KS. ALEKSANDER POSACKI SJ

APOSTOŁ KAZACHSTANU I ŚWIADEK EWANGELII
BŁOGOSŁAWIONY
KS. WŁADYSŁAW BUKOWIŃSKI

HEROICZNY DUSZPASTERZ

Wydawnictwo Monumen

Warszawa 2017

Opracowanie redakcyjne
Monumen Sp. z o.o.

Projekt okładki:
Anna Nowicka

Rysunki
Anna Słota

Skład wersji elektronicznej
Bartek Maciejewski

Korekta
Małgorzata Fordońska, Katarzyna Pelczarska-Mikorska

Copyright© 2017 by Wydawnictwo Monumen
All rights reserved

Książka wydana dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

ISBN ePub 978-83-65624-21-5
ISBN Mobi 978-83-65624-22-2

Wydawnictwo Monumen
os. Przemysława 16A/6
61-064 Poznań
www.miesiecznikegzorcysta.pl

Zamówienia
Księgarnia ludzi wolnych
tel. 22 266 80 20
sklep@miesiecznikegzorcysta.pl
www.monumen.pl

Dedykuję tę książkę moim Kochanym Rodzicom, Włodzimierzowi i Olimpii, którzy odeszli już do Pana. Spędzili oni siedem lat w łagrach sowieckich na Syberii. Tam poznali się dzięki działaniu Opatrzności, która wykorzystuje także zło dla służenia dobru, tak jak dał świadectwo o tym Błogosławiony Władysław Bukowiński.

SPIS TREŚCI

Skróty najczęściej cytowanych źródeł

Wstęp

1. Święty jest prawdziwym człowiekiem

2. Świadomość własnej niezdolności i modlitwa jako błaganie

3. Przywiązanie do Chrystusa czyni nas radosnymi

4. Święty częścią ludu Bożego

Wprowadzenie

„Spróbujmy się trochę pouczyć...”

Władysław Bukowiński i jego poprzednicy

CZĘŚĆ I
ŹRÓDŁA, BIOGRAFIE, OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA BŁOGOSŁAWIONEGO

Główne źródła informacji o ks. W. Bukowińskim. Pisma Błogosławionego, świadectwa, opracowania naukowe

Krótka historia życia ks. W. Bukowińskiego

Autobiografia

Biografia – synteza

Biografia duchowa – ogólna charakterystyka

Cnoty teologalne

Cnoty kardynalne, czyli harmonia osobowości

Błogosławieństwa ewangeliczne i owoce Ducha Świętego

Rady ewangeliczne

Wierność Nauce Kościoła i Ewangelii

Duchowość ks. Bukowińskiego w zarysie

Wartości uniwersalne

Opinia człowieka uczonego, mądrego i świętego

Duchowość Bukowińskiego w kontekście warunków systemu sowieckiego

System sowiecki – charakterystyka ogólna

Stalinizm i jego psychologia

Homo sovieticus

Więzienia i obozy – antropologia obozu

Rekonstrukcja życia obozowego

Wyrok na Bukowińskiego – przykład bezprawia

Człowiek Ośmiu Błogosławieństw

Patrzył zawsze optymistycznie

Afirmacja Dobra w Bogu i człowieku

Jakby nie widział zła

Ewangeliczny sposób zwycięstwa nad złem

 Homo novus  – człowiek zwyczajny i niezwyczajny

CZĘŚĆ II
DUCHOWA BIOGRAFIA KS. WŁADYSŁAWA BUKOWIŃSKIEGO

Kapłan

Powołanie do pomocy w Zbawieniu Wszystkich Ludzi

Kapłaństwo było dla niego najważniejsze

Kapłan według Bożego Serca

Stojący pod Krzyżem

Tajemnica cierpienia

Eucharystia i Ofiara

Heroiczne decyzje, trudne wybory

Homo novus – mistyka, duchowość, modlitwa w życiu Bukowińskiego

Doświadczenie mistyczne

Duchowość kapłańska Błogosławionego

Chrystocentryzm duchowości kapłańskiej Bukowińskiego

Modlitwa w każdych okolicznościach

Moc w słabości się doskonali

Praca nad sobą i kierownictwo duchowe

Wolność wewnętrzna i otwartość duchowa

Pokora i skromność

Pomiędzy świętością a mądrością

Cierpliwość i wytrwałość

Nieustanna radość i pogoda ducha jako doświadczenie paschalne

Miłośnik życia i piękna natury (św. Franciszek)

Duszpasterz

Oddany Kościołowi Chrystusowemu

Dobry Pasterz w służbie ludziom w Kościele

Katecheza i Ewangelizacja

Katecheta i Wychowawca (dzieci i młodzież)

Pouczające świadectwa dzieci

Jezus ukazuje postawę dziecka jako drogę do Zbawienia

Pomoc katechetek i misjonarek

Program katechezy

Duszpasterz małżeństw i rodzin (Kościół domowy)

Małżeństwa i ich znaczenie

Listy jako forma komunikacji i duszpasterstwa

Duszpasterstwo w więzieniach i łagrach

Apostoł miłosierdzia

Spowiednik

Duszpasterstwo indywidualne

Znaczenie sakramentu spowiedzi

Powaga i tajemnica grzechu

Konieczność przebaczenia

Troska o życie wieczne

Miłosierny Samarytanin

Pomoc Potrzebującym

Źródła ewangeliczne

Spełniał uczynki miłosierdzia względem duszy i ciała

Solidarność ze słabymi, ubogimi i maluczkimi

Solidarność z opuszczonymi i wykluczonymi

Misjonarz

Śladami św. Pawła

Podróże misyjne

Głoszenie Słowa Bożego – kazania, homilie, rekolekcje

Prorok i męczennik

Człowiek dialogu

Misja i dialog międzywyznaniowy są powiązane

Dialog ekumeniczny i międzyreligijny z islamem

Stosunek do ateizmu i ateistów

Człowiek

Człowiek dobry, szlachetny i życzliwy

Człowiek sumienia

Człowiek świadomy swojej godności

Człowiek prześladowany (przesłuchania i procesy)

Człowiek wypróbowany (więzienia i obozy)

Przyjmujący dojrzale starość i śmierć

Człowiek wrażliwy i współczujący

Przyjaciel kapłanów i wszystkich

Patriota i kochający swoich bliskich

Człowiek o szerokich horyzontach

Wartości uniwersalne

Zdrowie psychiczne

Filozofia i humanizm ateistyczny

Nagrody pośmiertne ks. Bukowińskiego

Świętość Bukowińskiego i uniwersalne klucze filozoficzne – personalizm, myśl egzystencjalna, fenomenologia

CZĘŚĆ III
OBCOWANIE ZE ŚWIĘTYMI

Teologia świętości

Opinia świętości i kult

Proces beatyfikacyjny

Szacunek dla świętości Eucharystii i sacrum

Znaczenie Komunii Świętej jako największej świętości

Maryja i Różaniec jako testament

Współpraca z innymi kapłanami

Święci patroni Karagandy

Przyjaźń z bł. Aleksijem Zarickim

Św. Jan Paweł II i bł. Władysław Bukowiński

Cuda za wstawiennictwem bł. Władysława Bukowińskiego

Beatyfikacja ks. Władysława Bukowińskiego (sprawozdanie)

Zakończenie

BIBLIOGRAFIA

I. Dokumenty Kościoła

II. Pisma bł. ks. Władysława Bukowińskiego

III. Prace na temat bł. ks. Władysława Bukowińskiego

IV. Bibliografia pomocnicza

WSTĘP

Drogi Czytelniku!

Niniejsza książka o. Aleksandra Posackiego SJ, oprócz tego, iż jest kopalnią udokumentowanych informacji historycznych o życiu ks. Władysława Bukowińskiego, jest także (i tutaj tkwi jej nowość i oryginalność) wezwaniem do przeżywania doświadczenia chrześcijańskiego jako doświadczenia pełni człowieczeństwa, tzn. jako świętości, którą może ono zrodzić w życiu każdego człowieka, który otrzymał łaskę doświadczenia żywej obecności Chrystusa.

Jest takie znaczenie słowa „świętość”, które podkreśla jej wyjątkowość, jak aureola namalowana nad głowami Świętych. Jednakże świętość nie jest „zawodem” dla niewielkiej grupy ludzi czy muzealnym zabytkiem. Świętość w każdym czasie jest tkaniną, z której utkane jest chrześcijańskie życie. Święty nie jest nadczłowiekiem, ale człowiekiem prawdziwym. Świętość jest odbiciem człowieczeństwa jedynego człowieka, który takim był naprawdę – Jezusa Chrystusa.

Jaki jest sekret świętości księdza Władysława? Ten kapłan pozwolił Bogu przemienić swoje życie, pozwolił Mu uczynić siebie prawdziwym człowiekiem. Świętość nie jest przede wszystkim owocem wysiłków człowieka, ale odpowiedzią na Miłość Boga.

Szczególnie w dwóch decydujących momentach swojego życia (tzn. 23 czerwca 1941, gdy udało mu się uniknąć śmierci w trakcie masowego rozstrzelania z rąk sowietów w więzieniu w Łucku i w czerwcu 1955, gdy odmówił powrotu do Polski, kiedy taka możliwość została mu zaoferowana, i zdecydował się przyjąć obywatelstwo sowieckie, aby zostać aż do śmierci przy swoich wiernych) ksiądz Władysław pozwolił prowadzić się Panu i ofiarował Mu swoje życie. Bóg wzywa zarówno mnie, jak i Ciebie do świętości i mówi nam, że z Nim jest ona możliwa.

Z radością i wdzięcznością przyjąłem zaproszenie, aby zaprezentować owocny wysiłek o. Aleksandra Posackiego SJ, czyli jego książkę Apostoł Kazachstanu i świadek Ewangelii: Błogosławiony ks. Władysław Bukowiński (kapłan katolicki 1904-1974) wydaną z okazji beatyfikacji księdza Bukowińskiego, ogłoszonego Błogosławionym 11 września 2016 przez kardynała Angelo Amato, delegata Ojca Świętego Franciszka w katedrze w Karagandzie1.

Dzieło to pokazuje, że świętość nie polega na tym, że człowiek heroicznie daje wszystko, lecz również na tym, że człowiek pozwala Bogu wziąć wszystko ze swojego życia i w tym samym czasie je wypełnić.

Może uważamy się za ludzi uczciwych, ale jesteśmy biedakami, potrzebującymi zrozumieć nie kim jest wielki człowiek, lecz kim jest człowiek. Oto człowiek! Święty. Człowiek nieobojętny na sprawy świata, człowiek pełen pasji wobec rzeczywistości i dla życia, jak nikt inny.

Beatyfikacja ks. Bukowińskiego i ta bogata oraz głęboka (a zarazem pełna prostoty) książka o. Aleksandra Posackiego przypominają wezwanie rzucone nam wiele lat temu przez Matkę Teresę z Kalkuty: „Każdy z Was jest wezwany do świętości”.

I są to moje życzenia dla każdego, kto zechce się podjąć lektury tej cennej książki. W tym Wstępie chciałbym podkreślić główne cechy osoby Świętego, które możemy odnaleźć w życiu ks. Bukowińskiego, w jego wymiarze ludzkim i chrześcijańskim.

1. Święty jest prawdziwym człowiekiem

Święty jest prawdziwym człowiekiem, ponieważ przylgnął do Boga, a więc do ideału, dla którego zostało stworzone jego serce i który jest jego przeznaczeniem. Z punktu widzenia moralnego znaczy to pełnić wolę Boga wewnątrz człowieczeństwa, które Nim pozostaje, a zarazem jest inne. Świętość jest bowiem odbiciem osoby Jezusa Chrystusa, jedynego, w którym człowieczeństwo objawiło się w całej pełni.

To, co charakteryzuje osobę świętego, jest w rzeczywistości miłością do życia. „W nim wszystkie rzeczy zostały stworzone... ON jest przed wszystkimi rzeczami i wszystkie w Nim istnieją” (Kol 1, 16-17).

Z relacji z Bogiem wynika realizacja jedności osobowości, ta jedność działa i przemienia całą osobę, a więc także czas i przestrzeń. Tak więc jedność osobowości świętego staje się historią dojrzałości własnej i innych w świecie.

Miłość do życia, jako zamysł Boga w świadomym przyjęciu jego warunków egzystencjalnych, charakteryzuje osobę świętego. On, aby potwierdzić swoje życie, nie potrzebuje zapomnienia, tym bardziej śmierci. Energia woli wyzwala się cała, a odwaga poświęcenia się aż do całkowitej śmierci samego siebie korzysta z całej siły, która pochodzi z rozumu i żywotności i życiodajności miłości bez granic.

2. Świadomość własnej niezdolności i modlitwa jako błaganie

Święty jest człowiekiem dramatycznie i przenikliwie zdającym sobie sprawę z własnej kruchości i własnego grzechu. Wynikająca stad postawa to pokora w rozumieniu własnego życia jako cudu, który kontynuuje akt stwórczy Boga i w uznaniu, że istnienie jest ciągłym darem miłosierdzia, które niestrudzenie przyjmuje nas ciągle na nowo.

Modlitwa to uprzywilejowana relacja z Jezusem Chrystusem żyjącym, Zbawicielem świata, która pogłębia się poprzez Różaniec, sakramenty, w szczególności poprzez Eucharystię.

Również w okolicznościach niezwykle trudnych w łagrze ks. Bukowiński przeżywał w sposób szczególny swoją codzienną Eucharystię, celebrując ją przed świtem, kiedy jeszcze wszyscy spali, klęcząc przed pryczą – ołtarzem.

Czy jest to życie łatwe czy trudne, życie pełne doświadczeń czy pełne projektów? Każde życie jest materiałem, z którego Bóg tworzy świętą historię naszego życia.

3. Przywiązanie do Chrystusa czyni nas radosnymi

Tylko towarzystwo Syna Bożego, który wszedł w nasze życie, daje życiu człowieka zdolność realizacji właściwej dla jego przeznaczenia: u świętego przywiązanie do Chrystusa jest czymś zachwycającym. Tym, czego święty pragnie, nie jest świętość pojmowana jako doskonałość, wprost przeciwnie, jest to świętość pojmowana jako spotkanie, wsparcie, wczucie się w Jezusa Chrystusa. Spotkanie z Jezusem daje mu pewność Obecności, której siła wyzwala go od zła i czyni zdolnym do dobra i radości.

Ks. Władysław był człowiekiem radości również w okolicznościach pełnych przeciwieństw i cierpienia. Nie brakowało mu nawet poczucia humoru. Mylimy się, jeśli pojmujemy świętość jako swego rodzaju surowość wykluczającą radość. Życie w pełni nie wyklucza radości, jak nam daje tego świadectwo Błogosławiony Władysław.

Adrienne von Speyr zauważa „świętość nie polega na tym, że człowiek daje wszystko, ale że Pan wszystko zabiera”. To jest radykalne odrzucenie moralizmu, ponieważ moralność chrześcijańska jest historią Boga w człowieku. Tak więc pójście za Chrystusem implikuje rzeczywiste ubóstwo siebie. Wtedy zaczynamy akceptować i znosić samych siebie i potrafimy sobie wybaczyć. Nasza wolność objawia się nie tyle w tym, co nam się udaje zrealizować, bo to zależy od Boga, ale raczej w prawdzie, z którą żebramy o Chrystusa. To błaganie jest najistotniejszą decyzją, w której realizuje się nasza wolność: prośbą o prawdę. To postawa, która zezwala na ciągłość bez końca. „Trzeba się modlić nieustannie i nigdy nie zniechęcać” (ŁK 18, 1). Żyjąc taką postawą, zło, które nadal pozostaje obecne w naszym życiu, nie zwycięża więcej.

I tak oczekiwanie na Jego objawienie się jest przeżywane nie jako oddzielenie od czasu obecnego, ale jako pilna potrzeba objawienia się prawdy w każdym zaangażowaniu, jako zawartość każdej prawdziwej miłości i odpowiedzialności wobec każdej konkretnej sytuacji. Tak wszystko jest dla miłości. Dynamika życia staje się działaniem na rzecz Kogoś. Dla świętego Chrystus jest celem serca i wszelkiego postrzegania rzeczywistości.

4. Święty częścią ludu Bożego

Świętość, jak to zostało już powiedziane, pozwala doświadczyć nowej kultury. W relacji do tajemnicy osoby Chrystusa pojawia się percepcja siebie, człowieczeństwa, rzeczy, wydarzeń, która dąży z pasją do krytycznej i usystematyzowanej koncepcji rzeczywistości. To dlatego świętość jest „założycielką” nowego ludu, ludu będącego pośrednikiem pomiędzy rzeczywistością a Bogiem, narodu świętego. Kościół jawi się jako miejsce, gdzie prawdziwe człowieczeństwo, według Bożego zamysłu, jest w zasięgu każdego z nas. Życie Kościoła jest ukrytym skarbem, dla zdobycia którego warto sprzedać wszystko. Tak więc dobrem chrześcijanina jest budowanie Ciała Chrystusa i jego droga do świętości jest budowaniem Kościoła. Przepowiadanie chrześcijańskie jest głoszeniem nowego człowieka, którym wszyscy mamy się stać i którym stając się razem z innymi, zmieniamy ziemię. Chodzi o przylgnięcie do Czegoś, co stało się ciałem. „Czyńcie to na moją pamiątkę”.

To ważne dzieło o. Aleksandra Posackiego jest opisem osoby ks. Władysława Bukowińskiego nie tylko jako Człowieka Kościoła, ale jako człowieka prawdziwego i integralnego, który ma znaczenie uniwersalne.

Ludzka przygoda ks. Władysława jest dowodem, że człowieczeństwo przeżywane według doświadczenia chrześcijańskiego nawet w sytuacji ekstremalnie trudnej, pośród prześladowań, w obozie pracy, nie tylko nie jest utopią, ale możliwością realną. A jego osobowość – również z psychologicznego punktu widzenia – osobowością dojrzałą.

Z wielką radością przyjęliśmy dar wyniesienia na ołtarze Błogosławionego Władysława Bukowińskiego, ponieważ dla naszej wiary chrześcijańskiej ten kapłan był człowiekiem, który pozwolił stwórczej mocy Boga działać w nim i przemienić jego życie.

Beatyfikacja tego naszego ojca w wierze pozwala nam uświadomić sobie naszą przynależność do wielkiego tajemniczego i realnego Ciała, jakim jest lud wierzących. Ja mogę stać się częścią tego narodu zbawionych. To zależy tylko od mojego pragnienia przynależności do tego ogromnego ludu w czasie i przestrzeni. Ciało Chrystusa jest utworzone z tego ludu, z tych, którzy są zbawieni, którzy są święci.

Żywię ogromną nadzieję, że lektura tej biografii wzbudzi w każdym czytelniku, kapłanach, osobach konsekrowanych, świeckich wiernych, pragnienie świętości i stanie się wezwaniem do postawienia w centrum naszego życia tu na ziemi osoby Chrystusa (jak nam daje tego świadectwo ks. Bukowiński), abyśmy i my mogli doświadczyć pełni życia.

To wezwanie niech pomoże każdemu z nas dzień po dniu przeżywać drogę do pełni człowieczeństwa, jaką ukazuje święty i do której zostaliśmy wezwani w dniu naszego chrztu. Czyż w naszej historii nie przeżywaliśmy momentów, w których byliśmy wezwani do mobilizacji, do bycia świętymi? W świecie, który staje się pogański, musimy iść pod prąd. Powinno to być dla nas zachętą do stania się Kościołem Świętych.

Świat, mimo iż jest naznaczony czymś demonicznym, naznaczony grzechem, zapomnieniem o Bogu, wzywa nas do świętości. Nie zapominajmy, że czasy, kiedy chrześcijanie nie zawahali się pójść na męczeństwo, wbrew tendencjom czasu, były czasami pełnymi świętych powołań i działalności świętych najbardziej znaczących.

Może ktoś pomyśli: „ja nie rozumiem, nie wiem co robić”. Zamiast tracić czas na rozumienie, co robić, pozwólmy Duchowi Świętemu wybuchnąć w nas. Jeśli zostawimy drzwi otwarte dla siły naszego Sakramentu Chrztu, świat zostanie przemieniony natychmiast, już dziś.

Doświadczenie świętości implikuje tylko jedno: posłuszeństwo wobec rzeczywistości, radosnej czy bolesnej, aż do uznania i przyjęcia Tego, który ją uczynił, który dopuścił tę okoliczność, ale też który ją zbawił, który już nadał jej sens. W rzeczywistości bowiem największym poświęceniem jest dostrzec Jego Obecność we wszystkim.

Cała wielkość naszej osobowości leży w uznaniu Jego miłości do nas i to przynosi owoce w czasie. Łaska bowiem Bożej Obecności, która nas kocha i spotyka każdego dnia, jeśli zostanie przyjęta, da nam siłę do dania odpowiedzi. Jeśli tylko jej pragniemy i prosimy o nią w modlitwie, to ona przemieni wszystko, co się nam przytrafia. Chrześcijaństwo potrzebuje ludzi, aby być przyjętym, zrozumianym i przeżytym. Być ludźmi oznacza uznać naszą potrzebę szczęścia.

Niech beatyfikacja ks. Bukowińskiego stanie się świętem radości i nadziei.

Zechciejmy zostać świętymi, abyśmy mogli być szczęśliwymi. Uczcijmy tego Świętego, który na tej ziemi w Kazachstanie służył Bogu i ludziom, by budować tę część Kościoła, która przyjęła potem również nas. Nie możemy jednak tylko podziwiać tego kapłana, powinniśmy również przeżyć to doświadczenie, które on przeżył.

Ks. Biskup Adelio Dell’Oro
Ordynariusz Diecezji Karagandyjskiej

1Jest to Wstęp do rosyjskiego wydania książki, nieco skrócony w stosunku do oryginału, również z tego powodu, że wersja rosyjska różni się w wielu punktach w stosunku do wersji polskiej, ze względu na inny krąg czytelników.