Antonin Reschal

ALIDA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

KSIĘGA PIERWSZA.

KSIĘGA DRUGA.

KSIĘGĄ TRZECIA.

ALIDA

Antonin Reschal

Tłum. Mieczysław Rościszewski

" Gdy człowiek o zdrowych
zmysłach ugrzęźnie w kolei ujeżdżonego toru,
to nawet trzęsienie ziemi z niej go nie wytrąci".
Rigault.

Wszystkim, którzy cierpią lub którzy cierpieli
na chorobę miłości, pracę tę poświęcam.
A. R.

KSIĘGA PIERWSZA.

I.

Od miesiąca, raz na tydzień po południu, Alida Follet składała wizytę swej nowej przyjaciółce Zorżecie, małżonce Karola Douleur, który ją bardzo kochał.

Pałacyk w parku książęcym, otoczony pięknym ogrodem, gdzie mieszkał pisarz, był domem bogatym, urządzonym na modę współczesną. Na bulwarze d'Auteuil, ukryty w głębi, dom ten pełen komfortu i mebli artystycznych" dawał złudzenie wsi zapadłej, jakkolwiek jego mieszkańcy byli oddaleni zaledwie o pięć minut od różnych stacyj omnibusów, tramwajów i kolei żelaznych, skupionych przy bramie Auteuil.

Pewnego piątku, przy rozstaniu, Zorżeta Douleur rzekła, śmiejąc się, do przyjaciółki:

— Chciałabym cię mieć zawsze przy sobie, Alido. Chcesz, to pomówię o tobie z mężem. Masz pismo ładne, mogłabyś mu sekretarzować — byłby zachwycony. Chcesz ?

Alida odrzekła z powagą:

— Jakie to poczciwe z twojej strony, Zorżeto... Tylko że, widzisz, od kilku tygodni wzięłam sobie chłopca.

Poczem, akcentując mocniej te słowa:

— I tego chłopca będę musiała także widywać. Z łakomym uśmiechem, Zorżeta przymilała się do niej i obejmując ją w pasie, rzekła:

— Dwa dni w tygodniu czy ci wystarczą ? A na to Alida:

— Zobaczymy. Nie wiem, jak się twój mąż wobec tego zachowa. Zna mię bardzo niewiele.

Zorżeta oświadczyła z całem przekonaniem:

— On mię tak kocha! Zresztą poświęcenie nie będzie zbyt dotkliwe, nieprawdaż ? A więc, stało się. Zostajesz u mnie.

Tegoż wieczoru Karol Douleur wrócił o kilka minut wcześniej, niż zwykle. Zorżeta poznała go po dzwonku i zostawiając przyjaciółkę w salonie pobiegła na jego spotkanie. Z serdecznym uśmiechem pisarz czule uściskał żonę i szepnął:

— Jak się masz, kochanie?

Zorżeta skwapliwie pomogła mu do zdjęcia narzutki, umieściła jego tekę na parterze i pociągając go za sobą, rzekła:

— Chodź prędko!

Widząc, że tak się niecierpliwi, Karol Douleur zapytał:

— Czy jesteś sama?

Zorżeta, nieco pomieszana, nie dała odpowiedzi. Jednakże, zdecydowawszy się nagle, przyznała bez zająknięcia:

— Nie, kotusieczku. Alida, moja przyjaciółka — znasz ją, ta osóbka, która jest w trakcie rozwodu z Folletem — przyszła mię odwiedzić. Zaprosiłam ją na obiad. Jest bardzo wesołą i dowcipną. Pamiętasz ją niezawodnie: poznano was tej zimy u Parvillów. Sama, nudzi się, jak twoja Zorżeta, kotusiu!

I całując Karola Douleur, westchnęła:

— Ach, gdybyś chciał...

— Chciał? Czego? — zapytał pisarz, stając i wpatrując się w żonę.

Bruneta, nieco przytęga, ale ładnej budowy, o błyszczących bardzo czarnych oczach, stała przed nim z wyrazem uległości i cierpienia, jakie miewają pewne kobiety, gdy im imponuje mąż lub kochanek. Rysy jej twarzy nieładne, były jednak regularne. Bez kokieterji, ubrana po gospodarsku, za mało będąc Paryżanką w swym ciemnym źle skrojonym peniuarze, mogła się spodobać bardziej przez dobroć swych oczu i miłość, okazywaną mężowi, niż przez kobiecość swej niewytwornej postaci.

Drżąca, z oczyma w ziemi, wyrzekła szybko, jednym tchem, jakby odrzucając ciężar:

— ... ażeby Alida została z nami!

Minęli jadalnię i zatrzymali się przy drzwiach gabinetu pisarza.

Siedząca na wygodnej kozecie Alida spostrzegła ich, wstała, odłożyła ostatni romans Karola Douleur i postąpiła parę kroków ku nim. Zorżeta przedstawiła ich gorączkowo i znikła trwoźna. Pisarz, ściskając podaną sobie rączkę, zaczął:

— Pani, jestem... Nie mógł dokończyć.

Para oczu modrych, które go przenikały od pierwszego słowa, następnie ten uśmiech zachęcający pobudliwy i jowjalny, którym zdobiły się usta młodej kobiety, wstrzymując rozpoczęte zdanie, dziwnie przejęły Karola Douleur. Trwało to kilka sekund ledwie, w ciągu których egzaminował ją pobieżnie. Miała na sobie suknię z białego płócienka. Koronkowe wstawki stanika pozwalały spostrzegać nieco skóry. Modna spodniczka, krótka i wytworna, spadająca gładko, odbijała kształty młode i szczupłe, pozwalając zarazem ogarnąć delikatność ciałka. Nogi były obute w trzewiki otwarte, białe, o blado-niebieskich sznurowadłach. Włosy blond, przycięte a la Ninon, o zwichrzonych lokach, okalały subtelny owal, połyskujący blaskiem źrenic zielonych, chryzolitowych, uśmiechających się i przewrotnych. Usta zmysłowe, rozweselone swawolnie, podnosiły jeszcze dojmujący odblask tych wilgotnych spojrzeń. Pomimo lat 24-ch, posiadała wiotkość pensjonareczki, a z jej wiosennych kształtów z zapachem owocu dojrzałego wzbijał się mocny aromat krwawej koniczyny. Stojąc nieporuszona, albowiem czuła na sobie badawcze spojrzenie pisarza, wszakże zniewolona tem krępującem milczeniem, młoda kobieta krzyknęła prawie porywczym głosem:

— Otóż, mam zajęcie, które mię męczy i chciałabym znaleść coś innego. Dlatego właśnie, Zorżeta, przepraszam, pańska żona, obiecała mi pomówić z panem o mojej małej osóbce.

Nacisk na wyrazy "pańska żona" zażenował jeszcze bardziej Karola Douleur. Uczuł w sercu jakby ukłucie, a zarazem dreszcz przebiegł mu po krzyżu. Nerwy mu się natężyły gwałtownie, a usta płonące, wzruszone, zawołały:

— Imię pani ?

Z błyskiem rozszerzonych oczu, z rumieńcem na twarzy, z rozumną modulacją głosu, młoda kobieta wyrzekła:

— A-li-da.

Poczem, zmieniwszy głos, spytała:

— Jaki pan jesteś młody; czy pan już dużo kochał?

— Zrywanie kwiatów czy ogrzana miłość ? — odrzekł mądrze Karol Douleur. — Zbiór, aczkolwiek aromatyczny, pozostawia leciutki zapaszek ledwie, po zapomnieniu. I przeciwnie, jeżeli kochanie jest przyswojeniem jednego z tych kwiatów i w pojeniu się ulubionym zapachem jest widzenie tej jedynej czary jako zawierającej wszystkie rozkosze, to przyznam, iż takiego szczęścia nie zaznałem wcale. Tylko zdaje mi się, że nie jestem od tego zbyt oddalony.

I ofiarując mu się w niewolę, ona rzekła:

— Czy pan jest tego pewnym ?

Już dał krok z rękoma wyciągniętemi do porwania, z ustami gorącemi, gdy zatrzymał się nagle. Alida podniesieniem palca do buzi usiłowała go ostrzedz: "twoja żona!"

W istocie weszła Żorżeta.

Nie dość zręczny, ażeby zachować pozór spokoju, widząc, że Alida uśmiecha się do przyjaciółki i jakby lękając się spojrzeń Żorżety Karol Douleur zawołał:

— Biegnę do piwnicy.

— A przynieś Montebello, — rzekła wesoło żona. — Chciałabym, ażeby dziś szampan...

— Na jaką okazję?... — przerwał jej skwapliwie.

— Jakto, Karolu? Więc nie pamiętasz, że to rocznica naszego ślubu ? Dziś upływają trzy lata od czasu naszego pobrania, — dodała, zwracając się do Alidy, a potem do męża: — pamiętasz, ten Leon, twój przyjaciel, który nam przepowiadał separację... rozwód...

On spojrzał na nią ze smutkiem. Alida zrozumiała sama jego uczucie, a on, spojrzawszy na nią, aż się zdumiał tą jej przenikliwością.

Niebawem Alida odwróciła źrenice od niego i rzekła:

— Ale, Zorżeto, wiesz, że odchodzę o dziesiąte]; to mój dzień. Dziś wieczorem on czeka na mnie!

I kończąc zdanie, utkwiła w pisarzu wzrok, płonący zielenią.

On drgnął i wybiegł. Zapaliwszy gaz, otworzył drzwi do piwnicy i szepnął, mówiąc niejako do cienia:

— Ta kobieta robi mię innym. W tej chwili nie umiałbym powiedzieć, czy zawsze jeszcze kocham Zorżetę. Alida nic mi nie dała do zrozumienia, a jednak czuję, że jest moją. Jeszczem jej ust nie ucałował, a już piłem jej oddech w całości. Wiem, że ją posiadam całkowicie, duszą i ciałem. I ona wie także, przysięgnę na to.

Wziął kilka butelek i wrócił na górę. Przy stole, jedna obok drugiej, obie przyjaciółki rozmawiały jak najżyczliwiej. Usiadł z twarzą zmienioną.

Spostrzegłszy go, Zorżeta zawołała:

— Jakże jesteś blady, czyś się nie zaziębił ? Nieco rozmarzony, pisarz z zasępieniem, jakby chcąc odzyskać myśli z powrotem, zdobył się na roztargnioną odpowiedź:

— Już po wszystkiem... Mała niedyspozycja. Miałem dziś lekki ból głowy.

Jasne oczy Alidy, które spoczęły pytająco na oczach Karola Douleur, przeniknęły tajemnicę tej nagłej niedyspozycji. Z chwilą, gdy Zorżeta opuściła jadalnię, ażeby zarządzić podanie do stołu, młoda niecnotka rzekła z wyszkoleniem:

— Pan jesteś zazdrosny! Ja przecież go nie kocham!

Wtedy literatowi zdało się, że się ze strasznego snu obudził. I rzekł pomimo woli:

— Kogo ? — I nie czekając na odpowiedź, mogącą go uspokoić, dodał: — O kogóż miałbym być zazdrosny ? — I jeszcze dorzucił, hamując się: — Zapewne, nie mogłabyś mi się pani podobać, ale...

Tylko Karol Douleur uczuł, jak dalece był śmiesznym i nie dokończył: ruch nerwowy i mimowolny posunął mu nogi naprzód do stopek Alidy, która także uległa równej pobudce. Razem, pod stołem, uwięzili kostki swych nóg, które zespalała nowa namiętność, budząca się w obojgu. I tak pozostawali przez kilka sekund, ona zaróżowiona, z oczyma zamglonemi, on nieruchomy, uśmiechający się do jakiejś mary sennej. Lecz w chwili, gdy ich ręce wyciągnęły się wzajem do siebie, weszła Zorżeta, niosąc dymiącą się wazę.

— Jak widzicie, usługuję sama, — rzekła, nie spuszczając oczu z małej wazy porcelanowej.

— A gdzież twoja sługa ? — spytała Alida, rozsuwając kleszcze, w których ją trzymał Karol Douleur.

— Wyszła za sprawunkiem; tu nie Paryż, tu niema nic pod ręką, a nie mogę żądać przez telefon, ażeby mi kupiec przysłał przez swojego chłopca pieprzu za parę groszy. Chociaż, gdybym nie miała telefonu, dom ten byłby wręcz nie do zamieszkania. Pomyśl tylko, jakieby to kursa trzeba było wiecznie odbywać. To byłoby okropne!

Dał się słyszeć dzwonek.

Szczekanie psów zakłóciło ciszę ogrodu. Zorżeta wstała.

— To pewno Leonia! — rzekła biegnąc. Pisarz wstał natychmiast i z naprzód podaną twarzą, z oczyma błagającemi, wykrztusił:

— Dłużej nie wytrzymam... Prędko! Uśmiechnięta, prawie nie słysząc nawet prośby,

Alida machinalnie uniosła się z krzesła i podstawiła piękne usteczka zakochanej pod wargi literata. Ofiarowała mu je, myśląc: "Masz, weź mię całą!" I nieruchoma, nie istniejąca nieomal, z powiekami nawpół przymkniętemi, poddała się szalonym pocałunkom kochanka. Przez ten rodzaj posiadania mózgowego, oboje poznali odrazu, jak tętna biły im jednako, a ta poufała manipulacja ich ust odkryła im paroksyzm, z jakim kosztować będą swych przyszłych uścisków. Usiedli znowu i rozmawiali.

— Pani musisz być wyrzeźbiona, jak statuetka z kości słoniowej, — mówił pisarz stłumionym głosem. — Czuję w pani całą ułomność młodej dziewczyny i cały ogień namiętnej kochanki. Pani masz w sobie kobiecość i...

Broniąc się słabo, Alida przerwała:

— O, Karolu... przepraszam, panie Karolu Douleur. — Gdy się zatrzymała, weszła Zorżeta, poprzedzając sługę.

Do 9-tej spożywano obiad. Deser trwał do nieskończoności. Korzystając z chwili milczenia, Zorżeta chciała obudzić pamięć swojego męża. I, pytając go spojrzeniem, wypieściła:

— Mój Karolku!... Czy pamiętasz?... Czekaj, pocałuj mię... O, tyś bardzo dobry.

Pisarz dał się pocałować, ale bynajmniej nie udzielił otwartych ust swojej żonie. Pocałunek w obecności Alidy wydawał mu się nieprzystojnym i jakby dla pokazania młodej kobiecie odczuwanej różnicy, przybrał w układzie ust skurcz znaczący, który wyglądał na lekki grymas. Zorżeta nic nie spostrzegła. Alida podziękowała mu uśmiechem oczu, które przykrył na chwilę wilgotny obłoczek. Zieloność jej źrenic stała się o wiele delikatniejszą.

— A twoje rendez-vous? — spytała znienacka Zorżeta.

Nagły niepokój wystąpił na twarz Alidy. Widziała w myśli Henryka Hamela, który czekał na nią na placu Hawru. Wzrokiem jęła szukać oczu Karola Douleur, pełnego troski i smutku. Z rezygnacją wstała i rzekła:

— To prawda !

Wesołość jej wróciła po usłyszeniu ciężkich westchnień, wydobywających się z piersi pisarza. Śmiało zagadnęła:

— Sercu, które wzdycha tak, pewno jeszcze czegoś brak! Czyżby panu brakowało czego, panie Douleur?

— O nie, dziękuję pani. Najadłem się do syta! — odparł z flegmą, ironicznie.

Ona ślicznie wzruszyła ramionami, a jej oczy miękkie, pełne długiej żądzy wypowiedziały mu sekretnie, jak jej usta cudnie kłamią.,

Teraz i Zorżeta, powstawszy, rzekła do sługi sprzątającej ze stołu:

— Leosiu, podaj rzeczy pani.

Wszyscy troje udali się za sługą. W przedpokoju, dyskretnie oświetlonym przez elegancką lampę, pisarz, z rękami w tyle, obok Zorżety przypatrywał się wciągającej płaszczyk Alidzie.

— Pan Douleur nie należy do galantów, — rzekła młoda kobieta, usiłując wtłoczyć w żakiet pierwszy rękaw swego białego stanika.

Karol przyskoczył. Wprowadzając płócienko stanika w podszewkę z kremowego jedwabiu, Karol Douleur dosięgnął jej ramienia i ścisnął je miłośnie. Przy drugim rękawie musnął ciało Alidy, a korzystając z tego, że dłoń miał ukrytą, pociągnął ją ku sobie i w kontakcie z jej piersią jął niby rozprostowywać pomarszczone sukno czarnego żakietu. W ten sposób mieli niejako wrażenie posiadania siebie w obecności Zorżety. Karol Douleur przeżył wtedy chwilę niezapomnianej rozkoszy. Wrócił następnie pod ścianę i stanął przy wspaniałem wieszadle z kutego żelaza. Alida zawiązywała welonik, przyczem odwróciła się dla wyjrzenia przez szparę drzwi, które uchyliła Leosia. Noc już zapadła. Więc zawołała naturalnym głosem:

— Ach, jak ciemno!

— Boisz się? To tak jak ja, — rzekła Zorżeta biorąc ją za rękę. Może chcesz, to mąż mój odprowadzi cię na kolej. Będzie stąd jakie dwieście metrów.

— Nie śmiałabym o to prosić, ale jest tak czarno...

Karol Douleur sięgnął po kapelusz, Alida zaoś szczypnęła go w bok. Ta cicha mowa młodej kobiety podobała mu się niezmiernie i zawsze usiłował w myśli zamienić ją w żywe słowa. A tymczasem Zorżeta usprawiedliwiała się przed Alidą.

— Ja bo cię odprowadzić nie mogę. Muszę pomódz Leosi. Przychodźże jutro. Umieścimy cię na pierwszem piętrze.

— Przyjdę, a tymczasem dzięki za przyjęcie. Bądź zdrowa, Zorżeto.

Przyjaciółki ucałowały się.

Karol Douleur spojrzał na żonę. Uśmiechnęła się.

— Zaraz wracam, — rzekł i wyszedł z Alidą. Po chwili ciężka brama ogrodu zamknęła się za nimi z suchym trzaskiem.

Noc była prześliczna. Niebo usiane gwiazdami. Pisarz odczuł błogą ciszę natury, zasypiającej po wielkiem znużeniu. Jasność nieba oświetlała drogę, jak słodka pieszczota... Szli wzdłuż bulwaru d'Auteuil, milczący, nieco zażenowani, jak gdyby wahali się przyznać sobie wzajemną troskę. Trzeszczenie ich trzewików zlewało się z lekkim poszumem wiatru w bukietach drzew ponad ich głowami i nuciło im coś jak kołysankę. Instynktownie zbliżyli się do siebie. I wtedy dreszcz ich przejął. Kontakt ciał upoił ich niespodziewanie. Zespolili się jeszcze bardziej i tym razem złączyli usta swoje.

I tak, z połączonemi ustami, kroczyli zwolna, spowiadając miłość.

— Tak, czuję, że mię kochasz, — mówiła Alida.

— Tak jak ja sam to czuję, — odparł pisarz, tuląc ją namiętnie.

— Pijesz mię całą! — dodała rozkosznie.

— Alido, życie moje, pożądam cię do twego ostatniego tchnienia, — odparł z mocą.

Uniesieni, mięszając oddechy swoje, dotarli do fortyfikacyj w pełnem świetle. Tu rozsunęli się łagodnie, z żalem, bo ten uścisk ciepły nie powinienby się był skończyć, ich zdaniem, tak dalece ich ciała użalały się na to rozstanie.

— Kiedyż mię znów pochłoniesz, mój Karolu )

— spytała Alida, obumierając.

— Jutro. Gdyż pojutrze skonałbym z oczekiwania, — wyśpiewał pisarz.

— O 2-giej, u mnie, 109 ulica Montmartre. Chcesz?

— Czy chcę?

W paroksyźmie nerwów, w dzikim pocałunku, ugryzł ją w usta świeże, a widząc perełki krwi, uścisnął ją namiętniej i ugryzł jeszcze mocniej.

— Boli cię ? — zapytał.

— Nie. Nawet tak kocham cię, mój Karolu. Ale nagle rozłączyli się, lękali się bowiem, że gdyby zaczęli na nowo, to nie mogliby się byli rozstać. Dopiero, gdy Karol Douleur spostrzegł znikającą sylwetkę białą Alidy, jął wracać sam tą samą drogą, którą szli razem przed chwilą. Usiłował nawet iść ściśle po tej samej ścieżce, stawiając kroki na odciskach jej stópek, bo wtedy mógł odczuwać te same wrażenia, tę samą żądzę nieposkromioną. I tak, ukołysany pożądaniem, doszedł do drzwi swoich, otworzył je własnym kluczem i znalazł się niebawem w suterenie. Zorżeta rozmawiała ze sługą Zbliżył się do nich i rzekł;

— Idę się położyć. Dobranoc. Pocałowali się. Ona rzekła:

— Idź kotusiu. Przybiegnę do ciebie za pół godziny. — Poczem mówiła: — Ale wesoła jest ta Alida, co P Mam wrażenie, że coś tracę z życia, gdy ona odchodzi... No, ale jutro... Czy jednak nic nie masz przeciwko temu, Karolu, że ona zostanie z nami?

— Nie, nic! Jej charakter dość mi się podoba,

— odparł, udając obojętność.

I Douleur wyszedł z kuchni. W przedpokoju umieścił kapelusz na kołku i podążył na pierwsze piętro. Po zapaleniu lampy, rozebrał się szybko. Ale przed wejściem pod kołdrę, chciał jeszcze wyjrzeć przez szyby okna. Zgasił lampę i odsłonił firanki. Ogród był czarny. Drzewa, zlewały się z niebem. Na parterze kwiatów nie znać było na gazonach. Tylko z firmamentu gwiazdy przyglądały się usypiającej ziemi. I rzekł półgłosem:

— Wczoraj byłem szczęśliwym. Dziś dwoje zielonych oczu o szał mię przyprawia. Czuję, że stałem się zazdrosny. Cierpię, cierpię, cierpię...

I Karol Douleur opuścił firanki. Nie zapalając lampy, pociągnął kołdrę ku sobie i wszedł do łóżka. Leżąc na brzuchu, z głową na dłoniach, usiłując odpędzić łkanie, które czuł w krtani, szeptał do poduszki:

— Ona mię zdradza! Może nawet w tej chwili ze swym kochankiem...

Urwał.

Weszła Zorżeta.

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Karol Douleur nie spał tej nocy.

Nie wiedzieć czemu, kinematograficznie przesuwały się przed nim, w jakiemś delirjum, całe epizody z jego życia. W ten sposób znowu w najmniejszych szczegółach obcował z tem, co był już dawno przeżył. Doszło do tego, że pewna scena, sięgająca jeszcze jego kawalerskich czasów, tak go poruszyła, że się zupełnie obudził wskutek żywości wskrzeszonego wyobrażenia. Jeżeli chciał zamknąć powieki, oczy pozostawały przejęte temi wspomnieniami. podczas gdy do uszu dopływała mu krew paląca. I mimo tych walk, scena tkwiła mu w myślach.

W jednym z zakątków tarasy kawiarni de Paix, w pełni słońca, Leon siedzi przy nim. On opowiada przyjacielowi o zamierzonem małżeństwie. Leon, bardzo stanowczy, zarzuca: "Źle robisz, że się żenisz, jesteś jeszcze za młody, wierzaj mojemu doświadczeniu". On odpiera, zapalając się, z głębokiem przekonaniem: "Za młody, za młody? Oszalałeś! Mam 22 lat. Szczycę się znajomością kobiet, a nadewszystko Zorżety, która, jak wiesz, jest moją metresą od lat dwóch. Zresztą, czyż małżeństwo nie stanowi potężnej pomocy dla literata? To mi da przyszłość... " Podrażniony, Leon odpowiada: "Kochasz, mózg przeto masz zajęty. Głowę twoją mgła otacza, wzrok uległ zaćmieniu; ale gdy opary rozejdą się, gdy miłość twoja stanie się zwiędłym liściem, wtedy słońce prawdy napełni cię swojem żywem światłem. Niestety! Może to będzie już zapóźno! W jakim wieku jest twoja kochanka?" Zdziwiony, ale nie chcąc nic ukrywać wobec przyjaciela, ujmuje go za ramię i odpiera: "Żorżeta jest jeszcze młoda, ma dopiero 29 lat. Jestto uczciwa dziewczyna, doświadczona licznemi przeciwnościami. Posłuchaj raczej! — Po opuszczeniu klasztoru wyszła zamąż za pewnego sukiennika, wydana przez rodziców, prowincjonalistów, pragnących ujrzeć ją coprędzej szczęśliwą, ale dowiedziała się od męża w wieczór weselny, że on kochał od lat dziesięciu kobietę, z którą miał syna. "Ożeniłem się z panią, bo mi było potrzeba pieniędzy — rzekł do niej — będziesz pani nosiła moje nazwisko, ale nic więcej". Afront był nieuleczalny.

Rodzice, chcąc bądź co bądź uniknąć skandalu, zalecali córce cierpliwość. Ona też była cierpliwa przez całe dwa lata, w ciągu których poznała najstraszniejsze męki tortur moralnych. Jej mąż prawie co wieczór wracał pijany. Następowały straszne sceny. Gdy oto, pewnego dnia, będąc w dobrym humorze, podniecony zapewne alkoholem, ciekawy może jej dziewictwa, człowiek ten zapragnął wejść w swoje prawa mężowskie, Zorżeta z godnością odpaliła ten. opóźniony afekt i oparła się z całą stanowczością. Opór ten zirytował brutala, który usiłował w erotycznem opilstwie zabić nożem biedną kobietę. Żorżeta ma dotąd na ramieniu ślad głębszej rany. Szczęściem sąsiedzi zbiegli się na jej krzyki. Skonstatowanie faktu, sąd i rozwód. Posag zaprzepaszczony. Wróciła do rodziców. Ale oni — jak to na partykularzu — codziennie wymawiali córce, że powróciła do domu, że pohańbiła rodzinę rozwodem i jęli jej wymawiać ten kawałek chleba, jaki spożywała u nich. Znużona, zmaltretowana, uciekła do Paryża. Tu, zaraz nazajutrz po przybyciu, przez nadzwyczajne szczęście, otrzymała poważne miejsce. Będąc jednak sama, biedaczka nudziła się. Wkrótce potem, u matki jednej zaprzyjaźnionej ze sobą urzędniczki, spotkała pewnego młodego, bogatego i przystojnego bruneta. Chłopiec ten uparcie jął się do niej zalecać i złamał opór dziewiczy, przyrzekając, że ją poślubi. Zaufała i ustąpiła. Upłynęło trzy lata. Owocem — dwoje żyjących, jedno martwe. Matka młodego człowieka nie chciała widzieć kochanki syna i ażeby czasem się nie zagalopował, wyszukała mu narzeczoną. Odważna, Żorżeta wróciła do swego zawodu. Kochankowie widywali się kiedy niekiedy wieczorami i każde wracało do siebie. Zmęczony ukrywaniem swoich miłostek, prześladowany ciągłemi wymówkami, kochanek zgodził się pewnego dnia poślubić córkę bogatego kupca, który ukartował ten związek z jego matką. Nazajutrz po ślubie, młody ladaco, z biletami bankowemi, poszedł złożyć wizytę swojej przyjaciółce. Chciał się z nią targować. Scena była okropna. Żorżeta wyrzuciła za drzwi ukochanego, któremu oddała się całkowicie. Zrozpaczona, ukrywając hańbę, zniewolona jednak obowiązkami swemi jako matka, biedna dziewczyna podwoiła wysiłki, ażeby bądź co bądź oprzeć się nędzy. Praca nocna zwiększyła jej dochody, aż do dnia, w którym sama złamana, utraciła dziecko, które umarło na szkarlatynę. Jak ci opisać ból tej matki ? Pragnąc uśpić nienawiść i smutek Żorżeta zaczęła pić eter. Zrobiło się jej gorzej, gdyż strasznie osłabła, czuła się histeryczką i leżała przez dwa miesiące. Poznałem ją właśnie, gdy wstała po tej okropnej newrozie, z jej bladej cery. Jej wielkie, czarne oczy, połyskujące w orbitach, porwały mię. Stała się moją metresą, gdy jej poprzysiągłem wszystko, co ognisty amant przysięga tej, którą porywa. Teraz, gdy ta przeszłość zamarła, dobrze pochowana, gdy zdrowie wróciło, ty wymagasz odemnie, ażebym ją porzucił? Czy nie chcesz. dopuszczać, ażeby ona zasługiwała na szczęście?" Nagle, niespokojnie, zlekka poruszony, Leon rzecze: "Jakkolwiek rozwód został ogłoszony, mąż jednak żyje i dlatego nie będziesz mógł jej zaślubić w kościele!" On na to pomięszany: "Naturalnie". Twarz mu się zamyśla, ręce zaciskają. Leon woła: "A więc nie, nie będę świadkiem tej głupoty! Twój sentymentalizm jest zanadto dziecinny! Okrutnie brak ci energji. Wierzaj, za pięć lat srodze pożałujesz tej małoduszności". On wygłasza swój najwyższy apel do przyjaciela: "Pomyśl, drogi Leonie. że ta nieszczęśliwa... " Leon jednak, który już powstał, przerywa mu cierpko i energicznie: "Nikt się nie żeni z metresą. — Zaślubia się dziewicę... przed Bogiem... to ślub jedyny. Inne związki, to związki szaleńców, poetów bez mózgu!" I Leon, bardzo czerwony, żegnając go z gniewem, który druzgocze jednem brutalnem słowem całą radość minioną i długoletnią przyjaźń, oddala się wielkiemi krokami.

* * *

Inny obraz senny przewinął mu się znowu przed oczyma:

* * *

Dzień jego ślubu. Ranek słotny. Niebo sieje kapuśniaczkiem. Rodzice żony nie przyjechali z prowincji. Jego matka, która dała zezwolenie na to małżeństwo przed rejentem, nie przyjdzie. Nie przyjdzie też i jego siostra. Jego ojciec wbrew obietnicom, danym swojej żonie, napisał, że się zjawi. On czeka nań. Trzej przyjaciele, jako świadkowie, przybywają. Uściski dłoni. Minuty płyną. Nagle, przynoszą mu dwie depesze. Jedną od ojca, który nie umie się z domu wymknąć, druga od jednego z przyjaciół, który żałuje bardzo, ale przybyć nie może. Poszukiwania nowego świadka. Wynajmuje go się przy bramie. Ślub się odbywa, bardzo smutny, w referacie adjunkta. -Wyjazd w dwóch powozach do Vantiera, restauratora z Clichy. Deszcz leje. Cicha uczta, ożywiona jedynie przy deserze, dzięki tancerkom. Następnie rozstanie z przyjaciółmi. Związek zawarty prawnie, lecz nie błogosławiony. Wieczorem — loża w teatrze. W nocy — noc zwyczajna. Jednakże, wcale nie doznali uczucia żalu.

Karol Douleur uniósł się na posłaniu i monologuje:

— Co to za banalność, ten ślub cały! Z przyjaciół owych ani śladu. A no tak! Leon, wierny swemu słowu, nie przychodzi. Bo i ta cała ceremonja taka posępna była. Wstrząsam się na samo jej wspomnienie. I to ma być ślub ? Czy istotnie jestem żonaty ? Bez udziału kościoła, czy jestem legalny w tym ożenku ? No tak. Zresztą, poco o tem myśleć ? Czy chcę pojść do rozwodu? Nie! Piekielna dziewczyna, która budzi we mnie trwogę z powodu tych dni smutnych. Trzeba zasnąć. Spijmy. 1 trzymając poduszkę, zły, zanurzył w niej głowę.

Daremnie jednak; przez całą tę noc nie spał, zdjęty czemś w rodzaju delirium. Cała kalwarja przeszłości, aż do tej ostatniej tak dotkliwie przejmującej go chwili, występowała przed nim wraz z tem wszystkiem, co już przecierpiał. Godziny upływały wolno, jedna za drugą, jak trucizna, co się destyluje w retorcie kropla po kropli, a gorączki, widma, wyobrażenia trwały okrutne, pomimo całego wysiłku woli, ażeby je odpędzić.

Tak się w życiu często zdarza, że w marzeniach sennych przypominają się człowiekowi minione troski, iżby go ostrzec niejako przed możliwością dalszych utrapień, ale z nadejściem dnia, czarne motylki znikają, oczy olśniewa jasność błyskotliwa, mózg ogarniają nowe wrażenia z zewnątrz i tak całe życie przebiega bez żadnego rachunku.

Człowiek jest tylko człowiekiem.

III.

Nazajutrz z rana, gdy w gabinecie robota szła pisarzowi niesporo, Leosia zastukała do drzwi i wręczyła mu dwa listy.

— Dziękuję... — rzekł — i proszę o kawę. Poczem, oglądając koperty, szepnął:

— Oho, pismo kobiece!

I złamał pieczątkę. Przerzucając szybko arkusz zapisanego papieru dla znalezienia podpisu, zawołał niespokojnie:

— Ona! — I czytał: "Panie Karolu Douleur!

"Przebacz mi ten list, kochany Panie, ale to, co przyjęłam wczoraj, podwójnie zasługuje na przebaczenie. Pragnę być zrozumianą: czy to książka, którą czytałam w chwili pańskiego wejścia, czy raczej może ta dziewczynka, ciekawa i sprytna, tkwiąca dotąd we mnie i pomimo lat 24-ch lubiąca dotykać zawsze tego, co jej nie wolno, dość, że stałam się "najniemoralniejszą" w świecie. Nie twierdzę stanowczo, ale wiem, iż rozsądek wrócił mi dopiero po rozejściu się z Panem. Z chwilą, gdy znalazłam się w Paryżu, ogarnęłam całą niegodziwość mego postępku.

"Otóż, zechciej Pan zapomnieć o miłosnej lekkomyślności oszalałej Alidy. Ja ze swej strony, mogłabym być dość poważną, ażeby kochać Pana w ciszy, albowiem już oddawna — mogę to Panu wyznać dzisiaj, gdy wszystko się już skończyło — tak już od długich miesięcy powierzchowność Pańska wmieszała się do wszystkich moich myśli, ukazując mi się nawet w chwilach najbardziej poufnych.

"Czy pan nie jesteś żonaty?

"Bezwarunkowo powinien pan zostać wiernym swej oddanej Żorżecie, która — jak Pan wiesz — ubóstwia Pana.

"Zresztą, kochać mię, czyliż nie byłoby dla Pana li tylko cierpieniem ? Jestem fantastką niesłychanie "wietrzną" i jakże mogłabym uszczęśliwić człowieka, któryby mię ubóstwiał? Mój teraźniejszy przyjaciel jest mi najzupełniej obojętnym, a rodząca się miłość, którą uczułam dla Pana, tyczyła się może o wiele więcej pisarza, niż Pana samego i kto wie nawet, czy pewnego dnia nie stałbyś się Pan zazdrosnym o swoje drugie ja ? Tak więc, basta, nieprawdaż, nic z naszej schadzki!

"Chciałabym, o ile w tych dniach przyjadę do Państwa, znaleść tylko przyjaciół, a więc bez potrzeby obawiania się pobudek, które niezawodnie spowodowałyby wybuch. Do tego szaleństwa nie możemy dopuścić za żadną cenę!...

"Prosiłabym także kochanego Pana, ażebyś podarł ten list kompromitujący, który zawiera bardzo doniosłe wyznanie i bez urazy podaj mi Pan rękę z całą życzliwością, Alida".

Karol Douleur zatrząsł się z gniewu.

— Okrutna! — rzekł. I wsunąwszy do wewnętrznej kieszeni kurtki list, przesiąknięty subtelną perfumą, pogrążył się w długiej zadumie.

— Nie pójdę! — zawołał energicznie.

Ale niebawem wokoło biurka pokój zaroił się zielonemi plamami, które tańczyły farandolę, oślepiającą mu oczy. W tych djablich skokach przeważały urocze spojrzenia pani Follet, utkwione w jego oczach, drwiące i chytre, a w głębi ich zielonej wody czytał oszałamiającą żartobliwość, żartobliwość pełną czaru, która w wilję tego dnia rzuciła go w jej objęcia. Na chwilę ukazała się jej subtelna główka, poczem roztapiała się i nikła w fali blond włosów, pozostawiając jedynie jej drobne ząbki, połyskujące w różanych ustach, pożądliwych i oddających się dobrowolnie. Teraz znów jej całe ciało w pełni jej wzrostu płynęło po toni, w której błyszczały jak drogie kamienie jej kształty. Ale i one z całą swoją, subtelnością znikły niebawem, pozostawiając jedynie uśmiech nad jej białemi ząbkami i karmin jej buzi przylepnej.

Drzwi gabinetu otworzono łagodnie. Żorżeta stanęła, patrząc w niego.

— Jakże ci się pracuje, najdroższy ? — spytała młoda kobieta serdecznie.

Karol Douleur zaskoczony w swych wałkach wewnętrznych, odparł tonem oschłym:

— Wiesz, że nie lubię, ażeby mi przeszkadzano.

— Nie widziałam cię już tak dawno. Pomyśl, że to południe.

Pisarz, jak gdyby się obudził.

— Już południe? — zapytał.

— Tak, tak... — śniadanie na stole.

Karol Douleur, z oczyma jeszcze zamglonemi, wstał i pocałował żonę.

— Czyś aby nie słaby? — spytała po macierzyńsku Żorżeta.

— Także pytanie!

— Bo jesteś jakby strapiony, jakby zafrasowany. — Nawet głos ci się zmienił.

— Ależ nic mi nie jest, uspokój się... Tylko z powieścią nie mogę dojść do ładu i to mię gryzie-

Małżonkowie przeszli do jadalni.

Siedząc jedno naprzeciw drugiego, Karol i Żorżeta spożywali śniadaniowe przekąski. Gdy Leosia podała kawę, Żorżeta, bacznie śledząc męża, rzekła niezbyt pewnym głosem:

— Jakto? Nie zapalisz cygara?

Karol Douleur zdobył się na smutny uśmiech.

— To prawda! — odparł — dziwnie jestem roztargniony!

— Karolu, ty coś ukrywasz przedemną. — zawołała troskliwie Żorżeta.

— Ależ nic! Czyż nie mogę nawet myśleć? Czy ty przypuszczasz, że pisarz jest zawsze usposobiony do pracy?...

— Od trzech lat, jak żyjemy ze sobą, Karolu, nigdy jeszcze nie miałeś tak pogrzebowego wyrazu twarzy! Coś cię dręczy...

— Zapewniam cię, że się mylisz. Zresztą, daj mi spokój.

— Karolu, nigdy jeszcze nie odzywałeś się do mnie tak szorstko. Może mię już nie kochasz? Może masz inną kobietę ?

— Dobryś! Scena i to teraz! Szczęściem, wychodzę...

— Szczęściem?

— O, łapiesz za słówka!

W trakcie tej sceny, małżonkowie wstali. Teraz jęli się przechadzać wzburzeni, od jadalni do przedsionka. Pisarz zły, głosem gorzkawym ozwał się do Żorżety:

— Lepiej przygotuj mi ubranie. Muszę wyjść. Obrzuciwszy męża ostatniem mokrem spojrzeniem, młoda kobieta wyszła z żalem.

Karol Douleur pogryzł w zębach koniec cygara, poczem chciał wygwizdać jakąś modną melodję, ale mu się to nie udało. Zniechęconym ruchem odłożył cygaro i szepnął:

— Ta Alida stanowczo wyzbywa mię dawnych przyzwyczajeń. Przeklęte oczy!

I poszedł się myć do gotowalni.

Schodząc w jedwabnym kapeluszu, w palcie popielatem, gotowy do wyjścia, pisarz ozwał się do żony, która przyglądała mu się niejako z odcieniem zazdrości w oczach:

— Wrócę prawdopodobnie na obiad.

— Jakto? mógłbyś nie wrócić?— spytała Żorżeta, z trudem wymawiając słowa.

— Nie byłoby to po raz pierwszy...

— Tak, ale dziś... Czy dlatego, żeśmy się kłócili ? Powiedz...

— Bynajmniej, głuptasko! Może wypadnie mi zjeść obiad z wydawcą... A potem, może pójdziemy do teatru... Bo ja wiem?

— Bezemnie ?

— Nie mogę wszędzie prowadzić cię ze sobą! — Dawniej...

— Dobraś, znowu zaczyna! Dawniej byłem rozkosznym, a dziś jestem nie do zniesienia. Zgoda. No, bądź zdrowa, żonusiu!

— Nie pocałujesz mię?

— Owszem, owszem !

I Karol Douleur ucałował jej wilgotne oczy.

— Czy kochasz mię tylko? — spytała lękliwie.

— Ach, dajże mi spokój! — odparł pisarz na wychodnem.

IV.

W ciągłych walkach wewnętrznych, wśród których obraz Alidy nieustannie stawał mu przed oczyma, Karol Douleur dotarł koleją i tramwajami do jej mieszkania,

— To tu! — rzekł, stanąwszy przed domem. Zastukał do okienka odźwiernej. Nieduża staruszka o młodej twarzy spytała uprzejmie:

— Czego pan sobie życzy ?

— Przepraszam, czy pani Follet jest w domu?

— Owszem, jest. Właśnie wróciła cotylko ze swym przyjacielem, 5-te piętro w głębi korytarza.

Pisarz wybąkał podziękowanie końcem ust, postąpił kilka kroków, ale przy klatce schodów stanął niezdecydowany. Opanowała go znów gorączka; krew uderzyła mu do skroni, tłumiąc równowagę umysłu; pomimo to usiłował myśleć:

— Czy mam wracać ? — ozwał się głośno. Ale w tejże chwili doznał uczucia wizji, ujrzał

młodą kobietę, podającą usta kochankowi, tam na górze, w swoim pokoju; poczem obrazy występowały kolejno, rozgoryczając go coraz bardziej. Stał przybity, z wzrokiem omdlałym, jak gdyby od wczoraj, energja mu się wyjałowiła z chwilą, gdy ugryzłszy usta Alidy znalazł subtelny smak śmiertelnego jadu.

Jednakże Karol Douleur wszedł na schody.

Znalazłszy się na najwyższem piętrze wprost drzwi, stanął z bijącem sercem. Dwa głosy dochodziły z pokoju. Zastukał.

Otworzyła mu Alida. Na widok pisarza, cofnęła się nagłym ruchem i zawołała:

— Pan!

Ale ochłonąwszy natychmiast, zaskrzeczała:

— Ach to grzecznie, że pan przyszedłeś... Jakże się miewa pani Douleur ? Przepraszam: pan Karol Douleur... mój przyjaciel...

Obaj mężczyźni skłonili się sobie stojąco, bez podania ręki. Byli zażenowani, jakby przeczuwając instynktownie rywalizację, co do której żaden się me mylił.

Karol Douleur, usiadłszy, nabrał pewności siebie. Był szczęśliwy, że poznał kochanka Alidy i z wielką umiejętnością i okrucieństwem usiłował, robiąc wyraźne aluzje, dać mu poznać nowy stosunek poufny młodej kobiety, ukartowany z jej zgodą. Wolał, ażeby tamten zaoponował, ażeby zapytał o przyczynę tej poufałości, zamiast by się przechadzać wzdłuż i wszerz, będąc posępnym i śmiesznym.

Zirytowany obecnością pisarza, kochanek Alidy chwycił za kapelusz i wybąkał:

— Panie... pani Follet...

— Do widzenia, — zażartowała Alida.

Z chwilą, gdy się drzwi zamknęły, młoda kobieta buchnęła śmiechem...

— A to głupiec... prawda? Istny mięczak! Karol Douleur uśmiechnął się, pochylił ku niej, zaczerpnął zmysłami aromatu, jaki wydawała ze siebie i zbliżając swe usta, rzekł:

— Dalej... prędko...

Młoda kobieta ustąpiła. Brutalnie pociągnął ją ku sobie i trzymał ją przyciśniętą przez kilka sekund, rękoma objąwszy jej talję, mocno wdychując żar dotkliwy, jaki występował z pod jej bardzo wolnego szlafroczka.

Ona poddała się temu gwałtownemu ściśnięciu, poczem, złamana niejako, pozwoliła mu się wziąć na kolana. I usta ich spoiły się na długo.

— A mój list, czyś go otrzymał ? — spytała nagle Alida.

— Jaki list? — odparł zręcznie.

Młoda kobieta zamilkła rozmarzona z oczyma ciekawie utkwionemi w oczach Karola Douleur. Pod tym wzrokiem rozświetlonym żądzą, czuła się znów porwaną, przenikniętą, niezdolną do obojętności. W końcu ozwała się słabo:

— To widzisz... list... ażeby ci powiedzieć... że dziś...

Nie słuchając jej, kołysał ją w objęciach i całując, rzekł:

— Tak, dzisiaj... ten Jerzy. Winszuję ci, piękny kwiatku, ładny robisz wybór... pyszne zwierzę... w miłości potulne niezawodnie...

Alida, unosząc główkę z piersi pisarza, zawołała:

— To ładny mężczyzna, ale... osieł, że daj mu tylko siana!

— Automat!

— I jaki! — dodała, śmiejąc się; — właśnie w chwili, gdyś zastukał, wymawiałam mu jego spokój. Na to mi odparł, żem się zmieniła... I pomyśleć, że dla niego opuściłam męża... Nie, żeby aż tak być młodą!...

W zapale zwierzeń, pani Follet, przytulona do Karola Douleur, wdmuchując swój oddech w jego twarz uśmiechniętą, opowiedziała potoczyście całą swoją historję: swoje nagłe wyjście zamąż przy agonji ojca — matka ją odumarła jeszcze dziesięcioletnią dziewczynką — i to za człowieka o piętnaście lat starszego od siebie; banalną komedję małżeńskiego pożycia; poznanie, pewnego dnia, chłopca mniej brzydkiego, bruneta, słusznego wzrostu, ale bez znaczenia, lat 25-ciu; upadek w pewne wolniejsze od pracy popołudnie; następnie odjazd, ucieczka ze spokojnego domu do hotelu, gdzie spodziewała się znaleść szczęście; niezliczone kłopoty z rozwodem; a potem skrępowanie kochankiem niezamożnym i tępym; zabiegi o pracę, podczas gdy dawniej dość jej było wyrazić jakiekolwiek życzenie, ażeby zostało natychmiast spełnione...

— Jednakże jesteś szczęśliwą?...

— O nie! Myślałam, że kocham go... Alem się pomyliła... Ja bo miłość uważam za coś lepszego; za ścisłe pomieszanie czy zespolenie uczuć kochanka z uczuciami jego metresy i to tak dalece, że ani on ani ona nie mogą mieć własnej woli, z tak szczęśliwą harmonją umysłów, że już w samych spojrzeniach wzajemnych jedno może odczytywać myśl swoją odbitą w drugiem; z taką zażyłością ciał, że mężczyzna nie może wyrazić chęci, ażeby kobieta nie została niezwłocznie ogarnięta tym samym szałem; wkońcu, jako dwie połowy, składające się na całość: jedna dusza, jedno serce, jednakie zmysły i istnienie tak urządzone, że jedna strona nie może ani uciec ani się oddalić, ażeby druga nie zmarła natychmiast... Widzieć i czuć jedno za drugie czy dla drugiego, nie jestże to jedynie prawdziwa miłość?

Karol Douleur dodał gorączkowo: — Masz słuszność, Lidziu, gdyż ja sam nie dopuszczam aktu miłości bez obopólnych pożądań kochanków. Mężczyzna oddaje się nierządowi z chwilą, gdy jego zmysły nietylko są pobudzone przez uprawnioną żądzę posiadania wdzięków swej kochanki; gdy mózg działa sam i przewodzi zmysłom, wtedy akt fizjologiczny staje się czysto naturalnym i miłość znika. Kochanie jest funkcją równie podporządkowaną prawom natury, jak jedzenie i picie i nigdy nie należałoby się pytać rozumu o pozwolenie li tylko na "przyjemność macierzyńską". Robić to, jestto zniewalać kogoś do spożywania potrawy, której widok nie budzi jego apetytu.

— Bardzo dobrze. A jednak z moim przyjacielem... — odparła śmiejąc się Alida.

Karol Douleur prawił dalej:

— Mężczyzna staje się w tym. wypadku maszyną, zwykłą baterją elektryczną, która, dotknięta przez obce ciało i przewodnię, wywołuje wstrząśnienie i zniewolony przez kobietę, nadaje i on także ruch. Jakieby to było wspaniałe i logiczne, gdyby tylko sama natura poruszała fibry istoty ludzkiej. Gdy oczy nasze odpoczywają na jakimś pejzażu, mózg nie działa z osobna, gdyż sekunduje mu piękność panoramy, rozścielającej się przed naszym wzrokiem. Tak samo i partycje orkiestrowe, dochodzące do naszych uszu, udzielając nam rozkosznego uczucia łaskotki, nie dlatego tylko zachwycają, że są to dzieła Wagnera czy Masseneta, lecz jedynie dlatego, że bębenki naszych uszu odczuwają prawdziwą rozkosz w słuchaniu.

— No a z twoją żoną? — spytała ironicznie Alida.

— Tu działa mózg... Tak, lalusiu droga... Rzadko bo się spotyka wymarzoną połowę.

Poczem z rozświetlonemu oczyma Karol Douleur rzekł głosem ciepłym:

— A jednak... Wczoraj, kiedym cię ujrzał u siebie, wrażenie twego uroku było dla mego organizmu potęgą magiczną; zrodziła mi się nagle żądza i mózg mój stał się wtedy niewolnikiem moich zmysłów. Od rana nie mogłem pracować i całą tę noc twój obraz, stojący mi przed oczyma, opanowywał mię pożądaniem...

— To oświadczyny... — wypieściła pani Follet.

— Nie, najdroższa, to raczej wytłumaczenie... powiedzmy technicznie. A ty, co do mnie, jakiego doznałaś wrażenia ?

— Ach, taka ciekawość...

— Powiedz jednak ! — rzekł czule pisarz.

— A więc, tak! Przyznaję, że doznałam tych samych wpływów, fizjologicznych, jakbyś się ty wyraził; ciało nagle zostało nawskróś przejęte drżeniem pożądania, do takiego stopnia, że w oczach zaczęło mi się mienić: zdawało mi się, żem się gdzieś zapadała rozkosznie...

— Chcesz całuska?

— Dwa.

Ściskając go za szyję swemi szczuplutkiemi ramionkami, pani Follet miłośnie podała mu usta. Ale gdy Karol Douleur, ruchem namiętnym, chciał ją podnieść i zanieść na łóżko, odsunęła się raptownie, oczy jej się zaogniły i zbladła nagle.

— O nie! Nie tutaj... — rzekła błagalnie. Pisarz zrozumiał.

W istocie, gdy spoczywała mocno przytulona do jego piersi, Karol Douleur myślał już także o... figlach, których świadkiem, niestety, miał być ten pokój i w myślach dziękował młodej kobiecie, że mu się nie chciała oddać w tych samych ramach i że wolała dokonać aktu w nowem otoczeniu, wolnem od wszelkich wspomnień. Uważał tę delikatność za godną prawdziwie kochającej istoty...

Kto wie, czy odłożenie do jutra tego święta namiętności, nie było tem które podsunęło Karolowi Douleur definitywną myśl wzięcia jej za metresę.

Posiadanie Alidy zaraz, na tem samem łóżku, na którem mógł ją posiadać amant, kalając akt podniosły, byłoby go niezawodnie zraziło, byłoby zaciągnęło chmurami niebo jego rozkoszy i byłoby może nakazało mu opuścić tę kobietę po jednorazowem nasyceniu żądzy. Pani Follet, odmawiając, wykazała, że jest tą zmysłową Alidą, jaką w niej odgadywał pisarz.

Wstali oboje, jedno przed drugiem, milczący, z oczyma pomieszanemi; nie śmieli ponawiać uścisków. Jednakże Alida, ochłonąwszy, zarzuciła ręce na ramiona Karola Douleur i rzekła z przymileniem:

— Gniewasz się na mnie ?

— O, wcale nie!

I usta ich, namiętnie świadczą, jak dalece ich serca przyznawały słuszność tego zakazu, wydanego żądzy, godziły się na obopólne podziękowanie zato, że uniknęli debiutu podobnej idylli w tym pokoju, świadku innych miłostek.

— Odchodzisz ? — spytała młoda kobieta.

— Nie. Przyszedłem dla ciebie. Możebyś się gdzie przejechała powozem ?

— Dobrze..., ale do Lasku... w aleje puste... Takbym pragnęła uciec na zawsze od wszystkiego, co nie jest tobą...

— Cudnaś ty moja córusiu!... — wyszeptał.

— Tatuś mój drogi... — odparła z pieszczotą.

— A tak, nazywaj mię swoim tatusiem. Bo czyż nim nie jestem potrochę ? Mam już tak stary charakter!

— Pamiętajże o... kazirodztwie!

— Urwiszko! Skacząc, jak pensjonarka, Alida zawisła na szyi

Karola Douleur.

— Prędko, wychodźmy... Tu mi duszno... — zawołała.

Uwolniwszy się od niej, pisarz dodał, śmiejąc się:

— Pamiętajże, abyś mię nigdy nie "panowała". Córeczka panem nigdy tatusia nie nazywa.

— Dobrze, tatusieczku! Ucałowali się.

Młoda kobieta rozpięła szlafroczek i rzekła, zwracając się do Karola Douleur.

— Wyglądaj przez okno... Rozbieram się. Pisarz nie oponował. Oparty o framugę, puścił wodzę myślom i czekał.

Minęło kilka minut.

Przypinając kapelusz ognisto-czerwonej barwy, Alida wygłosiła nareszcie z rozkoszą:

— Wychodźmy!

V.

Fiakier ruszył z kopyta...

Wyciągnięci na poduszkach z szarego sukna, kochankowie siedzieli przytuleni do siebie wzajem, szczęśliwi, że odczuwają ciepło ciał swoich.

Pani Follet, ubrana w słomkowy kapelusz czerwony, z pod którego wydzierały się jaskrawe kędziory, jasna blondyna, promienna w Słonecznem złocie, przypominała w sposób idealny, pięknością swej główki i swych krótkich podrośniętych włosów, pensjonareczkę, bardzo jeszcze dziecinną, uśmiechającą się i dumną z siedzenia, w dniu swego wyjścia, przy boku pisarza pełnego atencji i bardzo rozkochanego; przy byle czem rozchylała emalję swoich trzydziestu dwóch perełek, połyskujących świeżością kości słoniowej w czerwieni jej wiosennego śmiechu.

Karo] Douleur, pochylając się ku młodej kobiecie, nieumęczony w przypatrywaniu się jej jasnym źrenicom, cieszył się zupełnem szczęściem, że mógł dotykać atłasu jej ramion pod przeźroczystem białem płócienkiem jej stanika.

Kokieteryjnie uniesiona biała spodniczka, już krótka, pozwalała jeszcze lepiej widzieć subtelne nóżki, ubrane w jasno tabaczkowe pończoszki wdzięcznej Alidy. Nóżki te eleganckie i zachwycające, o pięknych zapinkach, podniecając Karola Douleur, dziwnie go niepokoiły.

Nie spuszczając z niej badawczego wzroku, myślał:

— Alida, tak niepowszednia w swej urodzie, z jej kruchem ciałkiem koźlątka, z oczyma rozkochanej kotki, z czysto szkolnem gadulstwem, posiada syntetycznie wszystko, co odpowiada mojemu charakterowi; czyliż z Alidą niema szczerej radości, świeżego śmiechu, ustek twardych jak miąsz zielonego owocu ? Z tej dziewczynki czyliż nie wydobywa się poezja, urok przedziwny, który mię upaja, słodycz, ukołysanie, sen! podczas gdy u mnie, z Zorżetą, życie poziome, płaskie, monotonne mieszczanina, na którego czyha niestrawność!

— O czem myślisz? — spytała przymilnie pani Follet.

— O tobie, — odparł pisarz z akcentem szczerości.

Tuląc się jeszcze bardziej, z naprężeniem nerwów, głosem młodym spytała:

— Doprawdy? — kochasz mię... szczerze?

— Lękam się tego, — odparł smutnie Douleur.

— Jakto?

— Czy nie masz już kochanka ? Czy sądzisz, że byłbym zdolny do przyjęcia podziału?... Ale myśl, że dziś wieczorem, po rozstaniu się ze mną oddasz innemu skurcz, który chciałbym sam jeden na twoich ustach prostować, myśl ta przeraża mię... Straszna to męczarnia kochać kobietę niezupełnie wolną.

Karol Douleur mówił długo.

Gdy powóz jechał wzdłuż alei Akacyj, zawołał:

— Proszę zjechać w aleje poprzeczne. . Dorożkarz usłuchał.

— Jak tu ładnie! — zawołała Alida. Uniesieni, kochankowie pozostawali w ekstazie,

wobec tego lazurowego nieba, z odcieniem złota i purpury, tej olbrzymiej apoteozy dnia wiosennego. Potulna, z głową wspartą o pierś Karola Douleur, Alida była niejako wsłuchana w wielką ciszę natury, wyczuwając zarazem bicie serca pisarza, ten cudny tik-tak, który ledwie ze śmiercią ustaje. I rzekła wzruszonym głosem:

— Jak cudnie serce twoję śpiewa.

— O tak, najdroższa. Wyśpiewuje ono szarżę mojej namiętności dla ciebie; szepce do twego uszka wszystkie godziny miłości, jakie możemy przeżyć; zawiadamia cię swą niebiańską mową o wszystkiem, czego się możesz po niem spodziewać; wybrzękuje twej duszy cierpienia tajemne tego, który cię ubóstwia.

— Teraz... ale później ?

Nagle, stawszy się rozmarzoną, pani Follet dała się porwać melancholji, a oczy jej zamgliły się niejako cienkim muślinem. Wtedy, wsunąwszy jedną rękę poza nią, Karol ujął ją pod pachę i przyciągając ją do siebie, namiętnie ogarnął delikatny kontur jej młodego łona, uwięzionego w gorsecie. Alida drgnęła, poczem uległa, pozwalając się pieścić, przymknąwszy powieki. Karol Douleur ustami w gorączce ucałował ją z entuzjazmem. W tym długim pocałunku zapomnieli się aż do chwili, w której powóz z bocznej alejki wjechał na drogę, prowadzącą do jeziora. Hałas ekwipaży z dzwonkami, turkot kół po szosie, klaskanie batów, cały gwar śmiechu, zlewający się z szeptami głosów, przywołał ich do rzeczywistości. Rozwiązując swój uścisk, spojrzeli po sobie ździwieni, jakgdyby godziny im zbiegły. Pierwsza, spytała Alida:

— A twoja żona ?

Zmarszczka wystąpiła niezwłocznie na czoło pisarza, który odparł miękko:

— Uprzedziłem ją, iż wrócę już po obiedzie... A gdybyśmy tak zjedli tu obiad? Zatrzymam powóz, ażeby się potem przejechać i odwieść ciebie.

— Nierozsądny.

— Dlaczego ?

— Lękam się twojej miłości. Źle jest kusić się w ten sposób o niepodobieństwo... Chcesz mi dać poznać rozkosze, które, jak wiesz, trwać nie mogą stale... Wszak jesteś żonaty!

— A ty czyś nie zamężna?

— Tak, ale ja jestem wolną, lub prawie... Ty zaś...

— Przyszłość nie należy do nas pod żadną postacią. Żyjemy teraźniejszością. Więc uważasz za niedającą się urzeczywistnić, tę egzystencję we troje, w której ty będziesz miała część lepszą, podczas gdy Zorżeta zostanie moją przyjaciółką, moją wierną przyjaciółką?...

— Jej zazdrość się obudzi... Czy nie jest przyzwyczajona do twoich pieszczot... do uważania się za jedyną ?

— Będę tak postępował, ażeby sobie wyobrażała, że jest nią zawsze...

— A ja?

— Ty będziesz mistrzynią... racją mojego bytu... wiecznym promieniem, który będzie oświetlał moje niebo. Pragnę cię kochać tak, jak żadna kobieta kochaną nie była.

Pochylona ku niemu Alida szepnęła z zachwytem:

— Dlaczego umrzeć tak nie można... W pewnych godzinach idealnych... gdy w pełni piękna słucha się kochanka...

— Dlatego, że jest jeszcze o wiele więcej boskich zachwytów... i że każda istota ludzka posiada możność przedłużania ekstazy... Miłość...

— Jednakże, gdy przyjdzie chwila, gdy przastaniesz mię kochać ?...

— Alido, ty niedowiarku!...

— To mi się wydaje tak nowem... Tak jestem przyzwyczajona do odwrotnej strony medalu.. Zapewnienia kochanka bywają tak kłamliwe... Jednakże mam zaufanie do słów twoich...

— I masz słuszność, moja Alido. Powinnaś żyć z ufnością, z czasem zrozumiesz szczerość mojej namiętności... Po troskach wszelkiego rodzaju, po niezliczonych trudnościach karjery, gdzie człowiek błąka się w brudach, nabrałem z życia praktycznego użytecznych pojęć, do których możesz mieć zaufanie; one będą dla ciebie najlepszą gwarancją... W moim wieku jest się doświadczonym, kocha się trwale przysięgam, że kochać cię będę bez ustanku, zawsze...

— Ja ci to także przysięgam, mój Karolu... Przylgnąwszy znowu do siebie, kochankowie ucałowali się.

Po chwili, literat wydał rozkaz stangretowi:

— Do Chalets du Cycle! Powóz szybko podążył naprzód.

Dzień szarzał, pomarańczowy w dali, niebieskawy na firmamencie. Kilka bladziutkich gwiazdek pruło eter drżącemi blaskami. Księżyc w przeźroczystej bieli wtaczał się zwolna na pomroki nieba. Wysokie lipy, po prawej od gościńca, w rytmicznych poruszeniach, zdawały się rozsiewać melodje wiatru z błogosławieństwem niebios, wydając od czasu do czasu szelest wodospadu. Na zachodzie drzewa odrzynały się czarne i smutne, podczas gdy z boków, rzadko sadzone jak bukiety, inne cienie występowały o cudacznych głowach, wznosząc monstrualne widma w szafirze budzącej się nocy.

Przez słabo oświetloną bramę powóz zajechał przed restaurację. — Karol Douleur i pani Follet wysiedli.

— Zaczekacie na nas — rzekł pisarz do dorożkarza. — Proszę sobie zadysponować obiad. Ja zapłacę.

Para skierowała się w lewo i weszła do ogrodu ku wielkim białym oczom kul elektrycznych. Pod namiotami spożywano obiad. Widać było stoliki ożywione latarkami. Goście skupieni, niehałaśliwi, żądni czystego powietrza i przyjemnych wrażeń, szeptali poufnie.

Pod parkanem, oddzielającym restaurację od posesji sąsiedniej, stał ustronny stolik, przy którym zasiedli przybyli. Od kiosku z orkiestrą dochodziła harmonijna melodja cygańskiego walca.

— Lubisz muzykę? — zapytał Karol Douleur młodą kobietę.

— Lubię, bo ma duszę smutną.

— Ja także; to mię porusza i udziela chęci do płaczu, zwłaszcza, gdy słyszę pewne melodje, jak gdyby sztuka ta dostosowywała się do wspomnień o przebytych cierpieniach.

— Słuszna uwaga. Przypuszczam, że cyganie weszli u nas w modę dlatego tylko, że dają naszej duszy, przy odrobinie snów minionych, rodzaj denerwującego bólu, a nasze pokolenie neurasteników uwielbia niezdecydowanie, znużenie, oderwanie, niepewność, wskutek czego, o ile się zdaje, wielkiem powodzeniem cieszą się melodje Delmeta i zawikjane walce Barbirollego...

Rozmowę przerwał garson, podając kartę. Drugi szedł, za nim, niosąc tak zwane "hors-d'oeuvre". Rozpoczęła się uczta pańska i wiejska zarazem.

— Jak tu ładnie, co za powietrze! — rzekła Alida. — Czy często tu bywasz?

— Już kilka lat, jak nie byłem tutaj. Trzeba kochać, kotusiu, ażeby ocenić ciszę tych obiadów wśród lasu... Ale ja oddawna już "mieszczanizuję".

— Co do mnie, jestem tu po raz pierwszy. Światła pomiędzy drzewami, to święto gwiazd, ta kołysząca orkiestra, wszystko to olśniewa mię jak bajka czarodziejska.

— Duszę masz jeszcze dziewiczą odnośnie do wrażeń i możesz być przekonaną, że bardzo niewielu jest pomiędzy nami takich, co oceniają piękność natury; poza snobizmem, w który się stroją dla przyswajania sobie najpiękniejszych rzeczy, ci ludzie posiadają duszę równie zamkniętą, jak nikłą jest ich inteligencja; są to "czarne suknie życia", to znaczy, że wszystko dookoła nich musi zachowywać sztywność ich gorsów; uważają za "smart" gest — tak łatwy przecie — tego "znam, to nic nowego"; i te maryonetki powtarzają tu sobie w grupach to, co słyszeli gdzieindziej i tak jak ich twarzom udaje się stygmat prototypu, tak samo ich dusze wydają dźwięki niezmienne, właściwe miernotom...

Obiad ciągnął się wśród rozmowy nawpół poważnej, nawpół miłosnej. Przy deserze, Karol Douleur, z twarzą zarumienioną, z oczyma błyszczącemi, trzymając w uścisku nóg swoich stopki pani Follet ozwał się:

— Już późno, możeby...

— Jaka szkoda, że jesteś żonaty!

— Kto wie ?

— ... Bylibyśmy bardzo szczęśliwi, jak mi się zdaje.

I młoda kobieta stłumiła westchnienie.

Po zapłaceniu rachunku, Karol Douleur wstał.

— Czy zadowolona jesteś, Alido ? — zapytał.

— O, bardzo! I życzę wszystkim tym paniom dokoła dużo tak pięknych godzin miłości.

Minęli ogród. Pani Follet mocno się wsparła na ręku pisarza i oboje, wyszedłszy na podjazd, zasiedli wygodnie w oczekującym ich powozie.

— Chłodno jest, — zauważył Karol Douleur.

— Trochę, — odparła Alida, tuląc się doń. Lasek był bardziej czarny. Ciemność rozjaśniały niekiedy różnobarwne latarnie ekwipaży z brzękadłami. W miarę posuwania się powozu, kępy drzew i i krzewów przybierały coraz to inne postacie, a wilgoć mgły okalała je swoim chłodem.

W gęstej masie lasu gasły miejscami białe światła, jakby nie chciały zdradzać tajemnicy, krzepiącej się ciszą natury.

— Zimno mi... — szepnęła Alida.

— Przyciśnij się do mnie, — odparł Karol Douleur, obejmując wiotkie ciałko młodej kobiety.

Tworząc jedną istotę, para zaokrągliła się w kącie powozu, a dwie ich głowy, nieruchome, wspierały się miłośnie, podczas gdy ich oczy, gwiazdy ziemskie, podniesione w górę, podziwiały czarowne niebo z masą jego nieskończonych blasków.

— Jak sądzisz, czy ludzie mieszkają na planetach? — zapytała nagle pani Follet.

— Niezawodnie, to oczywiste i nie wątpię o tem ani na chwilę.

— A czy wierzysz w Boga? — ciągnęła dalej.

— Czy możesz wątpić, — odparł pisarz. Zaprzeczać istnieniu Boga, tego rządcy sił światowych, czy nie znaczyłoby zaprzeczać istnieniu Siły, Światła, Życia ? Człowiek to zwierzątko wśród ziem wszechświata, czyliż może rościć pretensję do tworzenia bez materjałów, któremi Bóg pozwolił mu rozporządzać ? Jakaż udoskonalona maszyna dałaby się porównać z naszym ludzkim systemem życia ? Jakież jest arcydzieło genjalnego artysty, które dałoby się zrównoważyć ze zwyczajnym kwiatem wyrwanym z naszej flory ziemskiej? Jakiż umysł jest dostatecznie ukształconym nato, ażeby przeniknąć tajemnicę boską przy stwarzaniu ras, przy zapładnianiu zwierząt, roślin, minerałów? Widzisz przeto kotusiu, że niepodobna zaprzeczać istnienia Boga, bez zaprzeczania własnego istnienia i własnego rozumu. Bóg to Los najwyższy, który kieruje światami w jednym niezmierzonym świecie; to Twórca genjalny, to Tchnienie gorące, to Wszechmoc, to Niewzruszoność!

— Kocham cię, Karolu!

— Ja ciebie także, Lidzieńko moja; a kochać czy to nie znaczy zbliżać się do Boga, skoro w tym przejściowym okresie serce pozostaje szlachetnem i dobrem, niezdolnem do złych uczuć ?

— To prawda; dziś od popołudnia życie mi się uśmiecha; jestem szczęśliwa; żadna myśl dokuczliwa nie fibruje mi w mózgu; w bajecznej radości chciałabym wszystko widzieć w szale szczęścia dokoła; a iżby dla siebie zachować wszystkie soki twoich pocałunków, oddałabym największą fortunę; szczęście wyszlachetnia, podnosi duszę...

Ich usta połączyły się znowu przyciągnięte łączną wolą, a oczy ich, tonące w szczęściu, roniły łzy schnące zaraz.

— Czy ty mię pokochasz... kiedy... ? — spytał lękliwie Karol Douleur.

— Kocham cię!... — szczerze wygłosiła młoda kobieta.

— Mnie samego ?

— Tak!

— Przysięgasz mi to?

— Przysięgam przed Bogiem, że nigdy nikogo oprócz ciebie kochać nie będę.

— Dziękuję ci, droga Alido.

I uśmiechnął się niezmiernie uszczęśliwiony.

Pozostawali skupieni przy sobie w nabożnem milczeniu, którego nic nie zakłócało. Lasek wyludnił się. Ani jedno światło nie połyskiwało między drzewami.

— Czy masz ołówek? — spytała pani Follet.

— Oto jest. Co chcesz uczynić ?

— Zapiszę datę dzisiejszą, — odparła.

Z temi słowy wyjęła z portmonetki malusieńki kalendarzyk i przy dniu 17. maja postawiła krzyżyk, dodając słowa: Karol, Przysięga, Lasek, Noc.

— I poco to ? — zapytał Karol Douleur.

— Będzie to mój karnecik z datami miłości. Chcę go przechować jak najcudniejszy relikwiarz... bo gdybyś mnie porzucił...

— Niedobra jesteś...

— Umarłabym!

— A ty, czy porzucisz swego amanta ?

— Od jutra. Nie chcę nikogo, oprócz ciebie.

— O najdroższa !

I kochankowie uścisnęli się z zachwytem. W tej chwili stangret odwrócił się i zawołał szorstko:

— I cóż, zakochani... toć już jedenasta... koń musi wytchnąć...

Karol Douleur odparł nerwowo:

— Proszę nas odwieść do bramy d'Auteuil. Przybywszy pod rogatkę celną, fiakier stanął.

Literat, w długim i namiętnym pocałunku, rzekł do pani Follet:

— Zejdź, kotusiu; Poszukamy innego powozu, który cię odwiezie.

Zapłaciwszy dorożkarzowi, Karol Douleur podążył obok Alidy i oboje weszli w ulicę Molitor. Przejeżdżała dorożka. — Na dany znak stanęła.

Siedząc na poduszce powozu, pani Follet pochyliła się i całując Karola, rzekła:

— Jutro więc !

— Tak, o 10-tej. Pojedziemy w samochodzie ; spędzimy dzień razem.

Karol Douleur, hojnie uiściwszy za kurs z góry, zawołał:

— Proszę odwieść panią na ulicę Montmartre 109, galopem.

Powóz ruszył z kopyta. Żegnając się znakami ręki, kochankowie kilka razy skłonili się sobie wśród pocałunków powietrznych.

VI.

Gdy Karol Douleur powrócił do swego pałacyku przy bulwarze d'Auteuil, jego żona stała na pierwszem piętrze w swoim pokoju, oparta o framugę okna; nieruchoma, z wilgotnemi oczyma, ze zmarzniętemi rękoma, wyczekiwała na męża.

— Chyba nie masz zdrowych zmysłów... na takie zimno... o północy... wystawać dotąd przy oknie.

— Wyglądałam, czy nie przychodzisz...

— Ależ to niema sensu !

— Nie mogłabym zasnąć... Opanowały mię zwątpienia... Może mię już nie kochasz?

— Ależ kocham!

— A ja się tak bałam... Bo widzisz, nawet przed chwilą jeszcze zdawało mi się, że całujesz inną kobietę... Bo byłoby to źle, gdybyś mię zdradzał... Ja ci nic przecie nie zrobiłam. Kocham cię..

— Zawsze wyjeżdżasz z tą zazdrością... Zamknij okno... Jestem zmęczony... kładź się.

Po zapaleniu lampy, która odbiła się wielkim żółtym blaskiem w lustrze o klinowatych krawędziach, Karol Douleur rozebrał się.

Poczem, siadając na brzegu wspaniałego palisandrowego łoża, prostopadle ustawionego na środku ściany, jął rozpinać trzewiki i szepnął:

— Co za dzień!

— Myślałeś też o mnie, Karolku ? — spytała Żorżeta.

— Mało, przyznaję. Miałem tyle lataniny...

— Ja bo ciągle myślałam o tobie, — ciągnęła młoda kobieta.

— Ale, ale, nie pytał się też kto o mnie, gdy mnie nie było ?

— Owszem, Maurycy Neumondt, przysłany przez jednego z twoich wydawców... Zostawił swoją lekę. Jest prześliczna.

—. Tak? A listy są?

— Są trzy listy. Leżą na twojem biurku. Ale jutro je przeczytasz...

— Zapewne ! — Jestem zmęczony. Podniósłszy kołdrę, Karol Douleur wyciągnął się na całą długość na świeżem białem posłaniu; z łokciem, wspartym o poduszkę, śledził wzrokiem żonę, zdejmującą spódnice, gdy zaś ukazała się w dolnej bieliźnie, pomyślał:

— Alida jest niezawodnie inaczej 'elegancką... o wiele bardziej podniecającą... Jej nóżki wydają mi się bardzo zaczepne... Jej ciało giętkie, wdzięczne, mięciutkie musi posiadać ruchy kotki i nieprzewidziane zapały... Żorżeta, przy tej djabliczce, jest statuą klasyczną... o kształtach niezużytej... miłość legalna... podczas gdy Alida mogłaby być jedynie pikiem... owocem zielonym... potrawą sezonową do ostrych sosów.... ucztą, do której się smak przyzwyczaja; to opjum palacza, alkohol pijaka... Kto wie? Alida może będzie dla mnie małą dziewczynką o wesolutkim szczebiocie, o oczach dziwnie świdrujących, które przykuwają, z młodością roznamiętnioną, która chwyta i tuła się za tobą, z miłością pełną czaru, upojenia i tej nieustającej młodzieńczości, która nie opuszcza cię często aż do końca życia...

Żorżeta w koszuli przełożyła nogi przez kołdrę i wśliznęła się do boku męża. Wsparłszy się na łokciu, ujęła go za głowę, ucałowała mu usta, poczem ukrywając twarz w poduszce, zasnęła.

Patrząc na żonę, leżącą nieruchomo przy sobie, z piersią odkrytą o grubych, ciężkich globach, żałował, że nie może uścisnąć pani Follet i jeszcze całować jej usta świeże i słodkie. Jednakże wobec spokoju uśpionej Żorżety, uczuł wyrzuty sumienia i wzrok mu się zamglił. Ostatnie lata przewinęły mu się w myślach, widział te walki jakie przebywał z żoną, te smutki przeżyte razem, sukcesy, zdobyte również dzięki tej mieszczańskiej ciszy. 1 w obliczu małżonki, która spoczywała bez wymagań, umiejąc hamować wybuchy namiętności, ogarnęły go pewne obawy i zamąciły mu umysł. Pomyślał wtedy o stracie czasu, na jaką naraża go ukrywanie miłostki, o ruinie swego spokoju i tej wygody życia, jaką mógł był posiadać w oddaleniu od Alidy. Wyperswadował sobie nareszcie, że zazdrość, dręcząc go ciągle, pozbawiałaby go niezawodnie spoczynku, tak przecie niezbędnego przy pracy umysłowej.

Ale to niedługo trwało.

Gdy ocierał dłonią czoło, zdawało mu się, że palce pachną mu koniczyną krwawą i pokręcił głową, jak człowiek pijany, gdyż ta perfuma, przypominając mu ukochaną kobietę, zniweczyła w nim całą energię i zbudziła żądze nieposkromione. Zgasiwszy lampę, usiłował zasnąć z ustami, odczuwającymi dotąd pocałunki Alidy...

I zasnął szczęśliwy.

Gdy się nazajutrz obudził, jakże był zdziwiony, stwierdziwszy, że leżąc na lewym boku, prawą rękę opierał o biust Żorżety, podczas gdy ustami prawie że jej warg dotykał; zrobił nagły ruch pomieszania, wskutek czego Żorżeta odsunęła się i spytała:

— Wstajesz?

Gdy nic nie odpowiedział, ciągnęła z troską:

— Dziś w nocy myślałeś o innej.

Karol Douleur, udając zaspanego, wykrztusił:

— Co znowu ? O jakiej innej ?

Ale Żorżeta czuła, że zrozumiał i zaczęła płakać, z głową ukrytą w jego ramionach. Wzburzony, po krótkim wyjaśnieniu i słysząc, że bije szósta, pisarz wstał i ubrał się. Poczem wyszedł do gabinetu i napisał kilka stron swojej powieści. O dziewiątej Karol Douleur odłożył pióro. Przypomniał sobie o schadzce z Alidą. Udał się do żony już w kapeluszu na głowie:

— Bądź zdrowa, do wieczora...

— Jak to? — Odchodzisz, tak wcześnie? A twój rozdział?...

— Już w połowie skończony... Ale mam się z kimś zobaczyć...

— Jeszcze! Karolu, ty mię zdradzasz? Powiedz mi prawdę ?

— Ależ powiedziałem ci...

— Nie, kłamiesz. Czuję, że kłamiesz. Masz jakąś miłostkę w głowie; my kobiety, widzisz, mamy... intuicję., to bardzo źle...

Pisarz odparł, głaszcząc ją:

— Przesadzasz, kochanko... Byle czym egzaltujesz się... Przecież nie jestem małym chłopcem i nie mogę być zamkniętym wiecznie w pudełku, jak zabawka...

Młoda kobieta, z oczyma wzniesionymi ku niemu, uległa jego słowom i wzruszona, z gorącymi ustami, wyszeptała:

— Nie wracaj późno... błagam cię... Ucałowali się czule... W chwili rozstania, Żorżeta, wstrzymując męża, rzekła błagalnie:

— Gdybyś chciał...

— Co?

— Mógłbyś mi zrobić grzeczność...

— Jaką?

— Pójść po panią Follet. Gdybym przestawała z nią częściej, nie nudziłabym się... Przy niej odzyskałabym równowagę umysłu...

— Nie wiem, czy mi czas pozwoli.

— Postaraj się mój drogi!

— Może ją wezmę wracając, o ile będzie w domu... W takim razie wrócilibyśmy razem...

— O tak!

Na dworze, Karol Douleur, westchnął głęboko:

— Gdybyż wiedziała ta biedna Żorżeta... Po czym, idąc śpiesznie, dotarł do bramy d'Auteuil. Tam wskoczywszy do powozu, rozkazał pewnym głosem:

— Do garażu Monsigny, ulica Monsigny.

VII.

Po rozkosznym powitaniu i całej serii pocałunków, kochankowie wygodnie rozsiedli się w samochodzie. Alida, rozgdakana jak kokosz, roześmiana, z oczyma w zachwycie, patrzyła na tłum z dumą. że siedzi tak wspaniale.

— W drogę do Fontainebleau!

Puściwszy w ruch motor, pisarz przysiadł się na ławeczce obok pani Follet i wymówił:

— Dzień miłości i lazurów nieba...

Ona błysnęła białemi ząbkami w uśmiechu szczęścia.

Dokąd jedziemy?

— Do Fontainebleau, nie znasz ? — Nie, czy to daleko ?

— Sześćdziesiąt kilometrów. Co najwyżej godzina jazdy.

— Nie więcej?

— Nie, ale będziemy pędzić, wiesz...

— Co za szczęście! Nigdym jeszcze nie jeździła samochodem.

— Na pierwszy raz będzie to dla ciebie olbrzymią senzacją... Czy jesteś bojaźliwa?

— Nie! Zresztą, przy tobie...

— Dobrze więc. Będziemy tam na śniadaniu. Automobil ruszył z miejsca i jechał z wielkim hałasem.

Siedząc obok Karola Douleur, z nogami dobrze okręconemi tabrakowym pledem, Alida naciągnęła woalkę w duże grochy białe. W miarę posuwania się naprzód, ruchy wozu stawały się coraz prędsze i motor, wprowadzony w ruch należycie, z maszyną zręcznie kierowaną przez pisarza, zrazu zwalniający biegu za powozami, sunął niebawem w pełnem paryskiem tempie.

Spotykane po drodze rowery i fiakry przeszkadzały na razie Karolowi Douleur do szybkiego przebycia Paryża i dopiero za fortyfikacjami auto, na wielkim gościńcu Narodowym, ozłoconym przez słońce, zaczęło pędzić z wielkim pośpiechem.

Wiatr całą siłą wpadał pomiędzy kochanków i Alida trzymała się mocno siedzenia, chwytając nieraz za kapelusz, który groził zerwaniem. Zdawało jej, się, że porwany tajemniczą siłą wóz naftowy, płynął ponad drogą z zawrotną szybkością. Dreszcz trwogi nawskróś ją przejmował.

Siedzący obok Alidy pisarz był sztywny i baczny. Skórzana czapka zmieniła mu powierzchowność i nadała profilowi jego wyraz zdziczenia, coś jakby maskę brutalną, ad hoc w jego roli szofera nieustraszonego i pragnącego wypełnić swoją gwałtowną wycieczkę bez najmniejszego wypadku.

— Jakiś ty piękny w tej chwili, — rzekła pani Follet.

— Czyżby?...

— Tak, masz surowość epiczną. Możnaby pomyśleć, że prowadzisz samochód z fanfaronadą, jakgdybyś wiózł cesarzową...

— Czy nie jest nią dla mnie?

— Ach ty pochlebco!... Doprawdy, twoja twarz marsowa powiada coś nadludzkiego... jakże ja ciebie kocham... Z tobą zgodziłabym się na wszystko.

— Oj ty... ty... A gdybym tak, rozmawiając. z tobą, zapomniał się nagle... Upadek mógłby być fatalny.

— Cóż szkodzi ? Umrzeć, kochając cię, czy nie byłoby to najwyższą rozkoszą ?

— Nie, kotusieczko! Takie pojmowanie rzeczy niema racji. Nie myślmy o tem.

— Wszyscy pisarze są na jedno kopyto... Egzaltują i tyle... Pocóż więc było mię straszyć?

— Rozmawiałem.

— Wszak powiedziałeś do mnie: "Będziesz kochaną, jak żadna z kobiet kochaną nigdy nie była... " Do czegóż to była ta aluzja, gdy mię ściskałeś wczoraj ?...

— Ależ dziecko.,. Wiesz dobrze, że cię zanadto kocham, ażeby narażać cię na takie niebezpieczeństwo... Bywają akty, których miłość nie aprobuje... Histerja nie wynika z miłości...

— Pod. daję się twojej logice... Pocałuj mię, chcesz ?

Nachylając się ku niemu, Alida podniosła woalkę i wyciągnęła doń usta. Ale nierozważna, nie znając niebezpieczeństwa, jakiemu ulegał sportsman, pohamowany w swych ruchach, chwyciła go za szyję na sekundę z całej siły w dzikiej namiętności. Karol Douleur zdobył się zaledwie na niezwłoczne powstrzymanie szalonego biegu maszyny i przykręcenie hamulca, gdyż w przeciwnym razie wóz, który już zboczył z prostej linji, byłby niezawodnie roztrzaskał się w rowie przydrożnym.

— Widzisz, kochanie... — rzekł pisarz, odzyskując natychmiast zimną krew.

— O, jakie to straszne, mój Karolu!... — wyjąkała młoda kobieta, zbladłszy nagle i trzymając się z całych sił zmrożonemi rękami za fartuch maszyny.

Po chwili, ochłonąwszy z trwogi, nie śmiąc nogą nawet poruszyć, pani Follet rzekła:

— Czy prędko dojedziemy?

— Za kwadrans... Widzisz tam na prawo, tę czarną masę? Tam właśnie las!...

W kilka minut potem samochód przebywał aleję drogi żelaznej, prawdziwą kolebkę zieleni, obramowaną z każdej strony wspaniałemi willami; z cienia wielkich platanów spływała rozkoszna świeżość, przynosząca ukojenie po dotkliwej kotłowinie kurzu na wielkich drogach. Alida odzyskując nieco wesołości, rzekła:

— Nareszcie ! Czy wiesz Karolu, że twoja maleńka jest głodna...

— Staniemy w hotelu pod Czarnym Orłem, naprost pałacu. W ten sposób będziemy o dwa kroki od lasu.

Karol Douleur, przejeżdżając ulicą Grandę, zwrócił uwagę kochanki, jak dalece ta aleja była równa, prosta, czysta i pełna powietrza.

Alida przyświadczyła mu:

— Możnaby sądzić, że się jest w dużem mieście.

— To też, kochaneczko, jestto jedna z najbardziej ożywionych stacyj klimatycznych. Jeżeli mię pamięć nie myli, przewija się w niej rocznie do 700. 000 podróżnych. Powietrze olbrzymiego lasu Fontainebleau jest uznane jako środek zbawienny dla wszystkich osłabionych, to też jesienią przyjeżdżają tutaj ludzie na kurację powietrzną i winogronową.

Samochód wyjechał na dziedziniec hotelu*. Kochankowie otrząsnęli się z kurzu, jaki ich pokrywał. W umywalni odświeżyli się naprędce i weszli do sali jadalnej. Tu spożywali śniadanie przy małych stolikach goście spokojni i uważający, kołysani harmonijnym pobrzękiem orkiestry z zewnątrz, w ogrodzie.

Alida siadła w kąciku naprost pisarza.

— O jakżem głodna, — rzekła.

— Jedzmy więc.

Przy końcu śniadania, Karol Douleur ozwał się:

— Zostawmy tu auto; pójdziemy pieszo do parku, a potem do lasu.

— O dobrze, — odparła młoda kobieta, zwieszając się na ramieniu pisarza. — Będziemy spacerowali jak zakochani, co?

Oddalili się, powierzywszy miejscowym ludziom dozór nad swym pojazdem.

Gdy weszli do parku, wśród imponującej ciszy tej wielkiej natury, głos Karola Douleur, gdy przyciskał Alidę do siebie i tłumaczył jej, w miarę posuwania się naprzód, cudne miejsca pamiątkowe, był jakiś cichy, skąpy, przymglony: oto ogród Diany, w którym dotąd jeszcze widnieją rowy starego pałacu, oto przepyszna fontanna, oto brama Franciszka I, z frontem w stylu Odrodzenia; a dalej ogród angielski z jego malowniczą grotą, jego jodły, jego wodospad, jego rzeczułka; oto wspaniała aleja platanów wzdłuż stawu, pełnego legendowych karpi; liczne statuy; kwietniki rysunku Le Noire'a; oto cały park z jego łąkami, z jego starodrzewem, z jego altaną na 1500 metrów i z jego długim kanałem.

Przez dwie godziny chodzili niebardzo zmęczeni, pełni zachwytu wobec tylu śliczności. W lesie Alida wpadła w niesłychaną wesołość; skacząc jak mała Figlarka, stawała w ekstazie wobec ulic bez końca, pustych, które majestatyczny głos lasu ożywiał niejako swym potężnym i wspaniałym hymnem.

W tym wielkim lesie, para, wdychając całą pełnią płuc świetne powietrze, ciągnęła swoje badania, ogarniając piękności dolin lub lekkich wzgórz. Na szczycie skały d'Aron kochankowie usiedli, podziwiając miasto i poligon artyleryjski; pozwalali drżeć swojej duszy i wsłuchiwali się w nieskończone skargi wiatru, dochodzące do nich. Spostrzegłszy zdala armaty na poligonie, Alida, tuląc się miłośnie do pisarza, wyciągnęła usta, mówiąc:

— Czy te paszcze armat, stojących tak blisko, nie przejmują cię trwogą ?

— O nie, moja ślicznotko...

I Karol Douleur, przechylając ją w tył, wsunął rękę pod jej głowę, poczem pochylił się ku niej i mocno przycisnął do jej ust swoje.

— O tak, zostań tak długo... Czuć w ten sposób twą miłość, twoją gorączkę, słyszeć skargi wiatru, podziwiać czyste piękno tych lazurów nieba... to błogo... to bardzo błogo.

— Przysięgnij mi raz jeszcze, Lidziu, że będziesz dla mnie wierną przyjaciółką, kochanką wieczystą...

Że nigdy żaden inny mężczyzna nie posiędzie czarów twoich ust różanych,., twych wilgotnych modrych oczu... piękności twej mlecznej szyi...

— Przysięgam ci najdroższy.

Ich spójnia stała się jeszcze ściślejszą, jeszcze bardziej obejmującą i egzaltowaną i było wtedy jedno łączne westchnienie poetyczną manifestacją dwojga dusz, które ożywia idealna spółka ciał, które topnieją w jednem i tem samem szczęściu, nerwowa kontrakcja dwóch istot, ogarniających moment wybuchu długo hamowanego paroksyzmu.

Ich szczęście nie miało granic.

Po tem rozmarzeniu, z oczyma wilgotnemi, pełni jeszcze wzruszeń, unieśli się do połowy i rozplatali ramiona.

Zwyciężeni, wyznali sobie:

— Droga ty moja!

— O mój Karolu!...

VIII.

Karol Douleur i jego kochanka powrócili do Paryża o siódmej wieczorem.

W chwili, gdy się znaleźli na bulwarze d'Auteuil, pisarz rzekł do Alidy:

— W upojeniu dnia dzisiejszego zapomniałem ci powiedzieć, że Żorżeta prosiła mię na wychodnem z domu, ażebym się wieczorem udał po ciebie na Montmartre; jak się zdaje tęskni za tobą.

— Biedaczka! — rzekła pani Follet. — I cóżeś jej powiedział ?

— Że pójdę.

— Przecież nie mogę..

— Dlaczego ?

— Po tem, co zaszło...

— Moja najdroższa. Chciałbym cię mieć przy sobie, jak muza, która się przechadza, pachnąca, wokoło kochanka, udzielając mu słodkich myśli. W ten sposób, moja zazdrość nie będzie, mogła się wyładowywać i będę cię miał o krok od ust swoich i to będzie lubo, będzie upajająco, widzieć ciebie, jedyną swoją kochankę, błąkającą się wśród drogich przedmiotów, na których kładą się moje spojrzenia, przechadzającą się z szelestem jedwabiu po ogrodzie, jako siostrę piękniejszą i bardziej wonną, niż moje niepokalane róże. Wtedy będą się mogły rodzić nowe rozkosze, te cudne pieszczoty, któremi się upoję, arcydzieło, które chcę ci poświęcić, jako hołd najwyższy, jako wyraz mego uwielbienia dla twojej młodości...

— Ale Żorżeta spostrzeże się...

— Nie.

— Będziesz postępował nierozważnie...

— Nie.

— Jeden pocałunek niedość ukryty i...

— Nie!

Pani Follet stanęła, marząc przez chwilę, poczem energicznie spytała:

— Żądasz tego stanowczo ? — Tak, moja Alido.

— A więc, zgadzam się. Tylko lękam się, ażeby się nie ziściły moje obawy. Jesteś nerwowym, a niecierpliwość może odkryć wszystko. Żorżeta jest zazdrosną i za nic na świecie nie chciałabym, ażeby ta biedaczka dowiedziała się o niegodnej roli, jaką odgrywam.

— Czy kochasz mię prawdziwie ? — zapytał z ironja literat.

— Niedobry! Myślałam, że moja przysięga...

— Więc jak możesz się wahać, — rzekł twardo. Poczem, zmieniając głos:

— Miłość nie może być szczerą i potężną, jeżeli nie dopuszcza się wszystkich swoich niedorzeczności. Nie dopuszczać się ich, to nie znaczy kochać, a ja cię uwielbiam!...

— Jestem kobietą, mój drogi, a to czego żądasz obudzą pewien bunt w mojem sercu... To, widzisz, niedobrze...

— Baj baju, kochasiu! Nauczże się czerpać w swej namiętności energję, niezbędną do trwania naszego związku... Moje pieszczoty nagradzają cię za twoje wysiłki... za twoje trwogi...

— Nie, mój Karolu... ustępuję dla ciebie... dla twego spokoju... dla twego szczęścia... ale zaklinam cię, bądź rozsądnym... Gadulstwo służącej, jakiś ruch niebaczny odbity w lustrze, jakieś nieoględne powiedzenie, jedno "ty" nieuważnie wygłoszone i nieszczęście będzie nie do naprawienia.

— A więc, będę cię miał, mój ty cudny dzieciaku !

— ... Za cenę może zbrodni, mój panie, bo byłoby to zbrodnią moralną, tem większą, że bezkarną, jak o tem wiemy.

— Serdeczna moja, pójdź...

— Kochanku, pójdź!

I śmiejąc się, dali sobie całusa. Ale doszli już do skrętu bulwaru. Przed bramą, Alida rzekła jeszcze:

— Pamiętaj, ażebyś mię nie tykał.

— Może pani liczyć na mnie, pani Follet.

IX.

Karol Douleur otworzył bramę swoim kluczem i oboje weszli na ganek. Zorżeta wybiegła z wybuchem radości:

— Ach, nareszcie!

Poczem, rzucając się mężowi na szyję, dodała:

— Bandyci, nie dzwonią... Ach to ty, to pani Follet. Dzięki ci, najdroższy...

— Alido!...

I żona pisarza ucałowała z wylaniem panią Follet, która uczuła ból w sercu, gdyż ten pocałunek serdeczny, przyjacielski, jakiego się nie spodziewała, wzburzył ją. Alida zarumieniła się, jak mała dziewczynka, która ukrywa grzech i pomimo przyjemnego wspomnienia godzin miłości, przeżytych w ciągu dnia, czuła się zawstydzoną i zażenowana wyrzekła dla usprawiedliwienia się:

— Jestem zmęczona... Pan Douleur tak mię naglił do wybrania się. A potem szliśmy tak prędko...

— Ależ co tam, rozbierzże się, — rzekła Żorżeta. — Zdejm kapelusz... Zaraz siadamy do stołu.

— W ogrodzie, nieprawdaż ? — wtrącił pisarz.

— Skoro chcesz tego... Zaraz wydam rozkaz Leosi...

Zorżeta wyszła, unosząc na palcu kapelusz Alidy.

Nieruchomi kochankowie, nie śmiąc rozmawiać, dawali sobie znaki, uzupełniane spojrzeniami. Pani Follet, przez wyrazisty grymas oczu, usiłowała dać do zrozumienia pisarzowi, ile cierpiała wskutek przyjaznych wynurzeń Zorżety. Karol Douleur wzruszał ramionami i zdawał się mówić ze smutnym uśmiechem: — Kiepska szermierka...

Żona literata wróciła z rozradowaną twarzą i rzekła:

— Będziemy jedli za chwileczkę.

Pani Follet, z błyskiem źrenic, usiadła na jednem z krzeseł ogrodu; jej sute złociste włosy odrzynały się wesołym pękiem na tle zieleni lilij, zdobiących gazon, podczas gdy jej nosek zlekka przygarbiony rysował jej profil nieco żydowski, ale żydówki blondyny. Jej modre oczy otwarte na szeroko i jasne, a nieruchome w rozmarzeniu swojem, o tajemniczych głębiach ich falistej wody; jej usta, dobrze zarysowane, mocno różowe, zdawały się być kącikiem uprzywilejowanym, miejscem rozkosznego spoczynku, gdzie usta lubią się błąkać, a gdy oddychając, rozchylała je, matowy odblask jej ząbków ożywiała różowość tego drżącego kwiatu, jak konchy miłości; białość jej delikatnej szyi wysubtelniała jeszcze jej głowę niepowszednią, suggestywną, wdzięczną i świadczyła o innych marmurowych bielach jeszcze cudniejszych, o wzgórzach śnieżnych z poziomkowemi czapkami, o tym skarbie dziewczynki, kobiety, dziewicy i kochanki Alidy.

I pożądliwie chłonąc młodą kobietę, Karol Douleur, cały w oczach, przeżywał znowu niezapomniane chwile, w ciągu których ich rozkosze były jednakowe i wzniosłe.

— Zostaniesz u nas na noc ? — spytała Zorżeta, uśmiechając się do pani Follet.

— Nie chciałabym ci robić subjekcji...

— Żadnej, to będzie dla mnie tylko przyjemnością; zresztą jutro zrana miałabym ci do powiedzenia masę różności... Chciałabym zasięgnąć porad...

— Porad ? — zapytał sentencjonalnie pisarz.

— Tak! Porad... z zakresu gospodarstwa, błahostek, — dodała tonem prawie rozbawionym. — Pani Follet będzie mi bardzo użyteczną.

Weszła służąca i rzekła, odchodząc:

— Waza na stole.

Wszyscy troje wstali, przeszli przez ogród tyłem i zajęli miejsca pod bzem rozłożystym, który wraz z liljami tworzył istną altanę.

Na zastawionym stole dymiła się zupa. Rozpoczęła się gawęda. Karol Douleur, pod stołem szukał stópek Alidy i trafiwszy na nie, natychmiast mocno je pochwycił swemi kostkami. Nagle, śmiała urwiszka, ściskając namiętnie nogi literata, zawołała wesoło:

— Przestańże mię pan trącać kolanami, panie Douleur!

On, rumieniąc się, wybąkał:

— Stół jest tak mały...

Ale Zorżeta, ubawiona, rzekła z zaufaniem:

— Po was niczego się nie spodziewam.

— Dlaczego ? — zapytał żartobliwie Karol Douleur.

— Dlatego, że pani Follet ma swojego chłopca, a wreszcie...

— Wreszcie ?

— ... Nie kochałaby takiego mężczyzny, jak ty: Ty nie jesteś w jej guście. Powiedziała mi to.

Pisarz, zdziwiony, zawołał:

— Czy tak?

Pani Follet, z akcentem zupełnej szczerości, potwierdziła:

— To prawda. Literaci rzadko kiedy kochają. Zresztą bywają tak niewierni. A co do mnie, to jestem tak zazdrosną, że zabiłabym kochanka, któryby mię zdradzał.

Karol Douleur z oczyma utkwionemi w młodą kobietę, pragnął przeniknąć duszę pani Follet, a pewność, z jaką mówiła, niepokojąc go, budziła w jego mózgu zazdrosne obawy. Mówił sam do siebie w duchu: — »Jak ona umie udawać! — Czy ja też będę mógł wiedzieć kiedy ona kłamie, a kiedy mówi prawdę". Poczem, oszołomiony, zluźnił nagle ucisk, łączący ich nogi i teraz sam tonem przekonywującym i ostrym, rzekł:

— Przyznaję, że i ja także nie wybrałbym sobie panią, pani Alido, za metresę, a to z powodu pani charakteru, bo można byłoby się grubo zawieść. Pani jesteś albo swawolną, albo występną.

— Co też ty mówisz, Karolu! — wtrąciła Zorżeta.

— Daj spokój, on mię bawi, — rzekła, śmiejąc, się, pani Follet.

— Pani kochanek musi strasznie cierpieć, chyba że nie jest zbyt uczuciowym; ale temperament wrażliwy jak mój miewałby chwile okropnych tortur. Pani oczy napozór jasne posiadają błyski niepokojące, chmury nieprzeniknione, a niektóre śmiechy, oświetlające znienacka pani źrenice, mają w sobie coś niezrozumiałego. Pani myśli są tak zmienne, pani twarz jest tak ruchliwa, że zazdrość gryzłaby mię straszliwie, aż do szaleństwa. Zresztą bardzo wiele kochanek pani typu miewało oczy zielone i, bądź wielkie damy, bądź istoty z tłumu, budziły namiętności niezgłębione. Czy można uwierzyć, ażeby te oczy płowe, tajemnicze i niestałe olśniewały swoją tajemnicą szaleńców, którzy pragną je posiąść ? Nie umie tego powiedzieć; ale równie jak marynarze ubóstwiają morze, gdy się bałwani z furją lub gdy bywa spokojne jak jezioro oliwy, kochankowie zielonych oczu uwielbiają burzę, nadającą nerwowy kolor ich przeźroczystej wodzie równie jak słodką ciszę i barwy mętne, jakie przybierają gdy je złość ominie.

Alida siedziała nieporuszona, słuchając pisarza, mówiącego z przejęciem. Wkońcu zawołała:

— Jaki z pana poeta, panie Douleur! Moje oczy są brzydkie i pospolite, zwykłe oczy kota.

— Lecz pani Follet, oczy kota mają właśnie toż samo w sobie.

— Nigdy mi nikt nic podobnego nie mówił, — rzekła Alida.

— Ani mąż pani?

— Nie.

— Ani przyjaciel?

— Tem mniej.

— Ci dwaj panowie nie mieli wcale duszy. Dziś mężczyźni są praktycznymi egoistami i na miłość zapatrują się jak na stratę czasu, tak, że zwierzę mieszkające w mężczyźnie, samcze w swoich porywach, odczuwa daleko więcej kobietę z gatunku nie z jej kobiecości. Tylko poeci o czułej duszy twierdzą, że miłość nie może być pokalaną aż do dnia, w którym opłakują swoje sny -zawiedzione, bo ich ubóstwiona wybranka opuściła, ażeby wysłuchiwać dźwięcznych frazesów osobistości zestarzałej i chore] — ale bogatej...

— Czy pan sądzisz, że o ile kochankowie mnożą się, to niema już także wielu kochanek, które pragną jedynie kochania?

— No więc...

— Potrzeba tylko, ażeby te kobiety znajdowały siostrzaną duszę. A czy małżeństwo daje gwarancję młodej dziewczynie, że będzie kochaną i że kochać będzie ? Czy narzeczeni dość się znają dla zawierania związków w merostwie, a zwłaszcza w kościele ? Czy nie kojarzy się nieco za prędko, przez ambicję i słabość lub dla interesu, związku, który powinien być koroną miłości wypróbowanej, potężnej i niezaprzeczonej ? Małżeństwo prawne z jego zimnemi, nieludzkiemi przepisami wbrew naturze, czyliż jest formą ostateczną uświęcenia miłości i czy zabezpiecza dostatecznie żonę wraz z dziećmi ? Elastyczność rozwodu jest li dobrodziejstwem czy występkiem ?

— Droga pani, są to rozprawy humanitarne, z zakresu socjologji, które nie wydają mi się właściwe do omawiania na tem miejscu. Co do mnie, sądzę, że bez żadnego przepisu prawa człowiek mógłby istnieć, ale do tego powinien być zawsze w zgodzie z sumieniem. Kradzieże miłości czy pieniędzy powinneby być karane jednakowo, chociaż, co do mnie usprawiedliwiałbym raczej złodzieja, działającego pod wpływem środowiska lub z potrzeby, a skazywałbym bez litości kryminalistę, który stwarza sobie aureolę z ofiar, jakie uwiódł i porzucił.

— Ależ to byłby koniec starego świata... narodziny nowego... anarchja nieunikniona.

— Być może. Przykro jest nawet pomyśleć, z jaką lekkomyślnością zawiązują się walki miłosne. Wtedy, gdy potrzeba kochania jest nieuniknioną, możnaby powiedzieć, że człowiek chce się od niej bronić, usiłując okupić szczęście złotem i kłamstwem. Dziś nie widzi się w lasku ukłonów pełnych szacunku dla pary kochanków, zbłąkanych w zieleni, ale raczej słyszy się śmiechy szydercze na ich widok, tak jakby miłość była aktem występnym lub śmiesznym. Dusza nie gra już żadnej roli; przeciwnie, ten' zyskuje, który potrafi najlepiej przytłumić sumienie własne pod pokrywką hipokryzji. Religja miała jednak swoje dobre strony!

— Kiedyż ty skończysz te wywody! — rzekła Zorżeta do męża, niezbyt zainteresowana jego ryzykownemi teorjami.

— Ależ moja droga, — zawołała Alida — to są rzeczy nadzwyczaj ciekawe, bo nie każdej z czyelniczek utworów twojego męża danem jest słyszeć żywego głosu rozprawy, jakie wypowiada pan Kaol Douleur.

Pisarz, słysząc te słowa, doznał wewnętrznego zadowolenia. W jego umyśle, — jak wtedy na łóżku, gdy porównywał różnicę kształtów obu kobiet, — ujawniał się wielki rozdział pomiędzy moralnością Zorżety a rozsądkiem Alidy; jedna miała mózg ciasny, który nic podporządkować nie zdoła; druga musiała posiadać intelekt nowy, w którym ziarna zdrowego sensu aż się prosiły, ażeby zakiełkować: — czczość i jałowość zestawiona z gruntem żyznym i płodnym!

X.

Nazajutrz zrana Karol Douleur wstał o godzinie 5-tej. Chciał jak najprędzej ujrzeć dzień, a z nim Alidę, ukochaną metresę. Przez całą noc pisarz doznawał rozkosznego uczucia spójni z jej ciałem. Przez siedm godzin, jakie upłynęły od chwili, gdy się położył, poił się we śnie pobudzającą perfumą jej pach wilgotnych, słodkim i dojmującym zapachem jej skóry, tak dalece, że te wapory sui generis jeszcze bardziej rozogniły w nim namiętność do niej, oszałamiając mu nerwy, budząc go zrana pokonanym, gotowym na wszystko, byle zadowolnić dziką żądzę, jaką wzbudzała w nim z każdym dniem coraz więcej pani Follet.

Przechodząc pod jej drzwiami, Karol Douleur doznawał chęci okrutnej, niezwalczonej. Wróciwszy do żony, zawołał na nią. Odpowiedzi nie było. Zorżeta spała. Wtedy, w paroksyzmie zwierzęcym, wrócił do drzwi, które ukrywały Alidę, otworzył je pocichutku i wszedł. Pani Follet, nieruchoma, z ręką nad głową, leżała w zachwycającem odrętwieniu. Jej twarz zakwitła rumieńcem, cudnie uśmiechnięta. Tajemnicze gniazdko, wysłane złotemi włoskami tłoczyło się do białej skóry jej pachy. Pisarz zbliżył się i jeszcze bardziej podniecony przez ten aromat blondyny, pożerając oczyma mleczną białą szyję, przedłużającą się ku piersiom niedbale odsłoniętym, dał się porwać tym urokiem świeżości, tym odorem zapachów i pełnemi ustami pocałował tajemnicę tej podniesionej ręki. Para oczu wyraźnie rozkochanych przeszyła go nawskróś i napozór bez najmniejszej trwogi, jakgdyby młoda kobieta odgadła go przy sobie. Alida podniosła figlarną główkę i wysunęła usta, szepcząc:

— Ach, jaki nierozważny. Prędko, pocałuj mię.

Ich oddechy spoiły się razem. Nagle, cofając się, pani Follet rzekła:

— A teraz odejdź. Zaklinam cię, odejdź !

Pisarz usunął się, olśniony miłością, zdenerwowany paroksyzmem, ale ogarniający znienacka niebezpieczeństwo, na jakie narażali się oboje. Przy drzwiach, tłumiąc głos z wysiłkiem, szepnął z energicznem pocałowaniem palców:

— Kocham cię!

W korytarzu Karol Douleur zeszedł po schodach do swego biura. Usiadłszy, pogłaskał nos i wąsy, upajając się przez kilka minut zapachem ambry, której zakosztowały jego usta. I ten pachnący humor rozfalował mu się w mózgu i wzrastał, wzrastał, wzrastał...

Wtedy, natchniony zabrał się do pisania.

Przez ten czas Zorżeta wstała. Ubrana w swój skromny szlafroczek, zastukała do drzwi pokoju pani Follet.

— Proszę ! — ozwał się głos tej ostatniej. Zorżeta udała się wprost do młodej kobiety, która pochylona nad miednicą umywalni, odświeżała się gąbką, mając piersi zupełnie obnażone.

— Przepraszam cię bardzo, Zorżeto.

— Ach cóż znowu, pomiędzy kobietami!... — Czyś dobrze spała ?

— Doskonale. Noc spokojna, bez żadnej przerwy. 1 wycierając się ręcznikiem, Alida tarła swe młode, jędrne łono, o przedziwnych kształtach.

— Śliczne masz. piersi, skórę delikatną... — rzekła Zorżeta z podziwem.

— Tak, ale małe i niezbyt pełne... piersi pensjonarki.

— Pensjonarki dobrze zbudowanej. To ciekawe; w sukni spacerowej niktby nie przypuszczał, ażebyś miała ciałko takie tłuściuchne, budowę tak harmonijną.

— Wiem o tem i dość lubię swoje ciało.

— Byłabyś zbyt wybredną, gdybyś go miała nie lubić, — dorzuciła z troską pani Douleur. — Czy nie zejdziesz do ogrodu? Mam z tobą do pomówienia.

— Ale nie czesałam się jeszcze, nie jestem ubraną...

— Cóż to szkodzi ?

— A pan Douleur ?

— O, mąż pracuje; wstał o 5-tej — i wcale nas nie będzie widział; schowamy się poza domem...

Alida włożyła swą białą kamizelkę. Zaczesawszy krótkie włosy i przykręciwszy ręką kilka zbyt swawolnych loczków, rzekła wesoło:

— Jestem gotowa.

Obie kobiety zeszły do ogrodu. Usiadły w kąciku na krzesłach. Portos, pies domowy, pinczer o ryżawej sierści, jął wyrażać zadowolenie na widok swej pani. Przewracał się po ziemi, brzuchem do słońca. Powietrze było świeże i pachnące. Kładąc dłonie na kolanach Alidy, z miną stroskaną pani Douleur westchnęła:

— Ach kochasiu najdroższa, mąż mię zdradza.

— Czy masz dowody?-- spytała niespokojnie powiernica.

— Nie, żadnych, ale Karol zmienia się z każdym dniem; on, który dawniej lubiał całować, unika moich pieszczot, gdy mówi do mnie, głos ma szorstki, a oczy zamglone; niekiedy coś go odpycha odemnie, jakgdyby miał uczucie wstrętu.

— To ci się zdaje... urojenia, nic tylko urojenia.

— O nie, moja droga! Słuchaj, czy jesteś moją przyjaciółką ?

Lubo skrępowana tem zapytaniem, pani Follet odważnie spytała:

— Mów, czego żądasz odemnie ?

— Możebyś ty potrafiła go... spytać... wybadać... wywiedzieć się...

— Ależ moja droga...

— Wiem, że nie powinnam ci proponować czegoś podobnego, ale tak strasznie cierpię...

— A więc, przyrzekam ci... Tylko, nie naglij, nie alarmuj... Założę się, że twój mąż jest najwierniejszym z mężczyzn.

— Może był, jeszcze kilką dni temu. Ale dziś... rozprawia przy byle okazji... gada... licho wie co — a nawet, weź, choćby jego ostatnią nowelę... Czyś ją czytała?... Te "pulchniutkie kształty młodej dziewczyny"...

— Ależ to zawód literata.

— Nie, nie, Alido. Karol zakochał się w jakiejś młodej dziewczynie. Zdradza mię... porzuci...

I Zorżeta, wsparłszy głowę na ramieniu powiernicy zaczęła płakać rzewnemi łzami, czkając co chwila. Alida, jakkolwiek dumna z miłości pisarza, nie mogła strawić, że jej zadowolenie okupuje się łzami tej biednej ofiary.

Pani Douleur, po pierwszym ataku, odzyskała siły. Kiedy zaczęła dziękować Alidzie, ta skorzystała z chwili i rzekła:

— Nie bądź nigdy kwaśna, bo, jak powiada mąż twój w swoich powieściach, nie trzeba nigdy, ażeby mężczyzna spostrzegał zmartwienia, jakie sprawia, gdyż gotów się tem chlubić. Natomiast obojętność jest doskonałą przynętą, która daleko lepiej sprzyja naprawie stosunków pomiędzy zakochanymi, aniżeli wszelkie sceny tragiko-sentymentalne.

— Jednakże, trzeba być w stanie...

— My wszystkie jesteśmy w stanie; czerp tylko w skarbnicy swojej miłości, a zwyciężysz.

Współczucie skłaniało panią Follet do robienia nadziei żonie pisarza, ale w gruncie rzeczy, zazdrość, jaką uczuwała wskutek budzącej się miłości, radaby była, przeciwnie, z klęski tego usiłowania; stopniowo zaczynała błogosławić miękkość charakteru Zorżety i jej wielką dobroć, akcentując półsłówkami trudność tego przedsięwzięcia.

— Wiem... niezawsze to bywa... praktyczne... Są osoby, które nie umieją... Jedynie kobiety energiczne...

Uwagi te wywarły pożądany skutek; złagodziły dobrodziejstwo pierwszych słów pociechy i wywołały opuszczenie rąk biednej żony; beznadziejna, zatroskana, z oczyma łez pełnemi, szepnęła:

— Wszystko przepadło!

— Ależ nie... Bądź pieszczotliwą, łagodną... Staraj się go zatrzymać przy sobie...

— Przecież ja go bardzo pieszczę, — rzekła Zorżeta, — o tyle przynajmniej, o ile się na to zdobyć może brunetka.

— Moje siostry, blondynki, zdobywają się na umizgi nieskończone, na czułości i słodycz nadzwyczajną, porywającą, w której mężczyzna otula się cały i tkwi stale.

— My zaś, brunetki, przeciwnie, my znamy ognie gorączki, wybuchy brutalne, spojrzenia przenikliwe...

— Podczas gdy u blondynek, przy ciągłem oszałamianiu zmysłów, podniecają niemoce, niezapomniane omdlenia, oczy umierające z żądzy, jednem słowem wieczna wiosna, z jej lekkiemi podmuchami wiatru obok żarów letnich. Rodzaj kobiecy podzieliłabym na dwa obozy: blondyna nadaje się na kochankę, brunetka na żonę.

Obie panie rozmawiały jeszcze, gdy Karol Douleur, przechadzający się po ogrodzie, spostrzegł je i zażartował głośno:

— Jakto, już gadacie panie?... Ach tak, zwierzenia, według planu...

— Rozmawiałyśmy o mężczyznach i o tem, co panowie wolicie w miłości; a pana jakie kobiety pociągają więcej — brunetki czy blondyny? — spytała impertynencko Alida.

Pisarz, przyglądając im się kolejno, odparł:

— Kwestja jedna z najdrażliwszych, zwłaszcza, gdy dwa typy skończone, które się ma przed sobą, czekają na decyzję. Wreszcie, porównywując panie z florą ziemską, wygłoszę taką opinię: brunetka — to bluszcz, blondynka — powój. A ponieważ nic nie przeszkadza powojowi do wikłania się z bluszczem — wszak nieraz obie rośliny razem brały szturmem najtwardszy z dębów — oczy niebieskie powoju będą się śmiały złośliwie w zielonej czerni bluszczu : miłość jednej nie wyłącza miłości drugiej. Co do mnie znałem bluszcz, a gotów jestem zawsze czekać na powój i jego lazurowe kwiaty...

— Uprzejmy dla wszystkich kobiet pan Karol Douleur.

A źrenice pani Follet starały się wyrazić pisarzowi, jak dalece aluzje jego były wyraźne.

Zorżeta, ciągle pełna troski i jakby zbudzona z rozmarzenia, spytała nagle:

— Czy wychodzisz dzisiaj, Karolu ?

— Nie, zostanę; mam robotę i jeżeli pani Follet raczy mi pomóc, to zacznie od przepisywania rękopisu.

— Z całą przyjemnością, — odparła młoda kobieta.

— Idę go przygotować.

Przyjaciółki pozostały same. Alida wsparła się o Zorżetę i z lubym uśmiechem szepnęła:

— Zawsze smutna ?

Na to Zorżeta odparła miękko:

— Zostawię cię z nim na całe popołudnie. Staraj się wywiedzieć... dobrze?

— Ponieważ ci na tem zależy... — westchnęła kochanka literata.

I trzymając się poufale w taljach, żona i rywalka oddaliły się, napozór spokojne.

XI.

Kilka dni minęło.

Zorżeta, o wiele spokojniejsza, żyła obok męża i Alidy, uprzejma i dobra. W pustych pokojach domu, wpośród ciszy, ciągnącej od uśpionego ogrodu, stało się, jakgdyby młodość weszła do dwojga zamożnych staruszków, tyle rozkosznej wesołości i szczerego żakostwa wniosła pani Follet. Od rana do nocy, rozlegały się piosnki, często z towarzyszeniem fortepianu, niby hałasy odświętne w monotonnym smutku tej obszernej posesji. Karol Douleur nie wychodził wcale całemi godzinami, siedząc przy biurku, szczęśliwy weselem, jakie go otaczało. Wśród tej trójcy, jaką stanowił z dwiema kobietami, z których jedna mogłaby uchodzić za matkę przy swej pieczołowitości zapobiegliwej, a druga za metresę, kochającą i niefrasobliwą, pisarzowi żyło się wybornie.

Zażyłość stawała się z każdym dniem coraz większą. Obie kobiety wychodziły razem, razem dbały o kuchnię, a kochanka dopełniała żonę.

Pewnego wtorku z rana, jedna z dawnych przyjaciółek małżonków Douleur przyszła zakłócić szczęście tych trojga osób. Gdy weszła poufale, jak stara znajoma, zastała Karola Douleur trzymającego w objęciach panią Follet, która siedziała przy nim.

Przybyła krzyknęła z nerwowym śmiechem:

— Co widzę, Karolu ! więc zastąpiłeś Zorżetę?

Pisarz wstał natychmiast i odpychając Alidę, która zaczerwieniona, ukryła twarz w dłoniach, odparł z gniewem:

— Mogłaś przecie zastukać...

— Ależ mój drogi, któż mógł przypuszczać...

— Wkońcu, skoro widziałaś, powołuję się na twą przyjaźń i proszę, ażebyś nic nie mówiła mojej żonie. Pozwolisz, że ci przedstawię...

— To zbyteczne, miałam już zaszczyt widzieć panią.

Poczem, zwracając się do Alidy, przybyła — ładna brunetka lat 22-ch, o żywych oczach, z włosami a la Cleo, szykowna i elegancka — rzekła z przesadnym ukłonem :

— Witam panią.

Karol Douleur podchwycił:

— Alido, przedstawiam ci naszą dobrą znajomą od lat sześciu... Panna Marta...

I wziąwszy na bok tę ostatnią, pisarz szepnął:

— Zrób to dla Zorżety; błagam cię, nic jej nie mów!

Ze spazmem w kątach ust czerwonych i pełnych, z noskiem rozszerzonym, brunetka odparła:

— Sądziłam, że masz lepszy gust... A ja, com nie śmiała nigdy stać się kandydatką... — dodała z goryczą.

— Ty..,

— Tak, byłam dość naiwną, ażeby cię kochać, jako istotę idealną... jako wiernego przyjaciela... Nie, dość mi było rozpaczliwej zazdrości o Zorżetę i teraz muszę...

— Marto, zaklinam cię!...

— Tak, tak, hamuj nerwy Marto, ty nie masz Prawa kochać, nie masz tu nic do mówienia... Marto...

Trzeba nawet zgodzić się na to, ażeby inna ukradła ci przedmiot twej miłości, Marto...

Alida stopniowo ochłonęła ze swego pomieszania. Usłyszawszy ostatnie słowa, zawołała:

— Ach, rozumię, ta pani była pańską kochanką, panie Douleur?

— To fałsz ! — huknęła Marta, rzucając się ku niej.

Pisarz musiał się wmieszać. W kilku słowach wyjaśnił sytuację swojej metresie. Pani Follet, nagle uspokojona, rzekła z oczyma pełnemi troski:

— Współczuję pani szczerze, panno...

— Wcale mi nie potrzeba żadnych pociech; moje cierpienie obchodzi mię samą jedynie... Jednakże, wypowiem jedno życzenie, to mianowicie, ażebyś pani zdołała swoją miłością uszczęśliwić Karola tak, jak na to zasługuje.

— Zrobię wszystko, co można... — zręcznie odparła Alida.

— O niech pani nie drwi! Douleur jest jednym z tych, którzy zasługują o wiele więcej niż mają...

— Ależ ja wiem o tem.

— Czy tak ? Więc ja potwierdzam to z naciskiem... bo znam Karola od lat dawnych...

Literat przystąpił do Marty :

— Może już dosyć? Poczem, zniżając ton:

— Zorżeta zaraz przyjdzie. Zostaniesz na śniadaniu ?

Głosem urywanym, westchnąwszy, Marta odrzekła :

— Jeżeli chcesz tego...

— Rozbierz-że się przynajmniej, bo możnaby myśleć, że jesteś u obcych. .

Z nieokreślonym uśmiechem, młoda dziewczyna odparła:

— W każdym razie u jednej obcej.

Alida odwróciła głowę. Pisarz, chodząc gorączkowo, zawołał:

— A możebym się przeszedł po flaszkę wina Marions z jego niewyczerpaną mocą?...

— Dobrze, potrzeba mi wzmocnienia, — rzekła Marta; — słońce jest już gorące, ale ta niespodzianka... przyjemna, gdym weszła, sprawiła mi przedwczesną duszność...

Karol Douleur wyszedł, mówiąc:

— Niedługo wrócę.

Pozostawszy sam na sam, obie kobiety spoglądały na siebie ukradkiem, a pani Follet ozwała się pierwsza:

— Pani ma do mnie urazę?

— O tak, — odparła Marta. — Ale jeżeli go pani kocha, to przebaczam pani... bo jesteśmy obie nieszczęśliwe... i jedna ofiara: Zorżeta.

— Ach gdyby Douleur nie był żonaty z tą kobietą...

— To byłby moim mężem.

— Jakto?

— Bo kocham go od lat pięciu, a gdybym była mężatką, to zapewniam panią, że potrafiłabym być żoną taką, ażeby musiał się zadowolnić mną jedną.

— Douleur nie umie dochować wiary...

— O nie. I nigdy niktby nie przypuszczał jego związku z panią, skoro mną wzgardził... Był to mąż wzorowy... lubiący zanadto spokój, ażeby brać sobie na głowę metresę...

— Więc...

— Muszę przyznać, że widocznie znalazł w pani jakiś niesłychany wabik... Kaprys czy fantazja pisarza...

— Które będą trwały jak róża... Natchnienie jednego poranku.

— Albo jednego życia...

— Tak pani sądzi ?

— Karol, jak to już powiedziałam, nie jest niestałym... Dlatego też można bezsprzecznie przypuszczać, że będzie panią długo kochał, jeżeli nie zawsze. Douleur jest o wiele sentymentalniejszy, niż się wydaje, a poza jego sceptycyzmem ukrywa się człowiek gorący, marzyciel, dusza bezwzględnie wierząca... To pisarz, który przedstawia zepsucie społeczne, wyobrażając sobie, że widzi wyjątki. Douleur to prostak, którego serce zostało świeże i którego nie zepsuło 20 lat paryzjanizmu; ponad gnojem dusza jego śpiewa jeszcze, bo jego oczy wznoszą się raczej ku lazurom nieba...

— Jak go pani zna doskonale... — rzekła Alida, marząc.

— Znam go. Byłam jego powiernicą w chwilach zwątpień. Karol jest tak łatwy do pobudzenia. Nie znajdując nigdy w Zorżecie przyjaciółki dzielnej, jakiej mu było potrzeba, przychodził zawsze do mnie płakać. Ach, drogi przyjaciel! Jego początki były tak trudne, a Zorżeta taka limfatyczna...

Ileż to razy jego żona, zamiast by go krzepić, zniechęcała go swemi łzami i robiła go niezdolnym do dalszej walki. Wtedy ja się zjawiałam, a miłość moja dyktowała mi słowa krzepiące, zapewnienia sukcesu, które go niezwłocznie wypiękniały niezmierną energją. Bo widzi pani, pisarz potrzebuje kochanki o nerwach mocnych, któraby umiała w pewnych

chwilach swemi ustami budzić duszę poety, którą życie gnębi ; trzeba mu głosem dziecka śpiewać melodje wzruszające, które przynoszą sercu nową złudę. Trzeba być czuwaniem osobistem, które się nigdy nie nuży, unikając łez niemocy; trzeba stać się rodzajem nakręcanej zabawki, zawsze przystępnej i czułej, któraby fantazje artysty pobudzała zgodnie z jego lirą, umiejąc niekiedy poświęcać się dla zupełnego szczęścia tego, którego się uwielbia...

— Ależ pani, widzę, jesteś także poetką.

— Umiałam słuchać jego głosu, to wszystko, — odparła poprostu ładna dziewczyna.

— Rady pani są bardzo trafne i będę ich słuchała, — rzekła pani Follet z uznaniem, wpatrując się w oczy Marty. Po chwili namysłu, spytała:

— A co do. ubrania?

— Ubiór to także sztuka. Raczej być kokietką, niż małomieszczanką, rzekł raz do mnie Karol Douleur. I tak jest. Bądź pani zawsze ubrana z elegancją, miej ładny wygląd zewnętrzny i dobry, wydawaj ze siebie słodki przejmujący zapach, a będziesz pożądaną. Monotonność stroju zabija miłość; staraj się pani być zawsze ponętną, o ile spostrzegasz rodzącą się w jego oczach żądzę; pożądać kobietę, to znaczy kochać ją stale. Ładne pończoszki są zawsze pobudliwe w najwyższym stopniu, a "fru-fru" spódnicy robi więcej dla upojenia zmysłów, niż nosek najzgrabniej zakrzywiony; często zręczny dekolcik, z poza którego wydobywa się umiarkowanie subtelna woń perfumy, oddziaływa mocniej na nerwy, niż piersi, godne Wenery z Milo. Ach, gdyby każda z nas chciała sobie trud zadawać, żaden z mężczyzn nigdyby nie latał szukać tej sumy szczęśliwości, jaką by miał przy sobie. Ale chcąc wyjść zwycięsko, trzeba walczyć, a ileż to kobiet jest już zmęczonych, zanim walkę rozpocznie!...

— jakże się pani o tem wszystkiem dowiedziała? — ciekawie rzekła Alida.

— Ponieważ żaden związek zmysłowy nie łączył mię z Karolem, przeto pisarz w naszych sam na sam zastępował kochanka i wtajemniczał przyjaciółkę w sekrety sztuki zwyciężania w miłości; to, czego by pragnął od Żorżety, dyktował mnie, a ja teraz dyktuję pani. Ale jeżeli już pani chcesz słuchać, to dorzucę jeszcze kilka uwag i porad. Pamiętaj pani, że metresa literata, będąc kochanką namiętną, winna być zarazem przyjaciółką, której można opowiadać stale jedno i toż samo, nie widząc z jej strony zniecierpliwienia. Ta kobieta powinna umiejętnie znosić wszelkie objawy złego humoru tego zmęczonego mózgu i wymówki często niesłuszne i zazdrości śmieszne, fermentujące w jego umyśle przepracowanym. Ta wybranka powinna umieć śmiać się w stosownych chwilach, na dany znak pozwolić się kochać gdy kochanek chce tego, zostawić go w spokoju gdy siedzi przy pracy; oszczędzać jego sił, jako rzeczy świętej tak, ażeby żal nigdy nie powstał w jego myślach; być wypróbowanej wszechstronnie wierności, umiejąc jednak podobać się wszystkim jego kolegom i znajomym, którzy przychodzić doń będą dla wychwalania jego urwiszowskiej i pustej przyjaciółeczki. Trzeba także, ażeby ta kobieta umiała mu w danej chwili powiedzieć komplement odnośnie jego ostatniej pracy, już to sama ze siebie, już przynosząc niby z miasta głosy, niby podsłuchane w kawiarni lub w jakimś salonie a wypowiedziane jakoby przez jakiego kupca lub czytelnika bezimiennego; artysta bowiem zawsze się daje chwytać na muzykę sławy, dobiegającą mu do ucha. Wkońcu metresa pisarza powinna mieć wszelkie pozory erudycji, a jeżeli przy kobiecym rozumku potrafi być pieszczotliwą kotką i uległą poddanką, to i sama zakosztuje szczęścia i dostarczy go temu, którego kocha. To wszystko, co uważałam za słuszne nadmienić pani.

— O dzięki, dzięki po tysiąc razy! — zawołała Alida.

W tej chwili, Karol Douleur wszedł do gabinetu.

Niebawem szczekanie psa oznajmiło im powrót Zorżety i Leosi. nie Wracały z targu i weszły tylnemi drzwiami, obładowane paczkami i warzywem.

Marta wybiegła powitać i ucałować przyjaciółkę, poczem, z pomocą pani Follet, zwolniła ją z ciężkich wiktuałów, przyniesionych w workach siatkowych.

Karol Douleur, nie ruszając się z miejsca, jął się uśmiechać na widok tej krzątaniny domowej. Portos, kręcąc się przy swojej pani, zaczął służyć, chcąc zwrócić uwagę na siebie. Zorżeta wzięła go za jedną łapę i zaczęła się z nim przechadzać. — Puszczony, w rozradowaniu, machając ogonem, jął latać po wszystkich kątach.

Gdy panie zeszły do kuchni w suterenie, pisarz wrócił do gabinetu i stanął przy drzwiach oszklonych, wychodzących na ganek. Stąd ujrzał miejsce, gdzie kilka dni temu usiadł pewnego rana i przyglądał się drzewu, ubranemu pąkami. Teraz pąki zostały zastąpione przez młode listki: rozkwit dokonał swego dzieła. Karol Douleur dopatrzył się w tym obrazku odpowiednika dla swej miłości i wsparty na framudze otwartego okna, jął rozważać nowe życie, stworzone przez swój związek, a także możliwość piekła, jakieby powstało z chwilą, gdyby się żona dowiedziała o jego nieprawości. Widział głowy pokrwawione, oczy wściekłe, skurcz ust rozkrzyczanych. Przerażony tą myślą, chwycił za żelazny drążek framugi i nie śmiąc patrzeć, zamknął powieki. Gdy je otworzył, stała przed nim Marta, patrząc nań wielkiemi czarnemi oczyma, pełnemi smutku i dobroci. Czytała w jego źrenicach przebytą trwogę i rzekła miękko:

— To nietylko ty... Wszyscy pisarze zmysłowi wprzęgają do małżeńskiego wozu inne zwierzątko w spódnicy i ten rodzaj zaprzęgu w trójkę jest bardzo przyjęty w Paryżu. To też i Zorżeta, jak inne, potrafi się dostosować do nowej sytuacji.

— A jednak boję się, Marto, — rzekł literat.

— Czego? Twoja kochanka, o ile mi się zdaje, jest energiczną i wesołą. Umiejąc krzepić ci nerwy, będzie dla ciebie rozrywką; jest młoda, może trochę nerwowa, ale to z biegiem lat minie i przypuszczam, że obok Zorżety, wiernej i oddanej ci żonie, będziesz mógł żyć spokojnie i... tworzyć arcydzieła.

— Ale jeżeli żona mię złapie...

— Przebaczy ci. Każesz kochance opuścić dom i jak tylu innych, będziesz prowadził dwa gospodarstwa.

— Utartym torem?

— A no niby tak! Byleś tylko nie porzucił jednej, ażeby żyć z drugą, jakkolwiek nie radzę ci tego szaleństwa: mógłbyś rozstać się z lepszą: ani też nie zostawać z Zorżetą samą, gdyż pani Follet bardziej zazdrosna i porywcza, nie zniosłaby bez rozgłosu separacji tak zabójczej... Tymczasem, w oczekiwaniu wypadków, korzystaj z wdzięków twej Alidy...

— Okrutna!

— Nie. Gdybyś mógł był zostać moim kochan kiem, wybuchłaby namiętność tak gwałtowna, żenigdy nie dopuściłabym do tolerowania trójki małżeńskiej, a wtedy musiałbyś wybierać pomiędzy mną a Zorżetą. Ja bo nie rozumię podziału...

— Ale, moja Marciu, — rzekł pisarz, wprowadzając ją do swego biura, — wiesz przecie, że Zorżeta nigdy mi nic złego nie zrobiła.

— Cóż z tego ?

— Nie można przecie...

— Tak, ale ja co do tego mam swój osobisty pogląd. Chyba, że twoja żona musiałaby się zgodzić na sytuację i tolerować mię przy sobie, zadowalniając się jedynie twoją przyjaźnią bez bliższych stosunków, bo kochać prawdziwą miłością nie można dwóch kobiet odrazu.

— Ach, małżeństwo jest instytucją w najwyższym stopniu niepraktyczną!

— Jestto stara moda związku, nieodpowiednia. dla istot dzisiejszych. To wszystko! Jednakże; gdyby twoja energja nie była wyjałowioną, to...

— To byłbym uniknął upadku i zostałbym wierny żonie.

— Tak, ale zato masz swoją Alidę. Jej młody umysł, jej dziecinnada porywają cię. Już zaczynasz rzucać na tę urodzajną glebę trochę twoich ziarn twórczych, gdy zaś zaczną kiełkować, znajdziesz wielkie upodobanie w skutkach twych zabiegów; ale później, spostrzegłszy, że masz przed sobą lusterko, odbijające zawsze jedną i tęż samą buzię, staniesz się kwaśnym, zaczniesz tęsknić i strzaskasz lirę, którą stroiłeś sam na własny diapazon... Powstanie inna istota cierpiąca — dzieło, pod którem nie chciałbyś się podpisać — poczem zwiędnie i zginie bez zabiegów w cieniu ignorancji. A to wszystko przez twój podły egoizm.

— W takim razie jestem wielkim winowajcą. Przebacz mi, Marto, ale oczy moje jeszcze nie umieją się zdobyć na należyte patrzenie. U niektórych z nas dusza przemawia bardziej niż logika i pisarz może pretendować o tę analogję z kochankiem; — bo jednakowe przepaski nie pozwalają im obu widzieć rzeczywistości; jeżeli kochanek ma za sobą miłość wybranki, to literat ma tę inną miłość, może jeszcze potężniejszą — miłość Sztuki, — a ta ostatnia staje się często kochanką bardzo uwielbianą...

— Co do mnie, nie mając do ciebie żadnych uraz, kocham cię zawsze i kochać będę bez zmiany.

— Pozwolisz mi się pocałować? Będzie to pierwszy i ostatni pocałunek na twych kwitnących ustach.

— Dobrze, jako przypieczętowanie miłości sekretnej, która nie znając pobudek zmysłowych ani zazdrości, jakie namiętność obudza, pozostanie wieczną w twem sercu.

Karol Douleur ujął w dłonie głowę Marty i w spójni milczącej, niewymuszonej a potężnej, młodzi ludzie uczuli, że do ich ust zstępuje trochę ich duszy, tej prezydentki wszystkich aktów szczerych i wspaniałych. Chwiejąca się, z zamkniętemi oczyma, Marta wpadła w objęcia pisarza. Poczem, wsparłszy czoło na jego ramieniu, z dwiema perłami łez na rzęsach, szepnęła w porywie całej swej istoty:

— Ach! Karolu, mój biedny Karolu...

* * *

KSIĘGA DRUGA.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Zaczynał się lipiec. Duszne upały osuszyły Paryż. W ulicach spudrowanych złotem, pod palącemi promieniami słońca, Paryżanie, jak galernicy, ledwie powłóczyli ociężałemi nogami. Najmniejszy kącik z cieniem brany był szturmem. Paryż opróżniał się wieczorami, a ludzie biegli oddychać w ogrodach i parkach powietrzem zdrowszem, zwłaszcza hen, poza fortyfikacjami.

Było to lato, lato paryskie.

Pewnego wieczoru, sam w swym dobrze ocienionym ogrodzie, Karol Douleur wyciągnięty na trawniku, rozmyślał o gorączce, która opanowywa ludzi, zwłaszcza po wsiach, gdzie brak rąk do uprawy ziemi-żywicielki, a natomiast stolica pełna jest przybyszów wołających: "dajcie, bom głodny!" Ten lud młody i silny, który się cisnął do bram Paryża, stawał mu w oczach, jak straszna wizja.

Karol Douleur ogarniał miasto, schodził do środka przedmieść, docierał do zabójczych fabryk, był świadkiem dzikich scen, wywoływanych nędzą i chorobą i czuł, jak ziemia drżała pod ściskiem tłumu, który biegł i szukał schronienia wśród drzew i krzewów zamiejskich.

Wobec takiego widowiska, przeszłość stawała przed nim w wiernem odbiciu. Karol Douleur widział się malcem, w; gronie kilkunastu współuczniów szkoły, którzy usiłowali zgłębić pewne kierunki wiedzy — i z których większość stanęła wpół drogi, już znużona, bez energji, na pozycjach chimerycznych i niefortunnie wybranych. A potem spotykał ich, jako niedouczków, pragnących imponować Paryżowi i dumnych, pomimo licznych potknięć. W ten sposób przebiegł całą drabinę społeczną. Była to nieustająca • walka w wieczystej owczarni, gdzie inteligenci — jagnięta — są pożerani przez szkodników nieużytecznych — wilków; — ci ostatni rzucający się na pierwszych z pustym brzuchem i bardziej jeszcze od innych skłonnych do żeru. Rozważając następnie każdy zawód oddzielnie, pisarz odkrywał też same tary: przeładowanie, wyzysk, nadmiar rąk pożądających łupu, a wszędzie jednaka złość, pchająca każdego do obrony swej racji, ten Struggle for life rozciągnięty po ludziach, podobny do olbrzymiego raka, którego ropień gnoił całą ziemię.

Z tej wizji został wkońcu zbudzony przez Zorżetę i Alidę.

Stojąc przed nim, obie kobiety zdawały się go nawskroś przenikać.

— No, panie marzycielu, — dużo też pan już zbudowałeś zamków na lodzie?... — spytała, śmiejąc się, Alida.

— Niemało, — westchnął literat.

— Pranie skończone, — rzekła Żorżeta. — Może byłoby dobrze pójść do łóżka; jutro niedziela, a że będą goście, możemy więc być zmęczeni.

— Tak się tu dobrze oddycha... — przyznała pani Follet. Na taki upał byłoby prawdziwą rozkoszą spać na dworze; w pokojach duszno...

— Niezawodnie, ale też łatwo się zaziębić... — dodał przezornie pisarz i wstając dorzucił: — Żorżeta ma rację, idźmy spać.

Poczem, ogarniając po raz ostatni olbrzymią przestrzeń nieba, zasianą gwiazdami, skończył półgłosem: ,

— Jak nikły jest nasz rozum wobec takiej natury! Jakąż marnością jest człowiek!

Poszli do domu.

Na schodach pani Follet namiętnie pochwyciła rękę kochanka, podniosła ją do ust i zbliżywszy się do swego pokoju, głaszcząc go, rzekła po cichu:

— Do jutra!

Karol Douleur wszedł do sypialni w chwili, gdy Żorżeta zdejmowała gorset. Tu rzekła doń w sekrecie:

— Słuchaj, Karolu, czy ciebie to nie zadziwia, że pani Follet zerwała ze swym przyjacielem ? Od miesiąca ani razu nie spała za domem.

Pisarz, zmieszany tą uwagą odrzekł:

— A cóż mi do tego ?

— Widzisz, mój drogi, jest to tylko spostrzeżenie. Taka dieta w miłości jakoś mi z nią nie idzie w parze. Czyś zauważył, że w pewnych dniach miewa oczy zmęczone, podsiniałe ?... Wczoraj naprzykład?

Zażenowany, Karol Douleur jął się rozbierać gorączkowo, nie śmiąc spojrzeć w oczy Żorżecie, która swoją uwagą przypomniała mu upajający stosunek, podczas którego młoda kobieta okazała się, nie po raz pierwszy zadziwiająco w nim zakochaną. Wsunął się skwapliwie pod kołdrę, mówiąc bardzo prędko:

— No, no — i tobie nic nie brak. Zresztą, w Paryżu w godzinach popołudniowych, może się z nim nieraz spotykać.

— Z kim?

— Ze swym kochankiem...

— Ja, bo widzisz Karolku, wolałabym jedną noc, niż trzy dni...

To namiętne oświadczenie, podobne do tego, jakie mu dnia pewnego zrobiła Alida, pomieszało nagle młodego literata. I lękając się okazania swych obaw, udał śpiącego i nic nie odparł. W myślach miał scenę, w której kochanka błagała go o udzielenie jej jednej nocy, mówiąc:

— Chciałabym cię posiadać dla siebie, ciało z ciałem, przez całą noc jedną, gdyż minuty, w których się kochamy są zbyt krótkie. Ten pośpiech spółki tłumi moją przyjemność. Nie mam cię dość, więc błagam, zrób mi to Karolu!

To wspomnienie zdenerwowało go jeszcze bardziej; przyrzekł sobie, że spróbuje i szepnął:

— Byłaby tak szczęśliwa...

— Nie śpisz ? — spytała Żorżeta, pakując się do łóżka.

— Nie śpię, ale umieram ze znużenia. Pocałuj że mię, ażebym mógł zasnąć...

Żorżeta nachyliła się, podała usta mężowi i rzekła z urazą:

— Brzydki kotuś... Nie czeka nawet, ażeby" żona położyła się przy nim.

III.

Nazajutrz z rana spokojny pałacyk na bulwarze d'Auteuil był przewracany do góry nogami.

Już na nogach o 5-tej z rana, Zorieta w towarzystwie Alidy, udały się po zakupy. Za powrotem, obładowane mnóstwem paczek, weszły do kuchni. Niebawem suterena zamieniła się w piekło. Wszystkie fajerki pieca żarowały ogniem. Obok tych czerwonych blasków przebiegały tam i zpowrotem obie kobiety wraz ze służącą, podczas gdy trzask płonącego drzewa nieprzerwanie łączył się z wrzeniem i sykiem potraw, co tworzyło okropną atmosferę.

Sam jeden Karol Douleur w ogrodzie czytał bruljony.

Ranek minął w gorączce. Na dworze słońce świeciło przepięknie.

Około wpół do dwunaste) zaczęli przybywać kolejno przyjaciele pisarza: artyści, literaci, członkowie teatru, drukarni, litografij, a nawet kilku mistrzów sztuki stosowanej.

Wszyscy ci panowie, znający się ze sobą, jęli gawędzić w biurze; rozmowa stała się ogólną, gdy Alida, w toalecie wiosennej, ukazała się wśród hałaśliwej grupy, a za nią Żorżeta rzucała po raz ostatni okiem na swą koafiurę w lustrze przedsionka.

Na ich widok, Karol Montfort podbiegł z wielką atencją i zwracając się do pani Follet, zawołał:

— Dzień dobry pani Douleur. Jakże się pani miewa od piątku ? Czy dobrze się pani bawiła u Antoine'a?

Urażona, małżonka prawna pisarza, idąca z tyłu, utkwiła we drzwiach i cofnęła się, znikając w cieniu.

Nikt nie zwrócił uwagi na tą scenę. Już otoczono metresę Karola Douleur i kilku zażylszych, bardziej świadomych podwójnego związku, cichym głosem zarzucało Karolowi Montfort brak taktu.

— Szczęście, że pani Douleur nie było, — ozwał się życzliwie Willy. Mogłoby to mieć straszne skutki.

Pani Follet, bardzo honorowana, po licznych komplementach, wróciła do Żorżety; ale ta przyjęła ją zimno i usunęła się z lekką goryczą w głosie:

— Idź do tych panów; twoje miejsce nie tutaj... Przypuszczając, że jest to chwilowy napad złego

humoru, pani Follet wróciła do pracowni pisarza. Tam, wziąwszy kochanka na stronę, powiadomiła go o grymasach jego żony, zalecając mu, ażeby się ostro trzymał przez cały dzień tak, iżby nikt nie mógł zauważyć, w jakim stosunku są wzajem do siebie. Pisarz przyrzekł jej rezerwę.

Wkrótce potem weszła Żorżeta nieco przybladła i wysilała się na uprzejmość dla każdego. Jej oczy cechowało cierpienie, które pragnęła ukryć nakazaną sobie energją. Jej głos, nieco jąkliwy zdradzał wzruszenie aż nadto widoczne. Tylko ci goście - obserwatorzy zostawili za drzwiami swoje zdolności psychologiczne; zupełna swoboda opanowała ich stopniowo i żaden z nich nie zwracał uwagi na stalowe spojrzenia, jakiemi małżonka pisarza mierzyła swoją rywalkę. Przy stole każdy z proszonych stał się wybornym towarzyszem biesiady, która też odbyła się bardzo wesoło i z nadzwyczajnern ożywieniem.

Przy deserze, z werwą, podniecony zapewne mnóstwem wina, Montfort, korzystając z nieobecności pani domu, pochylił się ku Alidzie i rzekł:

— A więc pani Douleur niczego się nie domyśla?

Młoda kobieta zaczerwieniła się i niespokojnie spojrzała na Karola Douleur. Ten, zdenerwowany natręctwem przyjaciela, uderzył pięścią w stół i zawołał:

— Bezwstydny ! Gdyby cię tak żona moja usłyszała...

Już obaj o mało nie pokłócili się ze sobą, gdy nagle, przejmujący krzyk dobiegł ich uszu ze sieni. Żorżeta, instynktownie stojąc przy drzwiach sali jadalnej, słyszała wszystko. Krzyk rozległ się po raz drugi. Wszyscy wybiegli z Alidą na czele. Żorżeta, jak się okazało, rzuciła się w otwór pod schodami i leżała w piwnicy.

Karol Douleur porwał lampę i wraz z panią Follet zbiegł po kilku stopniach na dół. Małe, żółte światło rozjaśniło schody. Wpoprzek ostatniego stopnia Zorżeta leżała zgięta we dwoje. Rzężenie, pomieszane z płaczem i jękiem, wyrywało jej się z piersi. Przy świetle zmieniona twarz nieszczęśliwej zaczerwieniła się zlekka, oczy niepomiernie wielkie rozwarły się, a usta wykrzywiły się strasznie i wypuszczały coś jakby krwawą pianę.

Poznając panią Follet, Zorżeta zawołała:

— Ty tutaj?... Pozwól mi umrzeć... Umrzeć chcę!...

I jej błyszczące źrenice z wstrętem przeszywały metresę męża; poczem, gdy chciała powstać, ból okropny spowodował nowy jej wykrzyk i opadła, mówiąc:

— Koniec... umieram!... Karolku... gdzie jesteś? Karol Douleur pochylił się i całując ją, starał się zmienić bolesną pozycję, w jakiej znajdowała się żona i pomimo jej długich jęków, przy pomocy Alidy zdołał ją podnieść i wesprzeć o ścianę, przywracając jej możność bardziej regularnego oddechu. Kochanka pisarza wróciła na górę i znalazłszy się przy gościach, poprosiła ich, ażeby się wstrzymali przez chwilę. Każdy, jeden przez drugiego, chciał głos zabierać. Zdania się podzieliły, niemniej jednak w obydwu obozach wszyscy litowali się nad opłakanym stanem pani domu, gdyż każdy wiedział, jak wielką adoracją otaczała biedna kobieta swojego rnęża.

Skorzystawszy z tej okolicznościowej egzaltacji, Alida pobiegła do sutereny, uprzedzić służącą. Obie kobiety wróciły z bielizną i z lekarstwami. Ale rozumiejąc, jak dalece jest zbyteczna jej obecność przy pokaleczonej, pani Follet zostawiła samą Leosię do pomocy jej panu.

— Starajcie się ją wnieść na górę; położy się ją do łóżka...

Teraz, czując się złamaną, z podnieconemi nerwami Alida wróciła do kuchni i padła na krzesło ledwo dysząc. Gdy otworzyła oczy, dały się słyszeć na schodach ciężkie, chwiejne kroki osób niosących chorą. Zrozumiała, że odnoszono Zorżetę do jej pokoju. Przypomniawszy sobie natychmiast całą scenę, chciała wstać, ale siły ją opuściły i głowa jej opadła w tył bez życia.

Pani Douleur leżała na łóżku z zamkniętemi oczyma; na czole jej widniała szeroka blizna, odrzynająca się jaskrawo od martwej bladości twarzy. Usta zlekka otwarte wypuszczały oddech ciężki, nierówny. W peniuarze kremowym, ubranym koronkami, linie jej ciała rysowały się harmonijnie, a gdyby nie ' sztywność jej członków i nadzwyczajna bladość jej twarzy, można byłoby sądzić, że jest to kochanka w miłosnem omdleniu.

Przy niej stał pisarz, Leosia i dwóch, czy trzech zaufanych.

Z sąsiedztwa dochodziły głosy innych gości, omawiających małżeństwo i jego trójkąt. Wprowadzony w błąd, spokojem rozlanym w rysach żony, Karol Douleur przypuszczał, że usnęła i zapytał pocichu:

— Czy nie wiecie, co się dzieje z Alidą? Nikt nie odpowiedział. Wtedy, puszczając nagle rękę Zorżety, szepnął:

— Żeby tylko...

I wyszedł. Wtedy pani Douleur otworzyła oczy. Łkania ścisnęły jej gardło; ukazały się łzy. 1 rzekła z bólem:

— Mój Boże... on mię już nie kocha... Nędznica!... Ukradła mi mego Karola!

Leon Naverdie zbliżył się:

— Niech się pani uspokoi. Mąż pani jest niezawodnie mniej winien, niż pani przypuszcza.

— Naturalnie, — podchwyciło chórem kilku przyjaciół pisarza, którzy weszli dla zasięgnięcia nowin.

— Przyznał się... słyszałam... oho! już po wszystkiem... Nie kocha mię.

Na dole, Karol Douleur znalazł panią Follet w kuchni. Leżała na wznak; ciało jej drgało konwulsyjnie, zęby miała ściśnięte, powieki nieruchome. Podniósł ją, zwilżył jej skronie świeżą wodą, poczem, całując ją w usta zimne z wybuchem, czule zawołał:

— Lidziu, moja śliczna Lidziu!

I jakby dość było tego wezwania, młoda kobieta wydała długie westchnienie. Oczy jej rozwarły się zwolna, zrazu całkiem białe, następnie coraz większe, a poznając pisarza, szepnęła wzruszonym głosem:

— Jak ty mię kochasz...

Ale przypomniawszy sobie nagle o wszystkiem, z zmienioną twarzą spytała:

— A twoja żona? Pisarz odparł:

— Na górze !

— Umarła? — spytała ze zgrozą.

— Nie, ale skaleczona poważnie. Wysłałem Leosię po lekarza.

— I jakże mu powiesz ?

— Powiem, że przypadkowo spadła do piwnicy.

— Biedny mój Karolu, iluż przykrości stałam się powodem... — westchnęła, przyciskając go do piersi i pieszcząc go jak dziecko.

— Cóż chcesz, moja droga, ból powiększa rozkosz. — Napróżno od wielu lat wzdycham do spokoju i do wyśnionego szczęścia...

— A ona ? Cóż ona mówi ?

— Nic. Boję się tylko napadu, gdy się przebudzi. Co się z nami stanie ?

— Może chcesz, żebym odeszła? Opuść mię, jeżeli masz nadzieję, że przy żonie znajdziesz możliwy spokój...

Karol Douleur, przyciskając ją gwałtownie, z oszołomieniem w oczach, zawołał gniewnie:

— Co to, to nigdy!

W godzinę potem, Zorżeta odzyskała zmysły. Ale ogarniając straszną prawdę, doznała nowego ataku łez. Leosia wybiegła po pana. Wszedł niespokojny. Za nim postępowała Alida. Przed łóżkiem siedział nieruchomo Leon Naverdie. Spostrzegłszy męża, raniona wybąknęła z jękiem:

— Skończyło się... umieram!... Mój Boże... za co ja tak cierpię? Ona mię zabiła...

Pani Follet zbliżyła się, nieśmiało, drżąca. Stanąwszy bliżej, wyszeptała:

— Zorżeto, przesłyszałaś się... Daj spokój... Żona pisarza pdsunęła się, urażona, groźna.

— Jakto, pani śmiesz... — krzyknęła. — Tego tylko jeszcze brakowało. Doprawdy, masz duszę ulicznicy...

— Duszę ulicznicy... — powtórzyła Alida zgorszona. — A więc... tem ci gorzej... — I jakby szukając w głębi siebie nowej pobudki, istna szatanka, młoda kobieta wybuchła:

— Przemówiłaś przecie! To był wybryk to usiłowanie samobójstwa! Patrzcie, ma się jak najlepiej, ale o byle co w bek!...

Pisarz wmieszał się. Jednakże złość opanowała jego metresę. I coraz bardziej uniesiona, mówiła dalej:

— A tak, żona! Ta ślamazara! Gdybym była mężczyzną, nie przyjęłabym jej za służącę ! Jeżeli się kocha męża, to się robi wszystko, ażeby go utrzymać! Taka niedołężna, mazgajowata ciamcia, chce mieć wiernego męża. O zaraz sfabrykuję go specjalnie dla pani...

Zorżeta opadła na łóżko i drżąc na całem ciele, ukryła twarz znękaną. Głosem złamanym przez łkanie, zawołała wreszcie:

— Hipokrytka!... Kłamczyni!... Jesteś nałożnicą mojego męża... twoja złość i twoje urągania świadczą o tem... podła, śmiesz mi w oczy patrzeć... dziewką jesteś, niczem innem!

Alida, z oczyma zaognionemi, z twarzą w konwulsji, huknęła:

— A więc tak, zdradziłam cię!... Nie było być tak głupią, tak miękką, tak nieporadną! Wypędź mię, jeżeli śmiesz!... Tylko czy to ma energję,... to rozlazłe przecie... — Poczem, przybierając ton odrazy: — broń że go pani, broń swojego męża... Tak, skradłam ci go, ale potrafię go sobie zatrzymać... Nieprawdaż, mój Karolu? Kocham cię i nikt, nikt, — czy pani słyszysz, nikt nie zdoła mi go odebrać. Ja także jestem kochaną, ja! — I nic nie potrafi nas rozłączyć ze sobą... — Wzruszając ramionami, z pogardą: — Biedne cielę, które nic nie widziało od miesięcy, jakie spędzamy ze sobą.

Scena trwałaby dłużej pomiędzy dwiema kobietami, ale pisarz wzburzony, chwycił Alidę za rękę i rzekł:

— Dosyć, skończone. Ubieraj się i wychodzimy. Jutro będę się chciał ułożyć z żoną.

Wyciągnięta na łóżku, Żorżeta przykryła twarz drżącemi rękami, pobielałemi zupełnie i jękła:

— O mój Boże, litości! Daj mi umrzeć natychmiast!

Jeden po drugim, zaproszeni, ekskuzując się,. wyszli. Sam jeden tylko Leon Naverdie usiłował uspokoić kłótnię małżeńską. Ale Karol Douleur bardzo zirytowany, wstrzymał go:

— Nie, nie, mój drogi... To wszystko napróżno... Już za długo trwała ta komedja. Mam jej dosyć. To nie jest życie w takich bezsensownych niepokojach, jakie przebywałem od kilku tygodni. To już nad moje siły. Lepiej niech się to raz skończy. Kocham Alidę, równie jak ona mię kocha i przyznaję, że życie we troje niema sensu... Kobiety są zbyt wielkiemi egoistkami, ażeby się mogły dostosować do tej egzystencji. I może mają rację. Zresztą, Żorżecie nic brakować nie będzie... i kto wie, czy dnia pewnego, znużony przygodami namiętności, nie wrócę do niej, spokojniejszy, zmądrzały, lepszy. Na teraz jednak niech mię pozostawia w tem szaleństwie zmysłów... Leon Naverdie, zawsze rozsądny, nie nalegał wobec egzaltacji swego przyjaciela. Trzeba było pozostawić czasowi zabiegi o uspokojenie serca kochanka zapalczywego i obłąkanego... W każdym razie dodał:

— Przyślę swoją żonę; Henryka zostanie przy chorej.

— Jak chcesz... — wyszeptał Karol Douleur. — Ja dom opuszczam.

I nie biorąc nic a nic ze sobą, wyrzekając się tych drogich przedmiotów pracy, rzucając ostatnie spojrzenie na wszystkie te cenne drobiazgi, tych świadków swych kilkoletnich trudów, pisarz włożył kapelusz. Ująwszy kochankę pod rękę, gdyż od niejakiej chwili była już gotowa do wyjścia, zawołał twardo, nie bez żalu zapewne w głębi serca:

— Adieu i wędrujemy w świat szeroki... Poczem, w sekrecie pomyślał, spostrzegłszy zielony ogień, połyskujący w stalowych oczach Alidy:

— ... W oczekiwaniu na inną burzę... Kto wie!...

IV. 

Para weszła na bulwar d'Auteuil skąpany w słońcu. Było około 5-tej po południu. Skwarne światło złote, przewalając się przez drzewa, tworzyło jakby łuk tryumfalny, pełen topazów i rubinów, co nadawało temu zakątkowi zieleni świetność olbrzymiej dekoracji z feryj. Wobec tego rozelśnienia krzewów pisarz doznał wrażenia jakby kinematografu, który mu odbijał kolejno dni szczęśliwe spędzone w ciszy, przeżyte marzenia, skupienie myśli i te potężne utwory, spłodzone przezeń w schronieniu pańskiem, które opuszczał. Obrazy występowały bądź mętne bądź wyraziste, wizje złowrogie lub pogodne innych poranków, w których go czekały burze, bez słodkiej ciszy gabinetu, zawsze gotowego do przyjęcia cząstki jego duszy, przelewanej na karty romansu szkicowanego z natchnienia.

W tym chaosie przewalało się wczoraj i dziś, a raczej jutro w mętnej paraleli; z ciekawem przewidywaniem odnajdywał siebie w pokoiku kochanki; smutny bezmyślny, niedołężny, pisarz wyczerpany, poeta, od którego muza uciekła, opłakujący sny odbiegłe — taką roiła mu się przyszłość...

— O czem myślisz? — spytała go czule Alida. Głos ten zbudził Karola Douleur. Głosem oderwanym, z oczyma, wpatrzonemi w przestrzeń, odparł:

— O tobie.

— Może ci żal domu?... — ciągnęła przymilnie młoda kobieta.

— Nie — odparł z mocą, — nigdy nie żałuję tego, co zrobię.

W istocie, był szczery. To, czego żałował, to nie była ani żona, ani kochanka, to były raczej te przyzwyczajenia, ten komfort niezbędny w życiu artysty, jakie prowadził, pewność znalezienia wszystkiego na swojem miejscu, odszukania pomysłu w punkcie ścisłym, tam gdzie mu się zrodził, to były też same poczucia, też same hałasy, toż samo rozłożenie przedmiotów, cała atmosfera niewzruszona, konieczna dla płodnego twórcy, artysty czy literata.

Alida mały móżdżek zakochanej ptaszki, dla której życie powinno było być jedynie wiecznym duetem, wyszeptała kapryśnie:

— Chciałabym cię pocałować.

Żądze Karola obudziły się na tą prośbę; pisarz ustąpił miejsca mężczyźnie. Pochylił się.

— Moja ty pieszczoszko...

Wtedy uderzył mu do głowy jakby żar przenikliwy. Brzydkie wizje znikły jak przez czary. Nieco słońca zakwitło mu w sercu i oczy mu się rozjaśniły.

Ubawiona tem nagłem przeistoczeniem, młoda kobieta rzekła boskim głosem:

— O tak, ty mię kochasz... teraz jestem tego pewna.

Wrażliwość Karola Douleur była taka, że co chwila doznawał uczucia bądź smutku bądź wesela, zależnie od jednego słowa lub jakiej zmiany. On, który przed minutą był przygnębiony widokiem swoich snów rozpaczliwie zrujnowanych, jął teraz wierzyć w nieznane szczęście, jakie się otwierało przed nim. Głosem świeżym, pełnym nowej ekstazy, zawołał:

— Ach, jak my będziemy szczęśliwi! Przyciśnięci do siebie, kochankowie szli krokiem lekkim, niedbałym, młodzieńczym. Można byłoby mniemać, że wiatr ich gonił, aby ich coprędzej wtrącić do piekła namiętności, gdzie mogłaby spłonąć intelektualność Karola Douleur.

Wynajęli powóz. Kołysani łagodnym i regularnym ruchem fiakra na gumach, zbiegowie byli w zachwycie. Trzymając się gorączkowo ramienia kochanka, spojona z jego skórą przez ucisk we wszystkich jej częściach, Alida przeżywała niejako sen długo oczekiwany. Podczas gdy on, w myślach, rozradowany fizycznie, przygotowywał się złożenia ofiary Wenerze z laleczki o urwiszowskim uśmiechu.

Paryż w tych bogatych dzielnicach roztaczał denerwującą powagę. Wzdłuż trotuarów stały okazałe gmachy z zamkniętemi okiennicami, o frontach tez okien, o ogrodach spiących; sklepy puste, ulice długie, po których kiedy niekiedy kilka osób pieszych obawiło niejako chorobliwą nudę. Na Place de l'Etoile, wzmógł się hałas. Powozy pędziły, znikały w białym kurzu, samochody sunęły zwycięsko; ciężkie wozy pasażerskie, parowe czy konne, przewalały się poważnie. Na chodnikach toalety jasne, parasolki przeźroczyste, tonęły w pyle dróg wysypanych piaskiem. L'avenue des Champs-Elysees ciągnęła się długą wstęgą pocentkowana przyćmionemi rzutami...

Ulica Royale już była mniej opuszczona i bardziej żywa. Mieszczanie i cudzoziemcy powiększali ciżbę tych, którzy zostali na lato w Paryżu. Bulwary, w wielobarwnym ruchu, pełne były ludzi.

To życie wróciło nieco humoru Karolowi Douleur, który zapomniawszy wkrótce o troskach swoich, mówił o przyszłości.

Prawie rozpromieniony, w dobrym usposobieniu, ozwał się do Alidy, gdy powóz stanął na ulicy Montmartre przed jej zawsze rezerwowanem mieszkaniem:

— A gdybyśmy dziś poszli na koncert ? Młoda kobieta skoczyła, a zdejmując kapelusz źle przypięty, odparła:

— Może byłoby lepiej położyć się wcześniej...

Zdanie to było jakby podcięciem bata dla pisarza. Pomyślał zaraz o bukiecie rozkoszy, jakie go czekały na skutek tego życzenia, a zważywszy posty, jakich musiał doświadczać w pałacyku z bulwaru d'Auteuil, wyprostował się jak uczniak po ukończeniu szkoły i odparł:

— A wiesz i to niezły pomysł! I młoda para znikła w bramie.

V. 

Po odejściu męża, Zorżeta miała gwałtowny napad rozpaczy. Najprzychylniejsze słowa Naverdiego i jego żony nie mogły ulżyć jej bólom. Napróżno opuszczona biedaczka starała się znaleźć w swym rozgorączkowanym mózgu środek na zaradzenie swojej obecnej sytuacji. Pomimo przyjacielskich uwag tych, którzy ją otaczali, Zorżeta nie mogła strawić myśli, że nigdy już nie zobaczy męża. Wśród tych lamentów, na jej usta rozpalone występowały nieustannie zdania:

— Już po wszystkiem... Karolek mnie nie kocha... Zmieniła mi go ta nędznica...

Przykuta do łóżka, z głową w ogniu, pani Karolowa Douleur zaczęła bredzić. Cała jej przeszłość stawała przed nią w nieładzie, skargi utykały w gardle, dusząc ją. Urywane słowa wyrywały jej się przypominając pierwsze lata związku z pisarzem, poczem oskarżała się za nieumiejętne zabieranie się do niego, — postępując z nim raczej po macierzyńsku, — za odmawianie mu zadowolenia żądzy, jakiego domagała się gorąca natura kochanka. Przypominając sobie osamotnienie, w którem ją zazdrość zamknęła, osamotnienie, które jednak wydawało jej się zbawieniem na razie, młoda kobieta zaczęła płakać obfitemi łzami.

— To moja wina... mój ty biedaku... — wzdychała. — Zanadto cię kochałam, jak dziecko... Moje przywiązanie pełne troski matczynej, zmieniło mu charakter... Nie kochał mnie jak kochankę, jak żonę, lecz raczej, jak krewnę, jak matkę... Gdym mu odmawiała pieszczot, jakich pożądał, wyobrażałam sobie, że mu dam najżywszy dowód miłości prawdziwej, nie obciążając mózgu pisarza... Ale te poświęcenia, jakie zadawałam naturze swojej, widocznie wydały mu się moim chłodem wewnętrznym. Chcąc go zakonserwować, odstawiłam go od swego ciała i bezwiednie zrobiłam lukę do zajęcia... W ten sposób Alida zdołała bez trudu zająć je i opanować... to przyznaję...

Leon Naverdie, który cierpliwie słuchał tych wynurzeń pani Douleur, zauważył:

— Gdy powróci, staraj się pani być młodą, pustą nawet.

— Ale... to na nic. Już on stracony dla mnie... Pani Follet to nie jest kobieta, któraby chciała wypuścić swoją ofiarę... Jej występek potrafi go ogmatwać... Jej dziecinne wybryki będą miały zawsze urok dla mojego rnęża... Ja jestem już teraz stara... Jakże pan chcesz, ażebym mogła walczyć z jej młodością... Mój uśmiech jest ściśle matczyny, podczas gdy winien być rozpalającym uściskiem kochanki... Mój biust jest już przejrzały, zdradza moje lata, nie ma już tej wdzięcznej młodzieńczości, która go tak porywa w jego metresie... Czytaj pan jego powieści; wszystkie są ożywione tąż samą szaloną żądzą tych swawolnych dziewcząt... tych pączków wiosennych... a nie róż zwiędłych.

— A jednak zmęczony ciągłem ofiarowaniem sobie ust wyciąganych do pocałunku, — rzekł znowu Naverdie, — Karol Douleur oceni spokój i szczerość życia małżeńskiego. Powróci do pani, jeżeli nie wyczerpany, to zniechęcony do tej ostrej potrawy, która często w miłostkach przelotnych zostawia na podniebieniu obrzydły smak niestrawnego sosu. Dieta, na którą pani skazałaś go niebacznie, miała ten skutek, że pobudziła w nim zmysły. Dziś jednak, zamiast rozpaczać, powinna pani cieszyć się z tej... uczelni ekstra-małżeńskiej. Wróciwszy może inwalidą z rujnującej walki miłosnej, Karol zrozumie, że na wojnie człowiek aż nadto często otrzymuje rany...

— Gdyby to była prawda — rzekła, płacząc, Zorżeta.

— Dlaczegożby nie?... — wtrąciła żona Leona Naverdie. Mój mąż zna dobrze charakter pana Douleur... Literaci to tylko dzieci, nic, jak dzieci...

Pokój zlekka pochmurniał. Noc wkraczała ze dworu.

— Niech pani teraz zaśnie. Ja zobaczę się jutro z Karolem, — rzekł Leon Naverdie.

— Zasnę, jestem bardzo zmęczona... — szepnęła młoda kobieta znękanym głosem, pijąc potrochu rumianek.

— Zawołasz mię, Zorżeto, jeżeli ci będzie czego potrzeba, — dodała przyjaciółka pani Douleur, całując ją.

— Dziękuję ci, Henryko.

Wolnym krokiem, małżonkowie opuścili pokój. Zeszedłszy do jadalni, zadzwonili na Leosię.

— Daj nam jeść... Poczem udamy się na spoczynek, — rzekł Leon.

Stół został nakryty naprędce. Jedli szybko, niegłodni, z żołądkiem ściśniętym. Ogryzając udko kurczęcia, Henryka westchnęła:

— A to dzień!

Osuszywszy wąsy po napiciu się wina, Naverdie odparł:

— Biedna kobieta! — Poczem przypomniawszy sobie o gościach, którzy się ulotnili skwapliwie, dodał: — Wszyscy uciekli bez obiadu... Przyznaję, że tu nie było wesoło. Nie można się było bawić po tym małym dramacie...

— Czy myślisz, że on wróci ? — przerwała Henryka.

— Tss!... Toć tak bywało... Tylko zdaje mi się, że jest wzięty... I ta Alida to metresa łapczywa...

— O tak! Mściwa... zazdrosna...

— Która go znuży. Można się łatwiej przyzwyczaić do zimna, jak do nagłego upału. Żona zimna jest w błędzie, kochanka zbyt gorąca nuży... Bywają jednak i wyjątki... Niekiedy nabiera się gustu do ekscesów... W takim wypadku Karol Douleur byłby stracony bezpowrotnie... Literatura byłaby pozbawioną bardzo zdolnego pisarza...

Leosia wniosła deser. Naverdie wziął talerz z brzoskwiniami i rzekł, podając go żonie:

— Jedną, chcesz?

— Nie, dziękuję, — odparła Henryka. — Nic mi nie smakuje. Ból Zorżety gnębi mnie. Ach, gdybyś ty mi zrobił kiedy coś podobnego...

— No, to co?

— Zabiłabym cię.

— Ale gdzież tam ! Kobieta, kochająca prawdziwie przebacza. I ty byś mi przebaczyła. Rany ciała nie są śmiertelne... Zdradzić żonę albo kochankę, to nie znaczy jeszcze przestać ją kochać... Miłość fizyczna nie ma nic wspólnego z sercem...

— Bardzo pięknie; jestem jak Zorżeta, wolałabym być zdradzaną codziennie z warunkiem, ażeby to nie było z kochanką uprzywilejowaną, nadworną, stałą...

— Myślisz, że masz rację, a jednak się mylisz. Bo z chwilą, gdy miłość własna się wmiesza, kobieta staje się zazdrosną... Fakt, że się przekłada czy wyróżnia jedną, gnębi was, wywołuje w was wściekłość; przeskakiwanie do kilku różnych zadawalnia was, bo mówicie sobie: "jest pożądany"... To wszystko głupstwa, bajki...

— A jednak jest różnica!

— Nie, moja droga. Z chwilą gdy dwie istoty zaprzysięgły sobie wierność, nic nie powinnoby rozprząc ich moralnego związku. Ja nie dopuszczam żadnego nadużycia w miłości. Są to jedynie rozluźnienia w połowie upoważnione, które upoważniają innych. Gdyby kochanek wiedział z pewnością, iż kochanka ma go opuścić przy najmniejszem wiarołomstwie konkubinatu, to wolałby zadrasnąć końcem scyzoryka swoją umowę honorową. Toż samo dla ludzi żonatych. Mężczyzna został zrobiony dla kobiety, kobieta dla mężczyzny. Każdy osobnik, schodzący z tej drogi boskiej, zmniejsza swoje szanse żywotne. Nasza rasa byłaby silniejsza, bardziej energiczna, gdyby te reguły wpajane w nas były od dziecka. Prostytutkom wolno byłoby kochać jedynie kawalerów lub małżonków kobiet, niezdolnych do zadawalniania potrzeb swoich mężów... Niegodni Don Juani, uganiający za uczciwemi żonami, gdyby byli surowo karani, ćwiczyliby się w wynajdywaniu rozsądnej młodej dziewczyny, którąby zaślubili... Miłość jest bardzo zdystansowana w naszej epoce zepsucia. To też widzimy tę monstrualność, że hetera, zwierzę zbytkowne, bywa ceniona bardziej, niżeli dziewica niewinna, boska...

Po skończeniu obiadu, Naverdie i jego żona udali się na pierwsze piętro.

Henryka otworzyła ostrożnie drzwi pokoju, w którym spoczywała pani Douleur, spokojna" z twarzą rozpogodzoną... Co widząc, drzwi przymknęła, i poprzedzając męża, gotowa na wezwanie chorej, weszła do sąsiedniego pokoju.

Niebawem w całym domu zaległa cisza.

Spokój wrócił po burzy.

VI.

Po obudzeniu się w pokoiku Alidy, Karol Douleur doznał ucisku serca.

Nigdy jeszcze pisarz od swego ślubu nie spędził nocy poza domem, a nieobecność znanych mebli i całego urządzenia, do którego się przyzwyczaił, odbiła się w jego mózgu ciężkim smutkiem. Jednakże, wobec świeżych uśmiechów kochanki, przytulonej całą swą długością do jego łona, uczuł się szczęśliwym. Jego oczy bezwiednie badały tą twarz pożądaną, poczem ogarnęły pobieżnie cały pokoik, a powieki opadły na nie, zatapiając je niejako w smutku.

Uśpiona w zachwycie, pani Follet nie spostrzegła troski, dręczącej kochanka i rozgorączkowana miłością, aż nadto kontenta, że jest przy niej tuż obok, ściśle z nią spojony, uległa całkowicie radości zmysłów i odniesionego zwycięstwa.

Tak połączeni, ucałowali się długo, mieszając do swych pocałunków dużo pięknych obietnic i marzeń.

Podczas tego świątecznego ranka, z powiekami obciążonemi żądzą, Karol Douleur, odszukując wrażenia zmysłowe, urobił dużo wieńców dla Wenery. Zatopił się w miłości, jak niektórzy ludzie smutni piją dla zapomnienia, a w odrętwieniu, w którem kołysało go zmęczenie, pisarz myślał już ledwie miękko o tem, co go czekało dni następnych.

Aż do południa, pogrążony w lubieżności, Karol Douleur zostawał poza obrębem życia literackiego, walki i sławy.

Ciało pokonało rozum.

Pomimo to, wstał jak sparaliżowany w połowie i stojąc z nosem w miednicy, zwilżał sobie szyję i plecy, odzyskując nieco sił przez zimne uczucie wody, która orzeźwiała zwoje, jego dotąd jeszcze zamglonego mózgu. Szczupłość pokoju, ubranie wiszące na tych samych kolkach, co paltoty, zapach specjalny powietrza, wszystkie te rzeczy nowe, nieprzewidywane, wywoływały u pisarza zmęczenie, którego napróżno starał się wyzbyć. Pomimo wszystko brak było artyście, w tej chwili przejętemu miłością, komfortu mieszkania, posługi, do której przywykł, a nawet obszaru.

Po śnie, rzeczywistość wydała mu się brzydką i bez ideału.

Zapobiegliwa, przewidująca, młoda kobieta, gotowa do tysiąca usług, przestawiała, urządzała i czyściła swoje mieszkanko. Ruchliwość ta dokoła niego, oszałamiając potrochu kochanka, zdawała się poniżać w jego oczach tą, dla której dom swój opuścił.

I rzekł niezadowolony:

— Ależ zostaw to; weźmiemy posługaczkę... Pani Follet przestała nagle zamiatać.

— O nie, bo ty wiesz, że ja bardzo lubię czystość. Nie mogłabym wyjść nie posprzątawszy w pokoju.

Odpowiedź ta nie spodobała się Karolowi Douleur. Widząc swoją metresę z roztrzepanym włosem, zaniedbaną, w szlafroczku domowym, zrobił ruch gniewny. Ona jednak robiła dalej swoje, dumna prawie.

— Jakby to było ładnie, gdyby się tak sprzątało w naszem wspólnem gospodarstwie. Tybyś sobie pracował, a jabym sprzątała, czyściła...

Karol Douleur nic nie odpowiedział. Życie zaczęło mu się okazywać z innej strony, może mniej poetyczne, ciaśniejsze, ale zato praktyczne, bez tej krępującej obecności służby, zawsze wciubskiej i ciekawej. Ogarniał myślą tysiące par zakochanych, szczęśliwych, tłoczących się w niezdrowych mieszkaniach, a jednak zadowolonych. I uczuł wzgardę dla swej miłości własnej, dla tego komfortu egoisty, u którego przyzwyczajenie stało się drugą naturą.

Uznał słuszność odpowiedzi Alidy i miał urazę do siebie za swoją wyniosłość, dzięki której domagał się trzeciej osoby w tym duecie, gdzie miłość sama powinnaby śpiewać. Zrozumiał, że gdy dwie istoty kochają się, to jest śmieszne mówić o poziomych brakach, bo w takich razach kobieta znajduje przyjemność w okazywaniu swej pracowitości, w odgrywaniu tej roli czułej, słodkiej mamusi. Ta jej ruchliwość winnaby raczej jeszcze zacieśnić węzły zakochanej pary...

Od tej chwili Karol Douleur zaczął się interesować krzątaniną pani Follet i w duszy cieszył się widząc, jakiem staraniem ona go otacza, jak dba o tysiące drobiazgów, byle mu dogodzić, a potem stanąć przed nim uśmiechniętą, z oczyma pełnemi blasku.

Gdy Alida skończyła sprzątanie i gdy się zaczęła ubierać, obnażywszy swe dziecinne kształty, Karol Douleur, zamiast odrazy, którą byłby uczuł we wszelkich innych okolicznościach, doznał jak gdyby nowej przyjemności w buduarze artystki. Długo rozmyślał o sprzyjającej dla mężczyzny okazji spożytkowania lub niespożytkowania uroczej poufałości, z jaką ładna kobieta się odsłania.

Pisarz z uwagą śledził niezliczone etapy, jakich potrzebuje Paryżanka, ażeby się ubrać, a w chwili gdy Alida przeistoczyła się, zakosztował niezapomnianych momentów widocznego rozradowania.

Żądze uderzyły mu znów do mózgu.

To też, wstawszy z krzesła, uległ rozkosznej pokusie ucałowania pleców, szyi i piersi kochanki, pokusie, wywołanej przez odsłonięcie ładnych linij, kącików zapomnianych ubiegłej nocy, dla tem lepszego zaświadczenia ślicznemu dziecku swego całego zachwytu.

Pochlebiona, z biustem wysuniętym do przodu, pani Follet pozwalała się pieścić we wszystkich miejscach, gotowa na jak największe zbytki, jako istota zmysłowa, która nie zna zmęczenia przy cackaniu się z nią jak z pensjonarką i która się oddaje zaraz, gdy tylko usta kochanka dotkną jej atłasowego ciała.

— Pójdziemy? — spytała nagle Alida, stojąc przed lustrem i opryskując perfumą hafty swej koszuli.

— Dokąd tylko zechcesz, — odparł Karol Douleur, który usiadł był na łóżku ze zwieszonemi nogami. — Jest już blisko druga. Czyś głodna?

— Nie, — odrzekła z uśmiechem. — Nakarmiły mię twoje całusy. Z ciebie to kucharz niezrównany. Gdybyś mię całował jeszcze z tysiąc razy, tobym odnajdywała coraz więcej smaku...

— Oj blagierko, blagierko...

— To szczera prawda.

— Nie odpowiadasz na moje pytanie. Co robimy ?

— Pójdę, dokąd zechcesz. Z tobą jestem szczęśliwa wszędzie; pragnę nietyle restauracyi, nietyle wyboru potraw, ile ciebie, ciebie samego.

— Gdybyśmy tak pojechali do Chalets du Cycle. jak wtedy?

— A gdzież jest pańskie auto, mości szpaku ?

— A fiakier, mościa czeczotko ?

Alida usiadła na kolanach kochanka. Całując go, spytała:

— Czy to daleko ?

— Zaledwie godzina drogi. Będziemy na powietrzu o dwa kroki od lasku. Za pierwszym razem byliśmy w nocy, a tak poznałabyś przyjemność spożycia w dzień śniadania w tym czarującym zakątku... Zrobione ?

— Zrobione.

I przypinając kapelusz słomkowy z różami, młoda kobieta zawołała:

— Ale może będziemy za blisko od twego mieszkania ?

— A cóż mię to obchodzi ?

— Tak, tylko Zorżeta, gdyby nas widziała, mogłaby pomyśleć, że nie mamy żadnych względów dla niej...

— Niedobra Lidziu, poco mi mówisz o żonie? I z troską, włożył panamę na głowę i drzwi uchylił, pytając:

— Czyś nie zapomniała czego ?

Udając małą dziewczynkę, pomyślała z paluszkiem przy buzi, poczem rzekła miłośnie:

— Owszem pocałować cię!...

VII.

Upłynęły trzy tygodnie w długim ciągu kosztownych szaleństw.

A pomimo to pisarz tęsknił.

Napróżno usiłował uśpić wyrzuty sumienia w ciągłem upojeniu. Nawet wśród oszołomień, o jakie przyprawiały go wyśmienite wina, jak i w kłębach dymu z najlepszych cygar hawańskich, pisarz nie mógł się pozbyć myśli o żonie i jej opuszczeniu.

Pewnego dnia, gdy woził Alidę w samochodzie w zawrotnym pędzie bardzo daleko za Paryż, kołysany szmerem kół gumowych, nawet w chwilach, gdy rozsądek wymagał odeń największej uwagi, Karol Douleur oczyma zatraconemi, smutnemi, w myślach znalazł się tuż przy łóżku Zorżety, zdjęty cierpieniem.

Pani Follet spostrzegła zaraz nazajutrz, że kochanek walczył sam ze sobą. Po stwierdzeniu tego faktu, zazdrość jej wzrosła, gdyż ogarnęła w skutkach szereg okropnych zawodów. Usiłując go rozweselić, stała się jeszcze bardziej figlarna i roztrzepana. Wyszukiwała w pamięci setki i tysiące psot, któreby mogły go rozśmieszyć. Ofiarując mu swą młodość i rozkochawszy się w nim szalenie, posiłkowała się miłością, jak środkiem znieczulającym. Ale po stosunku, jeżeli Karol Douleur pozostawał w dobroczynnem odrętwieniu, to miewał zato straszne ocknięcia; i rozgniewany, dopuszczał się sam względem siebie takich ekscesów, że zamiast by ukoić swoje żale, odczuwał je dotkliwiej jeszcze. Poczem, ogarnął go smutek coraz większy, że nie może pisać, że stał się niezdolny i jeszcze bardzięj zgorżkniał i skwaśniał. Niekiedy, bez powodów wyprawiał Alidzie straszne sceny, podczas których jego okrucieństwo stało się tak dzikie, że młoda kobieta płakała, płakała, płakała.

Po tych napadach, w których on sam beczał jak dziecko, Karol Douleur doznawał popędów erotycznych i jakby objawów histerji. Wreszcie, przyczyniała się do tego i szalona rozrzutność, z jaką literat wyczerpywał dochody ze swych romansów i musiał ustawać w wybrykach dopiero wtedy, gdy pieniędzy brakło. A w tych dniach warjackich wydatków Alida nie mogła go wstrzymać i skłonić do oszczędności, co ich różniło tak dalece ze sobą, że każde z troską przechodziło na inny chodnik ulicy. Innym razem, podobni do pary świeżo poślubionej, zdenerwowanej zbytniem szukaniem siebie pod stołem biesiadnym, opuszczali nagle restaurację dla znalezienia się w pierwszym lepszym hotelu i pozostawania przez parę godzin na łóżku w namiętnej spółce. Następnie, pomęczonych, ale z sercem uroczystem, fiakier odwoził do lasku dla zaczerpnięcia świeżego powietrza. I tak czas mijał.

Pewnego wieczora, gdy po obiedzie Karol Douleur trzymał w swojej dłoni rączkę Alidy i gdy oboje wsiadali do powozu na gumach, w chwili gdy ten mijał kawiarnię de la Paix, jakiś mężczyzna stanął przed pisarzem i z szyderczym uśmiechem na ustach, wymówił bardzo wyraźnie te słowa, egzaminując Alidę:

— Karolu, dopiero upłynęły trzy lata. Przegrałeś zakład, dziecinny graczu...

Pisarz zbladł. Krew dopłynęła mu do serca. Ścisnął nerwowo ramię pani Follet. Ta, drżąca, rzekła doń:

— Co ci jest? Czy znasz tego pana? Fiakier pędził.

Leon już był znikł równie jak jego nieujmujący uśmiech.

Ochłonąwszy, Karol Douleur opowiedział młodej kobiecie scenę, gdy na kilka tygodni przed jego ślubem, pewien przyjaciel, Leon Dufour, radząc mu, by się nie żenił z Zorżetą, wymówił tą straszną groźbę:

— Założę się, że za pięć lat będziesz żałował swojej głupoty.

Alida, patrząc mu w oczy, rzekła poważnym głosem:

— To było łatwe do przewidzenia; gdyż równie jak twój przyjaciel przed trzema laty, ja dziś ci przepowiadam, że nie będziesz mi wierny.

— Co znowu ?

— Tak, mój drogi. Może będziesz chciał, ale nie będziesz mógł. Artysta w Paryżu spotyka za wiele okazji; jest kochany ze wszystkich stron wskutek czaru, jaki rozsiewa swemi pismami. Pewnego pięknego poranku rodzi się kontakt z którąkolwiek z jego wielbicielek i do jego związku wkrada się niewierność; chyba, że metresą lub żona potrafi być zawsze przez swój wdzięk i urok najwyższą monarchinią jego serca i zmysłów. Ja bo cię chcę kochać wiecznie.

— Cudna jesteś... Ale widzisz ten Leon miał rację; zna mię on lepiej, niż ja sam siebie i gdybym go był posłuchał, byłbym dotąd kawalerem...

— Ale mnie byłbyś nie poznał...

— Co dowodzi, że niema tego złego, coby na dobre nie wyszło.

Rozmowa, trwająca godzinę, przeskakiwała z daty na datę, odświeżając pierwsze lata pożycia Karola Douleur z Żorżetą. I o ile troska, jakiej doznawał literat z chwilą wyjazdu, rozwiała się, gdy mówił o żonie, o tyle pracownik przypominał sobie znowu ciszę, w jakiej życie spędzał, a także powracały mu w pamięci sceny gwałtowne, w których doznawał okrutnych cierpień. Niespodziewane spotkanie Leona stało się. przeto dla literata nowym motywem walki intelektualnej, w której rozum jego mógł grozić zagładą i w której zahaczała się już w jego mózgu kotwica okropnego zwątpienia, czy powinien był opuścić Zorżetę na zawsze, czy też rozsądek i obowiązek nie nakazywały mu raczej zapomnieć o przeszłości i wrócić do małżeńskiego domu.

— I znowu jesteś smutny, Karolu! — rzekła pani Follet.

— Namyślałem się. Może byśmy kazali stanąć przed pawilonem d'Armenonville?

— Z przyjemnością.

Fiakier pojechał wpoprzek lasku. Koń, drobnym kłusem biegł za powozami. Ze strony przeciwnej para krzyżowała się z innemi, eleganckiemi parami. Ożywienie tego zakątka Paryża zmniejszało się. Wybiła godzina obiadu. Pojazdy śpieszyły coraz prędzej. A chociaż niebo było jeszcze jasne, w przeźroczu drzew spostrzegało się już światła wytwornych jadłodajni. Powoli drogi umilkły i opustoszały.

Przed terasą restauracji Karol Douleur i jego metresa wysiedli.

Pisarz, odprawiwszy stangreta, usiadł z Alidą przy stole pod jednem z okien. Z twarzą nieco odświeżoną spacerem, z umysłem mniej kwaśnym, na widok wesołości obiadujących i udzielającego się wszystkim humoru, Karol Douleur rzekł do pani Follet z uśmiechem:

— Ładnie tu jest w tym pawilonie. Zadowolona z rozpogodzenia się kochanka, młoda kobieta odparła:.

— W istocie, nie byłam tu nigdy... Ale tu pewno drogo...

— Nie, niebardzo... I podał jej kartę.

Po nadejściu służącego, pisarz zamówił obiad.

W orkiestrze grano Sidła.

Ten walc podniecający, zmysłowy, poruszył kapelusze z piórami na głowach kilku młodych kobiet, siedzących w dystyngowanem towarzystwie. Słuchały z rozmarzonemi oczyma słodkich dźwięków tej modnej melodji cygańskiej, poczem, przerywając rozmowę, dawały się porwać stopniowo przez tą kołyszącą muzykę. Dziecinna Sentymentalność tego walca chwytała dusze tych profesjonistek, przybyłych ze snobami, a twarze ich omdlewały miłosną rozkoszą. I jakgdyby rzeczywista potrzeba skłaniała te poziome istoty do stania się kotkami, wyciągały swe usta czerwone do przygodnego kochanka, który siedział przy ich spodniczkach. Śmiechy rozlegały się po sali, śmiechy głupie, mężczyzn ździwionych, że spotykają się z pieszczotą, z uczuciem, z rozmarzeniem szczęścia tam, gdzie spodziewali się tylko spotkać wyrazy rubaszne i szorstkość zdania — nie dbam o ciebie !

Jeden z wygorsowanych, z gestem bez energji, ozwał się:

— Zabawne... Paskudne... Janka popłakuje jak gąska... to też jej się zachciewa głupio całować mię w tej chwili...

Karol Douleur zrobił ruch nerwowy i zwracając się do Alidy, szepnął:

— Idjoci... Możnaby myśleć, że biorą metresy jedynie tylko dlatego, ażeby jaknajprędzej wydać swoje pieniądze.

Obiad się kończył. Pisarz po zapaleniu "Royal-Derby", zażądał rachunku. Poczem, gdy orkiestra zaczynała grać znowu, wyszedł zwolna z Alidą, z wyrazem smutku. Nagle, pani Follet, z kurczem na ustach, z okiem nacechowanem złością, spytała kochanka zgryźliwie:

— A może ty żałujesz Zorżety ? Może chcesz do niej wrócić?

Nie dawszy odpowiedzi, z wzrokiem próżnym, wyjął rękę z pod ramienia młodej kobiety. Chwiejnemi krokami szli w pewnem oddaleniu jedno za drugiem.

Kłótnia po raz pierwszy miała zakłócić dusze kochanków.

Karol Douleur, wzdłuż ulicy des Acacias, rozmyślał o szczęściu, jakiego się powinien był spodziewać od Alidy, istoty fantastycznej, egoistki w najwyższym stopniu. Postępował za nią bezwiednie, za tym jej krokiem nerwowym, za tą cierpkością jej twarzy, na której odgadywał błyski jej zielonych oczu ze źrenic pełnych burzy. I on, który dawniej naśmiewał się z młodego człowieka, wlokącego się za kobietą, czuł, że się nie może od niej oderwać i rad przynajmniej, że jej nie wyprzedza. Przez pół godziny szli w milczeniu tuż przy sobie, kierując się ku bramie Maillot. Doszedłszy do końca chodnika przy rogu ulicy de la Grande-Armee, sztywna, z arogancją i pośpiechem, pani Follet przebiegając szosę, musnęła w łeb jakiegoś konia, widziała bowiem za sobą swego kochanka, który umiał nadrobić straconą przestrzeń. Serce mu się ścisnęło. Ta młoda kobieta, z powodu głupstwa, postępowała bezmyślnie. Jednakże nie chciał przystąpić do niej nie chcąc się przyznać do obawy o nią.

Z zarozumiałością Alida prostowała się, mierzyła kokieteryjnie przechodniów, szalenie się ciesząc, że może podniecać zazdrość w sercu kochanka; wysilała się na wymyślne uśmiechy, a oczy jej triumfowały, nos drżał, wszystkie jej fibry wytężały się, pragnąc wydobyć jak największy sarkazm ze siebie.

Choć niezwłocznie, wróciwszy do domu, taż sama kobieta płakałaby jak dziecko.

W istocie, zaledwie otworzyły się drzwi jej pokoju, Alida w ubraniu rzuciła się na łóżko, zdjęta atakiem nerwowym. Poczem, łkającą, z oczyma łez pełnemi, Karol Douleur położył i przyciskając do swej piersi starał się uśpić jej zmartwienie, gdyż wobec rozpaczy kochanki stał się znowu miękki i słaby.

Uspokojenie trwało przez całą noc. Ale z rana, z nerwami znowu wzburzonemi obecnością Karola Douleur, Alida podjęła wczorajszą scenę. Parta okrutną potrzebą, pogorszyła sytuację, coraz dotkliwiej dręcząc pisarza. Kłótnia rozpoczęła się na nowo, tym razem z zimną krwią, prawie bez gniewu, ale o wiele straszniejsza w skutkach.

Pani Follet głosiła zjadliwie:

— Idź do swojej żony.. Wróć, ucałuj twą drogą Zorżetę... Ona ciebie tak kocha... Ja kocham cię tylko zmysłowo, jak mi to wczoraj wyznałeś... Ona cię przynajmniej nie zmęczy... Idź, no idź że... co?... Zresztą, będziesz miał więcej wolności przy niej... Ja ciebie trzymam zanadto... Nie możesz latać... Ale nie bój się, potrafię zapomnieć o tobie... Jednego tracąc, znajdę dziesięciu...

Karol Douleur, dopatrując się szczerości w tych słowach, wybiegł, trzasnąwszy drzwiami i nie widząc, że kochanka, po jego ucieczce runęła na krzesło, znękana, niezdolna do trzymania się na nogach, z żalem, że nie miała siły do odwołania kochanka ze schodów.

Pisarz, z głową skotłowaną, stał chwilę przed bramą domu, poczem dał znak dorożce.

— Auteuil park des Princes, — rozkazał wsiadając.

VIII.

Powóz zajechał przed mieszkanie Karola Douleur.

Pisarz zeszedł i zadzwonił.

Otworzyła mu Leosia. Na jego widok wydała okrzyk.

— To pan !...

— Czy pani w domu ?

— Jest, naturalnie; siedzi w salonie, proszę pana. Pani nie wychodziła na krok od trzech tygodni.

— Masz, zapłać dorożkarzowi. Pójdę zobaczyć się z panią.

Pisarz, stropiony, stał przez kilka sekund w niezdecydowaniu. Radość sekretna, dziecinna, zdjęła go na myśl, że znajdzie wszystko w porządku, jak w dzień, w którym odszedł. Niemniej, przed oczyma stanęła mu inna wizja: Alida, opłakująca jego odjazd. Nie śmiał się ruszyć z miejsca, żałując już pośpiechu, z jakim tu przybył. Ale w tej chwili właśnie zjawiła się Zorżeta, która słyszała, że ktoś przyszedł

Wydała okrzyk zdziwienia i rzuciła się z płaczem na szyję męża. Scena ta rozrzewniła Karola Douleur i jak dzieciak, którego dręczy sumienie, wyspowiadał jej się ze swoich żalów i radości, ze wszystkich strapień, które dotąd zalegały w jego obumarłem sercu. — Więc nie wracasz na stałe ? — spytała Zorżeta.

— Nie, moja biedna żono. Będę ją widywał dwa do trzech razy na tydzień. Ona mię kocha.

— Ja ciebie także kocham.

— Wiem o tem. Wypadnie mi podzielić życie między was obydwie...

— Jednakże kochasz mię... troszkę...

— Naturalnie.

— A ją?

— Także. Sytuacja nie do rozstrzygnięcia, z którą codzień walczę...

— I która strasznie wyczerpuje ci zdrowie... Co począć?

— Sto razy stawiałem sobie to pytanie i sto razy napróżno szukałem rozwiązania, któreby mogło złagodzić wasze cierpienia... Alida kocha mię z ubóstwieniem, a i ty tak samo...

— Gdybyś wiedział, jak ja cierpiałam po twoim wyjeździe...

— A ja nie cierpiałem ? Czy myślisz, że z dnia na dzień można pracować w nowych warunkach?... Nie: to "u siebie" jest o tyle niezbędne, że gdzie indziej czuje się tylko apatję do pisania...

— Więc mi przyrzekasz...

— Będę się starał.. Alida jest zazdrosna... Pomimo to lepiej zrozumie powrót do żony, niż zdradę, wyrządzoną jej miłości...

— Ach, pocom ja się zgodziła na wzięcie jej do nas...

— Przeznaczenie.

— Skaleczyłam się bronią, którą naostrzyły moje własne ręce.

Całe moje nieszczęście wynikło z tego, żem nie umiała przewidzieć... Tyle miałam zaufania do niej...

— Alida grała swoją rolę kobiety. Namiętność ją oszołomiła i kazała jej zapomnieć o obowiązkach przyjaźni względem ciebie. Jest wrażliwa, to cały sekret.

— I tak będzie dalej ?

— Nie wiem. Pani Follet wydaje mi się kochanką, której nigdy nie można być pewnym i gdyby mię zdradzała nie umiałbym jej przebaczyć. Moje zmartwienie byłoby wielkie, ale zapomniałbym o niej...

— Jednakże, jeżeli zostanie ci wierną...

— Dlaczego ciągle mamy mówić o niej; zadysponuj no śniadanie.

— Wróć mi całą swą miłość, mój najdroższy, a będziesz miał żonę, powolną twym życzeniom. Zapomnij o przeszłości, Karoleczku mój drogi...

I Zorżeta, z oczyma załzawionemi patrzyła w suche oczy pisarza, który był jednak wzruszony do głębi.

Pocałował ją.

— Śpieszmy się, — rzekł.

Karol Douleur wszedł do swego gabinetu i usiadł na swoim fotelu. Na stole, nieporuszonym, zastał rękopis na tej samej stronie, na której go zostawił. Wziął pióro, umoczył je i usiłował napisać kilka wierszy...

— Nareszcie, — wybąkał z ulgą.

Z głową podniesioną, wspartą na dłoni ręki lewej, pozostawał długo w rozmarzeniu.

Myśli rwały mu się od czasu do czasu ku Alidzie, zamkniętej w swoim pokoiku, ale zaraz ostrzeżenie rozumu kazało mu przypomnieć sobie, że winien trzymać się swej pisaniny, a nie poddawać się złudnym pieszczotom kochanki. Jednakże to otrzeźwienie niedługo trwało. Rozważając swoją dezercję po ostatniej kłótni w Paryżu, badał swoje sumienie i doszedł wkońcu do przekonania, że postąpił sobie nielojalnie. Przeżył w myślach scenę ową z jej następstwami i jął się gryźć śmiertelnie na myśl o strasznej rozpaczy swe; młodej kochanki. Zrozumiał wtedy nieprzezwyciężoną trudność zadowolenia obu kobiet; ileż energji musiałby posiadać, gdyby się zdecydował kiedykolwiek na wysiłek najwyższy, któryby go wydobył z utartego toru.

I nagle z głową płonącą, z oczyma wysadzonemi z oczodołów, Karol Douleur zawołał:

— Nie, nie, muszę walczyć dalej!

Zorżeta, bardzo pokorna, weszła na to. Zbliżyła się i rzekła:

— Masz, widzę, dużo zmartwienia... Poczem, gdy mąż nie odpowiadał, dodała szczerze:

— Chcesz, żebym się usunęła? Czy jeżeli umrę, będziesz szczęśliwy?

Karol Douleur cofnął głowę w tył i przeszył nawskroś żonę, gotową do poświęceń.

— Źle zadebjutowałem w swojej egzystencji... kłopoty piętrzą się... sam jestem temu winien i od mojego życia nie mogłabyś się odłączyć, nie przyprawiając mnie o wieczne wyrzuty... Nic nie może być przedsięwzięte w sytuacji obecnej. Jest to zapewne pogrzeb mojego mózgu, to wszystko.

Życzliwa, współczująca, pochyliwszy się nad pisarzem, Zorżeta rzekła:

— Ale, mój Karolu, na każdą dolegliwość powinno być jakieś lekarstwo... Może byśmy go razem poszukali, dobrze?

— Zbyteczne. W tej chwili jestem w trakcie walki z naturą, a że ona jest silniejsza ode mnie, więc siła jej przygnębia mię. Natura chciała, ażebym kochał dwie kobiety i ażeby one mię kochały... Mogęż wybrnąć z takiego dylematu ? Jeden jedyny widzę na to środek — uciec od was obu. Ale na to budzi się mój podły egoizm... Boję się cierpieć bez waszej podwójnej miłości, bez żadnej może, a ponieważ brak mi dostatecznej energji, ażeby sobie w łeb palnąć, czekam... Gdyby jedna z tych, które wybrało me serce miała dopuścić się samobójstwa, byłaby to moja śmierć i na samą tą myśl przejmuje mię trwoga. Czekać jest przeto jedynem lekarstwem. Cierpieć pocichu, udawać, że się o to nie dba, znajdować wobec każdej z was uśmiechy i zdobywać się na miłosne zdania, to niezawodnie jedyny obowiązek, jaki spada na mnie.

— A czy nie mógłbyś, mój drogi, powstrzymać się od tej namiętności?... Narazie, zdawało mi się, że to nie byłoby trudnem...

— Na to potrzebaby było, ażeby się w to nie mieszała głupia zazdrość!

— Jakto, miałżebyś mi wymawiać, że cię kocham aż do...

— Ach, takie to twoje nerwy! Kobiety pokazują nerwy w chwili, kiedy właśnie powinnyby były zachować spokój. Czy chcesz mi dowieść, do czego doprowadził twój straszny wypadek ?

— Chciałam się zabić.

— A on doprowadził do tego, żem przylgnął całkowicie do Alidy. Tak postępuje nasza natura. Przypuśćmy teraz, że twoja śmierć mogłaby być użyteczna — dla kogo? — dla mnie? — mylisz się, gdyż opinja nie omieszkałaby potępić publicznie i mnie i moją kochankę... i kto wie, czy nie dostalibyśmy się oboje pod sąd, jako zbrodniarze...

— Czyżby miano...

— Tylko, że kobieta nie zastanawia się nad niczem. I, niechcący, stałabyś się przyczyną moich, swoich i jej cierpień...

— Jej także?

— Czy wyobrażasz sobie, że kochanka nie bywa zazdrosna ? Byłaby wyjątkiem! Pani Follet rozpacza, że ja nie należę wyłącznie do niej. Codzień widuję łzy, słucham lamentów bez końca, z czego powstają kłótnie. W całości — wieczna burza i tu i u niej. Okrutna męka we troje!

— Osobliwa sytuacja ! — wyjąkała Zorżeta.

— Po której niczego dobrego się nie spodziewam, — dorzucił pisarz.

Zgnębieni, małżonkowie usiedli i wpatrywali się w przestrzeń zamglonemi oczyma.

Upłynęło kilka minut w głębokiej ciszy. Kroki rozległy się na woskowanej posadzce. Była to Leosia, anonsująca:

— Proszę pani, podano do stołu.

Karol Douleur nie ruszył się z miejsca. Poczem, pocierając dłonią czoło, ruchem znużonym, jak gdyby miało coś śmiesznego nastąpić, rzekł:

— A no, chodźmy na śniadanie.

IX.

Pani Follet ze smutkiem przyjęła nową sytuację, narzuconą sobie przez odjazd Karola Douleur. Jeżeli jej dusza cierpiała, to jednak stanowczość charakteru nie pozwalała jej świadczyć, jak dalece jej miłość dotknięta była wskutek tego postanowienia.

Ale wykazała wielką rezygnację wobec kochanka.

Co środy i soboty pisarz spożywał z nią obiad, a następnie, po teatrze, towarzyszył jej do jej pokoiku na Montmartre. W inne dni, po południu, kochankowie biegali razem po Paryżu, już to dla zwiedzania wystaw, już dla towarzyszenia generalnym próbom. Z nadejściem wieczoru, młoda kobieta i Karol Douleur udawali się do Auteuil, skąd rozchodzili się aż do dnia następnego.

Trwało to od kilku tygodni, gdy pewnego poobiedzia, Karol oświadczył swej żonie, iż zamierza wyjechać nad morze, dla ostatecznego ulżenia swoim strapieniom.

Zorżeta, naturalnie podejrzywając, że i pani Follet towarzyszyć mu będzie, spytała:

— Czy sam pojedziesz ?

— Sam, oczywiście.

— To będzie trudno.

— Przyrzekam ci to.

— Kiedy tak, to jedź.

Nazajutrz z rana, bez uprzedzenia w wilję, Karol Douleur pojechał do Alidy. Wszedłszy do jej pokoju, po serdecznem ucałowaniu kochanki, zawołał nagle:

— Ubieraj się; wyjeżdżamy na dwa tygodnie "

— Oszalałeś?

— Tak, tak. Weźmiemy fiakra, ażeby porobić zakupy, zaopatrzyć się w bilety i wieczorem jazda! A co ? Nie spodziewałaś się tego?

— Ja myślę. Zresztą... za chwilę będę do twoich usług. Dokąd jedziemy ?

— Wezmę dwa bilety okólne. Będziemy stawać w całym szeregu stacyi leczniczych.

— Co za szczęście! Dwa tygodnie razem, jak dawniej. Wszystkie noce znów moje!

— Daj spokój, nie wyobrażasz sobie, jak ja się cieszę! Nie mogę pojąć, kiedy ci ta myśl przyszła do głowy. Wczoraj, rozstając się ze mną, nic mi nie mówiłeś. Bęc! I dziś każesz mi wszystko rzucać!

— Wybryk... Potrzeba zieloności...

— Czy ci nie dość mych oczu ? — spytała przymilnie.

Literat z miną bardzo poważną, odparł:

— Owszem. Chcę je porównać z modrą barwą morza, bo muszę się stanowczo przekonać, czy ty jesteś plagjatorką morza, czy ono twoją. Zresztą, świat to osądzi...

— Oj bziku, bziku !

I uścisnęli się przekornie.

Rozczulony, pisarz chciał pofiglować, ale wstrzymała go Alida:

— To już wieczorem.

— Dlaczego ? — zapytał nachmurzony.

— Dąsasz się?

— Wszak to długo nie potrwa!

— Nie.

— Więc całuska.

— To i owszem.

Na schodach, idąc z kochankiem pod rękę, Alida rzekła:

— Słuchaj, ja nie mam kufra.

— Kupimy.

— A twoja bielizna?

— Kupię, co potrzeba.

— Ach ty trwonicielu! A pieniądze?

— "Nabrałem" wydawcę.

— Oj, źle masz w głowie.

— Przeciwnie. Puszczać się w podróż jest to zbierać całe masy wrażeń, a więc oszczędzać; nie jest że to napełnieniem magazynu mózgowego mnóstwem zapasów na zimę, na sezon wydatków, wyczerpujących worek? Czuję czczość intellektu... Idźmyż skupować ziarna...

— Do Depart, Avenue de l'Opera, — rozkazał przywołanej dorożce.

Ranek minął im szybko. Około południa, gdy byli w górze ulicy de Rennes, przed podjazdem dworca Montparnasse, Karol Douleur i Alida weszli do jednej z restauracyj "a prix fixe". Wszystkie stoliki były zajęte. Pisarz, spostrzegłszy żeranta, zapytał:

— Przepraszam pana. Może jest wolny gabinet albo salon ?

— Owszem, jest. Proszę za mną. Para podążyła za nim.

Zaraz też z jaki tuzin oczu skierował się w ich stronę, towarzysząc im aż do schodów, wkraczając wraz z nimi na stopnie, podczas gdy młoda kobieta, cała drżąca, tuląc się do kochanka, czuła się zażenowaną wobec tych paru set osób, zdziwionych spotkaniem w podobnym zakładzie pary kochanków, pragnących odosobnienia.

Na pierwszem piętrze, był stół nakryty w małej jadalni.

— Tu będzie państwu bardzo wygodnie. — oświadczył restaurator.

— Dziękuję panu, — rzekł pisarz ceremonjalnie, poczem dodał:

— Prosimy o kartę, brak nam czasu. Zostawieni sami. Karol Douleur i Alida pocałowali się.

— Czy jesteś zadowolona ze swego poranku? — zapytał.

— Zachwycona, a ty ?

— Również. Musimy się jednak spieszyć, gdyż pociąg do Granville odchodzi o 7 z minutami, a wygodniej nam będzie jechać nocą.

— Zapewne. Sprawunki pokończone. Paczki leżą w dorożce.

— Twój kufer upakujemy bardzo prędko.

— Czy jesteś głodna ?

— Nie; radość odbiera mi apetyt. Ta niespodzianka zachwyca mię. A ja myślałam, że mój Karolek wrócił do żony i na zawsze opuścił swoją Lidzię. Wolę, żem się pomyliła. Fruwasz, jak chorągiewki: raz wionie wiatr, skręcasz na prawo, drugi raz wionie — na lewo.

— A więc teraz jesteśmy na lewo ?

— Ponieważ jestem tylko twoją metresą.

— Niepoczciwa! Jeżelim jest ruchliwy, to jedyną przyczyną tego jest moja nadzwyczajna wrażliwość; jeżeli słońce wzrok mi rozjaśnia, staję się wesoły i mam dobry humor; jeżeli jest burza, a niebo grymasi, oczy moje zachodzą mgłą, smutne, a dusza kala się w czerni. Wiatr, słońce, woda, magiczne żywioły, działając na moje nerwy, przestraszają mię. Czyżby mój charakter miał ci się nie podobać ?

— Tak, mości wietrzniku; przy takiej zmienności czyliż nie można spodziewać się zawsze jakiegoś nadzwyczajnego wypadku, mogącego zerwać najmocniejsze węzły?... Pewnego dnia burzy, gdy niebo otworzy swoje wodospady na twoją duszę wytworną, ponurą, na nerwy podniecone, powiesz mi — bądź zdrowa i nawet nie ostrzeżesz, a czy wrócisz do mnie?

— Dlaczego nie ? Po burzy lazurowe niebo staje się jaśniejsze, wspanialsze... a wtedy, przypominam sobie o błyskach twych oczu, w których tak pięknie grają złote promienie słońca. Nie, kochasiu, chociaż dusza twojego kochanka zmienia się zależnie od kaprysów aury, jego serce zostaje przy tobie w całości. Cóż znaczą te wybuchy burzy, te wiatry szaleństw, które zamiatają niebiosa życia, skoro zostaje wspaniałość lazurów i zawsze odnosi zwycięstwo nad kohortą chmur i mroków ?

Carson przyniósł z kartą szeroki półmisek pełen świetnych przekąsek. Pisarz wydał mu dyspozycję potraw i win. Poczem, dodał rozkazującym głosem:

— Prędko, gdyż powóz czeka na nas... Uczta była wyśmienita, lubo spieszna. Nagle

Alida zawołała:

— Ale też z nas dzieciaki!

— A czy miłość nie bywa zawsze młoda, czy nic nie odnawia się bosko w jednych i tych samych przejawach ? Dwoje staruszków, kochając się, czyliż nigdy nie popełniają głupstw, przeżytych w zawiązkach... Miłość — to potrawa wszystkich sezonów, wszystkich klimatów, wszystkich wieków, którą spożywa się wedle upodobania na zimno lub na gorąco, która, lubo zawsze jednakowa, posiada jednak zawsze smak odmienny, ilekroć powraca się do niej... To prawda, bo każdy stosunek z tobą przynosi mi nowe rozkosze, coraz ponętniejsze, które po ekstazie zamiast przesytu zostawiają niejako bardzo miłe hasło "powróćcie do mnie!"

— Gdybyśmy jednak skończyli śniadanie, ja bo muszę jeszcze pożegnać się z Żorżetą, a ty przez ten czas upakujesz kufer.

— Będę cię czekała na dworcu. Daj mi bilet.

Garson przyniósł rachunek. Karol Douleur zapłacił i kochankowie z rozpromienionemi twarzami opuścili gabinet.

* * *

KSIĘGĄ TRZECIA.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Nazajutrz z rana o ósmej kochanków zbudziło stukanie do drzwi, — lokaj przyniósł wykwintnie podaną czekoladę z bułeczkami i z masłem. Ustawił wszystko na stole i usunął się dyskretnie. Pisarz, który w bieliźnie drzwi mu otworzył, wskoczył napowrót do łóżka.

— Mnie się spać chce jeszcze, — rzekła Alida, 7 trudem otwierając oczy, nabrzękłe ze smacznego spania.

A jednak trzeba wstawać, bo powietrze morskie jest najlepsze z rana.

— Ja tak lubię spać; tak się słodko marzy.

— Możesz zostać w domu, ale ja wstanę i pójdę sam oddychać...

— Złośniku, zostawiłbyś mię ?

— Więc i cóż ?

— Czy nato mię przywiozłeś tutaj ?

— No to się ubieraj.

— Jak ty mówisz do mnie! Jesteś w złym humorze !

— Nie, to ty. Spałaś blisko ośm godzin, zamiast dwunastu. Ale ja nie potrzebuję tu siedzieć aż do południa. Idę sam na plażę i będę tam ze dwie godziny. Przed dwunastą wrócę do hotelu na śniadanie.

— Jak chcesz! Ja bo się ubiorę i wiem co zrobię...

— Groźba?

— O nie, zostawię cię w spokoju, możesz używać!

— Moja droga, twoję słowa są śmieszne. Ni stąd, ni zowąd robisz scenę. Czy szukasz kłótni Może sama masz już kogoś na widoku ?

— Wstrętny jesteś.

— A ty nerwowa.

— Można być nerwową z takim brutalem, co człowieka traktuje jak psa.

— Ależ ja ci nic nie mówiłem!

— Czy to trzeba mówić? Dość tonu, skrzywienia ust...

— No dość już chyba. Pocałuj mię...

— Ani-myślę

— Więc mię już nie kochasz ?

— Nie.

— A więc odchodzę sam.

— Do widzenia.

Pisarz ubrał się szybko, wypił czekoladę, wziął kapelusz i laskę, po raz ostatni spojrzał na kochankę i drzwi otworzył. Alida spokojnie piła śniadanie w łóżku. Jej twarz była nieco blada, ale oczy zabarwiły się brzydką, zieloną barwą. Ani jeden muskuł nie zdradził zmiany jej postanowienia, spokojnie patrzyła jak kochanek uciekał i drzwi gwałtowni trzasnął za sobą.

Przed frontem domu, Karol Douleur jął szuka swojego okna. Było zamknięte. Wtedy, zdecydowany i zły, poszedł ulicą, ciągnącą się wzdłuż od dworca Szły inne osoby z hotelu, udał się więc za niemi przypuszczając, że wszyscy, jak on, zdążają na plażę. Tak minął pocztę, a spostrzegając wybrzeża kanałów i maszty, wędrował prosto przed siebie. Niebawem znalazł się tuż przy basenach. Z tego miejsca, w głębi horyzontu, spostrzegł płaszczyznę morza. Z prawej strony plac piaszczysty i latarnia. Następnie, bardzo daleko, na występie skały podwodnej, inna latarnia cała biała. Przebył wybrzeże bardzo szerokie, wzdłuż niskich i stłoczonych chałup, z których wyglądały knajpy, ziejące wonią alkoholu cedrowego. Marynarze wchodzili do nich i wychodzili,' ledwo trzymając się na nogach. Tłem do tego obrazu, nacechowanego smutkiem i szarzyzną, było jasne lazurowe niebo. Z drugiej strony były baseny, w których zagłębiały się barki i czółna rybackie, niekiedy pełne wody.

Pisarz szedł dalej i przykro mu było, że nie może podzielać z kochanką tego pierwszego "Dzień dobry" do olbrzymiego morza. I ogarniając, po wydobyciu się z piasku, ten obrus ruchomy, o dzikiej woni zwierzęcego kału, poczuł jakby żądzę, oczywiście nieziszczalną, ponieważ był sam. Swoje usta słone, owiane morzem, rad był w tej chwili zwilżyć pocałunkiem. W podziwie, słysząc u stóp swoich uderzanie fali, pomyślał o kruchości głazów, sterczących w morzu i aż uśmiechnął się, na myśl o czelności ludzkiej, pragnącej zwalczać tą straszną i niepokonaną siłę. W tej chwili morze wyrzuciło swoje srebrne bryzgi na wybrzeże, a jego łagodne muśnięcia przypominały pocałunki, jakgdyby chciało sobie niemi zapłacić za fantazję nie porwania zabawki, jaką dlań była ziemia. Teraz cofało się znowu, jakby zapadając w przepaść, to znowu ze strasznym rykiem wpadało na brzeg, jak zwierz dziki, a w tych jego ruchach, Pieszczotach, zdradach, w tej całej walce pełnej elegancji i ognia, Karol Douleur odnajdywał Alidę Piękną szatynkę o płowych oczach, zimną i rozpaloną, nieruchomą i drżącą, złą i dobrą, przykrą i słodką, Alidę, do której wyrywały mu się zmysły, pomimo że  pragnął byłby chętniej pomiarkować się, nie myśleć o niej, uciec z miasta dla nasycenia się słońcem i powietrzem.

Teraz z kapeluszem podtrzymywanym jedną ręką, literat powrócił na ulicę nadbrzeżną. Wiatr odświeżył go niejako: z zwrokiem, sięgającym bardzo daleko, aż do jakiegoś żaglowca, widniejącego na horyzoncie, Karol Douleur przystanął. Zdziwiły go _myśli, które po raz pierwszy opanowały mu umysł i szepnął:

"Jeżeli morze pochłania ludzi, to kobieta wysysa im mózgi; niedocieczone w swych tajemnicach i podniosłe w swoich kreacjach, morze rozszerza widnokrąg myśli i daje oku rozrywkę; kobieta ssie, a nie daje nic wzamian! Ach, ten jest szczęśliwy, kto z całą rozwagą poświęca kobiecie jakąś jedną godzinę życia!"

Krokiem zdecydowanym, pisarz poszedł dale Ręce mu się rozmachały, włosy rozwichrzyły się wietrze. Rozpięty, w kurtce trzepoczącej połami, wołał na cały głos:

— A więc postanowione! Nie będę niewolnikiem żadnej...

Poszedł bez planu, okrążył skałę, wdrapał się ku latarni sterczącej na tem wzniesieniu, a trafiwszy wkońcu na lepszą drogę i na temperaturę łagodniejszą, przystanął i jął się rozglądać. Po bokach spostrzegł budynki wojskowe z ich fosami, fort i jego ostro zakończone baszty. A z dala — olbrzymi morza, błyszczącego srebrem. Z tej wyżyny widok był wspaniały. Pisarz był w zachwycie. Usiadł ziemi i trzymając laskę pomiędzy kolanami z rozkoszą ogarniał część miasta Granville — jego szyfrowe dachy i czerwone cegły. Jeszcze morze konało mu u stóp.

Gwiazda dnia, wiecznie zwycięska, uroczyście występowała na włoskiem niebie.

Pisarz przesiedział tak kilka minut. Poczem, z lekką głową, wstał i zaczął schodzić.

A słońce wstępowało coraz wyżej, wyżej, wyżej.

O jakie sto metrów literat stanął i wpatrywał się w coraz to inne szczegóły morskiego życia. Wróciwszy nareszcie do punktu wyjścia, skręcił ku środkowi miasta, z umysłem pokrzepionym, ale ze ściśniętem sercem. Tłum wzrastał na ulicy Lecampion, zwłaszcza przy pryncypalnych kawiarniach. Przez rodzaj otworu, wydrążonego w skale, urządzono przejście, ozdobione sztandarami Francji; tu spostrzegł plażę i ruch osób idących i wracających z kąpieli. Rozpatrując dalej szczegóły, jakże był zdziwiony, że tam właśnie była plaża, otoczona składami i że przedstawiała długą przestrzeń drobniutkiego złotego piasku. Tu stało śliczne, wytworne i kokieteryjne kasyno, kabiny kąpielowe, namioty płócienne i tumult główek blond i ciemnych, dzieci bawiących się na ziemi tuż przy spódnicach matek, które gawędziły, stojąc grupami. Mężczyźni i młode dziewczyny przechadzali się, paląc, czytając, krzycząc. Kilku kąpielowców przeszło w kostjumach. Z regularnym porykiem morze waliło w brzeg, spienione.

Karol Douleur stał w ekstazie, oszołomiony. Przypomniawszy sobie swoją obietnicę, znalazł się w kłopocie — i on, który przed chwilą przyrzekł sobie być energicznym, miał do siebie urazę, że się pornylił co do plaży i że opóźnił spotkanie.

Nagle, spostrzegł Alidę, siedzącą z dziennikiem w ręku i smutnie przyglądającą się przechodniom.

Chłopiec przejmującym głosem wołał :

— "Le petit 'Parisien".

Douleur kupił gazetę- i polecił chłopcu przynieść krzesło. Chłopiec wrócił i otrzymał pięć franków za drogę. Teraz, niosąc krzesło, pisarz ustawił go obok kochanki i usiadł. Alida odwróciła się, a poznając go, rzekła z goryczą :

— Oho, jakże się pośpieszył! Cóż panny z Gran-ville, czy są ładne ?

— Szkaradna złośnica! Wyobraź sobie poszedłem do basenów, myśląc, że idę na plażę.

— Gadaj innym. Alidę nie weźmiesz na taką blagę.

— Ależ daję ci słowo!.

Młoda kobieta, podnosząc oczy, stłumiła wyraz pogardy. Pisarz wpatrywał się w nią z upodobaniem:

— Jesteś ładna dzisiaj. Czy to złość zabarwiaj twoje źrenice, czy to odblask czerwonej parasolki,] a może czystość tego włoskiego nieba?" Podobasz mi się...

— Przyjdź kiedy indziej, mój drogi, nie mar drobnych...

— Okrutna!

— A ty czyś nie bardziej okrutny ? Bez najmniejszego powodu, pan dobrodziej zmyka i ja nie miałabym nic na to mówić. Może chciałbyś nawet żebym się śmiała, gdy mię ranisz.

— Ja ci nic złego nie zrobiłem.

— Owszem!

— Wiem, że jesteś w złym humorze, gdy niej śpisz...

— Nie tutaj...

— Trzeba mię było uprzedzić, iż w podróży usta twoje są tylko do śmiechu...

— Nie kpij sobie...

— Będę się wystrzegał. Więc odtąd co rana będziesz wstawała razem ze mną?...

— Tak.

— No to skończone.

— Najzupełniej.

— Pocałujże mię.

— Z całą ochotą.

Pewna siebie, z twarzą przeistoczoną, pani Follet ścisnęła kochanka za szyję, okrywając go pocałunkami.

— Przepraszam cię, mój drogi!

Karol Douleur, objąwszy ją wpół jedną ręką, przytulił ją do siebie i długo pieścił.

Zewsząd zbliżali się ludzie. W cudownych toastach ciągnęły damy, nęcąc nóżkami, kokieteryjnie ubranemi w pończoszki ażurowe i białe trzewiczki. Parasolki ozdabiały plażę różnóbarwnemi plamami, iak szerokie balony weneckie. W tym rajskim zakątku część bulwarowego Paryża naznaczyła sobie niejako rendez-vous, a dzięki olbrzymim głazom i skałom, Paryżanie i Paryżanki wygrzewali się na słońcu, wchłaniając w zużyte płuca czyste zapachy morza.

— Podoba ci się tu ? — zapytał Karol Douleur.

— Miejsce czarujące. Te ściany granitowe tworzą Przez swoje skarpy osłonę dla tej plaży i kąpiele morskie powinne być bardzo skuteczne. Zresztą i piasek jest wyjątkowo drobniutki.

— Patrz, Widzisz te dzieci kąpiące w piasku ? Zdaje się, że coś znalazły; możnaby przypuszczać, że zbierają ryby.

— Pójdź, przejdziemy się trochę...

Młoda para zbliżyła się do morzą. Ziemia była nieco miększa, jeszcze zwilżona. Dokoła grupy małych dziewczynek zebrało się trochę widzów ; stały tam i dwie kobiety biednie ubrane. Łopatkami dzieci wzruszały piasek, odrzucając go i wyciągając zen długie ryby.

Alida spytała jedną z kobiet:

— Czy to ryby jadalne ?

— O nie, moja pani; ale w Paryżu wszystko się sprzeda; my na miejscu z pewnością nie jedlibyśmy tych miętusów.

I rybaczka zajęła się znowu swoją robótką. Pisarz odszedł z Alidą i rzekł:

— Ładną mamy opinję gogusiów...

— I pomyśleć, że może jesteśmy nimi bardziej, niż się o tem mówi!

— Paradoks !

Podeszli do skał jeszcze ociekających nawskróś wodą. Porosty i morszczyny okrywały je w części. Młoda kobieta skoczyła na jedną z nich i przekraczając głazy, skinęła na towarzysza.

— Pojdż, będziemy szukali krabów... "Widziałam, że są...

— Literat zbliżył się. Inne osoby poszły za nimi. I wypęczniałe parasolki na tle zielonem kręciły się żywo wpośród tej wspaniałej natury. Słońce, ołowiane, padało na plażę; jednakże, dzięki podmuchom wiatru, temperatura była znośna i higjeniczna.

— Która godzina ? — zapytał pisarz.

— Trzy na dwunastą, — odrzekła Alida, spojrzawszy na swój zegarek, przypięty do niebieskiej bluzki.

— No to wracajmy.

— Już?

— I tak wrócimy po śniadaniu, bo table d'hóte podawany bywa w południe.

I trzymając się za ręce, oboje zaczęli przeskakiwać ze skały na skałę. Znalazłszy się na piasku, ujęli się miłośnie pod ramię i po przebyciu ulicy Żydowskiej, przybyli do hotelu właśnie w chwili, gdy dzwonek v/zywał spóźniających się na śniadanie.

Pobyt Karola Douleur i jego kochanki w Gran-ville trwał dni cztery, a pani Follet znalazła szczególniejsze upodobanie w wycieczkach czółnem rybackiem po morzu. Pisarz zawiązał bliższą znajomość z jednym z rybaków, który nakłonił młodą parę do przepędzenia jednej całej nocy na czółnie, dla nabrania pojęcia o łapaniu ryb siecią w pełnem morzu. Zabrawszy ze sobą odpowiednie zapasy wina i zimnych przekąsek, kochankowie spędzili jedną z niezapomnianych nocy wśród fal morskich, a Alida nie przestawała się zachwycać:

— Ach jak tu pięknie, jak pięknie! Przyszła chwila jednak, że zbladła i nawpół zemdlona, wybąkała:

— Oj, jak mi niedobrze... szmer idzie mi w głowę...

— Choroba morska... — zawołał pisarz; — ale to przejdzie. Wracajmy na ziemię. Za chwilę przyjdziesz zupełnie do siebie.

Gdy żaglówka weszła do basenu, przez zręczny manewr właściciela, statek zatrzymał się tuż przy schodach. Pisarz podziękował marynarzowi i dał mu luidora. Poczem zaprowadził kochankę do jednej z traktjerni, gdzie szklanka kalwadosu zaróżowiła nieco policzki chorej.

— Teraz już o własnych nogach, z oczyma jeszcze nieco zamglonemi, podtrzymywana przez Karola Douleur, Alida udała się w dalszą drogę, cała drżąca.

Kochankowie przebywali opustoszałe ulice, na których sklepy jeszcze nie były otwarte i dotarli wkońcu do hotelu. Pisarz zadzwonił. W chwilę potem leżeli w łóżku, wyczerpani i drżący z zimna na całem ciele.

Ale wrażenie naogół było potężne!

III.

W dwa dni potem, Karol Douleur i Alida wjeżdżali o dziewiątej do Saint-Malo.

Po zainstalowaniu się w hotelu, pisarz zaprowadził kochankę do starożytnego miasta o uliczkach wąskich, źle brukowanych i do bastjonów o bramach archaicznych, ozdobionych wielkiemi wieżycami; tu obejrzeli domy, zbudowane ze złomów granitu, a ciągnące się w chaosie uliczek i placów wzdłuż wałów, dookoła Saint-Malo; poczem znowu podziwiali wspaniałe hotele, ślicznie położone i wiecznie konkurujące ze sobą wzajem.

Następnie literat pokazał kochance piaszczyste wybrzeże morza na przestrzeni kilku kilometrów aż do wejścia, do parku la Conchee. W trakcie spaceru wskazano im nawprost ujścia rzeki la Rancz, fort wyspy Harbourg, a dalej, przy końcu, fort de la Varde, przed miastem zaś, tuż pod wałami, fort Royal.

Po południu zwiedzili katedrę w środku miasta, zamek przerobiony na koszary i wkońcu grób Chateaubrianda. Wieczorem, po obiedzie spożytym w hotelu, Karol Douleur zaprowadził Alidę do kasyna. Tu w koniki wygrał sto franków. Alida skakała z radości.

Potem poszli na terasę słuchać wybornej muzyki. Siedziało tam dużo osób z wyższego towarzystwa, rozprawiając dowoli przy podmuchach wiatru, wiejącego od morza. Nazajutrz z rana kochankowie zrobili wycieczkę po rzece Rancz.Dzień skończył się w Dinard. Plaża zwróciła uwagę młodej kobiety. Kasyno, przepysznie urządzone, ogromnie spodobało się pisarzowi. Tu weszli się posilić. W obliczu morza podano im potrawy smaczne, wykwintne, byli przeto bardzo zadowoleni i po wysłuchaniu paru kołyszących walców orkiestry, udali się na przechadzkę po plaży.

Powracając z Dinard w rodzaju.statku parowego, kursującego stale pomiędzy Dinard a Saint-Malo, dwie młode i ładne blondynki o niebieskich oczach jęły się bacznie wpatrywać w Karola Douleur. Ten uśmiechnął się do młodszej. Alida, spostrzegłszy tą wymianę spojrzeń i uśmiechów, zbladła i z pasją odsunęła się od kochanka, ażeby mu dać więcej swobody. Ponieważ jednak cały przejazd trwał pięć minut, sytuacja zaostrzyła się dopiero po wyjściu.

— Znasz tą dziewczynę? — spytała ostro pani Follet.

— Ależ nie znam, zapewniam cię!

— Dlaczegożeś się uśmiechał do niej?

— Bo patrzyła się na mnie tak jakoś dziwnie i niezwykle...

— Zapewne, przy twoich wyzywających spojrzeniach, wcale się nie dziwię; to twoja wina wyłącznie; szukasz kobiet...

— No, a wy to niby me ?

— My odpłacamy się mężczyznom wzajemnością.

— No, ale wkońcu, chyba już dosyć tej sceny. Może jej dałeś swój bilet wizytowy... Za powrotem do Paryża zobaczycie się niezawodnie...

— Bujna imaginacja !

— Zazdrość mię pożera...

— Głuptaska jedna!

Wieczór minął zlekka skwaszony, ale noc miłości ukoiła niebawem nerwy młodej kobiety.

Nazajutrz, już od ósmej z rana, kochankowie wrócili do wałów. Morze miało barwę piękną, zlekka szmaragdową. Ale zdaleka prądy przelewały kolory mieszane, ciemne i żółte. Horyzont łączył się z morzem, pokrytem mgłą. Wicher wzrastał i poświstywał za smutkiem. Kąpielowicze wracali jeden po drugim w obawie deszczu.

Pomimo to pisarz z kochanką wyjechali powozem na wycieczkę. Gdy wrócili do Saint-Malo, morze miało barwę szarożółtą, gdzie niegdzie zazielenioną, a deszcz już kropił potrochu. .

Z chwilą, gdy kochankowie znaleźli się w bramie hotelu, spadła gwałtowna ulewa i skryła wszystkie uroki i czary miejsca.

Całe popołudnie było dżdżyste.

W sali hotelu kilku podróżnych rozmawiało pomiędzy sobą, niektórzy grali w karty, w domino; dwóch czytało. Ale twarze były blade, ziemiste, oczy zdjęte nudą. Kilkoro dzieci niezadowolonych z przymusowego zamknięcia bawiło się hałaśliwie, kłócąc swemi krzykami tą męczącą ciszę. W fotelach trzcinowych Karol Douleur i plani Foliet starali się rozmawiać o tem i owem. Ich spojrzenia spotykały się, rozpaczliwie utkwione w okna. Deszcz nie ustawał Pomimo to, o piątej, kącik lazuru przedarł się poprzez zczerniałe niebo. Lazur się rozszerzył i kilka promieni słońca przedziurawiło chmury. Deszcz nie padał. Sala opustoszała w jednej chwili. Z pośpiechem mężczyźni, kobiety i dzieci zeszli na plażę. O szóstej temperatura była słodka, miła i łagodna. Literat i Alida, siędząc na terasie kasyna byli niejako zgnębieni temi zmianami powietrza. Douleur szepnął smutnie:

— Podczas kiedy nam się tu dzieje wcale dobrze, co też porabia Żorżeta?

— Myślisz ciągle o niej ?

— Tak. Pomimo wszystko, nie mogę zupełnie wykreślić z pamięci tej kobiety. Ona cierpi...

— Wiem o tem.

— I wobec cierpienia, duszę moją ogarnia bezwiedny niepokój.

— No, ale przecież na to niema lekarstwa.

— Dlatego, że ciebie kocham.

— A więc przestań mię kochać i wróć do żony.

— Okrutna!

— Nawet w podróży nie mogę cię posiadać dla siebie samej. W chwili, gdy przypuszczam, że serce twoje może śpiewać na jeden ton z mojem, widzę, że twoja myśl ucieka do Paryża, że duszę twoją dręczy opuszczenie, w jakiem pozostawiłeś Zorżetę. Podczas tych minut na twoich smutnych oczach rozsiada się mgła, która blask ich tłumi. I cóż to za istnienie, mając przed sobą taką alternatywę ? Wymawiasz mi moją nerwowość! Ale wiedz, że dawniej Alida nie miała takich udręczeń, takich niepokojów.

— Moja ty biedaczko! Lepiej by ci było, gdybyś się była ze mną wcale nie znała.

— Ja tego nie żałuję. Moja miłość zniesie wszystko. Moje cierpienie umie czekać. Niech tylko twoje ustanie, a twoja Alida będzie najszczęśliwsza w świecie. Są chwile, w których chciałabym ci powiedzieć — wróć do żony, będę cię umiała kochać w milczeniu, zdala od ciebie, za granicą, będąc wierną tem samem swej największej miłości. W takich chwilach bywam szczera, ale niebawem ciało moje dopomina się o swoje prawa i wolę cię utracić zupełnie, widzieć cię umarłym, niż myśleć o rozstaniu się ż tobą. A jednak zagadka byłaby rozwiązana. Przyjdzie taki dzień, że jedna z nas, ja albo Zorżeta, musimy ci dać spokój, bez tego cała twoja inteligencja osłabnie, ja zaś nie życzę sobie tego za żadną cenę. Pozostając bohaterką twoich powieści, będę zawsze przy tobie i będę ci udzielała swoich pieszczot, jeżeli kiedykolwiek los wymagać będzie, ażebym była tą, która ma się wywyższyć przez swoje poświęcenie. Bo ty jesteś kochany.

— Zanadto. Nigdy nie przypuszczałem w miłości takiego ciągu bólów, takiej nieskończonej koronki cierpień.

— Czy Zorżeta mogłaby być twojem szczęściem? Ja sama, przypuszczając nawet, żebym jedna tylko została przy tobie, czy ci wystarczę do szczęścia?

— Dlaczegożby nie ?

— Gdy myślę niekiedy, ażeby cię uwolnić, pozbawiając cię tych rozkoszy, jakich ci dostarczają moje zmysły, z trudnością wyobrażam sobie całkowity twój powrót do żony i pytam siebie, czy inna kobieta nie zajęłaby mojego miejsca.

— Nigdy, przysięgam ci, nie połączyłbym się z inną metresą. Ale i pocóż, wśród tej nocy tak pięknej, poco omawiać same sceny smutne?

— Masz słuszność. Cieszmy się tem, co jest i nie myślmy o tem, jakie tortury gotuje nam przyszłość.

— Jutro, jeżeli pogoda dopisze, popłyniemy na morze.

— O dobrze...

— Dziś już późno. Wiatr chłodny... Może byśmy wrócili... ?

Jak chcesz. W objęciach wzajemnych zapomnimy o troskach doczesnych, a nieco szału poruszy nasze istoty...

— Oj ty urwiszko!

— Byłoby tak dobrze nie budzić się, gdy nasze ciała zmęczone strzaskały lirę miłości. Pozostawić dusze nasze w oszołomieniu, złączone wzajem przy spadaniu w mroki, lub w wznoszeniu się ku tajemnicy nieznanej.

— Ku gwiazdom może ?

— Niechby nawet!

— Umrzeć dziś, mój ty bziczku, byłoby to oszczędzić naszym istotom innych szans szczęścia. Jutro może nie będzie znało tego, co nam udzieliło wczoraj...

— Tak, o ile mielibyśmy zawsze pozostawać razem. Bez tego, lepiej byłoby niezawodnie zgasić to życie, pijąc swoje oddechy, niż dogasać każde zosobna, co jest konaniem jeszcze przed zejściem...

— Przyszłość należy do młodych, a myśmy młodzi...

— Dlaczego w życiu człowiek poznaje innych ludzi, przyzwyczaja się do nich, kocha ich,. ażeby później ich nie widzieć, stracić ich na zawsze ? Ileż to razy musiałam żałować, że nie mogę słyszeć przy sobie głosu przyjaciółki, którą burze życia oderwały ode mnie.

Tajemnica, która nas otacza, jest okropna, istna to mgła, która nas porywa i gnębi nam mózgi. Dawniej wieśniacy żyli szczęśliwie, bo przebywali aż do śmierci wśród tych, którzy widzieli ich przyjście na świat! Teraz, musimy oglądać twarze wiecznie nowe... To też, z jaką obojętnością się je widzi. Czy się jest kiedy pewnym, że się jutro je zobaczy? I życie płynie w smutku, nigdy nie wytknięte zawczasu, usuwając tych, których kocha się i chciałoby się mieć przy sobie, a sprowadza jedynie osoby nieznane... Lepiej byłoby, gdy dusza zacznie śpiewać zbyt głośno, zamknąć się od dni młodych; wtedy uniknęłoby się wielu łez i utrapień!

Jesteś dziś pesymistką, moja droga! — Lękam się, że cię utracę, Karolu. I całą moją istotę myśl ta przeistacza. Dlaczego cię poznałam, skoro cię zatrzymać nie mogę ?

— Nic niema wiecznego na ziemi.

— I to mię właśnie gnębi. Gdy serce pełne prostoty pragnie jedynie posiadać tego, którego ubóstwia, dlaczego życie nadaje sobie prawo zawołania: — precz!?

— Nikt ci tego nie mówi, moja maleńka!

— Nie. Tylko mogę się tego domyśleć. Jak ptaszyna szukająca gniazdka, śniłam o szczęściu przy swoim samczyku, a otóż gniazdko należy do innej. Głupie przeznaczenie, straszny koniec; spotkałam cię za późno. Ach, gdybym była tą, która buduje gniazdo, która wyklucza swoje nadzieje, która drży pierwsza w miłości, z jakąż dziką wściekłością umiałabym się bronić...

— Tak jest, Alido, na nasze nieszczęście, spotkaliśmy się za późno.

— A potem, anarchiści w kochaniu, chcieliśmy •odbudować nowe ognisko, zrujnowawszy pierwsze.

— Jeżeli jednak dopuszcza się małżeństwo pomiędzy nami, wtedy jeszcze, kiedyśmy oboje byli wolni, jakąż sytuację moralną stworzyłoby to dla nas w tej chwili ?

— Kochałabym cię dotąd, gdyż jesteś ideałem, o jakim roiłam, będąc młodą dziewczyną.

— A ja?

— Ty! O ty niezawodnie zdradzałbyś mię i...

— Kto wie ?

— O mój ty winowajco ubóstwiany.

— O ty cudna ptaszyno przelotna, ty czułku życia, którego ogrzewam swemi pocałunkami, szczęście takie, o jakiem śnimy, nie istnieje na tym świecie. Każde z nas musi w swojem pozostawaniu na ziemi, zbierać kwiaty smutne, przy kwiatach śmiejących się i aromatycznych, gdyż wszyscy, równie bogaci jak biedni, mamy równy przydział łez i śmiechów...

— Idźmy spać, Karolu. Twoja Alida rozpłakałaby się.

— Moja dziecino skrzywdzona!

— Pójdź prędko. Widzisz, że dziś jest smutno. Zdaje mi się, że wygłaszasz De profundis naszym żądzom...

— Kochana moja!

Pisarz, wyrównawszy rachunek; wyprowadził młodą kobietę, trzymając ją za talję.

Noc była czarna. Plaża posępnie łkała. Wiatr świszczał żałośnie. Dygocząc, Alida, przytulona do kochanka, szepnęła:

— Boję się, Karolu, broń mię. I nie opuszczaj mię, zaklinam!

Douleur, całując spuszczone powieki Alidy, starał się ją uspokoić:

— Dziecko zepsute, jestem przy tobie, wracamy.

— Przyciśnij mię, Karolu, niech czuję, że jesteś.. Ach, jakże jestem nieszczęśliwa!

Przyszli do hotelu. Po zamknięciu drzwi od numeru, literat ułożył kochankę nawpół zemdloną i rozebrał ją pośpiesznie. Drgając gorączkowo, młoda kobieta nie mogła się ogrzać. Douleur rozebrał się także i obejmując ją zupełnie, usiłował przywrócić do życia jej zziębnięte członki. Stopniowo ciepło wracało, a gdy rozwarły się jej oczy, gdy zmysły jej odzyskały swą czułość, Alida spostrzegła, że kochanek tuli ją wzdłuż siebie. Wtedy zaczęła płakać i wśród tego zbawnego ataku, powtarzała nieustannie:

— O, mój drogi, mój drogi... jesteś przy mnie... nie opuszczaj mię... bo umrę...

IV.

Po opuszczeniu dworca Pontorson, Karol Douleur i pani Follet pojechali w zatłoczonym dyliżansie do Mont Saint-Michel. Po drodze białej, wśród kurzawy i turkotu skaczącego wozu, dotarli nareszcie do oazy, gdzie odrzynała się szara masa góry świętego Michała. Z bardzo daleka widać było rąbek morza, srebrzącego się wąskim pasem. Niebo było blado niebieskie. Wysokie mury starożytnego opactwa sięgały aż po firmament.

Zeszedłszy z niemożliwego wehikułu, kochankowie udali się za tłumem. U Poularda, w gospodzie A la renommee de l'omelette, stanęli. Pani Poulard, rozgrzana, z żywem okiem, odwracała olbrzymie omlety na niemniej wielkich patelniach. Na dworze stoliki były wzięte szturmem. Po śniadaniu, pisarz i jego metresa w towarzystwie przewodnika zwiedzili ruiny opactwa benedyktynów i weszli do sławnych lochów więziennych, wsłuchując się w odgłosy własnych kroków po starym, zimnym refektarzu. Z okien rozścielał się prześliczny widok, tak, że aż pani Follet krzyknęła w zachwycie:

— Co za perspektywa. Ależ to bajeczne! — Zmęczeni, wrócili wkońcu do Poularda i odpocząwszy, zażądali pieczonej kaczki! Kilka osób jadło jeszcze śniadanie. Były to dwie czy trzy kokoty z Paryża, które mówiły drwiąco do swoich snobów:

— To była myśl! Dla zobaczenia jakichś ruin trzeba jeść jak dorożkarze!

Literat spojrzał na zegarek i rzekł:

— No, kochasiu, już jest godzina. Nasz pociąg odchodzi o wpół do szóstej. Musimy opuścić SaintMichel, ten ostatni etap naszej podróży.

— Już!

— Widzę, że nie umiesz liczyć, a to dziś właśnie upływa dwa tygodnie, moja Lidziu. Wracamy do Paryża.

Poszedł do pani Poulard i wytłumaczył jej pilną potrzebę odjazdu na dworzec Pontorson. Bardzo usłużna, zgodziła się na danie im własnego wózka z koniem. Na wózku tym kochankowie, mijając omnibusy, i dyliżanse pełne podróżnych, dotarli wreszcie do stacji. Literat zdae p na wagę bagaże do Paryża i niebawem, młoda para, ogarniając ostatnim rzutem oka pusty peron, weszła do oddzielnego przedziału klasy pierwszej. Na wyjezdnem, Alida, oparta w oknie drzwiczek, obrzucając okiem wieś zalaną światłem, rzekła:

— Przyzwyczaiłam się tutaj tak dobrze żyć przy tobie... Paryż — to koniec moich rozkoszy...

— Dlaczego? Będziemy się widywali jak dawniej.

— O, to nie będzie tak jak mąż z żoną. Zorżeta jest bardzo szczęśliwa!

— Dziecko! Ty się porównywasz z Zorżetą! — Ona cię więcej posiada ode mnie... przez wszystkie noce...

— Z wyjątkiem wtorków i sobót.

— Cóż z tego. Po dwóch tygodniach takiego upojenia, wypadnie mi pozostawać długie noce w swoim pokoju i wyczekiwać... myśleć o tobie... lamentować...

— Przyjdą dni lepsze. Jest tylu ludzi, którzy się rzadziej widują ze sobą.

— I to ma być dla mnie pociechą ?

— A zresztą, czyliż codzień nie będę cię mógł gdziekolwiek spotykać, bo liczę na to, że codzień po południu będę bywał w Paryżu.

— Dawniej jednak bywałeś rzadko.

— Nie miałem pary zielonych oczu, któreby mię ciągnęły.

— O mój luby... chcesz, bym cię pocałowała?

— Także pytanie!

Kochankowie połączyli swe usta i porwani, zczepili się namiętnie.

Pociąg pędził z zawrotną szybkością, ale dzięki resorom elastycznym oni nie czuli żadnych podskoków wozu. Douleur, posłuszny wpływom swej żywej natury, zaproponował młodej kobiecie, ażeby zanotowała w ich kalendarzu miłości ten dzień rozkoszy i upojenia. Ale oto wyczerpani, z mózgiem bardziej pustym, wsparci jedno o drugie, ręka w rękę, usnęli szczęśliwi. Gdy pisarz ocknął się, Alida leżała wyciągnięta na poduszkach i spała z uśmiechem na ustach, z loczkiem, skręconym w znak zapytania, pomiędzy dwojgiem zamkniętych oczu. Douleur przyglądał jej się w zachwycie, gdyż pogoda tej jasnej buzi z rozlaną po niej radością przedstawiała obraz prawdziwie mistrzowski. Pisarz długo zostawał pod urokiem tylu wdzięków. Dopiero gdy noc zaczynała zapadać, wsparł się głową o okno, mrugając okiem za każdym razem, gdy jakie światło przebiegło mu po twarzy w trakcie szalonej jazdy. Pani Follet budziła się tylko kiedy niekiedy dla zapytania się o godzinę, poczem, wyczerpana, zasypiała znowu. Na dworcu w Paryżu, literat musiał ją poruszyć. Z zapuchniętemi oczyma, krzyknęła:

— Paryż!... Ach jak ten pociąg prędko jechał. W sali bagażów musieli stać w ogonku. Gdy już były odebrane, Douleur kazał je zanieść do fiakra i dał adres mieszkania kochanki. Poczem, siadłszy przy niej, rzekł:

— Spędzę jeszcze z tobą dzień jutrzejszy, ażeby dać ci możność powrotu do dawnych przyzwyczajeń.

— Dziękuję ci, Karolu.

Z dworca Montparnasse na Montmartre dorożkarz pędził co siły. Przed domem zdjął obie walizy i mnóstwo pakunków drobnych, poczem odjechał galopem. Obładowani, kochankowie powędrowali na szóste piętro, niecierpliwie chcąc się znaleźć w swojem gniazdku miłosnem. Tu położyli się nawpół senni, parci potrzebą spoczynku na wygodnem łożu.

V.

Przez kilka tygodni sytuacja anormalna, jaką Karol Douleur wytworzył sobie z własnej woli, pozostawała zawsze taż sama. Co wtorek i sobotę, a także przez trzy niedziele na cztery, pozostawał z kochanką; w inne wieczory, po dniach spędzonych na lataniu z Alidą, wracał do Parc des Princes z migreną, w humorze okropnym. Był nieustannie trapiony i udręczany już to przez jedną, już przez drugą i doznawał jakby uśpienia mózgu i wyczerpania wszystkich źródeł swojej imaginacji twórczej. Dwa romanse rozpoczęte, nie były dotąd skończone. Karol Douleur nie miał sił do pracy i był w stadjum zupełnego bezwładu.

Pewnego razu, po spożyciu śniadania z kochanką w jednej z pierwszorzędnych restauracyi, pisarz zażądał dwóch "kaw specjalnych", Alida zaś spytała:

— Dokąd pójdziemy po śniadaniu?

— Mam dwa interesy do załatwienia. Ale o 5-tej, jeżeli chcesz, spędzimy godzinę siesty przedobiadowej w Palais de Glace.

— Ach, dobrze, nie byłam tam nigdy.

— A jest to miejsce bardzo przyjemne, — odparł Douleur. — W tym pałacu blasków i uciech cały Paryż daje sobie rendez-vous... Jest to śliczne gniazdo plotkarskie, gdzie flirty znamionują się przez pieszczotliwe dotknięcia, przez te wpółzłączenia, zawoalowane konwenansem; gdzie biusty uwypuklają się z poddaniem, a dyskretne pocałunki są chwytane w przelocie; gdzie znikają ostatnie opary na lodzie poczciwym i gdzie ukazują się ukryte wspaniałości zdala czarującego upojenia, które podnieca muzyka czarcia, denerwująca, a jednak arcyodpowiednia dla wszystkich wybryków świeckich.

— W zeszłym roku bywałeś tu z Zorżetą?

— Rzadko; jest to miejsce, w którem z żoną literat się nudzi. A jest tu obfite żniwo dla psychologji...

— Literatura to dobry pozór. Powiedz raczej, że szukałeś tam kobiet pewnego świata.

— Ależ nie! Nie dasz wiary, ile ta defilada synków tatusiowych, córeczek zamerykanizowanych, Rosjanek spragnionych tego, czego nie znają, jak dalece ta cała gromadka zepsucia jest ponętną dla spostrzegacza... Jedynemi rozkoszami raju są te, które pochłania nasz intelekt.

— Frazesy... Ja bo znam ciebie... Gdybym cię zostawiła samego dziś wieczór i gdybym cię obserwowała zdaleka, niedługo byś się zamotylkował przy tych damułkach.

— Zapewniam cię, że dziś...

— Otóż to właściwe słowo: dziś... Drogi mój mamut!

Kochankowie roześmiali się. Pisarz spojrzał na zegarek i zawołał:

— już wpół do trzeciej... Prędzej, w drogę... Garson!

Po uregulowaniu rachunku, Karol Douleur wstał i pomógł się ubrać kochance w biały sukienny płaszczyk. Teraz siedli oboje do zamkniętego fiakra, pomimo iż było sucho i karetka ruszyła.

U swego wydawcy pisarz zasiedział się całą godzinę, ani myśląc o pani Follet, która dotknięta do żywego, oczekiwała na dole. Opanowany robotą swoją, Douleur z wielką werwą wyłuszczał cały plan swego nowego romansu. Dopiero, gdy jeden z oficjalistów przyszedł gaz zapalić, pisarz przypomniał sobie o Alidzie. Wstał prędko i uścisnął dłoń wydawcy.

Ten, odprowadzając go, rzekł:

— Słuchajcie, Douleur, wasz manuskrypt musi być u mnie przed upływem trzech miesięcy. Chcę wypuścić tę książkę z wiosną. To będzie "mój sukces"...

— Przyrzekam to panu, — odparł literat. I zeszedł.

Przez krótką chwilę przejścia do karetki Karol Douleur miał czas do zorientowania się w swojej sytuacji i z szerokim gestem poszepnąl:

— Wypada mi zerwać i pracować. Spostrzegłszy go, młoda kobieta zawołała:

— A wiesz, dobrzem się bawiła. Ale też gaduła z ciebie. 1 to zarzucają kobietom...

Zamykając drzwiczki, pisarz rozkazał woźnicy:

— Do Palais de Glace.

Poczem, zwróciwszy się do kochanki, dodał:

— Miałem zajście z wydawcą. Nie chce przyjąć mego romansu, o ile mu go nie dostarczę przed upływem trzech miesięcy.

— W takim razie musisz go skończyć.

— Kiedy ?

— Zamiast spacerować ze mną, pracuj.

— Gdzie?

— W moim pokoju lub u siebie.

— Zdaje mi się, że się zaniedbujesz od pewnego czasu. Czy myślisz, że ja wymagam tylu przechadzek? Bywaj trochę mniej po teatrach, wstawaj wcześniej i pisz. Nie odwiedzaj mnie nawet, jeżeli to potrzebne, aż dopóki nie skończysz roboty.

— Trzeba będzie skończyć.

— Z rana pozostawaj u siebie, napisz kilka stronic, a po śniadaniu spotykaj się ze mną przy bramie d'Auteuil; ja będę tam przychodziła. W ten sposób nic ci nie będzie przeszkadzać.

— Cudne dziecko z ciebie !

Powóz zatrzymał się przed Palais de Glace. Douleur zapłacił woźnicy, podczas gdy młoda kobieta schroniła się przed zimnem pod dach z płótna białego w czerwone pasy. Pisarz wrócił do niej i skłoniwszy się kontrolorowi, wymówił wyraźnie:

— Karol Douleur.

Wchodzili do środka w chwili, gdy orkiestra zaczęła grać Gwiazdę Miłości.

VI.

W ciągu długich jeszcze tygodni, Karol Douleur, zawsze rozkochany w pani Follet, nie śmiał zerwać łączących go z nią węzłów. Dwa razy na tydzień kochankowie spotykali się w Paryżu, jadali razem obiad, a noc spędzali w pokoiku na ulicy Montmartre. Pieszczoty i wynurzenia serdeczne nie męczyły ich dotąd, a jeżeli kiedy niekiedy dochodziło do sprzeczek, to zapobiegał im żar pocałunków i jego zwykłe konsekwencje. Groźby, gniewy, nawet bicie, bywały zapominane po jednej, godzinie upojeń.

Pozatem pisarz pracował w Auteuil nad swoją powieścią, podczas gdy Alida nudziła się sama. I właśnie w trakcie takiej nudy, jedna z jej przyjaciółek, Lucyla, zapoznała ją z pewnym impressario, który poszukiwał debjutantek do teatru. Zachęcił on ją do wyuczenia się małej rolki i w kilka dni później, po odbytych próbach, pani Follet nie uprzedziwszy Karola Douleur, wyjechała do Rouen na trzy występy z doskonałą i wytworną artystką Blanką Fontain.

Za powrotem, dumna ze swego czynu i z powodzenia, młoda kobieta zwierzyła się kochankowi ze swych projektów na przyszłość. Pisarz nie śmiał jej odradzać i jakkolwiek bardzo podrażniony, że "jego dziewczyna", jak często ją nazywał, powzięła taki szalony zamiar, zezwolił na dalsze próby. I w dniu, w którym mu oznajmiła o swoim wyjeździe "na tournee" z Lugdunu do Genewy, nie miał siły, ażeby ją zatrzymać.

Po wyjeździe Alidy, zamknięty w swoim gabinecie, opłakiwał osamotnienie, w jakiem mu żyć wypadnie, ale pomyślawszy, że kochanka wróci za tydzień, przyrzekł sobie, że już jej nadal nie puści.

Nazajutrz, około południa, otrzymał list z Lugdunu:

Pani Foliet pisała:

Lugdun, poniedziałek, 14. kwietnia.

"Przyjechałam co tylko po nocy niespanej, z duszą pełną smutku, na myśl, że opuściłam Paryż, nie ucałowawszy cię nawet poraź ostatni. Pociesza mię tylko to, że mam ze sobą jedną z twoich fotografij, jak również twoją ostatnią powieść. — Będziemy grali w La Scala. Paskudna buda. Loże jak pół mego pokoju. Ale cóż chcesz, na wojnie, jak na wojnie. Zostaniemy tu 12 dni. Potem mamy się udać do Marsylji, ale to jeszcze nic pewnego. Nie lataj zbyt często do Paryża, ażeby nie wzbudzać podejrzeń Żorżety. Co zaś do ciebie, najdroższy, to nie chcę nawet przypuszczać, ażebyś miał mi być niewiernym. Błagam cię i zaklinam, zrób mi tą satysfakcję. Myśl, że mógłbyś mię zdradzić, jest jedyną pobudką moich trosk i smutków. Z odrobiną zaufania mniej dręczyć się będę. Co do siebie, to mogę cię zapewnić, że mam za dużo do roboty, ażeby myśleć o głupstwach. Lugdun wydaje mi się miastem niedość ruchliwem; jednakże dzielnica, w której mieszkamy jest dość wesoła. Gdybyś był ze mną, wyobrażałabym sobie, że jestem w Paryżu. Czy przypominasz sobie naszą ostatnią podróż ? Widząc te damy z ich "snobami" przypominam sobie nasze cudne chwile we dwójkę. Jak mi się to już dawne wydaje! — Dziś wieczorem mam próbę o 5-tej, ale gramy dopiero jutro, we wtorek 15-go, bo sala jest zajęta przez inne towarzystwo. Teraz przygotuję sobie rzeczy i będę mogła wypocząć do 5-tej. — Mam newralgię; z trudem ledwie mogę pochylać głowę przy pisaniu. To też przestaję mój luby i posyłam Ci swoje usta.

Zawsze kochająca i zawsze z myślą o Tobie

Alida. Teatr La Scala, ul. Thomassia".

— 12 dni! — zawołał pisarz — i naflzieja, że pojedzie do Marsylji! Nie wiem dlaczego, ale wydaje mi się, że jestem sam na świecie. Jak to jednak kobieta może zaleźć człowiekowi w mózg i w serce!

Po przesłaniu odpowiedzi Alidzie, Karol Douleur przystąpił znowu do wykańczania jednego z rozdziałów swej powieści.

Przez całe cztery dni pozostawał w domu nie wychodząc wcale, a przy pracy zapominał i o Alidzie i o jej wszelkich wybrykach.

Gdy po kilku dniach wstał od biurka, Leosia podała mu list.

— Nareszcie! — zawołał w myśli. Gorączkowo rozerwał kopertę i czytał: "Mój drogi aniele!

"Nie miej żadnych obaw. Twoja Lidzia jest zdrowa i nie ma wcale chęci zapomnieć o Tobie Ale miewamy codziennie próby do szeregu sztuk nowych, które się tu będą grały. Nie wiem jeszcze, czy mię wezmą na objazd, który się odbędzie w lipcu, ale muszę w każdym razie uczyć się ról. — i cóż Ci mam powiedzieć o Lugdunie, skoro prawie że nie wychodzę na miasto ? Jeżeli jutro będzie pogoda, to pójdę do Notre Dame de Fourvieres z jedną z koleżanek. — "Yvetta" ma duże powodzenie, sala co wieczór pełna. Jeżeli tak będzie dalej, to wypadnie nam tu zostać do końca miesiąca. To trudno! — Wczoraj otrzymałam Twój list, który mię bardzo ucieszył. Od czasu przyjazdu nudzę się śmiertelnie, bo zawsze jestem samotna. Mój Boże, jakże byłabym szczęśliwa, gdybyś ty mógł być przy mnie i gdybym cię mogła przycisnąć do swego serca! Ono powiedziałoby ci o wszystkiem, co myślę... Czy mogę spodziewać się od Ciebie tego samego pragnienia ? Nie wątpię! O tak, najdroższy, nudzę się bez mojego Karolka i aż drżę, ażeby go znowu zobaczyć. Ach, gdyby nie ta myśl, że "trzeba pójść do teatru dla zapewnienia sobie pozycji na wypadek, gdyby kiedyś on miał mię opuścić", — to już bym wróciła. Ale dla samej siebie muszę być poważna!.. Pisuj do mnie jak najczęściej, aniele najdroższy. — Ale, ale każ się fotografować, gdyż portrecik, który mam ze sobą, nieszczególnie wypadł. W poniedziałek, jeżeli ci czas pozwoli, jedź do Paryża, każ się zdjąć u firmy Cantin et Berger i przyślij mi próbą, zanim otrzymasz inne. — Jutro napiszę znów do Ciebie, ażeby list doszedł w poniedziałek z rana. Życzę ci powodzenia przy pisaniu powieści, odwagi i — nie martw się!

Całuję z miłością Twe usta i oczy.

Twoja najwierniejsza Alida".

Pomrukując, pisarz zamknął list w biurku na klucz i szepnął:

— Dlaczego okłamała mię na wyjezdnem? Czy chce, ażebym zapomniał o niej ? A może już sama zapomniała o mnie?

Pobiegł ubrać się na pierwsze piętro. Żorżeta siedziała, szyjąc, w swoim pokoju. Spostrzegłszy męża, zawołała:

— Otrzymałeś jakieś złe wiadomości, jesteś bardzo blady.

— Nie, zapewniani cię.

— Ale przejrzyj się w lustrze.

Zły, że musi odczuwać zawsze wzrok żony, ciążący na sobie, rzekł:

— Lepiej, byś się czem innem zajęła, nie mną! Żorżeta wstała bardzo blada i wskazując mu ubranie na łóżku, rzekła:

— Wszystko gotowe.

— Widzę, — odparł oschle.

Pozostawszy sam w pokoju, szeptał do siebie:

— Ta jej czułość doprowadza mię do rozpaczy. Ach, gdybym, się mógł z. nią pokłócić, wypluć całą gorycz, która mi serce przepełnia... Ale nie... wiecznie tylko słodycz, rezygnacja, bezkrwistość...

Gdy pomyślę o tym aniele, który śpi w jej łonie, moje postępowanie przestrzega mię i burzę się z obawy, ażeby nie doznać napadu, który mię skłoni do ucałowania tej biedaczki... Jeżeli Alida, stawszy się dla swej fantazji kabotynką, opuszcza mię, czyliż nie powinienem okazać najwyższych względów dla tej kobiety, żony przecie, za wszystko, co robi i robiła dla mnie ?

Ubrał się prędko. Stanąwszy przed lustrem, rzekł:

— Ktoby dał wiarę, patrząc na moją twarz jeszcze młodą, że walki już sterały mi życie, walki serca, duszy, mózgu... I cała ta energja, ruczona rozrzutnie na wiatr, pod urokiem pary zielonych oczu! Jestem warjatem, bo pragnąc szczęścia z kobietą, nie jest że to chcieć schwycić i zamknąć promienne spojrzenie, które czaruje. Tak samo jak kobieta, spojrzenie nie zostaje długo na jednym przedmiocie, a równie zdradliwa w spojrzeniu jak w sercu, czyliż kobieta warta tego, ażebyśmy ciągle myśleli o niej i czy nie powinienbym się raczej bawić z tą kobietą jak z rozkochaną laleczką, aniżeli dociekać, co też ona myśli?

Skończywszy się ubierać, Karol Douleur zeszedł ze schodów. Spotkawszy Żorżetę w salonie" rzekł:

— Do widzenia.

— Nie pocałujesz mnie ?

— I owszem.

— Wieczorem wrócisz? — spytała po uścisku.

— Także pytanie! — odparł pisarz.

— Zapominasz, że to sobota...

Ani mrugnął i wybiegł śpiesznie. Na dworze ta uwaga wstrząsnęła nim. Myślał o nieporzucaniu swoich zwykłych wyjść. Ale wkrótce spostrzegł, że się błąka i że jest sam w Paryżu. Wtedy, z obawy, ażeby się nie znudzić, podjął myśl zostania w Auteuil, wrócenia na obiad do żony i zapewnienia jej o stałym powrocie i o wyjeździe kochanki. Smutnie się uśmiechnął, wyobrażając sobie ukrytą radość Żorżety, przekonanej nareszcie, że go posiadać będzie wyłącznie dla siebie samej.

W tej właśnie chwili niebo było szare i brzydkie, miał więc chęć do płaczu bez innej przyczyny, z duszą nagle rozbitą...

Do I'Auteuil - Madeleine wsiadł bardzo znużony.

VII.

Przez dwa miesiące, w ciągu których pani Follet była nieobecna, Karol Douleur opracowywał swoją powieść, unikając wycieczek do Paryża i bywał w mieście jedynie dla wrzucenia na pocztę listów, które pisywał do kochanki, w odpowiedzi na jej banalne ploteczki, datowane w Lugdunie, Genewie, Walencji, Marsylji i wreszcie w Bordeaux, gdzie bawiła chwilowo. Ta nieustanna korespondencja, opóźniająca ciągle moment powrotu, zdenerwowała go ostatecznie. Dla wytchnienia, byłby wolał, ażeby została zupełnie lub wróciła zaraz. Ale w każdym jej liście były tylko obietnice, a żadnej pewności.

Aż nadto znudzony, ażeby miał sam wychodzić, pisarz przywiązał się do swej powieści, upiększał ją, wprowadzał wrażenia doznane z kochanką, z których wzbijały się doń niejako wzmacniające zapachy, które wąchał z upodobaniem. Żorżeta, bardzo szczęśliwa, widząc go zajętego. pisaniem, żyła spokojnie w swoim cieniu, zapomniawszy o smutkach przeszłości i myśląc jedynie o odzyskaniu biegu swej dawnej egzystencji.

Jeden list z Bordeaux zrujnował to względne szczęście. Alida donosiła kochankowi, że najpóźniej za trzy dni wraca.

Jak uczeń, który od wielu miesięcy wygląda swobody, Douleur puścił kantem literaturę i sentymentalizm małżeński pojechał do Paryża i nakupiwszy modnych perfum i różnych drobiazgów, w których lubują się Paryżanki, jął przez dwa dni zamieniać mieszkanko Alidy w czarującą bombonierkę.

Po otrzymaniu depeszy o ścisłej godzinie przyjazdu na dworzec d'Orsay, zamówił u Boisset – Graffa wytworny obiad i kazał go dostawić na ulicę Montmartre. Przed szóstą udał się w gorączce na pociąg, ale na razie nie spostrzegł w kotłowinie przybyłych tej, którą oczekiwał z takiem upragnieniem. Już myślał, że go w błąd wprowadziła, gdy oto nagle stanęła przed nim i rzuciła mu się na szyję. Po gwałtownych wybuchach radości, załzawieni poszli po bagaż. Spotkawszy swoich kolegów i koleżanki, Alida oprzytomniała i z dumą przedstawiła niektórym przyjaciółkom znakomitego pisarza. Następnie, każdy zajął się skwapliwie wyszukiwaniem swoich tragarzy i odstawieniem rzeczy do fiakrów.

W powozie, tuląc się do Karola Douleur, Alida zawołała:

— O mój najdroższy! Jestem zanadto wzruszona... nie chcę wierzyć własnemu szczęściu. Ty jesteś przy mnie... Tak, to ty, we własnej osobie...

obie. y Oto najpiękniejszy dzień dla mnie od chwili twego wyjazdu. Przez całe tygodnie wiecznie szaro... deszcz... słota... — rzekł pisarz. Jak jaskółki, przynoszą ze sobą lazurowe niebo.

— Jak jaskółki, tak...

I pocałowali się znowu.

— A ile mam ci do opowiadania!... Co to za świat ci kabotyni... Same ryby, wszyscy jak jeden... Co za rasa! Sam się przekonasz, jak trudno wśród tych ryb oddychać... Wreszcie, dość tego, teraz już będę twoja na zawsze...

Powóz stanął na Montmartre. Woźnica pomógł Karolowi Douleur zdjąć kufer i paczki. Odźwierna uściskała swoją lokatorkę i patrząc w jej twarz zawołała:

— Mój Boże, pani Follet, co się z panią zrobiło. Ależ pani zeszczuplała. Gdzie są kolory? A te oczy, te biedne oczy zamglone... Bo i prawda, to szwędanie się po różnych dziurach, to nie dla takiej ślicznotki jak pani. To nieszczęście prawdziwe !

Pisarz pozostawał przez trzy dni z panią Follet, zanim powrócił do Auteuil. Opuścił swą żonę w sobotę pod tym pozorem, że powietrze wiejskie i gimnastyka w pełni przyrody, bez trosk, absorbujących mu umysł, więcej dlań zrobią, aniżeli wilgoć parku des Princes, a Zorżeta, która przez dwa miesiące odzwyczaiła się od uczucia zazdrości, uległa jego życzeniu, przekonana, że salwuje mu zdrowie.

Otóż w niedzielę wieczorem, po jednej nocy i jednem popołudniu, spędzonych na pieszczotach, kochankowie wyszli na miasto. Jedli w restauracji i skończyli wieczór w teatrze. Nazajutrz z rana, wstawszy wcześnie, pojechali na wieś, do Fontainebleau. Był to cudny poniedziałek, dzień upojenia, rozkoszy i żądzy. We wtorek pisarz wrócił do Zorżety, by pozostać w domu aż do przyszłej soboty. Jednakże, znalazłszy się u siebie, jął bez żadnej przyczyny okazywać przykry humor i dokuczał okrutnie Zorżecie. Gillet, który go przyszedł odwiedzić, oświadczył, stwierdziwszy irytację pisarza:

— Może powietrze wiejskie źle oddziaływa na twoje zdrowie, mój drogi ? Na niektórych nerwowców nadmiar powietrza wywiera skutek ujemny. Powinieneś się udać do lekarza. Oczy masz strasznie podsiniałe... Twarz okropnie zmęczoną.

Zorżeta zaniepokoiła się bardzo i znowu opanowały ją zwątpienia. Wieczorem, gdy się położyli do jednego łóżka, spytała Douleura cała trwożna:

— Czy to aby prawda, że ty... jej już nie widujesz ? Dziś znowu wyglądałeś tak, jak wtedy, gdyś w domu nie sypiał... A gdy wracasz, humor ci się pogarsza... Przysięgnij mi, żeś z nią skończył...

— Ależ tak, skończyłem, — wybąkał literat. — Więc nie mogę mieć złego humoru? Czy myślisz, że mogę postępować w pracy bez troski o to, czy powieść się podoba i czy dozna powodzenia, jakiegobym pragnął?... Zupełnie jak matka, która ma powić dziecko, przechodzi okresy chorobliwe i przebywa stan nadczułości, tak samo i pisarz doznaje niepokoju, trosk i bólów prawdziwego połogu.

— Wierzę ci, Karolku. Przebacz mi głupią zazdrość, ale tyłem wycierpiała... i tak się lękam, ażeby cię nie utracić... Odpocznij sobie, kochasiu...

VIII.

Po nocy spokojnej, Karol Douleur wstał pewnego rana bardzo wcześnie. Pilno mu było do swoich skryptów, zbliżał się bowiem ostatni termin, naznaczony mu przez wydawcę. Ale, gdy siedząc przed biurkiem, chciał w dalszym ciągu pisać swój rozdział, poczuł, że nic robić nie może. W jego rozpalonej głowie kotłowało się tysiące pomysłów, do których mieszała się ciągle jak zaczarowana postać pani Follet.

Wszystkie jego myśli zwracały się do niej, niepokojące, zazdrosne, śmieszne. Pomimo chęci, umysł nie mógł mu się zdobyć na jakąkolwiek oryginalność, pisarz bowiem miał tylko jeden środek koncentrujący wszystko, a była nim — Alida!

— Do licha, muszę być rozsądny! — zawołał nagle i dodał: — to są pierwsze dni. Zmysłowe święto powrotu, miłości. Niez adługo zaczniemy się oszczędzać. Zresztą, w sobotę pojedziemy na wieś... a rozrywki, jakie się spotyka wśród pięknej natury, dają gwarancję, że ja nabiorę rozumu.

Tydzień przebiegł szybko. Ranki Karol Douleur spędzał przy pracy. Po śniadaniu wyjeżdżał do Paryża na spotkanie kochanki.

Przez całe popołudnia latali po mieście, zwiedzali wystawy, przejeżdżali się po lasku. Odwaga, otucha, zapał literata — wszystko przepadło wobec despotycznej potrzeby ocierania się o spódnice kochanki. Zdala od niej, tęsknił i niecierpliwie wyglądał godziny, w której będzie mógł ją zobaczyć. Wszystkie swe pożądania sławy, pragnienie sukcesu byłby chętnie zamienił za jeden uśmiech dziecinnych ustek Alidy, za pewne jasne spojrzenie blado-zielone, demoniczne, a właściwe młodej kobiecie. Jego ciało pożądało ciągle choroby, która je wyczerpywała, gdyż mózg nie umiał panować i nie rządził jego zmysłami. Gdy Douleur znajdował się obok kochanki, nie był to mężczyzna z głową, korzystający hygjenicznie z kobiety, lecz li tylko kochanek, nadużywający sił swoich dla zadowolenia przewrotnych kaprysów rozkochanego i nieznużonego temperamentu.

Wkońcu przyszła sobota. O 3-ciej pisarz miał wyjść z domu. Tego dnia, w chwili, gdy mąż ją całował, Zorżeta nie mogła łez powstrzymać.

— To zabawne, — rzekł: — możnaby myśleć, że jadę w daleką podróż.

— Nie o to mi chodzi, biedny mój Karolu, ale widząc, jak twarz ci się zmienia i jak się cieszysz tym odjazdem, nie mogę wątpić o swej niedoli, tak dalece mam pewność wewnętrzną, że idziesz się z nią zobaczyć.

— Zaczynamy znowu? to ja zmykam... do wtorku.

I rozgniewany, wściekły, że go zdemaskowała i że go szpieguje co chwila, Karol Douleur zbiegł ze schodów, trzasnąwszy drzwiami za sobą. Na pierwszem piętrze Zorżeta stała w oknie i widząc, że odchodzi, znowu zaszkliła oczy łzami, a z piersi jej co chwila wybiegały łkania. On obejrzał się pomimo woli i nagle zdjęła go litość, tak dalece, że od skrętu na bulwar d' Auteuil posłał jej całusa końcem palców.

Na dworcu północnym, w jednej z kawiarń przy bulwarze Denain, Alida oczekiwała na kochanka. Ten przyjechał o 4-tej. Czas był prześliczny. Terasy przepełnione.

— Dokąd jedziemy ? — spytała młoda kobieta, popijając jakąś przedobiadową goryczkę.

— Mam ochotę pokazać ci l' lsle-Adam. Jest tam cudny las, prześliczne zakątki nad Vise'ą, powietrze bardzo zdrowe.

— No, to jedźmy. Wiesz, że zawsze stosuję się do twojej woli. A czy to daleko od Paryża?

— Godzina drogi. Ale że pociąg skręca do Pontoise, przyjedziemy więc na miejsce o kwadrans później.

— O, to już prawdziwa podróż takie Pontoise ! Wszak to prowincja.

— A tak!

— Czy wiesz, gdzie staniemy ? Czy to wieś czy miasto ?

— Staniemy w hotelu. L' lsle Adam jest osadą piękną i bardzo zamożną; zobaczysz tam śliczne posiadłości. Setki hektarów lasu obfitującego w zwierzynę; zwłaszcza chowa się tam dużo królików.

— I widać te króliki ?

— Gdzie niegdzie. Pójdziemy którego wieczoru przy świetle księżyca do gospody Cassan; tam, w samym środku lasu, zobaczysz, jak sobie skaczą.

— Ach, co za szczęście! Doskonale będziemy się bawili!

Dano znak do odjazdu. Ciężka maszyna poruszana parą, ruszyła z miejsca. Wkrótce mijała już fortyfikacje. Po przejechaniu Saint-Denis i Eughien, ukazały się pola zielone, jak sięgnąć okiem. Wioski szły jedna za drugą, czerwone, ceglaste lub szare, szyfrowe dachy migały co chwila, a kościoły pruły powietrze swemi złoconemi wieżycami. Potem występowały szkółki drzewek, winnice i ogrody owocowe, pełne wisien czerwonych i ponętnych dla oka. Przed Pontoise, gdy pociąg przejeżdżał przez Vise'ę, pani Follet zawołała:

— Będziemy i ryby łapać ?

— Jeżeli chcesz. A czyś chodziła kiedy na ryby?

— Nigdy. To będzie nowe dla mnie.

— Doskonale. Ale teraz spojrzyj na tą grupę domów na wzgórzu.

To Pontoise!

Pociąg stanął.

Dwoje nowych podróżnych weszło do sąsiedniego przedziału. Upłynęło kilka minut, w ciągu których maszynę przeprowadzono na tył pociągu, który musiał się cofnąć, ażeby wejść na tor, obsługujący kilka małych miejscowości, oddalonych od linji głównej. Przez zieleniejące się pola, kolej pędziła ostro, zatrzymując się na każdej stacyjce.

W l' lsle Adam Douleur i Alida zeszli, zadowoleni, że się trochę przejdą. Wyszedłszy z dworca, młoda kobieta wyraziła swoje zdziwienie, że nie spostrzega lasu.

— Gdzież ten las ? — spytała strapiona.

— Do lasu przeszło godzina drogi.

— Godzina! To powinniśmy byli wysiąść na następnej stacji.

— To niepodobna. Las jest na prawo, a kolej idzie na lewo.

— Ach, widać powozy; jeżeli się zmęczę, to można mię będzie podwieźć.

Jutro wyszukamy sobie oberżę pod samym lasem. Dziś spożyjemy obiad w hotelu, który znam. To o dziesięć minut od dworca. Pójdź.

Pisarz wziął kochankę pod ramię i niebawem minęli most, rzucony na Vise'ie. W tem miejscu oko mogło ogarnąć widok prześliczny; z lewej, szereg małych domków ukrytych w zieleni i błyszczącą dolinę, przez którą toczył się pociąg: z prawej, czarną masę drzew splątanych, stanowiących zawiązek lasu.

— Śliczne są te brzegi, — zauważyła Alida.

— L' lsle-Adam jest cudnym, cichym zakątkiem, gdzie chciałbym mieszkać.

— Z kim?

— Z pewną osóbką, tylko postawiłbym warunek, ażeby chciała mnie uszczęśliwić i ażeby jej kapryśny humorek nie za często pokazywał swoje rożki.

— Gdybyśmy byli razem, tobyś miał wszelkie przyjemności.

— Nie mówmy o tem, co jest niepodobieństwem. Czyś głodna?

— Jeszcze nie. Przejdźmy się trochę.

— Nie możemy się jednak oddalać, bo godzina obiadu się zbliża. Ja myślę, że lepiej chodźmy się upewnić...

— Tak, racja. Czy to daleko ?

— Tu, przed tobą, czytaj: Au rendez-vous des cyclistes.

Karol Douleur wszedł, poprzedzając Alidę. Wysoki mężczyzna zbliżył się do nich i zapytał uprzejmie:

— Czem mogę państwu służyć ?

Pisarz wytłumaczył hotelarzowi, o co mu chodziło:

— Chcemy tu spędzać dwa dni w tygodniu, potrzebujemy więc pokoju na trzy noce. Jeść będziemy na miejscu. Jaka cena?

— Wyjątkowo dla pana sześć franków na dobę i będzie państwu bardzo dobrze. Czy pan się zgadza?

— Dobrze. Może nas pan każe zaraz poprowadzić na miejsce. Pani chciałaby się troszkę okurzyć...

—"I owszem. Proszę, niech państwo pozwolą za mną...

Kochankowie minęli sklep i kuchnię, duży ogród i w odosobnionym pawilonie, nad olbrzymią salą balową znaleźli się wraz z hotelarzem, który, otwierając drzwi zawołał:

— Otóż jesteśmy. Powietrza jest tu aż nadto. Widok niezbyt ładny, ale to wieś.

— Doskonale. Dziękuję panu. Hotelarz wyszedł.

Zostawszy sami, ucałowali się, ażeby tem wyraźniej zaakcentować radość, że są daleko od Paryża. Oparci o balustradę okna, trzymając się oboje wpół, stali nieruchomo, patrząc przed siebie, szczęśliwi, że oddychają odżywczem powietrzem prawdziwej wsi, od której szły apetyczne zapachy z rożna, kręconego w kuchni.

IX.

Ta wyspa Adamowa stała się dla pary kochanków drugą edycją dawniejszego pobytu nad morzem. Tu kosztowali prawdziwych rozkoszy zamiejskiego życia w pełni czarów natury, które sprzyjały ich ciągłej adoracji wzajemnej i stanowiły prawdziwe święto pocałunków. Co sobota wieczorem pisarz odwoził kochankę od niedyskretnych spojrzeń na tą wieś rozkoszną, gdzie mogli przez czterdzieści ośm godzin używać miłości w całej pełni. Co wtorek, po śniadaniu, za powrotem do Paryża, każde wracało ze smutkiem do zwykłego trybu. W czasie długich przechadzek po lesie, poznali zdrowe uciechy szczerego kochania, pod dachem niebios, kołysani koncertem życia, jakie się roztaczało dokoła. Były to niezapomniane chwile swobody, wspaniałe dni szczęścia niezamąconego, w których uważali się za połączonych na wieki. W okolicy poczciwi wieśniacy dobrodusznie witali tą śliczną parę z objawami zazdrości w oczach. Zagrodników i chłopów, przychodzących do gospody Luneau, zachwycał ten ciągły miesiąc miodowy. Niejedni mówili:

— Chyba się nie pożenili ze sobą, kiedy się tak ciągle kochają!

Wszędzie, w domach sąsiednich, szczęście kochanków budziło pożądanie. Podziwiano ich, uważając ich spojenie za rzecz prawie nadludzką, a ponieważ znajdowali się i sceptycy, pokręcano też głowami, mówiąc:

— Zobaczymy... Zobaczymy...

Trwało to aż do sierpnia, przez całe sześć tygodni.

Aż oto, poczciwi ci ludzie przyzwyczajeni do tego, że najpogodniejsze niebo musi się kiedyś zaciągnąć chmurami, zaczęli spostrzegać, że "młoda parka" wraca do Paryża w poniedziałek, a nie we wtorek. Pomimo, że pisarz tłumaczył ten wyjazd potrzebą wykończenia swojej powieści, złe języki upierały się przy swojem, szepcząc:

— Nuda zaczyna ich żreć. Już nie chodzą po lesie.. Nowinka spowszedniała...

Szpiegowano ich na wycieczkach. Namiętne wynurzenia pierwszych dni ustąpiły miejsca większej rezerwie; ten pozorny chłód został spostrzeżony i komentowany.

— Łamie się... Zaczną się swary...

I podczas, gdy ani literat ani jego kochanka nie spostrzegali sami chłodu, jaki ich ogarniał, mieszkańcy tego małego gniazda plotek głosili już zbliżający się skandal i delektowali się na myśl o scenie, której będą mogli być świadkami i która w konkluzji może spowodować głośne zerwanie.

Pewnego poniedziałku "parka" odjechała bez śniadania, po kłótni w gospodzie Luneau; Douleur szedł przodem. Alida z minką drwiącą podążała za nim niedbale. Na progach domów kobiety miejscowe uśmiechały się szyderczo i gdyby wzrok pisarza nie był zamglony gniewem, byłby usłyszał nieżyczliwe uwagi złośliwych wieśniaczek.

W ten sposób przybyli do dworca, oddaleni o sto metrów jedno od drugiego. Nadszedł pociąg. Pani Follet weszła do jednego z pustych przedziałów; machinalnie Douleur wsiadł za nią. Gdy pociąg ruszył, Alida zaczęła oschłym głosem:

— Słuchaj, jeżeli chcesz się mnie pozbyć, to powinieneś mię uprzedzić... Dość już byłam twą zabawką... Dość mam już twoich kaprysów...

— Oho jak ci pilno!

— Bo co tu obwijać w bawełnę. Jeżeli masz jaką inną na myśli, to zrobisz najlepiej opuszczając mię zaraz.

— To tybyś tego chciała, bo ci w smak ten gruby wieśniak, głupi jak but. Imponuje ci swoją siłą. A mnie gadasz, że ja mam jakąś kobietę. Twoja zła wiara budzi się już potrochu.

— Pretekst! Chciałbyś, ażebym uwierzyła w twoją zazdrość... Ty, zazdrosny? Nie mój drogi... Tak dalece ja ciebie nie obchodzę...

— Wkońcu, czego chcesz ? Mam jutro robotę i nie myślę sobie wcale zaprzątać głowy śmiesznemi rozmowami...

— Robotę? Ach tak, wiemy coś o niej. Ta robota nie przeszkadza jednak, ażeby cię co wieczór spotykać na bulwarach z kobietami.

— Kłamiesz!

— Widziano cię.

— Kto? Twoja Lucyla... Ta... ta... - — No jaka?

— Ten twój zły duch, którego odwiedzasz, bo ci imponuje jej zbytek. A no więc zrób tak jak ona, skoro jesteś stworzona do tego...

— Dziękuję... Ale wiesz chyba, że moja rodzina warta jest twojej. I nikt jeszcze u nas nie stoczył się w przepaść...

— Będziesz pierwsza.

— Ulicznik!

— Szczekaj, to mnie wcale nie wzrusza. Przy tobie stałem się filozofem i będę miał wielką satysfakcję, zrywając ten związek, który mi stoi kością w gardle.

— Wiem o tem. Już od dość dawna czekam na tą chwilę. Faryzeusz!

— Wolę ci nie odpowiadać i być obojętnym na wszystko.

— Podły!

— Teraz dopiero wiem, czego się trzymać. Teraz dopiero spostrzegam, w jakie bagno zabrnąłem. Tyś nie kochała mnie nigdy!

— Musiałabym być na to za głupią...

— Zresztą, przyznam ci się do tego samego. Byłbym warjatem, gdybym się był rozkochał w kobiecie, podobnej do ciebie.

— Wart Pac pałaca...

— Tak, tylko, że ty mię przewyższasz w tej mierze.

— Niezawodnie!

— I co ranie najbardziej dziwi w tej chwili, to to, że przy tej swojej wyższości dość długo czekałaś na ostateczną decyzję...

— Przyzwyczajenie, mój drogi...

— Albo interes!

— Wstrętny! Ja — i interes! Ach! to fakt, że muszę żałować swojej miłości dla ciebie.

— No widzisz, przyznajesz się...

— Milcz. A ponieważ mię porzucasz...

— To ty...

— Oszczędź mi przynajmniej cierpień. Rzucając się w kąt wagonu, młoda kobieta

ukryła twarz w dłoniach. Przed nią, obserwując ją z pod oka, literat przyglądał się mijającej okolicy. Pola znikały szybko. Wioski biegły jedna za drugą, jak wizje białe lub ozłocone jaskrawem słońcem. Po półgodzinnem dręczącem milczeniu, Douleur zapytał:

— Czy już dosyć ?

— Nie, — mruknęła młoda kobieta. — Bywają rzeczy zanadto twarde...

— Czy sądzisz, że twoje słowa są bardziej umiarkowane ?

— Bardziej niż twoje.

— Więc ja nie miałem racji, czy tak?

— Naturalnie! Bo wiesz przecie, że będąc kobietą, ja nie myślę o...

— A ja?

— Ty, ty jesteś zimny, wyrachowany...

— Dziękuję.

— Twój cel daje się łatwo odgadnąć.

— ?...

— Masz już mnie dosyć. Chciałbyś po tej scenie, dla błahego pozoru, pozbyć się mnie.

— Głupia! Znasz mię mało!

— Otwartość czy przestroga? Boisz się, ażebym się nie zabrała do twojej żony?

— Przepraszam. Zdaje mi się, że cię znam aż nadto, iżbym mógł przypuszczać, że się zechcesz pastwić nad kobietą niewinną.,

— I korzystasz z tego.

— Więc to stanowczo skończone? Raz, dwa...

— Jutro zaczniesz znowu !

— Dzieciak z ciebie!

— Twoja literatura robi cię niesprawiedliwym, złym i niedorzecznym w swojej podejrzliwości.

— Nie bez racji.

— Niesłusznie. Bo co ja ci złego robię? Gdy twój wzrok nieskromny rozbiera jaką kobietę, czy się kłócę z tobą?

— Krępujesz się.

— Masz także sposób patrzenia, który ci daje jej adres.

— Chciałbym go mieć. To by mi oszczędziło marek pocztowych.

— Głupiś...

— Czyś głodna? Czy masz pragnienie? Boś gadała...

— Nie!

— Przyjechaliśmy. Pocałujemy się?

— Zaczynasz ?

— Nie, to ty.

— Postąpmy oboje...

— Douleur i Alida zbliżyli się do siebie i pocałowali się. Pociąg stanął. Wyszli. Wielki tłum zalegał peron. Zegar wybił godzinę drugą.

— Już druga! — rzekła pani Follet, biorąc kochanka pod rękę i tuląc się doń mocno.

— Czuję cię w żołądku, — odparł pisarz.

— Ja nie... Ja mam ciężar jakiś... Kłótnie mi nie służą...

— Pocóż wyjeżdżasz z niemi ?

— To ty!

— No, tylko nie zaczynaj. Zjemy śniadanie na bulwarze Denain. Zjesz cośkolwiek i zły humor przejdzie.

— Zobaczę... Żeby ci zrobić przyjemność. Minęli dziedziniec i znaleźli się na bulwarze.

Wszedłszy następnie do cafe - restaurant, usiedli. Douleur zawołał:

— Garson, proszę o kartę.

X.

Jakgdyby nienawiść wytwarzała się ze wspomnienia chwil źle przeżytych, Karol Douleur i jego metresa, źle usposobieni od czasu ostatniej kłótni w I' lsle d' Adam, usiłowali wybadać własne charaktery, ale te ostatnie opierały się wszelkim próbom. Ich zły humor powiększał się przez zajścia umyślne lub wypadkowe, przez nieustanne objawy zazdrości i irytacji nerwów, która ogarniała oboje.

W kilka tygodni potem ukazał się na pułkach księgarskich ostatni romans Karola Douleur, p. t. Petite Vierge. Gdy pani Follet spostrzegła w dziennikach oceny, gdy nawet w jej otoczeniu mówiono o sukcesie, jakiego doznało dzieło jej kochanka, rzekła doń bardzo poważnie gorzkim tonem:

— Cały ten hałas to dla przysporzenia ci kobiet... Kończąc na twej fotografji, którą sprzedają po rogach ulic... I poco to wszystko, skoro powód tłumaczy się sam przez się — szukanie intryg.

Literat, zlekka upojony, zawołał ze wzruszeniem ramion:

— Czyż mogę przeszkodzić fotografom sprzedaży reprodukcji ?

— Jesteś z tego nawet bardzo kontent, zarozumialcze jeden.

— Gdy pomyślę o niektórych kobietach, które byłyby bardzo szczęśliwe z tej rodzącej się sławy.

— O jakich kobietach?

— Nie znam ich. Ale, że istnieją, to fakt.

— Musiałyby być obojętne, gdy jednak kochają...

— A tak, twoja zazdrość!

— Właśnie. Gdybym była piękną, to nie miałabym takich obaw. Z wzrostem twej sławy, piękne kobiety pisywać będą do ciebie, winszować, kusić, a ja wtedy...

— Czy sądzisz, że jestem takim lowelasem, tak kochliwym...

— Ze mną nie, ale nowość nęci, a pochlebne słówka budzą tyle słodyczy w sercu.

— Kpię sobie z tego. Umizgi tych pięknych pań mogą podniecać do pracy, ale nic więcej... Możesz usnąć na oba uszy.

— Nie mogłabym nigdy wierzyć w twoją wierność.

— Ha, to porzuć mnie!

— Zawsze gotów do targu !

— Więc wolisz, ażebyśmy się wiecznie kłócili? Te sceny, z których literat wychodził znękany i z myślą nie powracania na ulicę Montmartre, trwały po całych godzinach. Nazajutrz, obawa lub przyzwyczajenie sprowadzały go znów do kochanki. Najważniejszą przyczyną złości Alidy była myśl, że jej kochanek wraca do Auteuil, do swojej żony. W jej głowie rysowała się bardzo wyraźnie walka, jaką jej wypowiadała Zorżeta, dumna, wyszukująca i zapraszająca gości dla przywiązania literata do swego domu, do swoich mebli, do swojego "home". Czuła, że kochanek wymyka jej się w miarę wzrostu powodzenia swej książki. Spostrzegła wtedy, że było zapóźno, ażeby go odzyskać i z duszą zgnębioną, uległa jego woli.

W Auteuil Zorżeta wracała do życia. Niekiedy błyski wesela rozjaśniały jej smutne oczy. Wieczorami, gdy przy niej znajomi rnęża ożywiali swemi rozmowami salon lub jadalnię, jej rozbrylantowane źrenice połyskiwały dumą. — Cieszyła się mężem, marzyła o tem, że będzie jego jedyną żoną i że jako taka wyłącznie benefigować będzie z jego sławy.

Pewnego poranku, przy otwartych oknach, Karol, pisząc przy biurku, przypomniał sobie dwa ubiegłe lata. Przeżył w myślach cały ten okres lat wypełniony Alidą i wszystkie te obrazy, które się przewinęły, jak w wizji. Z tych upajających wspomnień wydzielała się woń dzika i niezdrowa, która wstrząsnęła nim do głębi.

Poczem, nagle spochmurniawszy, spojrzał w przestrzeń i szepnął:

— Czy jestem igraszką snu ? Ta fantasmagorja wspomnień, która mię otacza, czy nie jest aby ostrzeżeniem? Wypędźmy czarne motyle.

I wyszedł.

— Już mię nie całujesz jak dawniej, — mówiła pewnego wieczoru Alida do Karola Douleur w chwili, gdy pisarz opuszczał ją do dnia następnego.

Ta uwaga wydała mu się dziwna, ale słuszna, tem bardziej, że nigdy jej sobie nie robił. Odszedł rzuciwszy na wiatr:

— Głuptaska.

Ale pomimo woli myślał o trafności tej obserwacji. Idąc, szeptał:

— Kobiety czują lepiej od nas, gdy obojętność zaczyna nas ogarniać. Przez cała tygodnie, stopniowo nerwy się uspakajają, ciało się ucisza, aż do dnia, w którym człowiek spostrzega, że żądza umiera... że już umarła. Dziwna to rzecz miłość! Gdyby Leon mię widział! Ta uwaga Alidy, zrobiona trzy miesiące temu, skłoniła by mnie do ucałowania jej namiętnie. Dziś znajduję nawet dziwnem, że mógł być czas, w którym ją ubóstwiałem i spostrzegam po raz pierwszy, że ciałem często rządzi mózg.

Tegoż wieczoru, wróciwszy do siebie, literat pracował do późnej nocy. W jego mózgu tysiące refleksyj urabiały nieuniknioną walkę, którą przewidywał oddawna. Chciał utrwalić na papierze — korzystając z tego, że jego jasny umysł wyraźnie odbijał myśli — swoje rezolucje sobkowskie, bardzo intelektualne, przez które potępiał bez miłosierdzia wszystkie ekspensy energji, nie sprzyjające zwiększeniu się jego sławy. Uspokojony, udał się na spoczynek. Zorżeta nie spała; przyjęła go pocałunkiem i rzekła doń:

— Gdy ciebie nie mam przy sobie, nie mogę zasnąć.

Nazajutrz, Karol Douleur wstał dobrze usposobiony. Ranek był prześliczny. Pisarz przechadzał się z rękoma w kieszeniach, z włosami w nieładzie, wzdłuż po alejach ogrodu. Przyglądał się krzakom róż, o kwiatach zwiędłych lub pączkom innych krzewów, a myśląc o ich przeznaczeniu, porównywał je ze swoją miłością:

— Pączek rozchyla się... i ledwie, że wydaje jakiś zapach... Pod wpływem słońca płatki rozwijają się, pachną... poczem zaczynają okwitać. Miłości, tyś jedynie przelotem, rozkoszą i smutkiem!

Poczem, zatrzymawszy się, wsparty o krzesło, gdy wiatr podnosił jego czarne kędziory, literat przypomniał sobie ów wiosenny ranek, gdy wśród zielonych łodyg lilji ujrzał kwitnące, szmaragdowe oczy kochanki, Wtedy szepnął:

— Dziwna, podniecająca dziewczyna! Zajmuje mi umysł równie jak książka. Niekiedy zapytuję siebie, czy to nie fikcja. Jest to cenny wazon, zawierający wszystkie moje myśli. W niem skupiają się sny moje. W wodzie jej źrenice odnajdują odbicie swych najskrytszych pragnień. Jeżeli ona jest mirażem, który przemawia mi do oczu, to jest również echem, które powtarza mi do ucha słodkie szepty miłości.

Chciałbym, ażeby jej wdzięk był równie wieczny, jak pamięć o niej i ażeby ten szczęśliwy etap mojego życia, w którym jak obłąkany podróżny, poiłem się jej pieszczotami, dał się spotykać na wszystkich skrętach mojej drogi.

Zmęczony tą kapryśną laleczką, o woli dziecka, lękam się, że nigdy niem nie byłem. A jednak mojem pragnieniem byłoby ją opuścić, po pocałunku skradzionym na jej ustach, jak w polu chętnie się zrywa owoc, który nęci swoją złoconą barwą, a potem uciec i ukryć to, co jeszcze pozostanie z miłości dla niego; rozkoszować się niem potajemnie w czasie smutnych godzin wśród ciszy gabinetu, całując jej fotografję, ażeby odczuwać na swych ustach smak jej namiętnych pocałunków. Nie chciałbym jej opuszczać z nerwami zmęczonemi, gdyż żale to trucizna, rujnująca życie...

Ciężkie czarne chmury rozlały się stopniowo po niebie. Niebawem duże krople deszczu lunęły z góry. Karol Douleur wszedł na peron. W swoim pokoju, z poza okna przyglądał się smutnie kroplom wody, które rozpłaszczyły się z pluskiem, podczas gdy trawniki i krzewy, odświeżone tym dobroczynnym deszczem, zdawały się odzyskiwać zieloność i żyć nowem życiem.

— Niestała naturo! — zawołał z goryczą — niedawno błyszczałaś pełnią swego przepychu, a teraz smutna jesteś i ciemna, jak myśl moja. Przedstawiasz sobie istotnie obraz życia, w którem szczęście zabiera tak mało miejsca, że najlżejszy podmuch wiatru może je sprzątnąć.

XI.

Nazajutrz, a była to sobota, Karol Douleur spędził cale popołudnie na pisaniu w swoim pokoju. Gdy wybiła 5-ta, przypomniał sobie o pani Follet i o czterdziestu ośmiu godzinach tygodniowych. Deszcz padał, wilżył szyby i pogrążał pokój w smutnym półcieniu. Literat podniósł głowę, ziewnął, przeciągnął się i zaklął egoistycznie.

— Tak było dobrze w tej ciszy.

— Zorżeta weszła w tej chwili; widząc, że jest gotowy do wyjazdu, zbliżyła się doń ze smutkiem:

— Więc znowu jedziesz do I'Isle - Adam?

Zmarszczony, irytując się troską, o jaką za każdym razem przyprawiał żonę swoim wyjazdem, pisarz stał bezsilny. Pocałował ją miękkiemi ustami i patrząc głęboko w jej oczy, rzekł:

Tak, jeszcze dzisiaj. — Poczem, zdziwiony słowami, które mu się wymknęły, dodał, poprawiając się: — jak co sobotę zresztą !

Czuł jednak sam, że głos mu się zmienił, jakgdyby mu się coś zepsuło w mózgu tak, że wypuścił jedną ze swych najskrytszych myśli. Uwolniwszy się z objęć Zorżety, uciekł, lękając się słabości. Ubierając się, myślał:

— Kto wie ? Może to i przeczucie ?

Instynktownie, jakgdyby szedł ku czemuś zawodnemu, odepchnął złe myśli i nadrabiając miną wobec zwątpienia, jakie go ogarniało, wyszeptał:

— No tak, ale dlaczego miałby to być dzień ostatni ?

Na bulwarze d'Auteuil, przebywając fortyfikacje, Karol Douleur myślał ciągle:

— Muszę jednak skończyć z tą głupią egzystencją. Dziś wieczorem Alida i ja jedziemy spać do l'Isle Adam. Będzie to cudna noc miłości. Następnie, jutro, udamy się po raz ostatni do lasu, odnajdziemy ulubione miejsce i po długim, bardzo długim pocałunku, opuszczę ją, bo i pocóż rozpoczynać zawsze te same łzy i sceny...

Gdy przybył na ulicę Montmartre, młoda kobieta była już ubrana i czekała nań.

Pocałowali się z radością.

— Najdroższy jesteś, — rzekła pani Follet.

— Słuchaj, kochasiu, zjemy w Paryżu, a na noc udamy się do l'Isle - Adam. Zgadzasz się ?

— Oszem, Karolku.

Zjedli obiad w Brasserie Universelle na Avenue de I'Opera. Po obiedzie literat wezwał dorożkarza i kazał się wieźć na dworzec północny.

— Żeby tylko jutro była pogoda, — westchnęła Alida: — bo deszcz na wsi to niemiła rzecz !

Przyjechawszy na dworzec, kochankowie wsiedli do przedziału i w jednym z kącików przytulili się nieporuszeni do siebie, Wkrótce pociąg ruszył. Był to przejazd oszałamiający wśród nocy, oświetlone; blademi smugami chmurnego nieba. Cdy wjechali na dworzec w l'Isle - Adam, byli rozespani, znużeni, z głowami pełnemi troski. Zeszli w stronę mostu na Vise'ie. Tam, wobec piękności widoku, literat stanął: w zamyśleniu. Woda cała w srebrnych zmarszczkach, jak zmora biła w czarne masy brzegów i bramowań kanału. Przeglądały się w niej stare lipy, malując 'niejako Vise'ę, ożywioną przez księżyc, dobywający się z poza ciemnych obłoków. Karol Douleur zawołał: — Jakie to ładne! — Nieprawdaż, Alido ?

— Boję się. Ta noc wydaje mi się straszna. Ta droga ciemna, pusta. A mamy jeszcze iść całą godzinę do gospody Luneau.

— I czego się boisz ? Wszak ja tu jestem. Posuwając się coraz dalej, przytulona do kochanka, młoda kobieta odrzekła wzruszona:

— Mam złe przeczucie. Ta noc wydaje mi się ostatnia. Gdybyś mię tu zostawił samą w lesie, umarłabym ze strachu.

— Co za myśl! Zresztą, małżonkowie Luneau... — Nie powinniśmy byli wyjeżdżać na noc. To śmieszne.

— Mogłaś była nie jechać.

— Zapewne. Powiedz, żebym cię pocałowała.

— Głupiaś.

— Naturalnie. Twoja miłość jest tak wielka, że byłbyś zadowolony, gdyby się trafiło co złego.

— To dobre; już cię więcej tu nie przywiozę...

Szli w milczeniu. Alida drżąca szła obok' pisarza. Za najmniejszym poszumem wiatru w liściach przy przebywaniu alei lipowej, odwracała się z przestrachem. Douleur swobodnie i niedbale spoglądał przed siebie. Obok nich ciągnęły się pola spokojne, zlekka rozwidnione na horyzoncie, a czarne i posępne w miejscach, gdzie kładła się zieloność.

Przez pół godziny szli w milczeniu, nie mówiąc ani słowa, bez żadnego okrzyku. Gdy skręcili w ulicę Beaumont, niebo wystąpiło w całej okazałości. Droga została oświetlona jego białą jasnością. Po lewej cmentarz spał snem swoich mieszkańców, podczas gdy las w głębi zlewał się z horyzontem. Na prawo szereg domów z zamkniętemi okiennicami, skąd nie przedzierało się żadne światło, przedstawiał inny cmentarz spoczynku i wytchnienia.

Przybywszy do mieszkania szynkarza, literat i jego metresa zatrzymali się ździwieni. Latarnia, paląca się zwykle, nie paliła się tym razem. Ani jedno światło nie błyszczało w oknach, dokoła panowała przykra, dojmująca cisza. Douleur zastukał pięścią w drzwi żelazne. Nikt mu nie odpowiedział.

Chwiejna, zdjęta trwogą, Alida zawołała:

— Może gospodyni umarła ? Miała zostać matką.

— To prawda, — odparł literat.

I podwoił razy. Ale hałas jego uderzeń budził tylko echo bez innego skutku. Zimny pot wystąpił na czoła kochanków. Słowa nie występowały im na usta dla przerwania tej śmiertelnej ciszy. Douleur wymówił posępnie:

— Może ich zamordowano ?

Młoda kobieta, drgnąwszy, z oczyma pełnemi zgrozy, uczepiła się ramienia kochanka, mówiąc płaczliwie:

— O Karolu, błagam cię, odejdźmy stąd. Ja się boję, boję, boję. Jeszcze nas tu zabiją. Pójdź !

— Zwarjowałaś! — zawołał pisarz.

I znów zastukał jeszcze mocniej, opierając się na drzwiach, które nie chciały się otworzyć.

— O pójdź! — błagała znowu jego metresa. Ale Karol Douleur nie tracił nadziei... Porwał wreszcie Alidę.

— Pójdźmy tam, do Mollinów, zasięgnijmy języka.

Kochankowie postąpili kilka metrów dalej. Tu, przed domem, Douleur namacał dzwonek.

— Muszę zadzwonić, inaczej niczego się nie dowiemy.

Zadzwonił. Po chwili światło błysnęło w oknie. Okienice się otworzyły, a głos kobiecy zapytał:

— Kto tam ?

— Pani Mollin, to my: Karol Douleur z żoną. Idziemy od państwa Luneau; tam nikt nie odpowiada.

— Wyjechali, — odparł głos.

— Dlaczego ?

— Jutro licytują ich.

— Niepodobna. I gdzie są ?

— Nie wiem; wyjechali już z tydzień temu.

— Razem oboje ?

— Ależ tak.

— To dziwne!

Poczem, zmieniając głos, dodał:

— Dziękuję pani. Pójdziemy do hotelu w l'Isle-Adam.

Okiennice zamknęły się i światło znikło.

Wobec tej nieszczęsnej nocy kochankowie czuli się odosobnieni. Nie mówiąc ani słowa, minęli znowu drzwi, pełni wzrastającego niepokoju. Młoda kobieta, bardziej martwa, niż żywa, zawołała z wybuchem:

— Widzisz, gdybyś mnie był słuchał.

— Dobrze ci krzyczeć. Ale czego chcesz? To nieszczęście. Wróćmy do l'Isle-Adam, a napewno znajdziemy pokój.

— Za nic na świecie; ja wracam do Paryża.

— Bałabyś się.

— Tak, to prawda. Mam głowę pełną złych myśli. Prędko jedźmy.

Karol, z rękoma w kieszeniach, podwoił kroku, mrucząc:

— Ha, wracajmy do Paryża.

Skręcili znowu w ulicę Beaumont. Wśród nocy, powrót ten nabrał cechy pogrzebowej, jakgdyby kochankowie pochowali co tylko w tym opuszczonym domu, z całą przeszłością straconych rozkoszy, swą miłość równie zgasłą. Ani jedno ani drugie nic nie mówiło, a jednak rozumieli szept swego serca. Karolowi Douleur zdawało się, że widzi w tej ostatniej wycieczce na wieś, gdzie się kochali, wyrok Boży, który rujnował na wieki tło uśmiechnięte ich zabronionej miłości. Alida, automatycznie, z nerwami skurczonemi, z krwią ostudzoną, mdlejąca, została opanowana lękiem, że ich kochanie zatrzyma się tam i na wieki pęknie bez ratunku. Na miejsce niebieskiego horyzontu, widzianego w snach oddawna pieszczonych, wzrok jej zatrzymywał się na tle czarnem sklepienia niebios, Napróżno szukała jednej bodaj gwiazdy, jednego błyszczącego punktu w oddali; nigdzie najdrobniejszych przejawów życia ! Wszędzie był smutek, cisza, śmierć. Niekiedy, na szelest spowodowany liściem, spadającym z drzewa, drgała i pragnęła mówić. Żaden dźwięk nie mógł się jednak wydobyć z jej ściśniętej krtani. Łkanie tłumiło krzyk trwogi. Pisarz szedł ciągle koło niej, nie mówiąc ani słowa. I tak wędrowali aż do dworca, pustego i źle oświetlonego.

Instynktownie, kochankowie zwrócili się do rozkładu jazdy.

Od pierwszego pociągu oddalało ich jeszcze pół godziny czasu.

Jedenasta wybiła donośnie wśród majestatu tej ciemnej i ponurej nocy.

XII.

Siedząc jedno obok drugiego na ławce w poczekalni, literat i jego kochanka rozmarzyli się. Oczy ich wpatrzone w głąb nieprzeniknioną po prawej, nie mogły odwrócić swych źrenic od tej nieprzebytej, olbrzymiej ściany, zasłaniającej im widok. Były dzikie, posępne, szklane.

Dwa białe ognie, zbliżającej się całym pędem lokomotywy, oderwały ich od tej zapory. Wstali i machinalnie weszli do pustego przedziału.

Literat wtulił się w kąt i zamknął powieki. Jego kochanka siadła przy nim, z oczyma podsiniałemi, szafirowemi prawie i rozpalonemi gorączką. Douleur łkał, kołysany ruchem wagonu. Widział w kinematograficznej, szybkiej defiladzie wszystkie sceny, przeżyte w miesiącach związku z Alidą. Żadna nie zatrzymała go dłużej i z niecierpliwością rad był wołać gniewnie: "Prędzej, niech się to raz skończy!"

Gdy otworzył oczy, Alida nieruchoma spała. Przyjrzał jej się z uwagą. Światło żółte, brudne z naftowego palnika lampy, wiszącej pośrodku przedziału, padało na jej twarz, oblewając ją bladawą barwą. Literat wzdrygnął się i wybąkał: "Jaka ona brzydka!" Poczem, ochłonąwszy, zaczął przyglądać jej się znowu. Ale źrenice jego widziały tylko rysy przerażenia, straszny skurcz muskułów na okropnej odrażającej wręcz masce bólu i trwogi. A człowiek ma już naturę taką, że Douleur nie mógł się zdobyć na żaden objaw czułości właśnie dlatego, że go hypnotyzowała ta brzydota, podczas gdy kiedy indziej, w miejscu odpowiedniejszem taż sama kobieta, wypiększona w jego oczach przez odmienne warunki, pociągnęłaby go do ust swoich.

Złość go brała, że znajduje na twarzy kochanki ślady dotkliwych cierpień, denerwował się egzaminując grube sine żyły, nabrzmiałe w kątach jej oczu, w górze nosa i dwie bruzdy głębokie, białe, zarysowujące jej nozdrza w sposób chorobliwy. Jeszcze chwila, a byłby ją podniósł, ażeby zapobiec jej trupiej nieruchomości, ażeby zobaczyć żywy blask jej źrenic, zamiast tej przeźroczystej drętwej skóry, która obciągnięta na jej policzkach wstrzymywała życie.

Starał się sprawdzić, czy bicie serca było normalne, nie odrywając wzroku od gorsetu, który więził tak ponętne dlań kiedyś jabłuszka, ale ani jedno drgnienie nie podnosiło ich do góry; pierś była nieruchoma bez najmniejszego oddechu. Pisarz w złości zaklął i spuścił powieki. Jął myśleć o swoich pracach literackich i nie zwracał uwagi na tą, z którą przeżył tyle miesięcy.

Gdy pociąg wjechał na dworzec północny, Karol Douleur wstał. Alida wstała także. Spojrzał na nią ździwiony. Nie spała. Jak on, wzburzona chaosem myśli, miała tylko przymknięte powieki.

Wyskoczyli na peron i zmieszali się z tłumem podróżnych, przybyłych innym pociągiem zdaleka. Przy kontroli pisarz zbliżył się do Alidy i wręczył oba bilety. Szli obok siebie. Przybywszy na bulwar Denain przed omnibus z kierunku Sevres-Gare du Nord, który przejeżdżał przed mieszkaniem Alidy, młoda kobieta odwróciła się i zimno, głosem oschłym, rzekła:

— A więc, skończone, nieprawdaż ? Nie chcesz mię już widywać?

Literat, myśląc o czem innem, odparł głosem miękkim:

— I poco ? .

Alida, z oczyma błyszczącemi, jakby zdobywając się na ostatni wysiłek energji, zawołała:

— Bądź zdrów !

— Bądź zdrowa, — rzekł wolno Douleur. Poczem, zbliżywszy się, podał rękę młodej kobiecie, która ścisnęła ją i wsiadła do ruszającego omnibusu.

Pisarz stał przez chwilę przykuty do miejsca. Scena ta była tak nagła, a jednak tak spodziewana, tak logiczna, że aż zastanowił się nad nieprzebytą barjerą, która teraz rozdzielała oboje i silny beztroską czy też energją literacką, skinął na dorożkarza i męskim, rozkazującym głosem, zawołał:

— Boulevard d'Auteuil, 3.

Wyciągnięty w powozie, z twarzą odświeżoną wilgotnym wiatrem, który zamiatał ulice, jął obserwować dookoła siebie ludność, pracującą dotąd pomimo późnej godziny i bardzo pewny, że nie myli się w swych sądach, szepnął:

— Praca jest zdrowiem czuwających, młodych. Miłość jest ruiną energji. Dość miałem szukania w kobiecie źródeł odżywczych dla mózgu. Odtąd nie chcę znać tej zabawki, która zatruwa inteligencję.

Zmieniając pozycję w powozie, skrzyżowawszy nogi, z piersią otwartą na zimno, oddychając głośno, dodał:

— Ach! Teraz czuję, że płuca mam wolne i głowę swoją... istotnie własną... I nigdy, nie, nikt nigdy mi jej nie weźmie!

Zdala, gdy fiakier przejeżdżał przez Pola Elizejskie, spostrzegł Arkę Triumfu na Placu Gwiazdy. Majestatyczna brama odrzynała się w świetle niebieskiem, jasna, jakgdyby niebo rozświetliło się nagle. Pisarz spojrzał w górę; — firmament zasiany był gwiazdami. Przebiegł podmuch dobroczynnego wiatru. Douleur wyprostował się nagle i rzekł spokojnie:

— Przyszłość mi się uśmiecha. Te gwiazdy... ten łuk tryumfalny to są przepowiednie sukcesu... życia nowego, wzniosłego, piękna i pracy.

Gdy powóz minął ulicę Wielkiej Armji, niebo było już całkiem pogodne. Można byłoby twierdzić, że Karol Douleur śpieszy do wspaniałej zorzy, że wstępuje w dziedzictwo sławy. Był to cudny poryw, w którym cała natura świętowała, wielkie ukoronowanie dnia otuchy, epilog długiego dramatu.

Pisarz, wzruszony, szepnął:

— Nigdy jeszcze oczy moje nie oglądały tak pięknej apoteozy. W obliczu tego cudnego firmamentu, wobec tego rozejścia się chmur, tego tumultu barw, tej boskiej manifestacji piękna, tych dziwów, postanawiani uroczyście poświęcić życie swoje pracy, nigdy nie być narzędziem własnego zwyrodnienia przez wykolejenie swej egzystencji; postanawiam żyć odtąd u siebie, nie wiążąc się z żadną kobietą tak, ażebym musiał żałować tego.

Dorożkarz skręcił ku fortyfikacjom. Douleur podjechał do Parc des Princes. Przed jego domem koń stanął. Wyskoczywszy z powozu, literat zapłacił hojnie woźnicy. Poczem, znalazłszy klucz, otworzył drzwi frontowe.

Ani jedno światło nie błyszczało w oknach; poważna cisza panowała w domu. Portos, poznawszy swego pana nie szczeknął. Karol Douleur zapalił lampę w swoim gabinecie, poczem, rzucając się na fotel przed biurkiem, rzekł:

— Nareszcie, jestem u siebie. Tym razem zostanę tu na zawsze!

Zamyślony, oglądając jak we śnie wszystkie otaczające go przedmioty, przeniósł się na kanapkę i wyciągnąwszy się na niej, mówił:

— I jak mogłem wyrzec się tych wygód, tego błogiego spokoju ?

Nagle nadstawił ucha. Zdawało mu się, że ktoś rozmawia na górze, nad jego głową w pokoju Zorżety. Pot wystąpił mu na skronie. Automatycznie podniósł się, blady. Poszedł otworzyć drzwi, łączące gabinet z przedpokojem. Głos stawał się wyraźniejszy, głos zajękliwy, błagalny, podobny do głosu modlącego się kochanka. Rozmarzony, zdjęty nagłem zdziczeniem zazdrości, podążył, robiąc kilka stopni naraz, aż pod drzwi żony. Pobiegł cichutko, zaciskajgo c w ręku cyngiel rewolweru. Ale jeszcze nasłuchiwał. Jeden jedyny głos, słodki, dobry, połączony z łkaniem, mówił:

— Mój śliczny Karolku... ty wrócisz do mnie... Już ja ci nigdy krzywdy nie zrobię... Będę serdeczna, odważna, wierna... O powróć do mnie jak wtedy, gdy kochałeś mnie jedną tylko... O najdroższy Jezu, spraw to, błagam Cię pokornie...

I głos zaczynał znowu słabiej, poczem nieco głośniej, żałośniej, smutną, denerwującą kantylenę cierpiącego serca, które płacze...

Pisarz otworzył drzwi pocichu. Osłonięta lampa słabo oświetlała pokój. Karol Douleur ukląkł przy łóżku, przed którem klęczała żona, wziął ją za rękę pocałował czuie, zwilżył ją łzami, a gdy usłyszał głos jej przestrachu, zawołał:

— Przebacz mi, Zorżeto!

Młoda kobieta rozwarła oczy, spojrzała nań bez ździwienia, poczem uśmiechnęła się. I ujmując dłonie męża, skrzyżowała je ze swojemi w gorącym pacierzu i ze spuszczonemi powiekami wyszeptała:

— O dzięki Ci Boże dobry i sprawiedliwy, za tą łaskę, którąś mi zesłał.

I czoło przy czole, mieszając łzy, połączyli swe usta — niepokalane.

Warszawa, maj 1920.