. A kiedy ktoś chce nas sprawdzić i prosi, abyśmy wybrali numery, wybieramy te same. Innym razem na egzotycznej wyspie ktoś ułożył przed nami zebrane na plaży muszle, nadając im wcześniej ukryte znaczenia, odgadliśmy identycznie. „Wasze dusze podróżują już razem od wielu wcieleń. Jesteście karmicznie połączeni”, powiedział nam angielski jasnowidz. To był magiczny zachód słońca i zarazem wschód księżyca, wielkiej złotej kuli, czas, w którym wytwarza się wyjątkowa energia i moc. Medytowaliśmy na jednym ze wzgórz Hollywood. Ciszę i bezruch przerwał tajemniczy nieznajomy. Do mojej otwartej dłoni włożył ogromny szmaragd. Gosi wsunął piękny ametyst, po czym wyszeptał jej do ucha, „byłaś już raz jego siostrą, a raz matką”, a mnie wyznał, „byłeś już jej ojcem, ale najpiękniejszą parę tworzyliście, kiedy widziałem was na początku drugiego tysiąclecia na białych koniach. Ty, rycerz w srebrnej zbroi, w białym płaszczu, ona obok z takimi samymi blond do pasa włosami, w białej, wyszywanej sukni. Opiekowałeś się nią, a ona strzegła, byś stał na czele narodu, któremu przewodziłeś, by twoje ego nie zwiodło cię z misji czynienia dobra na świecie, byś nie chełpił się glorią i głosił prawdę!”. Przedstawił się nam jako kolejne wcielenie czarodzieja Merlina. Gdy razem schodziliśmy ze wzgórza z klejnotami w dłoniach, siwobiały starzec na chwilę się zatrzymał i spojrzał z podziwem na gigantycznych rozmiarów drzewo eukaliptusa. Po chwili na jego gałęzi wylądowała wielka szara sowa i zaczęła pohukiwać. Stanęliśmy jak wryci, gapiąc się na to zjawisko. Merlin uśmiechnął się tylko. „Pochodzicie oboje z Plejad. Jesteście walczącymi z mrokiem wysłannikami światła”, dodał.

Innym razem, kiedy byliśmy na hollywoodzkim przyjęciu hrabiego A.Z., podeszła do mnie nieznajoma kobieta w średnim wieku, Anita. Poprosiła o chwilę prywatnej rozmowy w odosobnionym miejscu. Zaskoczony spojrzałem na Gosię, od razu przyszła mi z pomocą. We troje oddaliliśmy się od rozbawionego tłumu. W pustym pokoju Anita wpadła w szloch, chcieliśmy ją uspokoić, ale wstrzymała nas takimi słowami, „prawda, którą musisz przekazać światu, jest bardzo trudna i napotka silny opór. Dlatego od razu musiałeś się inkarnować, powrócić natychmiast, świat czeka, to jest pewne oraz to, że nie ma nikogo innego. Twoja droga wiedzie pod pionową górę. Będzie ciężko, bardzo ciężko. Ale musisz wytrwać, zdjąć ten ciężar, wtedy uwolni się moc, którą posiadasz, otworzą się pozamykane dotąd przed tobą drzwi. To wielki zaszczyt i łaska, by spotkać twoje wcielenie”. Oddała nam głęboki pokłon.

Zaniemówiliśmy oszołomieni. „To honor i ból, bo wiem, jak się zmagasz. W tym jest nadzieja, bo przecież misja wypełnić się musi. Niedługo będziesz miał podkasane rękawy i, brocząc krwią z własnej woli, ze śpiewem na ustach, wbrew blokadom i pułapkom szarlatańskich mocy, wypełnisz misję. Nigdy nie miej wątpliwości. Nikt i nic nie może cię powstrzymać. Nie uśmiercaj wiary w prawdę, którą nosisz w sercu. Nie daj się osłabić fałszywym wizjom, zniechęcić sceptykom. Jestem tu tylko po to, żeby ci o tym przypomnieć, zaświadczyć o prawdzie, którą sam dobrze znasz. Czasami takie rozpoznanie może być bardzo pomocne w twojej cierniowej drodze. Są przy tobie niezwykle potężne duchy opiekuńcze. Dobrze jest wiedzieć, że nie jesteś sam, że ktoś rozumie, widzi i wspiera”. Teraz i my wylaliśmy łzy. Nasze ciała pokryła gęsia skórka, potwierdzająca prawdziwość tego przesłania.

Kiedy wracaliśmy do domu w Santa Monica autostradą numer czterysta pięć, żona powiedziała, „popatrz, obok w samochodzie kobieta straszliwie płacze. Może ktoś ją porzucił albo umarł jej bliski”. Rzeczywiście, w potoku pędzących aut, jakby zatrzymała się w czasie, wyzwoliła od praw otaczającej ją rzeczywistości. Kobieta z tragicznie wykrzywioną bólem twarzą spojrzała na mnie oczyma z innego wymiaru świadomości. W jej niemej pieśni rozpoznałem mroczny labirynt prowadzący jednocześnie do świata żywych i do świata umarłych. Pomyślałem, „to nie płacz nad człowiekiem, to cierpienie z powodu losu całej planety”.

Nasze podróże z Gosią doprowadziły nas do źródeł, korzeni i szczytów kultur Inków, Majów, Azteków, Olmeków, Zapoteków, aż do rytualnych tańców w rezerwacie Indian Hopi w Arizonie. Tam odbył się najbardziej kosmiczny obrzęd, jakiego doświadczyłem. Trzydniowy taneczny trans duchów Kaczina, te wielobarwne, nadprzyrodzone istoty wznosiły taneczne modły o życiodajny deszcz, bez którego na spalonej na popiół czerwonej pustyni Hopi skazani są na śmierć. Byłem świadkiem cudu! Widziałem najczystsze niebo świata rozdarte błyskawicami. Wielki Duch wysłuchał ich próśb i zesłał zbawienną ulewę. Będą mogli teraz zgodnie z pradawną tradycją uprawiać dalej dziesiątki odmian kukurydzy. Kolejny cud sprawił, że zamiast wracać do świata białych w Wielkim Kanionie, zamieszkaliśmy w rezerwacie, w grocie z petroglifami. Tam poznaliśmy o świcie indiańską kapłankę, która po prześwietleniu nas swoim duchowym laserem postanowiła złamać zasadę odrzucenia „bladych twarzy” i wyjawić nam tajemnicę wszystkich światów Hopi. „Koyaanisqatsi to życie bez balansu, a taki świat nie może istnieć. Nasze proroctwa przekazujemy sobie z pokolenia na pokolenie drogą ustną. Robimy wszystko, aby utrzymać energetyczną równowagę we wszechświecie. Zmęczony bizon stoi już na ostatniej nodze, żyjemy w czwartym świecie, który niebawem musi runąć”. Poprosiliśmy ją o nadanie nam indiańskich imion. Po wspólnej medytacji i namaszczeniach Gosia zgodnie z charakterem otrzymała Bacavi, czyli trzcina wodna, przez którą odwieczna opiekunka Indian, Mama Pająk, przeprowadziła swój naród z dna Wielkiego Kanionu do czwartego i ostatniego świata. Ja otrzymałem Owatsmo, co oznacza górę ze skały albo duchowe centrum, które każdy człowiek może w sobie odnaleźć. Potem odbyła się ceremonia naszych zaślubin w czerwonej jaskini, gdzie zanurzeni po kolana w źródlanej wodzie patrzyliśmy w łuk tęczy i na starannie wyryte w skale geometryczne petroglify. „Czuwajcie nad ogniem, który zapłonął w waszych sercach, łączcie piękno z prawdą, pilnujcie życia w balansie, pokoju, szacunku dla przyrody i zwierząt, a będzie wam dane odejść nie w bólach chorób białego człowieka, ale z godnością i w spokoju dojrzałego wieku”, wypowiedziała te słowa w swoim pradawnym języku, udzielając nam ślubu zgodnie z magicznym obrządkiem Hopi.

Kiedy rok później w Meksyku poznaliśmy szamana Majów, Jose Luisa, siedział z zamkniętymi oczami na szczycie wykutych w skale schodów i medytował. Opiekun latarni morskiej w Tulum, jedynego miasta odwiecznej cywilizacji Majów, które położone było na klifie Morza Karaibskiego. Jose promieniował wewnętrznym spokojem, który jakby udzielił się zachodzącemu słońcu. Jego nastoletni syn Ismael tryskał młodzieńczą energią. Łamaną angielszczyzną zaproponował, że zaprowadzi nas „na widok z góry”. Ze szczytu latarni ujrzeliśmy, jak niebo podzieliło się na wstęgi różu, błękitu i bieli. Syciliśmy wzrok kolorem seledynowej wody i najdłuższej rafy koralowej świata, ciągnącej się od Hondurasu aż do wyspy Cozumel. Za naszymi plecami rozciągała się jak okiem sięgnąć nieprzebyta dżungla, płaski, soczysty, zielony plaster. Jose Luis powitał nas na dole z otwartymi szeroko ramionami i z sercem na dłoni, „me casa es su casa!” („mój dom jest waszym domem”), wykrzyknął szczęśliwy, potem nazwał nas swoimi dziećmi. Pytał, dlaczego tak długo kazaliśmy mu na siebie czekać, i zaprosił nas na nocleg do latarni, która była wybudowana w specjalnym miejscu, punkcie obserwacyjnym Majów, gdzie oddziaływanie konstelacji gwiezdnej było wyjątkowo korzystne. Od tej chwili byliśmy rodziną, zamieszkaliśmy w „podniebnym gnieździe”, które miało cztery metry kwadratowe, czerwoną podłogę z desek, jasnowrzosowe ściany oraz biały sufit ze zwisającymi jadeitowymi rybkami, które dzwoniły na wietrze. Czerwona drabina prowadziła na dach wieży otoczonej wymalowanym na czerwono murkiem, bo ten kolor oznaczał moc i energię, turkus morza i nieba był spokojem, zieleń dżungli służyła odnowie i regeneracji. Każdego dnia wśród majańskich ruin i wygrzewających się na słońcu iguan Jose objaśniał nam mitologiczne freski, przeprowadzał z nami medytacje, usuwał z naszych ciał toksyny i złe moce. Nocami wtajemniczał nas w sekrety nieba, ruchy planet, konstelacji, znał ich zależność względem Ziemi. Wskazywał na firmamencie miejsca, skąd pochodzimy, tłumaczył utworzony przez trzy jasne gwiazdy Pas Oriona, „Te giganty są gorętsze i masywniejsze od Słońca!”. Opowiadał też o duchach dżungli, zakodowanych hieroglifach przodków i ich mistycznych przepowiedniach. Któregoś ranka, kiedy jak zwykle witaliśmy razem wschodzące znad rafy koralowej słońce, spojrzał na nas inaczej i innym głosem przemówił, „jutro wyruszam na pielgrzymkę do Chichén Itzá, na spotkanie starszyzny plemion obu Ameryk. W dniu zrównania dnia z nocą lider kondor i lider orzeł będą radzić wewnątrz piramidy El Castillo nad pokojem i uzdrowieniem planety”. Nagle złapał Gosię za rękę i kciukiem przycisnął mocno środek jej dłoni, drugą ręką dotknął jej ramienia i karku, „Twój czakram brzucha jest zamknięty. Boli cię głowa, masz rozwolnienie?”. „Nie, ale będę miała niedługo menstruację”, odpowiedziała. „Aaa, wszystko jasne”, wykrzyknął i jak młodzieniec zbiegł krętymi schodami w dół wieży. Tej ostatniej nocy przyniósł nam do wypicia specjalną herbatę z kwiatów zebranych w dżungli. Wypiliśmy, a on otworzył klapę na dach, „Dziś przed snem macie marzyć, patrząc w gwiazdy”. Włożył zeschnięte ziele pod moją poduszkę. „Przed wami cudowny poród nowego życia”, mrugnął znacząco i pogwizdując wesoło, odszedł. Z kamiennego snu wyrwał nas tropikalny deszcz żab. Zaskoczeni zapaliliśmy latarki. Przed nami pojawił się niespotykany fenomen. Kilkadziesiąt małych zielonych żabek odbijających się od ścian.

Zassane przez trąbę powietrzną przemieszczały się w chmurach do chwili, kiedy żywioł się uspokoił. Wtedy spadły na nas z nieba. Zarechotaliśmy z Gosią, „jakie szczęście, że to nie krowy!”. Z Jose pożegnaliśmy się przed świtem. Wręczył nam zaszyte małe czerwone woreczki z talizmanami „zstępującego Boga”. Uśmiechnął się z jakimś niezwykłym zrozumieniem. „Nigdy się z nimi nie rozstawajcie, będą was chronić przy porodzie”, złożył nam gratulacje, jakby już zobaczył to, czego my nie mogliśmy jeszcze widzieć. Potem, patrząc w górę, nakreślił znany nam znak na nieboskłonie, „To Krzyż Południa, niewidoczny z Europy i najmniejszy z gwiazdozbiorów, ale musicie go w sobie zawsze nosić i być czujni, bo walka o duszę waszego dziecka już się rozpoczęła”. Podczas tego ostatniego rytuału wymienialiśmy długie wybaczające spojrzenia. „Podróżujecie jak planety. Pamiętajcie, aby co najmniej raz dziennie spojrzeć w niebo”, zakończył, kreśląc nad nami w powietrzu swoje tajemne znaki, nasze energetyczne zabezpieczenie. W niecały rok później Gosia szykowała się do porodu. Podjęliśmy decyzję, że dziecko przyjdzie na świat w naszym domu w Santa Monica.

Obudził mnie śpiew ptaków, a może to były skrzydła anioła, który musnął mi rzęsy. Przede mną lewitowała bogini płodności. W jej brzemiennym brzuchu poruszenie, jakby schwytany w dżungli zielony ptak wykonywał wszystkie czynności, by zaraz odfrunąć z ciasnej przestrzeni łona matki. Jej ciepły uśmiech, zapach, aura nad głową, tańczące na suficie cienie, indyjska statuetka z kości słoniowej starożytnego symbolu OM, oznaczającego pierwszą głoskę wszechświata i oddech stwórcy, spoczywająca na rozsypanych na poduszce czerwonych płatkach róży i dłonie złożone na zegarze napiętej skóry wskazywały dokładnie godzinę piątą trzydzieści rano. Wszystko to, jakby dalej trwał sen, płynęło w powietrzu. Nasze łoże unosiło się w sypialni i panowała taka cisza, że w mojej wyobraźni słyszałem już galop serca naszej kruszyny, którą tylokrotnie sobie wyobrażaliśmy. Gosia, jak zjawa w powolnych pieszczotach, usiadła na falach pościeli i wyszeptała długo wyczekiwane słowa, „zaczęło się”.

Moja żona, matka naszego dziecka, która zgodnie z przewidywaniami dziś, w piątek jedenastego kwietnia, ma urodzić naszego anioła, zwiastowała, „korek odszedł. Nie myślałam, że to tak wygląda. Małe różowe ciałko”. Wpatrzony w nią jak w święty obraz, szczęśliwy nadchodzącą chwilą, wchłaniałem każdy moment, przyswajałem na zawsze nadchodzące ojcostwo. „Wyobraziłam sobie, że jestem kwiatem lotosu. Medytowałam i otworzyłam wszystkie czakramy. Droga życia wolna”, pocałowaliśmy się spojrzeniem, przywarliśmy do siebie niewidzialnym splotem.

Szósta rano. Spod drzwi podniosłem jeszcze ciepłą gazetę, „Los Angeles Times”. Na pierwszej stronie w dziale kulturalnym wielkie zdjęcie z tytułem: „Allen Ginsberg - król bitników 1926-1997”. Wow! Zamknąłem się w łazience i usiadłem na sedesie. Dwa lata wcześniej spotkaliśmy się z Allenem na rozkrzyczanej ulicy Nowego Jorku. Powiedział, „teraz nie mogę, mam odczyt, ale zadzwoń w sobotę, dam ci cały dzień”, wręczył mi wizytówkę, którą wciąż powinienem jeszcze gdzieś tu mieć. Zacząłem przeszukiwać szufladę i setki prostokątnych papierków. Chciałem zadzwonić chociażby po jego śmierci. Bez sukcesu wróciłem na sedes, by przeczytać w gazecie o „nowym Buddzie” amerykańskiej poezji. Jego słowa recytowałem w młodości z zachwytem:

„Ameryko, oddałem ci wszystko i teraz jestem niczym.

Ameryko, kiedy zakończysz wojnę z ludzkością?

Ameryko, kiedy będziesz anielska?

Ameryko, dlaczego twoje biblioteki są pełne łez?”

Już wtedy mnie oszołomił i wstrząsnął moimi złudzeniami o Ameryce. Dziś jego nekrolog, jak chory z miłości skowyt. Wreszcie przypomniałem sobie, gdzie schowałem tę wizytówkę, i wykręciłem numer Allena. Dlaczego właśnie dziś, kiedy moja żona szykuje się do porodu naszego pierwszego dziecka, kiedy nasza rozmowa jest już niemożliwa, czułem tak wielką potrzebę nawiązania z nim kontaktu. Nikt nie odbierał. Po kilku sygnałach włączyła się automatyczna sekretarka, na której, nie mogłem uwierzyć... był żywy Allen! Pełnym głosem recytował mi w zawrotnym tempie swoje nowe strofy. Może właśnie je komponował, były ucieleśnieniem fantazji, transu, improwizacji. Po chwili jego głos się urwał, zapadła martwa cisza. Zacząłem swoje nagranie, „Allen, tu Marek, wybacz, że zajęło mi dwa lata, aby do ciebie oddzwonić. Wiem, czytałem, jestem w szoku, że nie ma cię już wśród nas, ale zapragnąłem cię jakoś unieśmiertelnić. Ty odchodzisz, a moje dziecko właśnie na świat przychodzi. Jeśli będzie chłopczyk, nazwiemy go twoim imieniem”. Nagle ktoś podniósł słuchawkę, męski głos chrząknął i przemówił niewyraźnie, „Halo?”. Oniemiałem, „nie odbieram niczyich kondolencji, chociaż dzwonią setki z całego świata. Ale kiedy powiedziałeś, że żona właśnie rodzi waszego anioła, nie mogłem oprzeć się i nie odebrać”. Peter Orlovsky, rosyjski emigrant i partner Allena od trzydziestu lat, na chwilę się rozkleił, „Allen jest nieśmiertelny. Zostawił nam tyle maszynopisów, że przez następne dziesięć lat będziemy harować i wydawać nowe tomy z jego poezją. Dziś w kościele na East Side na Manhattanie będą uroczystości żałobne, party jego najbliższych przyjaciół. Wpadnij, serdecznie cię zapraszam”. Ucieszyłem się tą nowiną, „Sorry, Peter, ale dziś żona rodzi w domu, ty jesteś w Nowym Jorku, ja w LA”. Zachichotał, „rzeczywiście, sorry”. Nagle wyrecytował fragment wiersza, „Słońce nie trwa wiecznie, dlatego mamy bluesa”, przerwał. „Zadzwoń koniecznie, jak będziesz na Wschodnim Wybrzeżu”, znów odpłynął, „doliny oddychają. Niebo i Ziemia kręcą się razem. Stokrotki wypychają z siebie milimetry żółtego tlenu”. Ponowił zaproszenie, „dzwoń na pewno, wpadaj. Robię dobre zdjęcia. Wasze zdjęcia, gołąbki”.

Opowiedziałem Gosi moją przygodę z kochankiem Allena, po czym dokładnie o godzinie dziewiątej, w strumieniach wiosennego słońca zasiedliśmy do śniadania. Przeżuwaliśmy ubrani odświętnie, oczekując na cud przyjścia dzieciny. Każdy skurcz zapisywaliśmy ołówkiem w notesie. Wznosiliśmy sokiem toasty, „za ciebie, za ciebie, za nas, za szczęśliwe przyjście owocu naszej miłości”.

Samo południe. Gosia dzwoni do akuszerki, „to frustrujące. Skurcze ustały, są nieregularne. Co robić?”.

Godzina osiemnasta. Zachód słońca nad Oceanem Spokojnym. Nasz ostatni długi spacer przed porodem. Bóle co dziesięć minut. Ostatnie zdjęcie żony z koroną słońca na głowie. „Może zaprosić cię na ostatnią kolację we dwoje do naszej ulubionej meksykańskiej restauracji?”, proponuję nagle. „Ty zdecyduj”, stwierdza Gosia. „Nie, ty decyduj, nie wiem, jak się czujesz”, oponuję.