Kazimierz Chłędowski

ALBUM FOTOGRAFICZNE I

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Wstęp.

Ataman.

Arcykapłan.

Brzytewka.

Dr. Brodaicus.

Consiliarus Lojola.

Książe Federalista.

Hr. Gramatyka.

Hr. Galilejczyk.

Pan Katastrowicz.

Minister-rodak.

Książe Niemowa.

Pan Nieczuja.

Ostatni Stanowy.

Le postillon d'amour.

Poseł Poprawkiewicz.

Poseł Prysiuda.

Poseł Półpanek.

Poseł Prezes.

Poseł Pokrzywka (na Pokrzywczycach.)

Poseł Poeta Irritabilis.

Hr. Przeglądowicz.

Hr. Patrycjusz.

Książę Piekiełko.

Dr. Prawdzic.

C. K. Radykał.

Dr. Safanduła.

Poseł Skrzypicki.

Pan Rozsądnicki.

Spiskowy.

Wrzecionko.

Ks. Wojewoda.

Zastupnik naroda.

Szef sztabu.

Pan Szymon.

Dr. Szkolnicki.

Zaklęty poseł.

ALBUM FOTOGRAFICZNE

Fotografje sejmowe

Tom I.

Chłędowski Kazimierz

Wstęp.

Moda a raczej zwyczaj tykania politycznch osobistości, rozbierania ich zalet i stron ujemnych, rozszerzyła się u nas w ostatnich czasach i stanowiła dla feljetonów dziennikarskich bogatą skarbnicę. Zwyczaj ten był nowym w piśmiennictwie naszem, gdyż jest on bezpośrednim wynikiem konstytucyjnego życia, w którem publiczność ile możności chce poznać osobistości obdarzone przez siebie zaufaniem; chce zedrzeć nawet zasłonę, która dzieli życie publiczne od życia prywatnego, aby tylko zobaczyć daną osobę taką jaką ona jest rzeczywiście, a nie jaką się przed światem chce wydawać.

Kto się w świecie konstytucyjnym puści na polityczną karjerę, kto chce mieć za sobą głosy wyborców, ten powinien być na to przygotowany, że jego cechy i zalety publicznie rozbierać będą. Jedna przyczyna pociąga za sobą drugą, a ludzie publiczni oswajają się wkrótce z tém, że o nich mówią za życia to, co o innych mówi się dopiero po śmierci. Zachód już dawno do tego się przyzwyczaił, a dzienniki - przynajmniej poważne — trzymjąc się maksymy „Est modus in rebus", konieczność rozprawiania o charakterze ludzi publicznych do przyzwoitych sprowadzają granic.

U nas, gdy życie publiczne niedawno na nowe weszło tory, gdy osobistościami trzeba się było interesować, rzucili się kronikarze na wdzięczne dla nich pole i zaczęli pisać o osobistościach. Doświadczenie — jak wszędzie, tak i tutaj — było konieczném. Z razu kronikarze nie umieli zachować granic przyzwoitości; kreśląc to i owo z życia ludzi, zapominali, czy ten lub ów fakt jest rzeczywiście potrzebnym, aby go wywlekać na światło dzienne; czy w ogóle przyczyni się do rozjaśnienia strony politycznej człowieka, o którą przedewszystkiém chodzi. — Dużo więc rzeczy napisano, których się pisać nie powinno; dużo powiedziano, co powinnoby pozostać w milczeniu. Nie było wprawy w ocenianiu faktów (nie przypuszcza się złej woli), bo rzeczywiście wybór faktów jest tu jedném z najtrudniejszych zadań piszącego. Do wybrania jednak takich faktów trzeba wielkiéj znajomości stosunków, trzeba w ogóle wielkiéj ilości faktów. Nie dziw więc, że kroniki, osobliwie lwowskich dzienników, obracały się najczęściej tylko około jednych i tych samych osób, o których szczęśliwém dla kronikarzy zdarzeniem więcej stosunkowo kursowało anegdotek, spostrzeżeń itd.

To było jednym z powodów, dla których wzięliśmy się do opisania większéj ilości osób publicznych dla zneutralizowania niejako jednostronnych wyobrażeń. I gdyby nawet ktoś mógł sobie nasze fotografje źle tłumaczyć, to w każdym razie możemy mu odpowiedzieć, że jedno złe drugie złe za sobą pociąga.

Co do nas jednak, jesteśmy tego przekonania, że wyświecanie charakteru osób publicznych w sposób przyzwoity może tylko dobrze wpływać na opinję. Z jednéj strony bowiem prostuje niektóre uprzedzenia, z drugiej wytykając pewne błędy, każe się nad niemi zastanawiać.

Powiecie może jednak, że do tego celu nie prowadzi właśnie dworowanie sobie z osób publicznych, wytykanie drobnych śmieszności. I owszem; nic tak człowieka nie charakteryzuje, nic tak jasno nie pokaże nam jego istoty, jak właśnie te drębne śmieszności. Jeżeli znamy człowieka z  jego drobnych rysów, choćby nawet niekorzystnych, z łatwością potrafimy sobie obraz uzupełnić, powstawiać strony jasne i światłe. Z pewnemi błędami łączą się pewne cnoty, a daleko łatwiej w życiu wiedząc błędy odgadnąć cnoty, aniżeli przeciwnie.

Z tej wychodząc zasady, daleko częściej podnosimy wady aniżeli cnoty; boć wiemy z przekonania, że jeżeli komu przedstawimy w polityce człowieka porywczego, to ten ktoś dorobi sobie zaraz resztę konturu osoby w swej myśli, i powie, że gdzie jest porywczość, tam zwykle znajdzie się i szlachetność i t.p.

Tyle zdawało się nam potrzebnem do umotywowania naszej publikacji, do wytłumaczenia się, dlaczego pod lekką zasłoną dajemy tu obrazy wielu z naszych ludzi politycznych.

Druga serja obejmować będzie również kilkadziesiąt fotografji.

Galilea w dzień ś. Macieja ap.

Kalasanty Kruk.

Ataman.

Jest to postać, której się już nietylko ze względu na literę a, ale nawet ze względu na tak dostojną godność i na ród kozaczy należy pierwszeństwo.

Jeżeli są, na świecie rzeczy niezbadane, jeżeli są sprawy, nad któremi nadarmo sobie głowy łamią niemieccy filozofowie, toż jedną z pierwszorzędnych takich zagadek jest fakt, że postać naszego atamana mieści się jakoś w dzisiejszem społeczeństwie, że się może obracać w tym świecie, tak różnym, tak sprzecznym z jego wyobrażeniami.

Ten człowiek, co zda się że powinien cale życie tylko polować z chartami, rozkazywać służbie, a co najwięcej poddać sio pod reguły wyścigowych klubów; ten człowiek, którego krew się burzy na widok równości — z własnej woli siedzi na poselskiej ławie i ociera się o kapotę posła, co stawia wnioski trącące komunizmem. O, to też znać, że w tym duchu wielka odbywa się walka wrodzonej dumy z rozumem, który chcąc tej dumie dogodzić, musi ciało oblec w konstytucyjne, liberalne formy! Lecz i to ciało niezawsze potrafi przemilczeć burzę, która wewnątrz wichrzy; wtedy czoło atamana się marszczy, brew nabrzmiewa, n oczy zdają się sypać ogniem naokoło.

Wtedy to ataman, zakładając dwa wielkie palce poza kamizelkę, z dumą przechodzi się pomiędzy niższe od siebie szeregi, a przed jego łokciami uciekają najodważniejsi bohaterowie nawet wiedeńskiego rajchsratu. Och, te łokcie, te łokcie, co one Niemcom krwi w Wiedniu napsują, co oni by dali, gdyby z tą dumną nie potrzebowali się spotykać miną!

Nie tak u nas się dzieje; u nas są ludzie, którzy chętnie spotykają się z tą dumą, którym ta duma imponuje i w wysokim ich stopniu uszczęśliwia

Było to razu pewnego w Skałkowicach, gdy się tam wielki budował pałac. Skałkowice są majętnością atamana. Pałac był jeszcze niedokończony, tak że na piętrach gołe tylko były pokładzione belki; sufitów nie było.

Zaturkotał lekki powozik i przed pałac zajechał gość do atamana, półpanek, który oprócz tego, iż coùte que coùte chciałby zasłynąć protektorem sztuk pięknych, i szczególne okazuje skłonności na prezesa wszelkich zaszczyt przynoszących korporacji — ma jeszcze tę niepospolitą, zaletę, iż jest sobie obywatelem okazałym, rozrośniętym w szerz jak stuletnia wierzba nadwiślańska.

Głęboko skłonił się panek przed atamanem, ataman raczył podać palec. „A dobrze żeś przyjechał, pójdź, zobacz, jaki piękny widok z nowej wieżycy," i puścił się naprzód jak strzała ataman, lekki, zwinny i wprawny w różnorodne skoki.

Nasz panek jak mógł pośpieszał po schodach na piętro pierwsze i drugie; lecz na drugiem piętrze trzeba było przejść na drugą stronę po belce; ataman przebiegł z łatwością, gość nie próbował wprawdzie nigdy takiej podróży, ale chciał dorównać atamanowi, dalej więc w drogę, przeżegnał się i puścił się na belkę; dwa piętra jednak pod spodem, to za wiele, łysa głowa raczęła się zawracać, półpanek zbladł i dalej wołać ratunku..

— O przepraszam cię, ja cyście niezgrabni! — odrzekł spokojnie ataman i wrócił się po belce, aby przeprowadzić gościa.

Odtąd zawsze mawiał nasz półpanek: ,,Oj nie zapomnę, póki życia, wizyty w Skałkowicach."

W stosunkach z atamanem najczęściej poczciwa szlachta wychodzi tak, jak powyższy nasz dobry znajomy, ale zawsze idzie na lep, zawsze ją olśni hardość atamana. A gdy ataman powstanie w radzie i puści wodze swej myśli, i zgubi się w słowach i frazesach, kreśląc „łacno naszą, sytuację wobec dzisiejszego położenia" i do każdego, choćby najdrobniejszego rzeczownika trzy przynajmniej określające dodając przymiotniki, wtedy znaczny zastęp tej rady usta otwiera tak, że wszystkie trzy kawki galicyjskie wygodneby w nich znaleźć mogły schronienie.

Ataman ma szlachetne popędy, to prawda, lecz za jego liberalizmem zawsze tkwi nahajka, u niego bowiem liberalizm, to samo tylko jest ową sprężyną, która ma łatwiej ludzi nagiąć pod jego despotyczną dłoń. I rzeczywiście, każdy z nas może, gdyby był atamanem, byłby despotą, byłby żądnym władzy. Mając jeden z najpiękniejszych majątków, mając stu przodków w karmazynach, czując w sobie pewien spryt wrodzony — ma się wszystko, trzeba tylko władzy. Władza więc musi być jedynem jego marzeniem, jedynym jego celem używać ludzi za środki do swoich celów, widzieć, jak te lalki biegają, płaszczą się, aby tylko dostać się na jego szachownicę i służyć za pionki — to rozkosz największa!

I rzeczywiście, to musi być rozkosz! — tym więc bynajmniej się nie dziwimy, że ataman rej chce wodzić i wodzi, ale się dziwimy tym, co chcą służyć za pionki na jego szachownicy. Lecz prawda, że nie każdemu dano mieć szachownicę i umieć grać w szachy; niejeden nacieszy się przynajmniej, że poddając się cudzym rozkazom, może brać pośrednio udział w grze misternie przez potężniejszą ułożonej rękę.

Ataman pokłon tylko oddaje monarsze, i w skutek rodowej tradycji, bije czołem przed fjoletami. Czasem gdy się w mowie uniesie, zdawałoby się, że jego wolnomyślność przedarła polityczne węzły, lecz jego mowa zawsze pędzi wyścigowym biegiem, podczas gdy myśli i serce powolnym stąpa krokiem. Tak bywało drugiego marca, tak przy uchwaleniu rezolucji, tak w radzie państwa, tak i dzisiaj w sejmie.

Ataman lubi mówić wolnomyślnie, lecz nie dlatego, jakoby chciał zdążać do wolnomyślnych celów, ale dlatego, że mowy wolnomyślne w piękniejszą dadzą się ulać formę; więcej tam prostych można powtórzyć frazesów, więcej krasomówczych narzucać horałów. Ataman zaś delektuje się swoją mową, on się w niej kocha, on się nią lubuje; gdy mówi, z przyjemnością słucha, jak słowa sznurkiem pereł padają; on mówi, aby mówić. To też gdy mu się wydarzy, że musi bronić jakiejś naprzód obmyślanej materji, że musi racjonalne i rzeczywiste przytaczać argumenta, że naprzód rzecz obmyśli, wtedy słowa mu nie płyną i mówca znakomity wikła się w swoich frazesach; lecz przeciwnie, gdy ktoś dumę jego podrażni, gdy wskaże mu władzę zdaleka, wtedy mówi on z zapałem i łacno słowa mu płyną. Przyznać jednak trzeba stanowczo, że jego krew kozacza wiąże go do kraju i że nie zmieniła się ona jeszcze w ten kosmopolityczny ulopek, który czyni podobnym angielskiego lorda do hiszpańskiego granda i pruskiego junkra. Dlatego w każdym razie postać atamana jest dla nas sympatyczną, chociaż chroń nas Boże jego polityki, bo ta polityka jest polityką dumy i ambicji.

Arcykapłan.

Mówią, że kto ufa w swoje plany i kto wierzy w siebie, ten na pół zwyciężył; w tym razie arcykapłan bliskim byłby zwycięztwa, nie masz bowiem pomiędzy naszymi mężami politycznymi człowieka, któryby tak mocno był przekonanym o nieomylności swoich planów, któryby je wyniósł do wysokości dogmatu dla swego postępowania. Ta ufność w siebie jest główną cechą, charakterystyczną, arcykapłana obok wielkiego spokoju i zimnego na ludzi zapatrywania się. Fakta arcykapłana rozgrzewają a ludzie go ziębią. Spokój ten i trzeźwe zapatrywanie się na ludzi okrywa arcykapłana pewnym urokiem, pewną powagą, a lud lwowski jest nią olśniony i nosi go na rękach. Umie on trafić do serca ludu, imponuje mu bowiem swoim spokojem „Piętnaście lat — powiada arcykapłan do lwowskiego ludu — sypać będziecie ten kopiec, aby całe pokolenie wychowało się pod wrażeniem myśli, która mu przewodziczy; rano i wieczór chodzić tam będą, by własną ręką nosić ziemię, a lud niech się patrzy i niech się uczy wytrwałości, bo moja idea nie zginie — niech spoglądają ci ludzie co zajmują sejmowe ławy, że chociaż oni mnie nie słuchają, ja mam tysiące takich, którzy biją pokłon przed moją ideą. A gdy puszczę moje „orły", gdy każę zabłysnąć mej „gwiaździe" to nawet sam ataman tyle siły, tyle blasku rozwinąć nie zdoła." A lud go słucha i uwielbia, ten sam lud co przed kilku laty mienił go inaczej a nie arcykapłanem.

Ufność w siebie graniczy zawsze z pewnem zadowoleniem ze swoich czynów, to też arcykapłan lubi się odwoływać do swojej przeszłości, widzi on w niej swych zdań poparcie i radby światu cały z niej roztoczyć obraz. Bardzo też często bywa, że to coby u innych wydawało się wielką próżnością, lub niepohamowaną ambicją, u arcykapłana jest wynikiem jego niezłomnej wiary w nieomylność swych czynów. Za złe mu np. brano w zeszłym roku, że stawiając jeden bardzo ważny wniosek, nikomu się poprzednio z nim nie zwierzył, że w sprawie tak ważnej nie rozebrał tego wniosku z towarzyszami politycznymi, że zaufał zupełnie w jasną swoją myśl. Zarzut może słuszny ale arcykapłan odparłby go z lekceważeniem, gdyż on wierzy w swoją wyższość. Arcykapłan też bronił swej myśli trzy razy, w trzechgodzinnych mowach. Mowy te nosiły w wysokim stopniu cechę tej nieugiętości przekonania, które nie zważa bynajmniej czy się mowa na co przyda, czy nie, czy słuchają jej, czy nie. Arcykapłan mówił, by zadosyć uczynić swej myśli, a mówił nieraz rozwlekle, powtarzając się po kilka razy. Senzacji narobiła pewna mowa, w której dowodził, że pierwszym królem polskim według tradycji był żyd.

Wiedeńska gazeta urzędowa licząc to za dobrą monetę, powtórzyła, że pierwszy król polski był żydem. W mowach niektórych zwykł przechodzić całą historję polską, tak, że gdy się ktoś pytał pewnego posła w bufecie podczas mowy arcykapłana, czy wkrótce skończy mówić? odpowiedział mu tenże, że arcykapłan „jest dopiero przy Kazimierzu Wielkim". W mowach swych lubuje się w uroczystych frazesach „mających od chaty do chaty przelecieć kraj cały".

W izbie arcykapłan siedzi spokojnie, poważnie, jak senator rzymski. I otoczenie swej dyktatury towarzystwem demokratycznem w stolicy było ze strony arcykapłana nadzwyczaj zręcznym manewrem, zyskał on wielką dla siebie siłę, a zarazem podparł towarzystwo swoją ideą, bo bez niej byłoby się dawno rozchwiało. Towarzystwo demokratyczne postawiło pod jego sztandar najrozmaitsze żywioły, różnorodne rozbitki skrajnych idei politycznych, on te rozbitki umiał ująć w karby i zrobić z nich zorganizowaną korporację. Różnorodność żywiołów łączących się pod tymi sztandarem uderza czasem swą sprzecznością ze spokojem i powagą swego przewodnika, jak muchy czasem brzęczą te żywioły koło ołtarza, na którym plonie poważny ogień ofiarny.

Mistrz też wcale zręcznie używa powolne mu komorty, działając często za pomocą łudzi, którzy przy jego blasku chcieliby jeden przynajmniej ułowić promyczek.

Działanie jawne i otwarte jedna dla arcykapłana stronnictwa w zupełnej z nim stojące sprzeczności; pod tym względem wszyscy go szanują i umieją cenić tę zaletę, która w dzisiejszych czasach powszechnego dyplomatyzowania, prawdziwą się stała rzadkością.

Arcykapłan przeszedł wiele w swem życiu i były tam chwile jasne i promienne, były chwile czarne i posępne. Nieszczęścia zjednały mu wiele sympatji. Gdy dotknięty wielkiemi klęskami mistrz upadał, gdy całe miasto z oburzeniem patrzyło się na ofiary jego mylnych rachub, zdawało się. że zaufanie do niego na wieki przepadło. Tymczasem mistrz stoi jak stał. Dobrzy ludzie wszystko zapomnieli, a oburzenie zmieniło się w zapał. I któż może twierdzić, że ludzie są źli?

Arcykapłan jest jednym z najkonsekwentniejszych naszych mężów politycznych, zawsze stoi na jednem stanowisku, niewzruszony, nieugięty, i choćbyśmy się z jego zasadami nie zgadzali, przecież dla tej konsekwencji uszanowanie mieć musimy.

Brzytewka.

Nim wymieniłem to nazwisko „Brzytewka," długi czas namyślałem się, czyby pod fotografją, którą tutaj przedstawić zamierzam, nie było odpowiedniej umieścić podpis „Lowelas delegacyjny." Lowelasem w dawnej powieści nazywano gatunek Don Juana, człowieka, który w prawo i w lewo podbija serca, i któremu te zwycięztwa są jednem z najprzyjemniejszych zaszczytów. Na pozór zdaje się. że między pojęciem brzytewki, jak zwykle u nas nazywano ludzi przytomnych, ciętych, a między Lowelasem, nie zachodzi takie podobieństwo, ażeby aż być w kłopocie, czy jednej i tej samej osobie dać pierwsze lub drugie nazwisko. Tymczasem w danym razie rzeczywiście przymioty Lowelasa z przymiotami brzytewki tak się schodzą, że trudno wydać sąd o tem, którym właściwościom pierwszeństwo u naszego bohatera by się należało. Jedynym powodem, który mi kazał użyć napisu „brzytewka," było to, że gdybym mówił o Lowelasie delegacyjnym, gotowiby mnie ludzie posądzić, że się mięszam w życie prywatne, że nie znam granic pisarskiej przyzwoitości, słowem, że jestem niezgrabnym i brakuje mi na pojęciach tej napoleońskiej science de limite, która stanowi niezaprzeczoną zaletę ludzi dobrze wychowanych.

Chcąc więc uchodzić za dobrze wychowanego i nie ulegać podejrzeniom ubocznym, przystępuję do opisu brzytewki.

Brzytewka jest przyswojonym wyrobem krakowskim, a nawet Kraków wybił sobie dla niej medal. Brzytewka goli zawsze i wszędzie, czy potrzeba czy nie potrzeba; jej zadaniem bowiem jest golić i kwita.

W sejmie i radzie państwa, brzytewka równie jak ataman, siada na rogu ławki, ciągle się bowiem rusza, ciągle musi wychodzić, ciągle się zrywa do mówienia, wpada mówcom w słowa, a co więcej, jednę nogę zawsze w poprzek wystawia, tak że np. w sejmie lwowskim, jeżeli przypadkiem brzytewka jest na swojem miejscu, to w tym razie noga brzytewki zawsze tworzy rogatkę w przejściu pomiędzy ławkami, zawsze o nią posłowie utykać muszą. W radzie państwa rogatki takie tworzyła zawsze brzytewka z jednej strony, a ataman z drugiej, tak że Niemcy chcieli podać petycje do Brestla o uwolnienie ich przynajmniej w izbie od tak uciążliwej instytucji. Ksiądz Kukuryku w sejmie lwowskim skarżył się zawsze na nagniotki, tak go trapiły nogi brzytewki. O, bo nasza brzytewka ma nogi doskonałe, biegają szybko, tak że często się przegalopują.

Wielka przytomność charakteryzuje brzytewkę, na konto jednak tej przytomności, brzytewka czasem grzeszy, ileż to bowiem razy bywa, że brzytewka wpada do izby lub do komisji, we drzwiach już podnosi rękę o głos i mówi, rąbie na wszystkie strony, nie wiedząc dobrze o co poprzednio chodziło. Brzytewka. dawniej osobliwie, nie mogła spokojnie wysiedzieć, gdy mówił p. Katastrowicz, wtedy nic nie pomogło, czy potrzeba czy nie potrzeba, brzytewka musiała mówić, musiała zbijać poprzedniego mówcę z tym filuternym często sprytem, który każdego przestępcę, choćby tak owiniętego w bibułę, jak p. Katastrowicz, musiał złapać na gorącym uczynku. Gdy brzytewka patrzy się bystro na krzesło przewodniczącego i wąsy przygryza, można być pewnym, że puści jakiegoś szmermela, który niejednemu osmoli czuprynę. W tym roku brzytewka zgodniej jakoś żyje z kochanym swoim Katastrowiczem, nie dlatego jednak jakoby stępiała, ale tak jakoś okoliczności zdziałały, że znalazła się mniej więcej w jednym obozie ze swoim adwersarzem. Niemcom brzytewka nieraz bardzo podcina rude bakenbardy, to też Niemcy jej nie lubią, i używają ją jako złego ducha Galicji. Wenn die Polen uns etwas Böses sagen wollen, so schicken sie ihren Brzytewka, tak mówią, Niemcy.

Brzytewka należy do tych posłów, dla których regulamin nie istnieje; czy ma głos czy nie ma głosu, czy dyskusja otwarta, czy zamknięta, nic nie pomoże — brzytewka musi mówić i nie słucha bynajmniej laski marszałkowskiej, która nawet często kapituluje przed głosem brzytewki.

Sejm galicyjski bez brzytewki staje się mdłym i nudnym, ona mu nadaje życia i werwy; otóż, jeżeli brzytewka się absentuje, jeżeli jedzie nabrać humoru, patrząc się w jakie piękne szmaragdy, to wszyscy posłowie na około jakoś posępnie wyglądają, ba nawet najbliższy sąsiad, ksiądz Kukuryku, pomimo, że do innego należy obozu, przecież w takie dnie nie stawia swego czuba tak wysoko, jak zwykle.

Wszystko na świecie jest możebnem, tylko to, że by brzytewka się kiedy zestarzała, żeby stępiała, w to uwierzyć nie mogę; w prawdzie powiadają ludzie, że w tym roku, w sejmie, wobec ogólnego rozstrojenia, nawet brzytewka trochę sposępniała, to jednak ludziom się tylko zdaje, im Brzytewka niżej głowę nosi, im szybciej idzie i wzrok w ziemię wbije, tem bardziej brzytewka knuje, tem więcej ona stoi w pogotowiu, aby pierwszą, lepszą ogolić perukę.

Być może, że ten jakiś p. Czapla niecnota trochę zirytował brzytewkę, sądzimy jednak, że brzytewka napisawszy jedną, i drugą replikę, nie będzie zważać na takie bagatele (sic). Zresztą szarpaliśmy my nieraz, niech i nas trochę poszarpią!

Różne są na świecie przyjemności; jedną, z największych przyjemności brzytewki jest mówić o sobie, o swojem ja. Dziwna rzecz zresztą — bo to tylko Niemcy i p. Trentowski nieboszczyk tyle o jaźni rezonują, a przecież brzytewka nigdy niemieckich nie miała nawyczek. Zkąd się zresztą ta miłość do swego ja wzięła, tego już nie wiemy, koniec końców, że brzytewka czuje się najszczęśliwszą, jeśli mówi o swem ja, to jest o sobie, a ponieważ to się zwykle zdarza, ergo brzytewka zawsze jest szczęśliwą. Za chwilowy sukces parlamentarny, brzytewka Bóg wie co poświęci; zabłysnąć dowcipem, sypać sofizmami i powiedzieć sobie: to ja zrobiłem, oto ideał brzytewki. Jeżeli podczas dyskusji parlamentarnej przyjdzie brzytewce do głowy jaki sofizmat lub jaki dowcip, sta za sto daję, że brzytewka będzie głosu żądał, czy to zresztą do rzeczy potrzebne, czy nie.

Czytałem gdzieś w mądrych sentencjach jakiegoś głębokiego uczonego filozofa, że chcąc sobie ludzi ujmować, trzeba im pozwalać wiele mówić o sobie, sentencję tę proszę mieć na pamięci, mówiąc z brzytewką. Jeżeli brzytewka jest w towarzystwie, a nie może mówić o sobie, bądźcie pewni, że będzie w złym humorze, przeciwnie każda zręczna gosposia, prosząc p. brzytewkę i chcąc go ubawić, nie powinna zapraszać nikogo, ktoby dużo mówił.

Brzytewka musi wszędzie rej wodzić — i kwita. Czasem się wprawdzie zdarza, że i brzytewce to się nie udaje, wtedy brzytewka wybiega jak z procy, a nieszczęśliwy, ktoby jej w tak złej chwili w drogę wejść zechciał.

Dr. Brodaicus.

Jest to jedna z wybitniejszych sejmowych postaci, sofista znakomity i posiadający na zawołanie tyle argumentów ad hominem, że bardzo często nader dobry osiąga skutek. Dr. Brodaicus — jak to z nazwiska poznać możecie — należy do posłów izraelickich i posiada to trzeźwe, praktyczne zapatrywanie się na rzeczy, które z ołówkiem w ręku każe sumować cyfry, zanim ogłosi wynik. „Przyjdzie koza do woza" — powiadają federaliści na zapytanie: Co się stanie, jeżeli się chwycimy biernej polityki? i to jest jeden z ich najsilniejszych argumentów. „Każda koza — odpowiada Dr. Brodaicus — a nawet i austrjacka, przyjdzie tylko do pełnego woza; gdzie na wozie niema nic, tam sobie długo wóz bez kozy czekać może. Nasz wóz zaś jest próżny."

Dr. Brodaicus znakomite zajmował miejsce przy debacie nad zmianą ustawy gminnej co do żydów; jego mowa w zeszłym roku przy tej sposobności wypowiedziana należy do najbardziej udatnych i trzeźwych, jakie w ogóle zeszłego roku w naszym sejmie wypowiedziano. Lubuje on się w sofizmatach i dowcipach. To też dla niego niema większego zadowolenia, jak gdy widzi, że jego sofizmat wzbudził pewne zadziwienie, a jego dowcip się podobał. Dwa typy zwykle rozróżnić można między wykształconymi izraelitami: jeden przedstawiający ludzi praktycznych, trzeźwych, z igrającym sarkazmem na ustach, który to sarkazm najczęściej powstaje na widok ludzi nieznających życia, nieznąjących słabych stron człowieka, powodujących się uczuciem i sercem; drugi typ, także dosyć częsty, są to dusze ckliwosentymentalne, posiadające z jednej strony całą gorącą fantazję Szyllera, z drugiej zaś pogardę świata Heinego; są to offenbachowskie operetki, zamknięte w sercu człowieka, które obok najpiękniejszych tonów, najidealniejszych melodji, mieszczą płaski materjalizm świata.

Nikt nie posądzi dra Brodaicusa, że do drugich należy; on tak jasno widzi świat, on tak dobrze zna te sprężyny, które ludźmi powodują pod zasłoną uczucia miłości kraju i t.d. Na sto czynów zaledwie jeden dzieje się bezinteresownie, a i to może za mały stosunek! Umieć w świecie najbardziej wyzyskać wszystkie słabostki, umieć skorzystać z okoliczności, to sztuka życia. Powodować się uczuciami, to pięknie, ale nie praktycznie; uczucia przeminą rozwiane pierwszą lepszą burzą, zostanie tylko naga prawda.

Dr. Brodaicus zwykle tem pobija swoich przeciwników, że im z pewnym cynizmem stawia ową nagą prawdę przed oczy, którą oni w piękną chcą ubrać zasłonę. „Nie ten szlachetny cel stał wam panowie przed oczyma, ale ot prosty interes, który wy zamaskować chcecie; udajecie uczucie, a nie macie serca i jesteście jak wszyscy inni:

Schwarze Röcke, seidne Strümpfe,

Weisse, höfliche Manschetten,

Sanfte Reden, Embrassiren —

Ach, wenn sie nur Herzen hätten!"

Cavalier (der schönste.)

Jest to sobie poseł, którego sława, być może że do Krakowa nie doszła, ale w każdym razie jest już w Przemyślu i może z czasem zajdzie do Dębicy, dlatego o nim wspominam. Zresztą — jest posłem.

Der schönste Cavalier w sejmie z przyjemnością przechodzi się wśród ławek, spogląda po ławkach, po galerjach i myśli sobie: „ja jestem posłem." Ręczę, że wyborcy (z większych posiadłości) nikomu większej nie zrobili satysfakcji, jak temu posłowi. W ogóle p. poseł lubi, aby na galerjach był piękny świat, a gdy stawia interpelację (co mu się podobno raz jeden zdarzyło) w sprawach z oświatą będących w styczności, wtedy lubi, aby żona i cały zastęp kuzynek przypatrywał się z galerji na zbierane przez niego tryumfy.

Der schönste Cavalier jest w blizkiem umysłowem kuzynostwie z jednym ze swych najbliższych sąsiadów, znanym zwolennikiem międzynarodowych komunikacji, osobliwie między Galicją a Węgrami. I tak np. gdy jeden ziewa podczas jakiej nudnej ustawy i mówi: Jak tutaj nudno," wychodząc do bufetu — w tej samej chwili podnosi się drugi, i z pewnym właściwym sobie grymasem powtarza: „jak tutaj nudno," i wychodzi tą samą drogą.

Der schönste Cavalier ma jedno podobieństwo z pewnym arcybiskupem (ale nie in partibus), obydwa bowiem przymrużają lewe oko, z tą tylko różnicą, że ostatni czyni to gdy się boczkiem spogląda na ławę poselską, na której leży jakieś sprawozdanie komisji lub coś podobnego, z którem on się nie zgadza; pierwszy zaś, gdy bystry wzrok swój rzuca na galerję.

W każdym razie pożyteczny to poseł, głosuje zawsze dobrze, a jeżeli kiedyś po śmierci będzie wędrówka dusz, to jego dusza z pewnością przejdzie w szlachetną zwierzynę.

Consiliarus Lojola.

Nieboszczka Kuźnia, pisemko, które wychodziło we Lwowie przed laty, wiele miało dowcipu i humoru, to też nie mogło znakomiciej określić znanego pana, jak dając mu powyższe nazwisko.

I my więc chętnie od niej tego nazwiska pożyczamy, sądząc że Kuźnia nie ma sukcesorów i że nam nikt nie wyda procesu o przywłaszczenie. Otóż co zadziwia w panu Lojoli, to to, że składa się on właściwie z dwóch ciał i z dwóch osób. Consilarius jako człowiek publiczny jest zupełnie czem innem, aniżeli ów miły Causeur Lojola w salonie naprzeciwko cytadeli we Lwowie. W salonie jest tak dowcipny, tyle ma humoru, tyle pięknych słówek i frazesów, iż rzeczywiście można być nim zachwyconym, można się w nim zakochać. Wdzięki jego osobliwie w całej pełni na jaw wychodzą w towarzystwie księżnej protektorki, hrabiny infułatki, i tym podobnych pobożnych dam, jest on pomiędzy niemi wiele mówiący, ruchliwy, i tylko czasem ukradkiem pozwoli sobie zrobić zwykły giest ramionami, należący do Consiliariusa. Giest ten jest znany w całym Lwowie i zależy na pewnem poruszeniu szyją w ten sposób, jak gdyby ją przypadkiem ukłuła szpilka od krawatki.

Prócz p. Lojoli istnieje tylko jeden obywatel w Galicji nad Sanem, mający podobny grymas, zresztą w towarzystwie wysokiej szlachty i szanownej inteligencji, giest ten nie ma sobie podobnego, i jest unikatem w swoim rodzaju. Nawet w szerszem kole stronnictwa „Unji" p. Lojola zachowuje swą łatwość, swą werwę, czuje się tutaj nawet trochę natchnionym, czuje namaszczenie swego posłannictwa. Wszystko zresztą dobrze, dopóki się p. Lojola nie dotknie papierów. Papier każdy, biały czy siwy, drukowany czy pisany, nadzwyczajną robi na tym mężu zmianę, w jednej chwili na widok papieru kouwulsyjny ruch szyi i ramion się zwiększa, a z Lojoli jednem tchnieniem staje się Consiliarius tetryk, mantyka itd.

Lecz i ten tetryk Consiliarius ma swoje marzenia, i on ma swoją poezję przyszłości. Kiedyś, kiedyś pąsowe aksamitne karło pod trzema kawkami możeby mu się dostać mogło! o słodkie marzenia! o zwodnicze nadzieje!

Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu; któż zaś zna je lepiej jeśli nie Lojola! Lojola więc Consiliariusowi pomoże, i jeśli ta gazetka z Nowej ulicy nie będzie mówić rzeczy, których się nie powtarza, to kto wie co się stanie!

Lojola pisał i pisze książki, grube książki; lecz cóż, kiedy w tych książkach, gdzie idzie tylko o wystawienie osób duchownych i religji katolickiej w pięknem świetle, tyle jest historycznych fałszów, tak zręcznie fakta są zestawione ad usum Delphini, że człowiek się tam nie pozna z poczciwą polską historją. A jeżeli kochanemu Lojoli przyjdzie pisać coś z głowy, a nie ze starych szpargałów, tak np. jakąś rozprawę o ojczyznie itd., natenczas rozprawa ta wygląda jak traktat teologiczny, jak „naśladowanie Chrystusa" sławnego jezuity. Lojola bierze się czasem nawet do powieści, które biedny księgarz rad nie rad swoim nakładem drukuje; ale te powieści nie tego są rodzaju, jak je teraz bezbożny świat drukuje, nie bynajmniej — one wyglądają na pozór jak powieść o świętej Genowefie lub Almanzorze, z tą tylko różnicą, że są dłuższe i na polską przesadzone ziemię.

Zresztą sądzić o Lojoli z papierów, które zapisze, toby jeszcze było jako tako ale cóż kiedy to tam gdzieś powiedziano: „...po czynach ich poznacie ich" — brrr... to nie dobrze, w czyny się nie wdawajcie, moglibyście z jednej strony zawadzić o jakąś tam bibljotekę, z drugiej o jakąś tam radę. A to wszystko niepotrzebne, bo przecież rzeczą wiadomą, że u Lojolów nie patrzy się na czyny; oni wszystko co robią, dobrze robią, gdyż robią ad majorem Dei gloriam — dla św. religji. Jest to puklerz, który ma ich chronić od wszelkich złych i złośliwych pocisków. Cóż kiedy ten świat obecny to taki zepsuty, tak się nie ulęknie niczego, tak dla niczego nie ma uszanowania, że na wszystko się rzuca, na wszystko błotem ciska.

Ha no! smutno to przyznać, ale wszystkiemu temu winny owe Staatsgrundgesetze. Ciekawym, jak to musiało wyglądać, gdy Consiliarius ślubował na wierność tym ustawom, splendid, beautiful! nie prawdaż! co na to mówił Lojola? — że się ze sobą nie poczubili, tego rzeczywiście pojąć nie mogę.

Psychologiczne to zjawisko, że dwie sprzeczności, dwa przekonania pod jednym sobie potrafią w zgodzie mieszkać dachem, nie jest tak dziwnem, jakby się być zdawało. Wszystko zależy na wynalezieniu im pewnego modus vivendi, i na praktyce. O! praktyka to bardzo cenna rzecz! Powiadają, że drzewo zginać często, to się całkiem zegnie; czemużby człowiek nie potrafił się nagiąć i naginać do stosunków i okoliczności. Nie wątpimy nawet, że gdyby taki człowiek żył długo, toby się w kauczuk przemienił.

Lojola zawarł według prawa handlowego cichą spółkę (stille Gesellschaft) z błogosławionym dziennikiem; otwartej spółki być nie mogło, bo kto wie, może dziennik ten pisać będzie przeciw ustawom zasadniczym, ministerstwu, lub czemuś podobnemu, a cóżby na to powiedział Consiliarius!

Błogosławiony dziennik zaś ze swej strony radby postawić Lojolę na posła miasta Lwowa, ale cóż kiedy go nie wybiorą; dziennik nie pociesza się tem, że gdy żyć będzie ze 100 lat in floribus, a p. Lojola także jeszcze tyle, to w końcu ten tłum bezbożny przyjdzie do przekonania i wybierze męża zasług i przekonań.....

Ach to przekonanie! — co to za niepotrzebna rzecz; w dzisiejszem społeczeństwie, które tak olbrzymim postępuje krokiem, powinien raz zniknąć zabobon przekonań! Właśnie talent, geniusz, savoir, vivre, i wszystkie zalety męża publicznego, męża stojącego na wysokości przyzwoitego świata, zależą na tem, aby nie mieć przekonań i zmieniać je według potrzeby i okoliczności.

Najświetniejszym wynikiem umiejętności życia jest owa elegancja przekonań — że się tak wyrażę — która nikogo nie razi, nikomu nie ubliży. Trzeba w sobie wyrobić ową giętkość charakteru, owo delikatne powonienie, które z daleka nam zapowiada, że nieprzyjaciel się zbliża, wobec którego mamy się w nowej okazać formie.

Powiadam wam, że gdybym był posłem, głosowałbym za zniesieniem tego barbarzyńskiego zwyczaju politycznych przekonań; przekonania mogą być tylko religijne, bo religją rządową w Austrji zawsze jest religja katolicka. Co do przekonań politycznych jednak, jakżeż mieć przekonania polityczne, skoro raz jest Bach, drugi raz Schmerling, to znowu Giskra, i Bóg wić jeszcze kto będzie ministrem.

To są, jednak moje luźne uwagi, nietyczące się bynajmniej p. Lojoli, tylko przypadkowo wynikłe w skutek rozpatrywania się w jego osobie. O! bo p. Lojola zupełnie inaczej myśli — jesteśmy tego przekonania. Ale prawda, my nie mamy przekonań, zastosujcie więc sobie powyższe uwagi do kogo chcecie, szanowni czytelnicy!

Książe Federalista.

Książe federalista, także księciem demokratą zwany, niedługo istnieje na naszym horyzoncie, pomimo, że jego nazwisko najściślejszemi z nami związane było węzłami. Powrót a raczej zjawienie się jego wśród krajowej polityki zawdzięczamy po części pięknej a tylko pokrewnej nam rączce, i zjawienie się to w kraju z przyjemnością było widziane. Mimo tych wszystkich gadań i wykrzykiwań demokratycznych, koniec końców przywiązani jesteśmy do nazwisk, które nam piękną pozostawiły kartę w historji, i niechętnie widzimy, jeżeli takie nazwiska giną dla nas wśród obcych. Łagodność charakteru, popularne obejście się, wreszcie sztuka, która sama przez się jest demokratką, wkrótce zrobiła księciu w kraju wzięcie. — Książe jest melomanem, przez długi czas zadaniem jego życia była muzyka, i pod jej egidą kraj go po raz pierwszy bliżej poznał i wszedł z nim w stosunki. Nie masz charakterów trudniejszych do zdefiniowania, jak są w ogóle muzycy, ludzie rozmiłowani w tej sztuce samej przez się kapryśnej i niestałej, stwarzającej pewną miękkość charakteru obok gwałtownych może wybuchów. Charakter też księcia łagodny i rozmiłowany w tym artystycznym spokoju, który sprowadza rozmiłowanie się w muzyce, potrzebował niejako z zewnątrz impulsu, aby się rzucił w wir politycznego życia. Pierwsze wystąpienie na deskach galicyjskiej polityki było zręczne i dotąd z równą zręcznością jest podtrzymywane. Któż łatwiejszy do uniesień, kto skorszy do uwielbień, jeśli nie artyści? Pod egidą więc artystycznego świata, pod chorągwią niewzbudzającą podejrzenia, a prowadzącą do celu, książę wyszedł na galicyjską polityczną arenę. Protektor sztuki, przewodnik szlachetnych instytucji, łatwo znalazł oddźwięk swego głosu w muzykalnych sercach, a muzykalne serca poniosły dalej ten oddźwięk i zjednały mu sympatyczne przyjęcie. Niczego u nas ludzie bardziej się nie boją, jak posądzenia, że działają w myśl tej lub owej osobistości. Każdy bowiem, czy ma po temu rozum lub stanowisko czy nie, chce koniecznie być samoistnym. Jeżeli więc ktoś u nas wystąpi najprzód z myślą przewodniczenia, z myślą walczenia za jakieś zdanie, to przepadł; powinien on był na palcach wchodzić pomiędzy ludzi, objawiać swe zdanie wprawdzie i swe dążenia, ale nieznacznie, po cichu, w cztery oczy — a wtedy byłby miał powodzenie.

Powyższego podejrzenia, powyższego posądzenia względem księcia publiczność nasza polityczna mieć nie mogła; on zaczął walczyć w imienin sztuki, politycy więc bez uprzedzenia do niego przystępowali. Sympatia przeto zaraz z początku się znalazła: jaki ten książę ,,łatwy," jaki miły, chodzi do Żmudzińskiego a nie do Rotlendera, na krzesła a nie do loży, jak grzecznie dziękował pani X. za współudział w koncercie, powtarzano sobie z ust do ust. A gdy jeszcze pomiędzy publicznością zasłynęło kilka dobroczynnych czynów, gdy rada szkolna wystąpiła z podziękowaniem za wspieranie szkółek i oświaty, wzięcie w kraju było już ustalone. — Z za wszystkich zaś tych czynów wyglądał zręczny i rozumny duch opiekuńczy, duch niewieści.

Książę miał to poczucie praktyczne, że dotykał się tylko popularnych kwestji, co zresztą zrazu było koniecznem, tem bardziej, że trudność jeszcze wysłowienia się w ojczystej mowie, wynikła z długiego pobytu za granicą, tylko w obronie kwestji popularnych mogła być darowaną. Za statutem dla jakiegoś miasta lub czemś podobnem można było przemawiać bez blasku krasomówstwa, a przecież przemowa znalazła uznanie. Papką, czapką i solą ludzie ludzi niewolą, to też wieczorki muzykalne, piątkowe recepcyjki, wtorkowe objadki na dwanaście osób, urządzane z wszelką harmonją gastronomicznych akordów, — wszystko to coraz bardziej skłaniało serca, jednało umysły. Środki to wszystkie niewinne, owszem przypominające ową „tradycjonalną staropolską gościnność," do której tak chętnie odwołują się nasi ultra-demokraci.

Bez wielkich więc reklam, bez dziennikarskich hałasów zyskało się pewne wzięcie, nie powiem stanowisko, gdyż to przyszło z rodem i z majątkiem. To już dawało podstawę do dalszych operacji, trzeba było postawić jakiś program, trzeba było pokazać się zdolnym do prowadzenia w razie danym nawet — stronnictwa. Lecz w jaki sposób? — w izbie było to nieco trudniej, już to z przyczyny łamania się językiem, już to dla braku sposobności; więc najlepiej na papierze, drukiem.

Chwila do tego się nadarzyła, umysły były rozdrażnione; namiętności jak burza wrzały i huczały, trzeba było wprowadzić jakiś harmonijny ton, niby solo na klarnecie wśród dysonansów całej orkiestry.

Łagodny umysł, zmysł artystyczny potrafił znaleźć ten środek szczęśliwy, potrafił dobrać odpowiedni ton. Nie zupełnie potępić wiedeńskich delegatów, wskazać przyszłość dla rezolucji, zadowolnić federacyjnych demokratów — wszystko to dało się przeprowadzić w kilku myślach rzuconych w świat, zebranych w niewielką broszurę.

Broszura z barwą federalistyczną wyszła w świat, dzienniki dobrze o niej mówiły, a tak było już wzięcie i był program na przyszłość w obec świata i tej naiwnej opinji, która koniecznie chce programów , koniecznie chce postępowanie ludzkie naprzód w dokładne oprawić ramki. Opinja łatwowierna zapomina, że programy zaledwie na tydzień stawiać się dadzą, gdyż stosunki i okoliczności się zmieniają, a w bieżącym spraw potoku giną, programy dawne, a nowe powstają. Żądają np. u nas od każdego nowo powstającego dziennika koniecznie programu, nie wiedząc, że im dokładniejszy program dziennik jakiś postawi, tem bardziej skłamie, gdyż dalekie programy do niczego nie prowadzą.

Ależ do czegóż znów doprowadzi tak zwięzły program np. jak go stawiał w najnowszych czasach jeneralny sekretarz lwowski, a zarazem kandydat na posła, opiewający: „jestem Polakiem i demokratą." I tak źle i tak niedobrze.

Lecz wróćmy do rzeczy.

Koniec końców, książę miał wzięcie i program, a wśród tego wzięcia i tego programu nadeszła ostatnia sejmowa sesja.

Książę stanął pod sztandarem umiarkowanym, środkowym, zawsze zlekka barwą, federalistyczną ratował wobec stronnictwa umiarkowanego swą barwę poprawkami do programu stronnictwa na korzyść Czechów. Feci et salvavi animam meam! Poprawka się nie utrzymała, nie traćmy nadziei, później się utrzyma. Wkrótce w tem kole powstała dążność, by księcia na swój świecznik postawić, koło uczuło potrzebę karmazyna. Nasz karmazyn przedewszystkiem się do tego nadawał, gdyż jak powiedzieliśmy, swoją harmonją umie godzić różne dysonanse. Co się stanie dalej z tą polityczną karjerą, trudno przewidzieć; w każdym razie nie jest ona jeszcze skończoną , ludzie spokojni, mający sposób przypodobania się wszystkim, daleko zwykle dochodzą. Był jakiś czas, gdzie posądzano księcia federalistę o pokuszenie się o pąsowe krzesło w pałacu pod trzema kawkami, ale kogóż wtedy o to nie posądzano; był to czas, w którym pomimo politycznej niemożności, chciano koniecznie widzieć kogoś w tym pałacu. W osiągnieniu większych efektów małemi środeczkami książę jest wirtuozem, a ponieważ właściwość ta jest bardzo ważna w politycznym życiu dlatego nasze przewidywania o księciu federaliście na przyszłość, bardzo ostrożne być muszą.

Hr. Gramatyka.

Mówcie sobie co chcecie, ja wam powiadam, że w Galicji wschodniej nie znajdziecie drugiego takiego jak hr. Gramatyka, bo to mocium panie kpi sobie ze świata, wiedząc, że Pokucie z przyległościami jak jeden mąż za nim stoi.

Ci gazeciarze to zawsze piwa nawarzą; komu się śniło przed rokiem nazwać hrabiego — Gramatyką, prędzejby powiedziano Rembajło lub coś podobnego, ale nie użytoby jakiegoś uczono-łacińskiego nazwiska. Ale to już czasem jakiś fatalizm, żeby się sprzeczności ze sobą schodziły. Zresztą prawdę powiedziawszy, to i sam hrabia temu nazwisku trochę winien ; trzeba się było trzymać słowa i szabli, tak się zaczęło wojować, tak też powinno się było i ginąć, pióro to nie szlachecka broń, niech tam sobie tak zwana inteligencja macza palce całemi dniami w atramencie, my mamy mowę na to, żeby ludzi przekonać, a jak nie chcą wierzyć, to zrobić tak, jak się to ongi zrobiło owemu pułkownikowi austrjackiemu, co się nie chciał ustąpić z drogi na rogatce w Tasiemkowicy: przyłożyć pistolet (choćby nienabity) do głowy, a zwycięztwo pewne.

Żeby to choć ludzie wiedzieli owe wszystkie zakulisowe historje przy publikowaniu takich „niepieczętowanych listów," to jeszcze możeby tyle się nie nakrakali, ale to najczęściej ten i ów nic nie wie, jak się te rzeczy robią, a pisze i pisze, psuje pióro i atrament nie wiedząc na co i po co.

Ot np. z tym listem to była rzecz bardzo prosta: Hrabia pisywał wprawdzie dawniej to lub owo, ale nie do druku; dopiero przed rokiem puścił się na rodzaj korespondencji z podpisem do gazety z Nowej ulicy; z gazetą żyło się podówczas w zgodzie, więc też korektor ponaprawiał co się sprzeciwiało tym przeklętym literackim i dziennikarskim formom, i było dobrze. Ba, ale w tym roku trzeba było wystąpić samoistnie, bo z gazetami było się w batalji, cóż więc robić? oczywiście poszło się po szlachecki rozum — i dalej do adwokata, napisało się list, a koncypient u adwokata miał ów list wypolerować; pokazało się jednak, że koncypient jeszcze mniej się znał aa literackim kunszcie i zamiast naprawić popsuł całe dzieło, potem prędko zaniesiono ten akt do drukarni, i narobiło się bigosu... oj bigosu co niemiara. Ale co tam! furda bratiaszku, nie na gramatyce świat stoi, gramatykę wynaleźli Chińczyki, a to barbarzyński naród.

Koniec końców, ta gramatyka już się tak do hrabiego przylepiła, że dla uniknięcia nieporozumień musieliśmy ją, na czele umieścić; zresztą podpisać się mający fotograf także ma powalane palce atramentem i chcąc nie chcąc musi trzymać z tymi literatami i korektorami!

Powiedzieliśmy, że za hr. Gramatyką stoi całe Pokucie z przyległościami, do których liczy się także miasto Bolesławów; dopóki hrabia Gramatyka żyć będzie, to ztamtąd będzie posłował, a że my nic nie mówimy bez dowodów i że hr. Gramatyka rzeczywiście jest w swojej prowincji dyktatorem, przed którym się korzą władze cywilne i wojskowe miasta Bolesławowa, niechaj posłuży następująca historja:

Była to sobie noc w mieście Bolesławowie, noc jak każda inna, z tą różnicą, że  hr. Gramatyka zasypiał właśnie w pierwszym bolesławowskim hotelu. Niesmaczno jednak było iść spać jakiemuś wesołemu człowiekowi, co sobie dobrze podpiwszy i mierząc ulicę wszerz i wzdłuż, śpiewał w blizkości hotelu. Milicja bolesławowska zwykle tolerująca tego rodzaju zabawki, tym razem energicznie wystąpiła i chciała taszczyć za dobry humor do kozy. Wesoły poczciwiec jednak zupełnie innego był zdania i zaczął zbrojny pięściami stawiać opór; powstał krzyk, hałas, tartas — słowem rewolucja w Bolesławowie. Drzemiącemu hrabiemu było tego zawiele, otworzył więc okno i gromkim głosem zawołał na ulicę: „a cicho tam będziesz ty d..." — „Widzisz! nawet p. hrabia się gniewa" — zawołał na to z wyrzutem policjant do swego przeciwnika, na co podpity bochater zwrócił się ku oknu hotelu, ukłonił się i skierował do domu; policjant przyłożył dwa palce do czaka, zwrócił się na pięcie i poszedł także w swoją stronę; rewolucja została uśmierzoną, cisza zaległa ulice Bolesławowa. a pan hrabia smacznie zasnął.

To mi się nazywa władza, to mi się nazywa dyktatura. W Krakowie mocium panie idzie ataman przez rynek, a wojsko na odwachu nawet broni nie prezentuje; inaczej w Bolesławowie, tam jak się tylko hr. Gramatyka pokaże przed wachcembrą, żołnierz natychmiast krzyczy: Gwerrraus.

Nie dziw więc, że hr. Gramatyka należy do mameluków i nie posuwa się daleko w swoich żądaniach. Najtrwardszy to mameluk, a p. Brzytewka powiada: „Z innymi mamelukami prędzejbyśmy sobie dali radę, gdyby nie hr. Gramatyka. Z nim jednak niewiadomo jak poczuć; jak się uprze, ani rusz: znać, że na Rusi wychowany."

Są ludzie, na których tak zwana opinja publiczna miewa jakiś wpływ; jak gazety zaczną krzyczeć, to przecież coś wykrzyczą ; z hr. Gramatyką jednak nawet gazeta z Nowej ulicy rady sobie dać nie może, ma on bowiem swój specjalny sposób humorystyczno-stoiczny rozprawiania się z opinją. Uważa on ją za swoją dobrą znajomą, która się z nim wprawdzie droży, ale jak przyjdzie do rzeczy, to jakoś sprawę załagodzi.

Ot było to np. razu pewnego za dawniejszych jeszcze czasów, chciała t.zw. ulica kocią muzykę wyprawić hr. Gramatyce. Już szereg na pół bosych obywateli szykował się przed oknem hotelu; hr. Gramatyka jednak pomiarkował się, zeszedł na dół. .,Ej, wiecie co chłopcy, mnie nie warto robić kociej muzyki; ale chodźmy lepiej razem zagwizdać mojemu sąsiadowi, który się także na G zaczyna." Poszli i zrobili sąsiadowi kocili muzykę, a hrabia rozszedł się z ulicą w nalepszej przyjaźni.

Powiadano np. „Niechno hrabia z Wiednia przyjedzie; damy my mu, że on w Wiedniu nie postępował tak, jak u nas pisano!'' I Cóż się stało?....... Hrabia miał zatelegrafować: „Przyjadę, moi najdrożsi, dnia tego a tego o tej a o tej godzinie" i wszyscy byli kontenci.

Jakoś to zawsze mu pamiętają, że to on wyprowadził z sejmu przed kilkoma laty owego sławnego starostę, co się w r. 846 tak pięknie spisywał. Hr. Gramatyka nalał mu wtedy gorącej wody za kołnierz.

Nie wiecie może nawet, że hr. Gramatyka jest specjalistą. Sprawy drogowe zna na palcach. Jeżeli tylko mowa o mytach, drogach lub czemś podobnem, wtedy hrabia wychodzi z ławki, opiera swe szerokie a trochę, pogarbione barki o mur sali sejmowej i...stawia poprawki, a idzie mu to jak z płatka. Poprawka za poprawką; umie, do każdego paragrafu coś powiedzieć — lepiej aniżeli p. Katastrowicz,

W kwestjach wysokiej polityki zwykle w sejmie głosu nie zabiera; za to jednak w kole nie oszczędza się.

Co także hr. Gramatyka z wielką satysfakcją lubi, to stawiać wnioski do przyjęcia ustawy en bloc. I rzeczywiście czasem niemałą tem sejmowi przynosi usługę: bo to przyjąć ustawę en bloc, jak z bicza trząsł albo pałaszem rąbnął. Komisja wiedziała, co robiła, skoro przedłożyła ustawę. Po co ją tani jeszcze niepotrzebnie trutynować i drogi czas marnotrawić?...

Myślałby kto, że tego rodzaju człowiek jak hr. Gramatyka nie kocha się w formach... Gdzież tam! bardzo często żąda głosu „do formalnego traktowania," ale zawsze przebija się we wniosku myśl ,,żeby się z tym fantem jak najprędzej uporać."

Jeżeli hr. Gramatyka jest w „złym sosie," natenczas jego wąsy stają się podobne do wąsów p. Katastrowicza, to jest decentralizują się; jeżeli jednak nie ma za co na ten boży świat złem spoglądać" okiem, natenczas wąsy centralizują się, a pewna jowjalna słodycz maluje się na tem w każdym razie nieco marsowem obliczu.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Hr. Galilejczyk.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pan Katastrowicz.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Minister-rodak.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Książe Niemowa.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pan Nieczuja.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Ostatni Stanowy.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Le postillon d'amour.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Poprawkiewicz.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Prysiuda.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Półpanek.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Prezes.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Pokrzywka (na Pokrzywczycach.)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Poeta Irritabilis.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Hr. Przeglądowicz.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Hr. Patrycjusz.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Książę Piekiełko.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Dr. Prawdzic.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

C. K. Radykał.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Dr. Safanduła.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Poseł Skrzypicki.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pan Rozsądnicki.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Spiskowy.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Wrzecionko.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Ks. Wojewoda.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Zastupnik naroda.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Szef sztabu.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pan Szymon.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Dr. Szkolnicki.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Zaklęty poseł.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej