ABC duchowości. Część I

Wydawnictwo Monumen

Warszawa 2016

Opracowanie redakcyjne
Monumen Sp. z o.o.

Projekt okładki
Ewelina Zarosa

Zdjęcia
Myst, rolffimages, Kagenmi – Fotolia

Korekta
Justyna Sałata

Skład wersji elektronicznych
Bartek Maciejewski
INPINGO SA

Copyright© 2016 by Wydawnictwo Monumen
All rights reserved

ISBN ePub 978-83-64789-44-1
ISBN Mobi 978-83-64789-45-8

Wydawnictwo Monumen
Os. Przemysława 16A/6
61-064 Poznań
www.miesiecznikegzorcysta.pl

Zamówienia
Księgarnia ludzi wolnych
tel. 22 266 80 20
sklep@miesiecznikegzorcysta.pl
www.monumen.pl

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

1. Duchowość

Geneza pojęcia

Duchowość w sensie antropologicznym

Duchowość religijna

Duchowość chrześcijańska

Duchowość i cielesność

2. Chwała Boża

Bóg nie potrzebuje poklasku

Chwała Boża to przejaw miłości

3. Chrystoformizacja – by być jak Jezus

Pierwotny zamysł Boga

Maryja – „forma Dei”

Konsekwencja Chrztu świętego

Kto spożywa moje Ciało i Krew moją pije...

4. Dziecięctwo duchowe

Bezbronność dziecka

Dziecięctwo to nie dziecinność

Dziecięctwo – Ojcostwo

Dziecięca ufność

5. Łaska uświęcająca – Boska „energia”?

Łaska uświęcająca jako dar

Łaski aktualne

Miłość Boża jako łaska

Uzdrawiający charakter łaski uświęcającej

6. Miłosierdzie Boże

Boża miłość fundamentem Miłosierdzia

Miłosierdzie to nie gwarancja bezkarności

Miłosierdzie jedynym ratunkiem

7. Ufność

Klucz do Bożego miłosierdzia

Nadzieja ożywiana miłością

Odpowiedź na Bożą miłość

8. Życiodajna nadzieja

Nadzieja jest związana z przyszłością

W nadziei już jesteśmy zbawieni

Nadzieja nie przenosi w świat iluzji

9. Duchowość chrztu świętego

Tożsamość na wieki

Nieusuwalność „pieczęci Pana”

Świadomość własnej tożsamości

10. Uwarunkowania życia duchowego

Uwarunkowania psychofizyczne

Uwarunkowania społeczne i kulturowe

11. Sakramenty nie są magią

Siedem sakramentów i największy Sakrament

Po co są sakramenty?

Czy sam siebie uświęcam i zbawiam?

Od wspomnienia do urzeczywistnienia

12. Sakramentalia

Sakramentalia a sakramenty

Sakramentalia umożliwiają uświęcenie

Egzorcyzm nie jest ponad sakramentami

13. Błogosławieństwo

Błogosławieństwo Boże od początku

Istota błogosławieństwa

Błogosławieństwo jako wysławianie Boga

14. Potęga modlitwy

Co to jest modlitwa?

Przeszkody w modlitwie

Rodzaje modlitwy

15. Adoracja

Fascynacja i groza

Adoracja Boga w niebie

Adoracja mędrców

16. Ekstaza

Typy ekstazy

Istota ekstazy mistycznej

17. Asceza chrześcijańska

Sama asceza nie wystarczy

Asceza to długotrwały wysiłek

Asceza to doskonalenie się w miłości

18. Ciało ludzkie

Godność ciała ludzkiego

Dawne herezje

Człowiek: uduchowione ciało – ucieleśniony duch

Potwierdzenie przez Wcielenie i zmartwychwstanie

19. Czystość i oczyszczenie

Czystość równa się świętość

Oczyszczenie czynne i oczyszczenie bierne

Oczyszczenie duchowe nie powoduje chorób psychicznych

20. Odpoczynek i sen

Odpoczynek – harmonia ciała i ducha

Bóg – źródło odpoczynku

Sen – czas nawiedzenia Bożego

21. Post

Post Jezusa i apostołów

Skuteczny środek przemiany duchowej

Post ilościowy i jakościowy

Post eucharystyczny

22. Pokusa – propozycja pozornego dobra

Cel pokusy

Przez wyobraźnię, uczucia i emocje

Modlitwa przeciw pokusie

23. Kryzys duchowy

Przyczyny i objawy

Kryzys jako „noc ciemna”

Drogi wyjścia

Pomoc łaski Bożej

24. Walka duchowa

Walka duchowa to obowiązek

Fronty walki

Strategia walki

Metody walki

25. Duchowość bezdroży

Sens pojęcia „duchowość bezdroży”

Duchowość naturalna czy nadprzyrodzona?

26. Wolność w Chrystusie

Wolność nie jest samowolą

Prawda i dobro celem wolności

Utrata wolności

Skarb w glinianym naczyniu

27. Chrześcijańska radość jako przejaw zdrowej duchowości

Zmartwychwstanie Chrystusa źródłem radości

Radość Ewangelii

Raduj się – to twój obowiązek!

W raju radość była pierwsza niż grzech

28. Krzyż – zwycięstwo stało się faktem

Na czole i w sercu

Obecność krzyża w życiu chrześcijanina

Krzyż to nie amulet

Znak zwycięstwa

29. Ekspiacja – cierpienie miłości

Perspektywa Bożego Miłosierdzia

Sens wspólnotowy

30. Pokora wielkością człowieka, słabością Szatana

Prawda o sobie samym

Fałszywa skromność

Szatańska pycha

31. Pycha

Człowiek pokorny

Pyszałek

Szatan – uosobienie pychy

Kryterium posłuszeństwa

32. Rodzina „szkołą bogatszego człowieczeństwa”

Komunia osób

Wewnętrzny rozwój członków rodziny

Religijny kontekst duchowego rozwoju

33. Rzeczy ostateczne

Śmierć, czyli przejście do wieczności

Sąd szczegółowy – nieodwołalny werdykt

Oczyszczenie

Niebo – doskonałe zjednoczenie z Bogiem

Tragiczna alternatywa piekła

1. DUCHOWOŚĆ

Duża popularność pojęcia „duchowość”, jaką obserwuje się w ostatnich dziesięcioleciach, sprawia wrażenie, że jest ono zupełnie nowe, wymyślone głównie na użytek psychologii, popularyzacji kultury dalekowschodniej czy ezoteryzmu.

Geneza pojęcia

Tymczasem jest to jeden z najstarszych terminów, jaki pojawił się w języku teologii chrześcijańskiej. W łacińskim brzmieniu spiritualitas został po raz pierwszy użyty w listach Pelagiusza († 435), pisanych w 20. latach V wieku. Niemal od początku, pod wpływem heretyckich nurtów manichejskich, odnoszących się z dużą rezerwą do cielesnego wymiaru człowieka, słowu spiritualitas przeciwstawiano carnalitas (cielesność), a nawet animalitas (zwierzęcość). Duchowość więc oznaczała głównie to, co niecielesne w człowieku, czyli związane z niematerialną duszą. W takim rozumieniu pojęcie to przetrwało do naszych czasów, choć podlegało różnym modyfikacjom, a pod koniec XVII wieku na jakiś czas wyszło z użycia, jednak powróciło na początku XX stulecia.

Obecnie najczęściej używane jest w dziedzinie teologii, jak również w naukach o człowieku, zwłaszcza w psychologii, a także filozofii. Obserwuje się nawet niepokojącą tendencję utożsamiania duchowości z psychologią. Przykładem tego może być fakt, że w Ameryce często pod szyldem centrów duchowości kryją się ośrodki psychoterapeutyczne. Także w Polsce czasem stosuje się różne metody psychologiczne do opisywania i rozwiązywania kwestii, które odnoszą się do ścisłej relacji człowieka z Bogiem. Takie mieszanie porządków jest nie tylko nieuprawnione, ale nawet szkodliwe.

Dla uniknięcia tego rodzaju nieporozumień słusznym wydaje się odróżnienie sensu antropologicznego pojęcia „duchowość” od jego znaczenia ściśle teologicznego.

Duchowość w sensie antropologicznym

Jeśli chodzi o sens antropologiczny, to cenną inspiracją są słowa kard. Karola Wojtyły z jego książki pt. „Osoba i czyn” (Kraków 1969) odnośnie do tego, że w człowieku istnieje charakterystyczna dla ludzkiej natury zdolność do autotranscendencji, czyli wykraczania w swoim myśleniu, pragnieniach i odczuwaniu poza wąski zakres potrzeb związanych z cielesnością. W tym sensie przejawem duchowości człowieka jest, dla przykładu, jego zdolność do posługiwania się językiem, praca i nauka, różnorodne wytwory sztuki itp., a więc szeroko rozumiana cywilizacja i kultura. Oznacza to, że spośród istot ziemskich tylko człowiek odznacza się duchowością, a więc tworzy i rozwija sferę duchową.

Duchowość religijna

Dzięki tej wrodzonej zdolności przekraczania siebie otwiera się on na rzeczywistość nadprzyrodzoną. Gdy w tym, co jest poza nim, upatruje sensu życia i zarazem szansy na zachowanie swego bytu mimo przemijalności, wówczas można mówić o duchowości religijnej, szczególnie w sytuacji, gdy głównym celem działalności człowieka jest jego zbawienie. W zależności od tego, w jakim systemie treści doktrynalnych i etyczno-moralnych realizuje się to dążenie do własnego zbawienia, będziemy mieli różne rodzaje duchowości religijnych, jak chociażby duchowość hinduistyczną, buddyjską, judaistyczną, muzułmańską czy chrześcijańską.

Duchowość chrześcijańska

W duchowości chrześcijańskiej ostatecznym odniesieniem człowieka w jego dążeniu do zbawienia jest Bóg w Trójcy Osób, o którym poucza Pismo Święte, a którego w pełni objawił Jezus Chrystus, stale obecny w Kościele mocą Ducha Świętego. W związku z tym należy podkreślić, że duchowość chrześcijańska tym różni się od innych duchowości religijnych, że jest trynitarna, chrystocentryczno-pneumatologiczna i eklezjalna. Zarówno z punktu widzenia podstaw dogmatyczno-doktrynalnych, jak i samego doświadczenia duchowego, czyli sposobu przeżywania swojego odniesienia do Boga, duchowości chrześcijańskiej nie można w żaden sposób utożsamiać z duchowościami innych religii czy systemów filozoficzno-etycznych. Chrześcijanin bowiem, czerpiąc z bogactwa swej duchowej natury, wchodzi w najściślejszą, opartą na miłości więź osobową z Bogiem przez Jezusa Chrystusa. Dokonuje się to jednak nie dzięki medytacyjno-ascetycznym wysiłkom samego człowieka, jak to bywa np. w duchowościach dalekowschodnich, lecz jest owocem dzieła odkupienia, którego dokonał Jezus Chrystus. U podstaw duchowości chrześcijańskiej jest zatem działanie łaski Bożej, jakiej człowiek staje się uczestnikiem przez sakrament Chrztu św. i swoje zaangażowanie w Kościele świętym.

Duchowość i cielesność

Warto podkreślić, że tak rozumiana duchowość nie tylko nie jest przeciwstawna cielesności, ale ściśle się z nią łączy. Zamiast tradycyjnie mówić, że człowiek to dusza i ciało, lepiej za św. Janem Pawłem II powiedzieć, że człowiek to „duch ucieleśniony, czyli dusza, która się wyraża poprzez ciało, i ciało formowane przez nieśmiertelnego ducha, powołany do miłości w tej właśnie swojej zjednoczonej całości. Miłość obejmuje również ciało ludzkie, a ciało uczestniczy w miłości duchowej” („Familiaris consortio”, 11).