Bóg i nauka

Wydawnictwo Monumen

Warszawa 2017

Opracowanie redakcyjne
Monumen Sp. z o.o.

Projekt okładki
Ewelina Zarosa

Zdjęcia
Fotolia: 123dartist; trahko; Sergey Nivens; Artem

Skład wersji elektronicznej
Bartek Maciejewski

Korekta
Paweł Sokołowski

Copyright© 2017 by Wydawnictwo Monumen
All rights reserved

ISBN ePub 978-83-65624-61-1
ISBN Mobi 978-83-65624-62-8

Wydawnictwo Monumen
os. Przemysława 16A/6
61-064 Poznań
www.miesiecznikegzorcysta.pl

Zamówienia
Księgarnia ludzi wolnych
tel. 22 266 80 20
sklep@miesiecznikegzorcysta.pl
www.monumen.pl

Wprowadzenie
Czy wiara w Boga jest do pogodzenia z nauką?

Wiele nieporozumień w tej kwestii bierze się z braku zrozumienia czym jest nauka i jakie ma ograniczenia.

Nauka opiera się na założeniu, że wszystkie zjawiska występujące w całym wszechświecie, włącznie z tymi, które dotyczą organizmów żywych, jak człowiek czy roślina, mają przyczyny naturalne. Mówimy tu o takich zjawiskach, jak na przykład zorze polarne, spadające z drzewa jabłka, nowotwory, umieranie, fotosynteza zachodząca w roślinach, depresja, smutek, radość, szczęście itd. Nauka zawsze będzie w takich przypadkach szukać przyczyn naturalnych, czyli wyjaśnienia naturalnego.

Czym są jednak przyczyny naturalne? Są to przyczyny, które tkwią we wszechświecie i podlegają prawom przyrody (zajmują się tym takie nauki, jak np.: fizyka, chemia, biologia). A skoro podlegają prawom przyrody, to poddają się też badaniom naukowym przy pomocy narzędzi badawczych, jak np. laser, waga, linijka, tomograf komputerowy. Przez wszechświat rozumie się całą materialną rzeczywistość, a nie tylko odległy komos. Człowiek, rośliny i zwierzęta, które składają się przecież z materii, należą również do wszechświata i podlegają prawom przyrody. I tu dochodzimy do sedna nauki. Zasadza się ona na założeniu naturalistycznym, a więc takim, że wszystkie zjawiska mają przyczyny naturalne.

Bardzo ważnym stwierdzeniem jest to, że mamy tu do czynienia z założeniem. Otóż założenie ma to do siebie, że przyjmuje się je bez dowodu. Po prostu zakładamy, że tak jest. To oznacza, że możemy się mylić, co z kolei oznacza, że takie założenie może nie być prawdziwe. Jeśli zaś nie jest prawdziwe, to znaczy, że przynajmniej niektóre zjawiska mają przyczyny pozanaturalne. I tak na przykład przyczynę opętania przypisujemy osobowemu, inteligentnemu bytowi, którego nazywamy złym duchem czy demonem. Nie jest to byt składający się z materii, a zatem nie podlega też prawom przyrody. Co na to nauka? Nauka (a właściwie naukowcy-ateiści) odrzuca takie wyjaśnienie. Dlatego próbuje się „na siłę” znaleźć przyczyny naturalne, w świetle których opętanie sprowadzane jest do np. choroby psychicznej czy jakichś innych zaburzeń organicznych.

Trzeba dodać w tym miejscu, że założenie naturalistyczne przyjęte w nauce okazało się bardzo skuteczne i nastąpił ogromny rozkwit nauki na przestrzeni ostatnich stuleci. Latamy dzisiaj na księżyc, dotarliśmy do Marsa, odkryliśmy kod genetyczny i atomy, potrafimy zbudować laser i bombę atomową. To jest wielki postęp naukowy, który potwierdza słuszność przyjętego założenia naturalistycznego.

Czy jednak to założenie jest prawdziwe w każdym przypadku czy może są jakieś wyjątki, odstępstwa? Skoro jest to tylko założenie, to racjonalnie wnioskując mogą istnieć zjawiska, które mają inne przyczyny niż naturalne. Takie zjawiska nie muszą istnieć, ale istnieć mogą. I nie ma tu żadnej sprzeczności z nauką czy racjonalnym wnioskowaniem. Nauka po prostu nie bierze wyjaśnień pozanaturalnych w ogóle pod uwagę, nie zajmuje się nimi, nie jest nimi zainteresowana.

Czasami mówi się, że nauka bada świat tak, jakby Boga nie było. Na pierwszy rzut oka osoby wierzącej brzmi to wręcz obrazoburczo, ale jest to właśnie wyrażenie w inny sposób przyjęcia założenia naturalistycznego w badaniach naukowych. To powiedzenie wyraża też myśl, że Bóg nie działa bezpośrednio w świecie materii w ten sposób, że np. przesuwa swoim palcem atomy albo spuszcza deszcz własnymi rękoma bądź aktem woli czy też zrzuca sam we własnej osobie jabłka z drzewa. Wszechświat i cała materia jest rządzona prawami natury, które działają „z automatu”. Nie po to Bóg stworzył prawa przyrody, żeby z nich nie korzystać i tym samym każdą czynność wykonywać bezpośrednio (samodzielnie). Jeśli więc prawa przyrody wystarczają do osiągnięcia zamierzonego celu, to Bóg nie ingeruje bezpośrednio, a Jego zamysły urzeczywistniają się dzięki prawom przyrody. Oczywiście Bóg jako Stwórca tych praw nie jest nimi ograniczony i ma możliwość ich zawieszenia. W ten sposób dokonują się cuda, jak wskrzeszenie Łazarza, uzdrowienia z nieuleczalnych chorób itp.

A zatem pierwszym ograniczeniem nauki jest założenie naturalistyczne. Nauka nie jest w stanie badać przyczyn pozanaturalnych jak na przykład demony (jako przyczyny kuszenia czy opętania człowieka). Nie podlegają one bowiem prawom natury, ponieważ nie są zbudowane z materii. Nauka może jedynie badać skutki działania demonów np. na człowieka. Moglibyśmy więc badać przykładowo siłę, którą dysponuje człowiek opętany albo jakimi językami obcymi mówi i na ile dobrze je zna. Tego typu przejawy są dla nauki dostępne, ale samych demonów bezpośrednio nie możemy poddać eksperymentom.

Drugie ograniczenie nauki wiąże się z narzędziami badawczymi. Otóż wszystkie narzędzia, jak np. laser, rezonans magnetyczny, ludzki wzrok, słuch składają się z materii (podlegającej prawom przyrody) i mogą badać tylko inną materię (podlegającą prawom natury). Żeby badanie było możliwe musi zachodzić interakcja między narzędziem badawczym a próbką, którą chcemy zbadać. I tak przykładowo możemy badać, co ludzie myślą na jakiś temat, ponieważ ich głos wchodzi w interakcję z naszym uchem. Albo jeśli wyrażą swoją opinię na piśmie, to dzięki narządowi wzroku i światłu możemy ich opinię odczytać. Jeśli nie ma interakcji między narzędziem badawczym a obiektem do zbadania, to żaden pomiar nie jest możliwy. Demona ani nie widać, ani nie zareaguje na wiązkę laserową. Reasumując, nie możemy badać naukowo (bezpośrednio) obiektów niematerialnych.

Od nauki należy odróżnić materializm. Jest to bowiem pogląd, światopogląd, wiara czy opinia, według której istnieje tylko materia – cała rzeczywistość składa się tylko z materii (podlegającej prawom przyrody). Kluczowe jest tu słowo „tylko”. Tymczasem osoba wierząca uznaje, że materia istnieje, ale się nie zgadza z poglądem, że „tylko”. Pogląd ma zaś to do siebie, że może być prawdziwy lub fałszywy. I tym się różni od prawdy, która zawsze jest prawdziwa.

Jak zatem ma się nauka do światopoglądu materialistycznego? Nauka nie jest w stanie odpowiedzieć na pytanie czy istnieje tylko materia. Co więcej nauka nie jest zainteresowana od strony metody badawczej odpowiedzią na to pytanie, ponieważ zakłada naturalne przyczyny zjawisk i na tym poprzestaje. Nauka po prostu ogranicza się do badania materii, bo też tylko ją może badać ze względu na narzędzia badawcze, jakimi dysponuje. A zatem nauka nie jest tym samym, co światopogląd materialistyczny.

Skoro materializm może być fałszywy, to racjonalnie wnioskując może istnieć rzeczywistość niematerialna, a więc może istnieć Bóg. Wiara w Boga jest więc racjonalnie możliwa i nie stoi w sprzeczności z nauką, a jedynie ze światopoglądem materialistycznym.

Istnieje wiele religii (systemów religijnych) i wiele koncepcji Boga (czy bogów). Są religie monoteistyczne i politeistyczne, prymitywne i wyrafinowane. Porównując ich oficjalne doktryny, zarówno religie, jak i koncepcje Boga (bogów), zauważymy sprzeczność między nimi w co najmniej jednym punkcie, a z pewnością w wielu. Podobnie w świecie naukowym spotykamy różne koncepcje, które są ze sobą sprzeczne, np. geocentryzm i heliocentryzm. Jeśli zatem systemy religijne są ze sobą sprzeczne to istnieją trzy logiczne możliwości: 1) tylko jedna religia jest prawdziwa; 2) żadna religia nie jest prawdziwa; 3) więcej niż jedna religia jest prawdziwa, ale tylko częściowo.

Jeśli więc mamy do czynienia z religia prawdziwą, czyli taką, której doktryna zawiera prawdę (prawdy na różne tematy), to takie prawdy nie mogą być sprzeczne z prawdami odkrytymi podczas badań naukowych, ponieważ żadna prawda nie może przeczyć innej prawdzie, z jakiegokolwiek źródła by pochodziła. A to oznacza, że nie może być żadnego konfliktu między prawdziwą religią a prawdziwą nauką. Konflikt (sprzeczność) może być między różnymi światopoglądami, np. materialistycznym i teistycznym albo między fałszywymi religiami i nauką. Na przykład wiara w istnienie boga, który uderzając młotem powoduje powstawanie piorunów, stoi w sprzeczności z nauką, która wyjaśniła proces powstawania tego typu zjawisk atmosferycznych, bazując na prawach przyrody i żaden bóg nie jest potrzebny do wyjaśnienia tego zjawiska.

Między prawdziwą religią i nauką nie ma nie tylko konfliktu (sprzeczności), ale też konkurencji. Weźmy przykład powieści kryminalnej Agathy Christie. Kto jest przyczyną śmierci jednego z pasażerów w „Morderstwie w Orient Expressie”? Otóż zarówno autorka książki, jak i bohater(owie) pojawiający się w fabule. Te dwa wyjaśnienia nie są ze sobą ani sprzeczne, ani konkurencyjne.

Bóg jest autorem (pierwszą przyczyną) całej rzeczywistości, a w ramach tej rzeczywistości działają przyczyny naturalne (prawa przyrody, zwierzęta, ludzie itp.). Dlatego mówi się czasami, że Bóg jest przyczyną pierwszorzędną, a inne przyczyny są drugorzędne. Warto w tym miejscu odwołać się do przykładu teorii ewolucji. Abstrahując od poglądów na temat jej słuszności (prawdziwości), nie jest ona w żadnym wypadku argumentem na rzecz nieistnienia Boga. Ewolucja może zachodzić tylko i wyłącznie dlatego, ponieważ istnieją prawa przyrody, które na to pozwalają, dzięki którym ewolucja może mieć miejsce. A zatem nie jest ona w żaden sposób sprzeczna czy konkurencyjna wobec istnienia Boga.

dr Mariusz Błochowiak,
fizyk, pracował naukowo w Instytucie Maxa Plancka w Niemczech oraz instytucie badawczym SINTEF w Norwegii. Interesuje się metodologią i filozofią nauki oraz relacją między wiarą a nauką. Wydawca „Miesięcznika Egzorcysta”