Lucjan Siemieński

ADAM MICKIEWICZ

Konwersja: Nexto Digital Services

ADAM MICKIEWICZ

wspomnienie pozgonne

Siemieński Lucjan

Quis desiderio sit pudor aut modus
Tam cari capitis?
Hor. Car. XXIV.

Multis ille bonis flebilis occidit.

Hor.

Jakżeż bolesne uczucie ogarnia i najzimniejsze serca, na wieść o śmierci człowieka będącego najwyższym wyrazem swojego wieku i narodu! Trudno hamować się w żalu na widok gasnącego życia, jeszcze jakiego życia! na widok znikającego jeniuszu, jeszcze jakiego jeniuszu!

Wiemy, jak rzadko bogaty duch dojrzewa tutaj i przebiega całe koło swego zawodu. Nieraz długie potrzeba czekać wieki, żeby wynagrodzić sobie tę chwilę, w której uprzywilejowana istota opuściła ziemię.

Nasze dni były świadkami tylu strat niepowetowanych; smierć ledwo nie rokrocznie uderzała w samo czoło szeregów. Któż tych zastąpi co padli ? kto tych, co jeszcze zostali?

Śród naszych zajęć często tak drobiazgowych, gonitw i szamotań się bez celu, nadziei budowanych na niczem, a ztąd rozczarowań i zwrotów ku tak zwanej praktyce życia, przyciętej do bardzo poziomej skali — wiedziano, że był jakiś mąż wielkiego serca i ducha, znający wszystkie drogi do uczuć, umiejący niemi wstrząsać, a z okiem wlepionem w wyższe sfery, z których wykradał boskie natchnienie, śpiewający dla ludzi dobrej woli:

....prawdę świętej wiary:
Że miłość rządzi plemieniem człowieczem,
Że trofeami świata są: ofiary. —

Oddalonego wieszcza znali wszyscy: i swoi i obcy, jak gwiazdę zawsze świecącą w jednem miejscu. Kiedy więc smutna wieść doszła ze wschodu: Gwiazda nasza zgasła! Mickiewicz umarł!— zrobiła się jakby wielka próżnia w tej trzywiekowej literaturze, której on był i najwyższym spadkobiorcą i zaszczepcą przyszłości. Każdy czuł instynktowie, że coś stracił, choćby to, czego się jeszcze spodziewał; bo czyż niewołano ustawnie: Pieśni, pieśni, daj mistrzu!

Co mąż ten dokonał w swoim wieszczym zawodzie, co mógł dokonać, jak sięgnął daleko wpływem, jakie kierunki stworzył, jaki świat wychował? będzie to zapewne przedmiotem szerokich badan i wywodów. Tego rodzaju bogacze dostarczają zazwyczaj strawy całemu pokoleniu, które ich przed sąd swój na podziw lub potępienie pozywa.

Niniejsza wzmianka kreślona pod wpływem świeżej jeszcze wieści, jest krótkiem raczej wspomnieniem, drobnym kwiatkiem złożonym na tej mogile, co obrała sobie najpiękniejsze miejsce na świecie, bo tam, gdzie tracki Orfeusz pieśnią ożywiający kamienie, zbudził Geniusza Grecyi, i gdzie tenże sam Geniusz pod stopą najeźdźcy — skonał.

Wielkiemu w calem życiu, wielkość towarzyszy i w zgonie.

ADAM MICKIEWICZ.

...Signor dell'altissimo canto,
Che sovra gli altri, com'aquila vola.

Dante. Parad.

Adam Mickiewicz urodził się w samą wilię Bożego Narodzenia 1798 roku — a więc na schyłku tego wieku, którego przedłużonemu u nas wpływowi miał najsilniejszy kiedyś cios zadać. Rodzice jego dziedziczyli małą własność w okolicy Nowogródka na Litwie, gdzie poeta nasz na świat przyszedł. Dom Mickiewiczów stary i rozrodzony na Litwie, acz skoligacon z książęcemi rody — podupadł — a raczej zszedł do tego stanu uczciwej mierności szlacheckiej, w którym łatwiej było o cnoty domowe i publiczne, niż o ton górny i fortunę. Rodzice jego mieli czterech synów: Adam był najmilszem ich dzieckiem; drugi Aleksander biegły prawnik, zaszczytne dotąd zajmuje miejsce na katedrze uniwersytetu Charkowskiego; trzeci najstarszy dla kalectwa siedział przy rodzicach, lecz opuściwszy Litwę dzielił z tylą innymi zmienne życia koleje; czwarty lekarz wojskowy, zginął w kampanii tureckiej. Matka tych synów, którą Adam nad wszystko kochał, miała być niepospolitą kobietą; ojciec podobnoś prawnik, a przytem obeznany z naszymi Zygmuntowskimi pisarzami, czytywał rytmy Jana Kochanowskiego i sam rymy składał, co wcześnie oddziaływało na umysł i serce ciekawego Adama. To też pierwsze zarody wychowania pod rodzicielskiem okiem, musiały być całkiem w duchu dawnego surowego a prostego obyczaju; bo przez cokolwiek później przechodził, jakiekolwiek otaczało go towarzystwo, zawsze tam na dnie, mimo głuszących zdań i nowostek rej wodzącego świata — odzywała się struna patryarchalnego rygoru i prostoty. Wyrafinowanych mędrków najczęściej pobijał zdrowym swoim rozsądkiem i temi prawdami, których niepotrzeba dobywać z książek, bo każdy znajdzie je w sobie, byle je umiał tam szukać.

Gdy wyszedł z lat dziecinnych, rodzice oddali go do bliskiej szkoły powiatowej w Nowogródku. Utrzymywali ją XX. Dominikanie, u których znalazł ten sam tryb wychowania co w domu, a nadto, wdrożenie się do pracy, gruntowne początki nauk, i tę gorącość religijnej wiary co się później w jego przelała pisma, i co nieopusciła go nigdy, nawet kiedy się dawał unieść nauce niezbyt zgodnej z nauką kościoła. — Jak to zazwyczaj bywa, młody wiek okazuje często takie skłonności, jakim późniejszy zaprzecza; któżby powiedział, że nasz przyszły poeta okazywał wielki pociąg do chemii? W domu gdzie mieszkał, była apteka; z niej dostawał potrzebnych aparatów do swoich doświadczeń, które robił przed jego oczyma jeden z ojców Dominikanów wykładający naukę chemii. Mickiewicz długo zachowywał tę skłonność do nauk fizycznych i przyrodniczych, co się nawet odbiło w niektórych jego poezyach, szczególniej w wierszu do Doktora S.— Podobien w tem Göethemu, z tą różnicą, że w momentach kiedy rzecz publiczna wołała na niego o myśl lub współczucie, niepisał o Metampsychozie roślin, lub o kolorach. Niedługo jednak trzeba było czekać, aby poetyczna odezwała się żyłka w Adamie. Jedno silniejsze wstrząśnienie stawia nas zwykle na właściwej drodze. Pożar wybuchnął w Nowogródku — niszczący żywioł śród ciemnej nocy, samą okropnością piękny — zgiełk ratujących, płacz kobiet — i ta grupa smutnych pogorzelców siedząca na stosie niedopalonych szczątków, którą ranne słonce oświeca, tak pogodnie i spokojnie, jakby żadne nieprzeszło tędy nieszczęście — wszystko to rozbudziło młodą fantazyą, że musiała się wylać w wierszowany opis tego wypadku. Była to pierwsza próba; szkoda że nieznana, bo niewątpliwie dostarczyłaby ciekawych studiów nad iskierkami jeniuszu poetycznego w zapasach z nieznajomą mu sztuką.

Drugie silniejsze jeszcze wrażenie, o jakiem często rad rozpowiadał, odebrał podczas wkroczenia armii Napoleońskiej na Litwę w r. 1812. Sama natura na niebie i ziemi zdawała się objawiać przeczucie wielkiej jakiejś katastrofy gotującej się w świecie. W początku jedynastej pieśni Pana Tadeusza odmalował on tę przedburzę ogromnemi pociągami pędzla z tą tajemniczą prawdą, jaką tylko poeta odgadnąć jest w stanie. Pisząc ten poemat w dwadzieścia lat później pamięcią serca mógł znaleść to wrażenie, jakiem wrzała rozbudzona podówczas dusza chłopczyny; — była to wiosna i na świecie i we krwi — a takiej się niezapomina, mimo nawet piękniejszych wiosen pod niebem Italii.

Koniec wersji demonstracyjnej.