Hall Caine

CHRZEŚCIJANIN

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Księga pierwsza.

I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII.

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX.

ROZDZIAŁ X.

ROZDZIAŁ XI.

ROZDZIAŁ XII.

ROZDZIAŁ XIII.

ROZDZIAŁ XIV.

ROZDZIAŁ XV.

ROZDZIAŁ XVI.

ROZDZIAŁ XVII.

ROZDZIAŁ XVIII.

ROZDZIAŁ XIX.

ROZDZIAŁ XX.

ROZDZIAŁ XXI.

Księga druga.

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII.

ROZDZIAŁ VIII.

ROZDZIAŁ IX.

ROZDZIAŁ X.

ROZDZIAŁ XI.

ROZDZIAŁ XII.

ROZDZIAŁ XIII.

ROZDZIAŁ XIV.

ROZDZIAŁ XV.

ROZDZIAŁ XVI.

ROZDZIAŁ XVII.

ROZDZIAŁ XVIII.

ROZDZIAŁ XIX.

ROZDZIAŁ XX.

Księga trzecia.

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII.

ROZDZIAŁ VIII.

ROZDZIAŁ IX.

ROZDZIAŁ X.

ROZDZIAŁ XI.

ROZDZIAŁ XII.

ROZDZIAŁ XIII.

ROZDZIAŁ XIV.

ROZDZIAŁ XV.

ROZDZIAŁ XVI.

ROZDZIAŁ XVII.

ROZDZIAŁ XVIII.

Księga czwarta.

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII.

ROZDZIAŁ IX.

ROZDZIAŁ X.

ROZDZIAŁ XI.

ROZDZIAŁ XII.

ROZDZIAŁ XIII.

ROZDZIAŁ XIV.

ROZDZIAŁ XV.

ROZDZIAŁ XVI.

CHRZEŚCIJANIN

Powieść na tle stosunków amerykańskich

Hall Caine

Księga pierwsza.

W świat.

I.

Dnia 9-go maja 18. roku, na pokładzie parowca Tynwald, wypływającego z przystani Douglas na wyspie Man do Liverpoolu, wśród licznych podróżnych stały trzy osoby: jedną z nich był staruszek, ksiądz anglikański, o twarzy jasnej, łagodnej i prawie dziecięcej, pomimo zmarszczek, które wypisały na niej lat siedemdziesiąt; drugą — młody duchowny, lat koło trzydziestu, wysoki i przystojny; trzecią — młoda dziewczyna. Starszy ksiądz był ubrany w czarną, niezmiernie czystą, ale dosyć znoszoną suknię, krojem z przed lat dwudziestu, i biały obojczyk (1) na szyi; młody duchowny miał długą sutannę z wysokim kołnierzem i czarny kapelusz o szerokich skrzydłach, opasany jedwabnym sznurem.

Wszyscy troje stali skupioną gromadką prawie na środku pokładu, a kapitan, przechodząc, pozdrowił ich życzliwie:

— Dzień dobry, p. Storm!

Młody duchowny z ukłonem uchylił lekko kapelusza.

— Dzień dobry, ojcze Quayle.

— Dzień dobry, kapitanie, dzień dobry — odparł serdecznie staruszek.

Zamieniono kilka uwag o pogodzie, i kapitan, odpowiadając na pytania, spotkał oczy dziewczęcia, które słuchało w milczeniu.

— To pańska wnuczka, panie Quayle? — spytał uprzejmie.

— Tak, to moja Glory, kapitanie. Opuszcza starego dziadka, i jak widzisz, przyjechałem z Peel aż tutaj, ażeby ją odwieźć.

— Nic dziwnego, świat cały otwarty przed młodą lady: u stóp jej — mogę powiedzieć. Wyglądasz pani świeżo, jak słoneczny poranek, miss Quayle — zwrócił się wprost do dziewczęcia.

Zaśmiał się głośno, skinął raz jeszcze życzliwie i poszedł dalej.

Dziewczyna przelotnie zaledwie usłyszała pochlebne wyrazy, rzuciła ca żeglarza szybkie, ukośne spojrzenie i odpowiedziała uśmiechem. Co innego pochłaniało jąw tej chwili i zajmowało całą jej uwagę: pełna życia scena, w której utonęła słuchem i wzrokiem.

Poranek był wczesny, lecz słoneczny i pełen blasku. Dochodziła dziewiąta, słońce stało wysoko nad szczytem Douglasu, a złociste promienie grały tysiącem połysków w lekkiej, ruchomej fali. Od brzegu nadpływali wciąż jeszcze podróżni... Turkot kół, gwar, tłum, ruch, pośpiech i nawoływania.

— Jak to ładnie! — szepnęła dziewczyna prawie do siebie, z błyszczącem spojrzeniem.

Stary ksiądz zaśmiał się z jej naiwności i zachwytu nad sceną tak zwykłą.

Młoda dziewczyna wzrost miała wysoki, złoto-ogniste włosy i wspaniałe, ogromne, ciemno-siwe oczy. Maleńka, ciemna plamka na jednem z nich nadawała im wyraz niezwykły: na pierwszy rzut oka sprawiało to wrażenie zeza, potem zalotnego wdzięku, a następnie spotęgowanej siły i uczucia Na szczególną uwagę jednak zasługiwały jej usta, może trochę zbyt wielkie i niezmiernie ruchliwe. Głos jej uderzał także: głęboki i nizki, a jednocześnie giętki i podatny do najsubtelniejszych różnic i odcieni. Mówiła tonem wesołego żartu, wyrazem twarzy i żywą mimiką nadając silny akcent swoim słowom. Była uosobieniem płomienia i ruchu, na jedną chwilę nie mogąc zachować spokoju. Oczy jej, usta, cała wreszcie, stojąc na tem samem miejscu, poruszała się nieustannie. Ubraną była skromnie, prawie ubogo, i może cokolwiek niedbale. Śmiała się i uśmiechała, a jednak łzy chwilami jaśniały w jej oczach.

Miody duchowny był dobrego wzrostu, lecz wydawał się wyższym z powodu swej prostej postawy i wysmukłości kształtów. Gdy zdjął kapelusz, by powitać kapitana, można było podziwiać jego piękne, wysokie, sklepione czoło otoczone ciemnym, krótko przystrzyżonym włosem. Nos miał kształtny, wydatną brodę, pełne, purpurowe usta, cerę ciemną, prawie śniadą; było coś cygańskiego w jego oczach czarnych o złotym połysku, osłonionych długiemi, czarnemi rzęsami. Ogolona starannie dolna część twarzy wydawała się nieco ciężką wobec gorącego blasku ognistych oczu. Ruchy miał powściągliwe i jakby nieśmiałe; od chwili wejścia na statek nie zmienił miejsca i postawy, nie podniósł nawet nieco pochylonej głowy; mówił z namysłem, powoli, poważnie, głosem silnym i pewnym.

Rozległ się drugi dzwonek, i ksiądz staruszek zaczął żegnać się z obojgiem.

— Oddaję ci pod opiekę tego zbiega, panie Storm — rzekł serdecznie. — Wszak mogę liczyć na to, że ją doprowadzisz bezpiecznie do drzwi szpitala?

— Tak, sir.

— I będziesz czuwał nad nią w tym olbrzymim, nowym Babilonie?

— Jeśli pozwoli na to.

— Zapewne... tak... naturalnie... wiem, wiem: niestałą jest jak woda i ruchliwą, a trudną do powstrzymania, jak wicher.

Dziewczyna się roześmiała.

— Powiedz, dziadku: jak burza. Czemu nie? Glory storm! (2)

Zaśmiała się, rzuciła ukośne spojrzenie na młodego sąsiada i roześmiała się znowu, aby pokryć lekkie zmieszanie. Młody ksiądz uśmiechnął się blado, prawie boleśnie, lecz staruszek nic nie zrozumiał i nie spostrzegł.

— Czemu nie? — powtórzył dobrodusznie, — Piękne imię dla ciebie i zupełnie zasłużone. Ale Pan wyrozumiałym jest dla takich natur i nie doświadcza ich nigdy nad siły. Zresztą, -dodał z westchnieniem — wiadomo, że nie jesteś bardzo religijną.

Dziewczyna odwróciła się nagle od sceny pełnej życia, która dotąd pochłaniała wyłącznie jej uwagę, i odparła niby z dąsem, nawpół żartobliwie:

— Lepiej odrazu nazwij mię, dziadku, poganką! Wiem dobrze, co myślisz o mnie, Lecz aby cię przekonać, że nie uczyniłam ślubu niebywania w londyńskich kościołach, z powodu iż do zbytku używałam dotąd tej rozkoszy, obiecuję tu, wobec świadka, że przyślę ci szczegółowe sprawozdanie z pierwszego kazania pana Storma. A co, czy to nie pięknie z mojej strony?

Rozległ się trzeci dzwonek i silne gwizdnięcie; wciągano na pokład ostatnie pakunki. Stojąc tuż przy zejściu, ksiądz zwrócił się jeszcze do wnuczki:

— Czy ciotka Anna dała ci dosyć pieniędzy?

— Dosyć na statek i na kolej.

— Tylko tyle! Ciotka Anna zaczyna...

— Nie troszcz się o to, dziadku. Kobiety mało potrzebują. Ciotka Anna liczyła na to. A potem: dozorczyni w szpitalu!..

— Obawiam się, że będziesz się czuła samotną na tej pustyni.

— Samotną w otoczeniu pięciu milionów bliźnich?

— Zatęsknisz jeszcze do starej wyspy, Glory, i już żałuję prawie...

— Możesz być pewnym, dziadku, że nie tęskniłabym długo. Któż mi zabroni uciec do was każdej chwili, gdyby mi tam źle było?

— Będę cię szukał po całym domu, ty niedobry zbiegu!

Glory usiłowała roześmiać się wesoło.

— Na dole, na górze, w moim pokoju, prawda?

— "Glory, Glory! — będę wołał. — Gdzie podziałaś się, moja dziewczyno? Nie słyszę dziś twojego głosu. Co się stało w starym domu, że tak pusto i głucho?"

Oczy dziewczęcia poruszyły się niespokojnie, lecz potrząsnęła głową i odparła tonem żartobliwego i serdecznego wyrzutu:

— Nie mów tak, dziadku; zapomnisz o Glory za dwa dni, a raczej o tem, że wyjechała do Londynu. W domu nic się nie zmieni: na przechadzce porannej będziesz odszukiwał swoje stare runy, codzień wieczorem zagrasz z ciotką Rachelą warcaby, a w niedzielę wyłajesz starego Neilusa, że zasypia w swojej ławce, podczas nabożeństwa. Wszystko zostanie tak samo, jak było.

Ukończono tymczasem przenoszenie pak i rzeczy i podniesiono pomost. Stary ksiądz wyjął lewą ręką duży zegarek i uważnie patrzał na godzinę, jednocześnie sięgając do małej kieszonki.

— Oto pierścionek z perłą po twej matce — rzekł nagle, podając Glory drobny przedmiot, głosem urywanym, jakby mu tchu zabrakło skutkiem szybkiego biegu.

Dziewczę zsunęło prędko rozciągniętą i niezbyt świeżą rękawiczkę i podało dziadkowi szczupły paluszek.

— Relikwia po dobrej matce cudownym jest dla dziecka talizmanem — mówił dalej, z powagą patrząc na Glory i młodego księdza.

Ten ostatni w milczeniu skinął twierdząco głową.

— I ty, sir, pod tym względem podobnym jesteś do Glory — ciągnął staruszek: — nawet nie pamiętasz matki.

— Nie, nie pamiętam.

— O ojca bądź spokojny; postaram się z nim zbliżyć, Johnie. Jeszcze się pogodzicie i będziecie najlepszymi przyjaciółmi. Człowiek nie może gniewać się długo na syna jedynie za to, że obrał sobie kościół z pomiędzy dróg świata. On sam nie wierzy temu, co dziś mówi. Więc zostaw go spokojnie pod moją opieką. Dawno trafiłbym mu do przekonania, gdyby nie stara Chalse.

W tej chwili ucichł głos parowej świstawki, i na pokładzie rozległa się głośna komenda:

— Schodzić do łodzi!

— Bądź zdrowa, Glory! Bądź zdrów, Johnie! Oboje bądźcie zdrowi!

— Bądź zdrów, sir — odparł młody ksiądz, wstrząsając długim uściskiem rękę starca.

Lecz Glory zarzuciła mu ręce na szyję.

— Bądź zdrów, najdroższy, kochany dziaduniu! Bądź zdrów, najdroższy! Wstyd mi i żal teraz... wstyd mi... Bądź zdrów, dziaduniu!

— Bądź zdrów, najmilszy zbiegu, moja ty Cyganko, czarodziejko!

— Dziadku, bo ci zasłonię usta!

— Cofnąć się od brzegu! — rozległ się głos kapitana na pokładzie.

Młody duchowny pociągnął dziewczynę ku środkowi pokładu, a parowiec, zakołysawszy się silniej na fali, zwolna odsuwać się zaczął od lądu.

— Zejdę na dół... Nie, tu zostanę... Nie, nie! ja chcę wysiąść! Jeszcze nie za późno!... Nie, ja nie zniosę tego!... Nie, nie, tam pójdę, na koniec statku, i będę patrzała na fale.

Brzeg oddalał się z każdą chwilą, i przystań pozostawała za nimi; białe fale zamykały się cicho za statkiem, a. szczyt Douglasu cofał się powoli. Na drewnianym pomoście, wysuniętym w morze, szereg przyjaciół ostatniem skinieniem żegnał odpływających pasażerów.

— O. tam, stoi!.. tam, na samym końcu pomostu! Widzisz pan? To dziadek, z tą czerwoną chustką w białe kraty! Niech go Bóg błogosławi! Drogi dziadek... Jaką mi sprawił przyjemność swoim drobnym upominkiem!.. Chował go przez lat tyle... Taka mokra moja chustka, nie widać jej wcale, czy mi pożyczysz... O, dziękuję bardzo! Do widzenia! do widzenia! do widzenia!

Dziewczę pochylało się przez poręcz statku, powiewając chustką dopóty póki widać było ludzi na dłgim pomoście. A gdy zniknęli, stanęła spokojnie i patrzała na oddalającą się linię wybrzeża, póki i ta nakoniec nie zniknęła we mgle. Wtedy Glory utkwiła wzrok w pustej przestrzeni, jakby oczyma duszy widziała to wszystko na co od przyjścia na świat patrzała codziennie, aż do dnia dzisiejszego.

— Drogie wysepki! — zawołała nagle. — Nie wiedziałam dotąd, że są tak piękne, tak drogie! Możebym mogła być i tam szczęśliwą, gdybym usiłowała... O, gdybym tylko miała chociaż towarzystwo, jedną młodą istotę! Głupia jestem. Pięć lat wyrywałam się z domu prośbami, najgorętszem pragnieniem, a teraz!.. Jaka ona piękna ta wyspa zielona, niby ptak wodny, sama pośród fali... Gdy się człowiek gdzie urodzi.... Drogie, kochane wyspy! I moi starzy także... Samotni będą taraz... Doprawdy, nie powinnam była... Zejdę na dół. Oczy mię bolą od wiatru i blasku tej wody... Bądźcie zdrowe wysepki, ptaszki moje miłe... Powrócę do was... Wrócę... tak, nie bój się, dziadku.Śmiech, szybkie słowa i ton żartobliwy, wszystko to zakończyło się łkaniem stłumionem. Zasłoniła twarz dłonią i odbiegła w stronę, gdzie schody prowadziły na dół, do kajuty. Wkrótce zniknęła z oczu.

John stał i patrzał za nią. Nie wyrzekł słowa, lecz jego wielkie, gorejące oczy były wilgotne.

(1) Obojczyk — specyalna nazwa białego kołnierzyka, używa nego przez księży anglikańskich

(2) Gra wyrazów, polegająca na tem, że nazwisko księdza Storm oznacza burzę.

ROZDZIAŁ II.

Ojciec Glory był jedynym synem księdza Quayle'a i kapelanem biskupa w Bishopscourt. Pośród panien żony biskupa poznał swą przyszłę małżonkę, z pochodzenia Francuzkę, córkę znanej i sławnej w swym czasie aktorki i oficera z epoki Cesarstwa, który zresztą nie wiedział o istnieniu dziecka. Kapelan Quayle ożenił się z młodą dziewczyną, a wkrótce potem zaproponowano mu stacyę misyjnę w Afryce. Przejęty duchem wiary i powołania swego, młody ksiądz przyjął trudne obowiązki, nie lękając się febry i klimatu. Lecz żona towarzyszyć mu nie mogła w tej podróży: spodziewała się zostać matką; kapelan odwiózł ją do ojca swego w Peel, na wyspie Man, i zostawił na pięć lat pod jego opieką.Żył jeszcze cztery lata i w ciągu tego czasu zamienił z żoną kilka listów. Odpływając z Southamptonu przesłał ostatnie życzenie: "Jeżeli będzie chłopiec, nazwij go John (według Jana Ewangelisty); jeśli dziewczyna, niechaj się nazywa Glory." W końcu pierwszego roku rozłączenia pani Quayle pisała: "Nasza maleńka szczęśliwie przyszła na świat i zdrowo rośnie. Z pewnością nie widziałeś w życiu nic równie pięknego! Jakie maleńkie, białe, śliczne rączki!.. A ramiona, a szyjka! Jest ruda. Wyobraź sobie: ma czerwone jedwabiste, kręcące się włoski! A oczy wielkie, jasne i promienne! Nie umiem ci opisać jej usteczek, bródki i różowych policzków; dziwno mi, że nie znasz jej dotychczas, i nie pojmuję, jak możesz źyć bez jej widoku." Po czterech latach odebrała ostatni list od rnęża: "Droga żono, — pisał — gorzkiem jest rozłączenie nasze, lecz taka wola Boża, i powinniśmy pamiętać, iż może nam przeznaczono oddzielnie przejść przez to życie." W następnym liście konsul angielski donosił o śmierci misyonarza.

Ojciec kapelana miał jeszcze dwie córki, stare panny, które zarządzały domem. Póki mąż żył, Francuzka znosiła cierpliwie ich panowanie, oczekując w cichości chwili wyzwolenia, lecz wieść o jego śmierci pozbawiła ją sił i odwagi. Nie umiejąc ani walczyć, ani zgodzić się z przeznaczeniem, uniknęła go w sposób prosty: umarła nagle.

Posępne, nagie wzgórze rzucało cień smutny na miejsce, w którem Glory ujrzała świat boży, ale promienne słońce złociło szczyt ciemny i przeglądało się w szemrzących falach rzeczki, omywającej jego stopy. O ćwierć mili od domu rzeczka wpadała do morza, tworząc niewielką przystań; urządzono tu port, a ponad nim, na wyniosłej, wodą oblanej skale wznosiły się ruiny starego zamczyska, opuszczone, zniszczone, ale malownicze. A dalej nieskończone, ciemne fale morza Irlandzkiego, w których tonęło zachodzące słońce. Wikaryat Glenfaba, gdzie mieszkał ksiądz Qaayle, położony był o pół mili od rybackiej osady Peel.

Glory od lat dziecięcych była małą czarodziejką, zgryzotą ciotek i zgorszeniem dziadka, duszą całego domu. Urodziła się widocznie "bez zasad," ale jej otoczenie uczyć się musiało, że nie można wierzyć jej słowom. Wesoła, pełna życia, wielomowna i obdarzona bogatą wyobraźnią, w opowiadaniach swoich, pomysłach i odpowiedziach nie liczyła się nigdy z takimi względami, jak: prawda, kłamstwo, bojaźń, chęć uzyskania pochwały, nagrody, lub uniknienia kary. Może te pojęcia nie istniały dla niej. Ksiądz Quayle mawiał nieraz: "Obawiam się, że to dziecko nie ma wrodzonego poczucia moralności; zdaje się nie rozróżniać złego od dobrego." To niepokoiło szczerze jego religijne pojęcia, lecz nie psuło mu humoru i nie przeszkadzało bynajmniej kochać wnuczki- z całego serca. "Prawdziwa z niej poganka — szeptał niekiedy do siebie; — niechaj Bóg ma w opiece jej niewinne serce!"

Niewyczerpane były jej pomysły i prawie nie dziecięce. Spragniona towarzystwa rówieśników, nim je sobie znalazła, zaludniła przy pomocy wyobraźni całą okolicę podobnemi do siebie istotami, które na zawołanie przychodziły się z nią bawić. Więc były Glory, mieszkające w rzece, inne u źródła, inne koło stawu, gdzie pluskały się ryby, a inne na górze; wszystkie ją znały i odpowiadały, kiedy mówiła do nich. Lalki jej były zawsze królowemi, albo królami; miała dar dziwny przebierania ich i odgrywania z ich pomocą całych powieści. Możnaby myśleć, że duch babki aktorki obdarzył ją przy urodzeniu pragnieniem życia, zbytku i miłości.

Jako dziecko, była genialnym mimikiem i umiała znakomicie naśladować nietylko ruchy, wyraz twarzy, lecz ton głosu, charakter każdego typu i postaci. Zsunięcie brwi surowej ciotki Anny, blady uśmiech sentymentalnej ciotki Racheli, poziewanie wiecznie śpiącego zakrystyana Korneliusza Kewley, wszystko to wyrażała znakomicie swą ruchliwą, łobuzowską fizyognomią. Zapamiętała niektóre piosenki swej matki, i spotkawszy raz na drodze wędrownego śpiewaka, zaczęła dawać przedstawienia: wyobrażając sobie, iż stoi na rynku, śpiewała niezrozumiałe, francuskie wyrazy, a tłum słuchał, cisnął się do niej, dziękował, całował i nazywał ją wróżką Złotogłówką. A potem obchodziła wkoło z kapeluszem, zbierając skromne datki.

Mając lat 10, była zupełnym chłopakiem; przebiegała ulice na czele gromady chłopców różnego wieku, grając na grzebieniu i niosąc jak chorągiew chustkę wikarego, przywiązaną do jego laski. Na drzewo wdzierała się ze zwinnością kota i okradała owocowe sady (najczęściej własny) dla popisania się przed samą sobą odwagą i zręcznością. Mówiąc, naśladowała głos chłopców i ich sposób wyrażania się, i uważała za wielką tyranię, że jej nie pozwalano ubierać się w kurtkę i majtki. Nosiła jednak trykotową czapkę, jakiej używają marynarze, i ucieszyła się niezmiernie, kiedy ciotka, przez oszczędność, kupiła jej jasną trykotową bluzkę.

Razu jednego właściciel małego kajaku zapytał jej: czy pragnęłaby mieć łódkę? Dobre pytanie! Czy chciałaby być w raju, mieć ciastek i łakoci do sytości, lub coś podobnie niebiańskiego! Odtąd na wodzie kładła marynarską bluzę i pływała jak książę po całej zatoce.

W dwunastym roku zakochała się po raz pierwszy. Było to nieokreślone uczucie, połączone z marzeniami o wielkości. Wikary nie miał na to, aby ją oddać do kolegium w Douglas, a ciotki były zadumne, aby posyłać dziewczę do szkółki ludowej w Peel; uczyły ją więc same, zwłaszcza ciotka Rachela, która czytywała poezye Moore'a, pamiętała dobrze datę urodzenia całej królewskiej rodziny i odznaczała się wogóle usposobieniem romantycznem.

Z tego źródła czerpała Glory swoją wiedzę i zapładniała bujną wyobraźnię niezwykłemi uczuciami dla świata fantastycznego, w którym żyła jakąś cząstką swej istoty, a który młodość dziewiczą otaczał pełną blasku i świetności atmosferą szczęścia, zbytku i uczuć.

Pewnego dnia leżała na wzgórzach Peel, między krzakami, z twarzą zwróconą ku jasnemu niebu, a głową wspartą na złożonych dłoniach, rozmyślając o ciekawej powieści ciotki Racheli. Było to opowiadanie o rusałce, która miała taki urok i władzę nad ludźmi, iż skoro ukazała swoją twarz nad wodą, i ujrzawszy człowieka, wyrzekła: "Pójdź do mnie!" — porzucał wszystko i szedł na swą zgubę.

Wtem na czole uczuła wilgotne i zimne dotknięcie psiego nosa, i w tejże chwili silny głos męski zawołał tuż blizko: "Pójdź tu!" — Spojrzała: wysmukły młodzieniec w wysokich butach i myśliwskiej kurtce przesuwał się pod skałą z dubeltówką w ręku. Znała go już z widzenia. Był to John Storm, jedyny syn lorda Storma, który w ostatnich czasach zamieszkał w zamku Kuockaloe, o milę od Glenfaba.

Przez całe trzy tygodnie od tej chwili mówiła o nim bezustannie i zaczęła nawet używać grzebienia, przygładzając niesforne, kręcące się włosy. W kościele nie spuszczała z niego oka i zwierzyła się ciotce Racheli, iż pewną jest, że młodzieniec doskonale widzi w ciemności, gdyż wielkie jego oczy mają swoje własne światło. Po tem zwierzeniu jednak zmieszała się nagle, zawstydziła, i odtąd jeśli kto w jej obecności wymówił imię Johna, czerwieniła się po czerwone włosy i uciekała gwałtownie z pokoju. Młody Storm ani razu nie spojrzał nawet na nią i odpłynął wkrótce do Kanady. Wówczas nastawiła stary, zaniedbany zegar podług czasu kanadyjskiego, ażeby zawsze wiedzieć, co on za morzem robi, i — zapomniała o nim.

Jej porywy i wrażenia wogóle mijały szybko, choć były szczere, silne i gwałtowne. W rok później zakochała się powtórnie; tym razem nastąpiło to w zakrystyi, a przedmiotem był piękny chłopiec, który podczas lekcyi katechizmu stał naprzeciwko niej z przeciwnej strony.

Był to chłopiec w jej wieku, bogaty Anglik, który przybył na wyspę z matką na wakacye. Po raz drugi zobaczyła go w Glenfaba, podczas wizyty matki jego na plebanii. Uderzyła go lekko po ramieniu, a on zaczął ją gonić; uciekała przed nim, kryjąc się zręcznie za ławki i drzewa i wołając radośnie: "Jak to wesoło! ach, jak to wesoło!" I co chwila widział tylko jej białe, równe zęby.

Franciszek Horacyusz Nelson Drake pełen był wiadomości o "prawdziwym świecie," wśród którego żył od dzieciństwa i kształcił się w publicznych szkołach; tam jedynie — zdaniem jego — byli ludzie, o których warto było myśleć i rozmawiać. Rozmawiał o tem wszystkiem ze swobodą, i świadomością, które rozmarzały Glory. Świat prawdziwy i ludzie na nim! Upajały ją te rozmowy, i dnia trzeciego, podniecona gorącem pragnieniem poznania rzeczy nowych, oświadczyła się młodzieńcowi.

Franciszek Drake przyjął to wprawdzie dość chłodno, lecz gdy mu wytłómaczyła, że nie chodzi jej o to wcale, czy on dba o. nią, tylko chciałaby skorzystać z okazyi opuszczenia w towarzystwie tak doświadczonego człowieka tej bezludnej pustyni — zaczął się zapatrywać na sprawę inaczej i zgodził się na ucieczkę. Nic ich wprawdzie nie zmuszało do tak stanowczego kroku, ale ponieważ Glory posiadała czółno, wydawało się to rzeczą naturalną.

Ubrała się w najlepszy strój konfirmacyjny i wykradła się z domu, aby go spotkać pod mostem, gdzie była umieszczona łódka. Czekała pół godziny, gdyż bohater wyprawy miał siostry i t. p. przeszkody; zjawił się jednak wreszcie, i znalazłszy się w czółnie oboje, uczuli się dość bezpiecznymi. Ona trochę zdyszana, a on niespokojny, żadne też nie myślało tracić czasu na pocałunki.

Przemknęli się zatoką do przystani i tu postanowili skierować swój statek ku brzegom Szkocyi. Z każdą chwilą zresztą byli swobodniejsi i zaczęli spokojnie rozmawiać teraz o przyszłości. Franciszek był za pracą, gdyż pragnął zdobyć sobie imię. Glory zapatrywała się na to inaczej. Imię! Rzecz piękna, zwłaszcza jeżeli daje sławę i tryumfy, lecz ona przedewszystkiem marzyła o podróżach. Tyle pięknych rzeczy ludzie mogliby zobaczyć na świecie, gdyby nie marnowali tak czasu na pracę!

— Jaka dziwna z ciebie dziewczyna! — rzekł Drake, a Glory przygryzła usta, gdyż podobne określenie wcale jej się nie podobało.

Dopiero jednak w pół godziny później poróżnili się stanowczo. Franciszek zabrał z sobą ulubioną suczkę, jamnika, i usiadłszy na ławce, zaczął się z nią bawić, przezywać ją pieszczotliwemi imionami, opowiadać o jej mądrości, o tem, ile to pieniędzy będą mieli za jej szczenięta. Tego było za wiele: Glory nie mogła dłużej myśleć o ucieczce z człowiekiem, używającym tak gminnych, wyrażeń!

Jaka z ciebie dziwna dziewczyna! — powtórzył, lecz tym razem nie raczyła nawet odpowiedzieć.

Szybko zwróciła ster ku lądowi z zamiarem skierowania statku do Peel z powrotem, lecz wiatr miała przeciw sobie, morze stało wysoko, a przy gwałtownym zwrocie wątłej łódki, drąg poprzeczny się złamał, i rozpięty żagiel, niby zranione skrzydło, zwisnął wzdłuż głównego masztu. Na domiar złego wpadli na prąd, a Glory nie miała siły nadać innego kierunku uszkodzonej łodzi, chłopiec zaś okazał się całkiem niezdolnym do rady i pomocy.

Dziewczyna stała z brwiami zsuniętemi i odsłonioną szyją, w białej muślinowej sukni, niby zjawisko jakieś fantastyczne, a chłopiec karmił swego psa w milczeniu. Tymczasem noc zapadła, i czółno, unoszone prądem, płynęło ku północy bez drogi i wiosła.

Nagle z ciemności wynurzyła się czarna sylwetka jachtu, i głos donośny zawołał na dzieci:

— Nie lękajcie się, zaraz wam pomogę!

Był to John Storm. Ten sam, który przed rokiem obudził pierwsze uczucie Glory, teraz w niej zbudził kobietę. Z ufnością dziecka przygarnęła się ku niemu i odtąd w ciągu lat czterech była niewolniczą jego wielbicielką. Kochała go jak brata, jak pana i władcę, najwyższego monarchę. Stawiała go przed sobą na niedoścignionym piedestale, w aureoli dobroci i wielkości. Rumieniła się, kiedy uśmiechał się do niej; drżała, gdy spojrzał smutnie lub posępnie. Dla podobania mu się, zaczęła się stroić we wszystkie barwy tęczy, lecz zganił ją za to i zalecił powrócić do trykotowej bluzki.

Niemniej czerwone loki dręczyły ją teraz, gdyż grzebień ani szczotka nie mogły ich nigdy przygładzić; pocieszył ją w tem jednak, zapewniając, iż największe damy na wielkim świecie oddałyby za nie własne swoje uszy. Wówczas szczęśliwa i dumna, zwijać je zaczęła na palcach przed lustrem, ciesząc się ich połyskiem, barwą i miękkością.

John był bardzo poważny, lecz Glory umiała pobudzać go do śmiechu. Służył jej do tego dar naśladowania, zuchwale a swobodnie cytowane słowa z katechizmu i Biblii, lub innych ksiąg świętych, stanowiących, prócz Byrona i "Sir Grandisona," prawie wyłącznie bibliotekę wikarego. Ulubionym dla niej popisem jednakże było naśladowanie wiecznie zaspanego zakrystyana, który miał odpowiadać wikaremu podczas nabożeństwa.

Wikary: — "O Panie, otwórz usta nasze"...Żadnej odpowiedzi.

— Gdzie jesteś, Neilus?

Zakrystyan, budzący się w ławce: — Tutaj jestem, panie "I usta nasze wysławiać Cię będą!"

Kiedy John śmiać się zaczął, nie znał już miary i końca, a Glory była wtedy nad wyraz szczęśliwą. Ale odjechał znowu. Ojciec wysłał go do Australii, i jasność świata jej zgasła.

Teraz nie wystarczyłoby jej nastawienie zegaru podług czasu drugiej półkuli, gdyż miała lat 16 i wiele rzeczy zmieniło się i w niej, i dla niej; jedyne drzewo, na które wdzierała się teraz, było drzewem wiadomości złego i dobrego, i to ją męczyło niewypowiedzianie. John Storm był synem lorda i sam lordem kiedyś będzie; Glory Quayle jest sierotą, wnuczką wiejskiego, ubogiego księdza. Ubóstwo ich jest czyste, ale niemniej gorzkie. Te małe oszczędności na każdej drobnostce, te nicowane, przerabiane suk nie, kapelusze odwieczne, nie znające mody, ten tajemniczy podział rzeczy używanych Bóg wie przez kogo — jakież go upokarzające, jak burzył się przeciw temu niepodległy umysł dziewczęcia!

Krew matki zaczęła się odzywać w niej coraz głośniej, i panowanie ciotek, starych panien, które złamało życie cudzoziemki, i ją gniotło dotkliwie bezdusznym swoim formalizmem. Zapominała zawsze o punktualności i systematycznie podług słońca oznaczonych godzinach wspólnego posiłku; mogła spać w każdym czasie i budzić się o każdej godzinie; nudziło ją przyzwoite i spokojne siedzenie, jak przystało młodej lady; zamiast tego lubiła leżeć na zielonej murawie. Śmiała się często, ażeby nie płakać, lecz nie raczyła uśmiechnąć się nawet, słuchając niedorzecznych opowiadań "wielkich dam" z parafii, i nie dbała ani trochę o dworskie uroczystości, zapewniając zuchwale, że nic jej nie obchodzi nawet dzień urodzenia Królowej!

Stare ciotki kochały ją sercem i duszą, lecz powtarzały często: "Co się stanie z tą dziewczyną, kiedy dziadek umrze?"

A dziadek, dobry człowiek, życie oddałby chętnie, aby oszczędzić jej troski i bólu, ale nie miał pojęcia, co dla niej uczynić może. Jego najmilszą manią było studyowanie runicznych znaków, w które wyspa obfituje, a Glory pomagała mu często w tej pracy bystrością wzroku i zręcznością ręki przy oczyszczaniu starych, zatartych napisów. Byli więc często razem, przy jednem zajęciu, mieszkali w jednym domu, prawie obok siebie; chociaż z jej okna widać było przystań, a z jego — tylko kuchenne podwórze, mimo to Glory żyła już w wieku dwudziestym, a jej dziadek dotąd w dziesiątym.

Uwięzione ptaszę zaczęło uderzać, bezwiednie jeszcze, skrzydłami o klatkę. Nie zdając sobie dotąd jasno sprawy z własnych swych pragnień, rozumiała tylko, iż pragnie uciec od tej śpiącej egzystencyi, gdzieś w świat daleki, nieznany a piękny. Wybiegała na wzgórze koło Peel i kładła się na ziemi wśród krzaków, tam, gdzie po raz pierwszy ujrzała Johna, i tęsknym wzrokiem patrzała na przystań, na statki, zarzucające w niej kotwice, tuż koła ruin starego zamczyska, i marzyła o tem, aby odpłynąć daleko, za morze, do wielkich miast Południa i Północy.

Lecz życie zamykało ją w ciasnem swem kole, i nie widziała drogi, która wiodłaby do wyjścia. Dwa lata upłynęły w taki sposób, i skończywszy rok ośmnasty, powiedziała sobie z rozpaczą, że zmarnowała pół życia. Siedząc na wzgórzu, patrzała na słońce, dopóki nie zanurzyło się w morzu, i o zmroku dopiero wracała do domu, milcząca i posępna, jak zmierzch dnia pochmurnego.

Ubóstwo było przyczyną wszystkiego, jego więzy czuła na sobie wyraźnie, a ubóstwu ich winien był kościół. Zaczęła mieć urazę i żal do kościoła. On pozbawił ją ojca i zrobił sierotą, a powołanie księdza wydawało jej się uosobieniem egoizmu. Człowiek istotnie podniosłego ducha i gorącego serca, jakim był np. jej ojciec, nie powinien myśleć o sobie wyłącznie, lecz oddać swe uczucia i życie dla ludzi, aby mieli z tego pożytek. Na to ludzie przecież żyją w świecie i dla świata, a jaka korzyść z tego, że się ktoś pogrzebie żywcem?

Niekiedy z temi pragnieniami łączyło się wspomnienie Johna, i nagle usłyszała, że powrócił znowu. Był wieczór, więc wybiegła daleko na wzgórze, i tutaj w samotności śmiała się, krzyczała, jak szalona. I stało się, jak w bajce, gdyż oto zobaczyła go na skale, w pobliżu tego miejsca, gdzie spotkali się po raz pierwszy. Spostrzegłszy go, uspokoiła się natychmiast, zaczęła iść powoli, jakby coś zrywając i udając, że go nie widzi.

Lecz John pośpieszył ku niej z wyciągniętemi rękoma. Chciała się rzucić ku niemu radośnie, ale w tej samej chwili przypomniała sobie, że jest w starej zniszczonej bluzce. Zarumieniła się po białka oczu. i prawie tchu jej zabrakło ze wstydu. Zapanowała nad sobą jednakże i zaczęła coś mówić prędko, niedorzecznie, śmiechem przeplatając wyrazy. Wtem znów przyszło jej na myśl, że on to inaczej zrozumieć może, i bezwiednie skubiąc zieloną gałązkę, powiedziała mu szczerze, czemu się zarumieniła i dlaczego jest tak zmieszaną. John nie śmiał się zupełnie, lecz swoim nizkim, silnym i stanowczym głosem powiedział coś takiego, co jej krew zmroziło w żyłach.

— I ja odtąd ubogim będę, Glory — rzekł spokoj nie. — Poróżniłem się z ojcem i zostanę księdzem.

Był to dla niej cios straszny i niespodziewany; słońce szczęścia stoczyło się po firmamencie, niby kula ognista, i zagasło w morzu. Lecz wypadek ten złamał kraty jej więzienia.

John Storm otrzymał wikaryat w Londynie i z rozporządzenia zwierzchności miał pomiędzy innemi pełnić honorowe obowiązki kapelana w wielkim szpitalu na WestEnd. To nasunęło Glory nowy pomysł, który miał być dla niej ścieżką wyzwolenia: zostanie dozorczynią w tym samym szpitalu.Łatwiej to było jednak powiedzieć niż wykonać, gdyż powołanie dozorczyni pociągało wiele kandydatek, a Glory o trzy lata była za młodą. Z wielkiem staraniem zdobyła przecież pozwolenie wstąpienia na próbę, jako nowicyuszka, a z większym jeszcze trudem pokonała opór i obawy dziadka. Głównie uspokoiła wikarego okoliczność, że w tym samym szpitalu John będzie kapelanem i że oboje mogą odbyć podróż razem.

ROZDZIAŁ III.

"Drogi mój dziadku i wszyscy w Glenfaba!"

Oto jestem nakoniec, najdrożsi moi, u celu pielgrzymki... Był wieczór i poranek i stał się dzień pierwszy. Teraz jest dziewiąta w wieczór, i mam się położyć do łóżka w swoim pokoiku, w szpitalu Marty Vineyard, Hyde Park, Londyn, Anglia.

Kapitan miał zupełną słuszność: poranek był tak piękny jak jego pochlebstwo, lecz nim straciliśmy z oczu szczyt Douglasu, większa część podróżnych leżała rozciągnięta na pokładzie, jak przylądki Manu na morzu Irlandzkiem. Co do mnie, jestem przecież starą foką morską, i nie myślałam nawet o chorobie. Zeszłam na dół i położyłam się w kajucie, gdzie spokojnie rozważać mogłam o rzeczach wielkich. Na pokład powróciłam dopiero wtedy, gdy dopływaliśmy do Mersey; większa część podróżnych po przebytej chorobie wyglądała jak maślanka.

Co za wspaniały widok! Okręty, doki, wieże, miasto! Wzruszenie i radość dech mi tamowały, i tak dostaliśmy się wreszcie na przystań. P. Storm wynajął powóz, ale się uparłam, że płacić będę za siebie, chociażby dla nabycia pod tym względem doświadczenia. Chciał mię podejść, ale w podobnych wypadkach kobieta zawsze umie postawić na swojem. Kiedy zajechaliśmy na stacyę kolei, skinął na tragarza, który wziął natychmiast mój ciężki tłomoczek i niósł go na głowie, niby koszyk z grzybami. P. Storm poszedł po gazety, a ja kupiłam bilet, i mój tragarz umieścił mię razem z rzeczami w wagonie. Był tak grzeczny, choć obcy, że na odpowiedzialność Opatrzności dałam mu aż 6 pensów!

Oprócz nas w wagonie jechały dwie staruszki, bardzo poważne lady. Jechaliśmy kuryerem. Nieopisana rozkosz! Zdawało mi się, że to wiatr gwałtowny zepchnął nas w jakąś przepaść nieskończoną, i pędzimy na skrzydłach huraganu. Początek drogi jednak przyniósł niespodziankę, która mię dużo kosztowała. Myślałam, że zacznę krzyczeć w tym tunelu. Dzień stał się mglisty już od Liverpoolu, i przez całą drogę do Edge-Hill jechaliśmy, sygnalizując nasz pociąg głosem podobnym do głuchych uderzeń taranu. Wszystko to rozstroiło moje nerwy do najwyższego stopnia, i nagle korzystając z ciemności, zaczęłam śpiewać głośno. Śpiew uspokajał mię bardzo, ale obie nasze towarzyszki o mało nie dostały pomieszania zmysłów. Krzyczały na mnie, ażebym przestała, i właśnie kiedy zrozpaczona zaczęłam błagać Stwórcę, aby mnie w tem piekle wsparł swoją potęgą, wypłynęliśmy szczęśliwie z tunelu.

Jeszcze jedna podobna przeprawa czekała nas przy wjeździe do Londynu; uważam je za czyściec, który przebyć trzeba, by się dostać do tych miast cudownych. Tylko gdyby zasiągnięto mojej rady przy układaniu litanii ("Od nagłej śmierci uwolnij nas, Panie!"), zrobiłabym wyjątek dla ludzi, jadących tunelem.

Nigdyście się nie domyślali tam w domu, jaki to głuptas z waszej Glory! Niecierpliwość ujrzenia nakoniec Londynu paliła mię w takim stopniu, że gdy się zbliżyłam do tej stolicy świata, nic zupełnie widzieć nie mogłam. Wielkie i potężne miasto musi nas w pierwszej chwili olśniewać podobnie, jak obecność królewskiego majestatu. Niech mię tylko Niebo ma w swojej opiece i strzeże od podobnego wzruszenia w dniu, w którym zostanę śpiewaczką królowej!

Litości! co za hałas, gwar, głęboki i potężny szmer tysięcy, milionów ciem, brzęczących i krążących wkoło w cichy, jesienny wieczór. Zblizka wydaje się to podobnem do wieży Babel, naturalnie przed rozejściem się różnojęzycznych narodów. Wybuchy głosów, pomieszana wrzawa, straszliwy chaos; powozy, omnibusy, tramwaje, wszystko to ogłusza i przejmuje dreszczem. Jakąż igłą w stogu siana jest tu biedna dziewczyna, jeśli nikt z góry nie czuwa nad jej losem!

Powiedz, dziadku, ciotce Racheli, że w Londynie noszą zupełnie inne kapelusze, ubierane więcej na przodzie, i powiedz jej, że jeśli zobaczę królową, opiszę jej wiernie cały ten wypadek.

Do szpitala idziemy o dziewiątej zrana, dlatego niewiele go dotąd widziałam. Gospodyni przyjęła mię herbatą i powiedziała, że jeśli chcę, mogę przejść się po całym gmachu, gdyż dopiero nazajutrz rano rozpocznę swoje obowiązki. Błądziłam też po salach, jak Żyd Wieczny Tułacz, dłużej chyba niż godzinę. Jaka cisza! Zaczynam się obawiać, że obowiązki dozorczyni będą śmiertelnie nudne. A teraz — idę spać. Do domu nie tęsknię wcale, ale do wszystkiego i wszystkich troszkę. Dobranoc. Jutro znowu zbudzę się do nowych wrażeń, widoków, dźwięków, a gdy podniosę roletę, ujrzę znów na ulicy ten wieczny ruch, powozy, turkot i nieskończoną wrzawę. Wtedy pomyślę sobie o Glenfaba i o ptakach śpiewających tam wesoło. Pozdrów ode mnie, dziadku, całą wyspę. Powiedz wszystkim, że kocham ich tak samo teraz, kiedy jestem londyńską lady, jak wówczas, kiedy byłam prostą parafianką, i że skoro stanę się sławną i wielką, a cała Anglia mówić o mnie będzie, powrócę tam, aby wszystkich zbogacić i uszczęśliwić. Słyszę co mówisz tymczasem, dziadunio: "Boże miłościwy, co ta dziewczyna sobie myśli!"

Glory.

P. S. Niewiele powiedziałam o panu Stormie w tym liście. U drzwi szpitala pożegnał się ze mną i wszedł do domu, który zajmować będzie. Przez drogę mówiłam z nim bardzo poetycznie o miłości. Gdy stare panie, towarzyszki naszej podróży, zasnęły, odważyłam się spytać: czy chce o tem ze mną rozmawiać? Odpowiedział, że nie, gdyż to byłoby profanacyą. Miłość jest świętością, jest rodzajem kultu. Niekiedy bywa ona nieświadomą lub ukrjtą i tlejącą, jak iskra w popiele; niekiedy jest aniołem czystym, pięknym, białym, albo szatanem, który myśli twoje, czyny i życie wiedzie na bezdroża.

Ale odpowiedziałam mu zaraz, że to wszystko właśnie jest zachwycające i prześliczne, a co do religii, to czyż może być piękniejsza, niż uczucie pięknego i rozumnego mężczyzny dla pięknej i inteligentnej kobiety, uczucie, w którego imię on poświęca dla niej świat cały, duszę i ciało i wszystko, co posiada na ziemi! Choć nic nie odpowiedział, zdaje mi się jednak, iż przyznał mi w duszy słuszność, gdyż cudowne jego oczy zapłonęły dziwnym blaskiem; pomyślałam też sobie, że gdyby nie został księdzem... Ale co tam o tem mówić! Do widzenia, najdrożsi.

ROZDZIAŁ IV.

John Storm był jedynym synem lorda, dziedzicznego para Anglii, bratankiem pierwszego ministra, hrabiego Irlandyi. Na lat parę przed przyjściem na świat Johna, bracia poróżnili się o kobietę. Córka bogatego bankiera została narzeczoną młodszego brata, a następnie zakochała się w starszym. Była to matka Johna. Głos sumienia nie pozwolił jej zerwać przyjętych dobrowolnie zobowiązań, a poparły go prawa towarzyskie i społeczne względy; kochankowie zrozumieli, iż muszą się wyrzec uczucia, sprzeciwiającega się pojęciom moralnym ogółu, i spełnili ten obowiązek. Lecz dla kobiety łatwiej wyrzec się życia, niż miłości; biedne dziewczę szukało pomocy w religii, lecz po daremnej i męczącej walce, umarło w rok po ślubie, dając życie dziecku. Wychowana w pojęciach, że małżeństwo z miłością nie ma nic wspólnego, przyjęła układ, który za majątek dawał jej tytuł, lecz ta wymiana śmierć jej przyniosła jedynie.

Lorda Storma nie łączyło nic z młodą małżonką. Był to związek konwencyonalny i czysto egoistyczny z jego strony, oparty na pragnieniu ustalenia swej pozycyi pod względem majątkowym i stworzenia rodziny. Lecz zdeptane prawa miłości, jako podstawy małżeństwa, pomściły się i na nim.

Na wieść o śmierci jego żony, brat starszy przyjechał na pogrzeb. Powitanie było obojętne, lecz wypadek tem wstrząsnął nerwami obudwu, i głos sumienia przemówił wyraźnie w sercu młodego wdowca. Noc przepędził bezsenną, robiąc rachunek win swoich, które stawały przed nim w rzeczywistem świetle: nie popełnił wprawdzie nic skandalicznego, lecz nie ukrywał nigdy ani wobec świata, ani przed żoną, powodów, które go skłoniły do tego małżeństwa. Matka syna jego zmarła nie kochana, pozostawiając mu majątek, który jedynym był łącznikiem między nimi. Posiadł to, czego pragnął. Myśl jednak i serce nie były zadowolone i spokojne: noc całą chodził po swoim pokoju, a gdy pierwszy brzask świtu zaczął rozpraszać ciemności, udał się do wielkiej sali, aby raz jeszcze spojrzeć na twarz zmarłej.

Wszedł cicho i zatrzymał się nagle zdziwiony, usłyszawszy wyraźnie przytłumione łkanie. Ktoś, pochylony nad martwem obliczem, płakał, jak gdyby pękało mu serce: to brat!

Lord Storm nazwał to krzywdą i zniewagą swego honoru, za którą pragnął zemsty. Nigdy nie kochał brata, ale od tej chwili żył jedynie nadzieją upokorzenia go w sposób dotkliwy, zburzenia i zdeptania wszystkich jego dążeń. Syn będzie jego narzędziem w tej walce, a zarazem mścicielem. Tak go wychowa! On odziedziczy tytuł po stryju, gdyż hrabia nie ożenił się wcale. Lecz pośmiertny ten tryumf nie mógł być wystarczającym. Hrabia został mężem stanu, politykiem, i na tej drodze zdobył imię i uznanie; lord Storm porzucił dawno tę karyerę, chociaż zasiadał niegdyś w Izbie wyższej, ale syn go zastąpi. Syn stanie przeciw stryjowi, pokona go i skruszy.

W tym celu poświęcił życie, by wychować chłopca odpowiednio. Zwykły sposób kształcenia był błędnym w zasadzie i nie prowadził, jego zdaniem, do niczego. Szkoły, kolegia i studya klasyczne zawracały tylko głowy, nie mając nic wspólnego z dalszem życiem. Podróże są najlepszym mistrzem. "Okrążymy ziemię, jak słońce" — rzekł do Johna i woził z sobą chłopca po Europie i Azyi, ucząc go najrozmaitszych języków. John był nieodstępnym jego towarzyszem, prowadził go za, sobą wszędzie, nie uznając, aby istniało miejsce niewłaściwe dla dziecka, jeśli ojciec uważa je za stosowne dla siebie. Zwykła konwencyonalna moralność nazwaną została banalną. Zadaniem rodziny jest wychować dziecko w nieświadomości najważniejszych faktów i życiowych funkcyi, lecz w istocie jest to rzeczą niemożliwą i staje się jedynie źródłem obłudy, kłamstwa i połowy nieszczęść ludzkości, kryjących się pod klątwą tajemnego grzechu.

Więc szedł z Johnem wszędzie: do świątyń Grecyi, Indyi, wschodnich kasino i publicznych sal tańca. Mając lat dwadzieścia, młodzieniec znał wszystko i widział wszystko, co na świecie zobaczyć można.

Teraz należało pomyśleć o jego przyszłości. Dla Anglii była to właśnie epoka starcia z dążeniami kolonii królestwa. Rozległe ziemie za oceanami chciały swobody i autonomii politycznej, stany Ameryki Północnej wyłamały się z pod władzy swojej metropolii, i to było wskazówką i hasłem dla lorda do obrania kierunku polityki syna. Ponieważ hrabia dążył konsekwentnie do ograniczonego przez Koronę samorządu kolonii, lord powziął śmiałą ideę rozbicia państwa, nie wyłączając zjednoczonych Królestw Wielkiej Brytanii, na federacyę państw autonomicznych. Miały to być "Stany Zjednoczone Wielkiej Brytanii."

Taką być miała przyszła polityka i dążenia Johna Storma, i w celu rozpoczęcia pracy w tym kierunku, lord nabył posiadłość ziemską na wyspie Man, gdzie mógł patrzeć na urzeczywistnienie planu swego w miniaturze. Urządził tu rodzaj biura do zbierania danych, które synowi jego mogły się przydać w przyszłości. Z całego świata nadsyłano mu gazety, z których wycinano troskliwie to wszystko, co miało związek z wymienioną sprawą.

Biblioteka lorda stanowiła tu pokój obszerny, założony zakurzonymi papierami, które w wielkich szafach układano systematycznie, oznaczając imieniem kolonii lub hrabstwa.

— Dwom pokoleniom zajmie czas ta praca, mój chłopcze, — mawiał do syna — lecz zmienimy losy Anglii.

W pięćdziesiątym roku życia, pod wpływem siwizny, włosy jego stały się barwy żelaza, a głowa przypominała wielką sowę.

Tymczasem przedmiot tych wszystkich zabiegów, owoc sztucznego związku bez miłości, posiadał własną indywidualność, której nie brano wcale pod uwagę. Sama powierzchowność Johna uderzała zarówno wyrazem potęgi i niezłomnej siły, jak rozmiarami ciała. Był wysokiego wzrostu, ale zdawał się być stworzonym na olbrzyma. Gdy mówił, mimowoli nasuwało się pytanie: czy to geniusz, czy tylko człowiek wielkiej woli i gwałtownych namiętności? Przedewszystkiem jednak była to natura głęboko uczuciowa, t. zw. człowiek z sercem. Uczucie było źródłem i sprężyną wszystkich przekonań, w niem skupiała się cała moc jego istoty. Może tłumiona miłość nieszczęśliwej matki i bolesny niepokój jej ducha przelały w krew młodzieńczą ten prąd gorący.

Kiedy był chłopcem, mógł płakać na widok pięknego krajobrazu, słuchając powieści o czynie bohaterskim, lub smutnej piosenki ulicznej. Wybuchał łzami nad zniszczonem gniazdkiem; ale widok zbrodniarza, śladów popełnionej winy, zapalał w nim szał gniewu: porywał broń ojcowską i rzucał się na krzywdziciela, ażeby go ukarać.

Wkrótce po przybyciu na wyspę Man zauważył, że ile razy był tutaj w kościele, mała rudowłosa dziewczynka, siedząca w ławce wikarego, nie spuszczała z niego oczu promienistych, błyszczących. Miał lat 22, ale wzrok dziecka niepokoił go i prześladował. O każdej porze dnia i nocy widział przed sobą jasny blask tych dwojga oczu. Wtedy właśnie ojciec wysłał go znów do Kanady dla bliższego zbadania ustroju tamtejszego rządu; z podróży tej młodzieniec przywiózł łódkę kanadyjską, jacht amerykański i trochę demokratycznych pojęć.

Gdy pierwszy raz wypłynął na wody zatoki, spotkał łódź uszkodzoną i ocalił życie dwojgu dzieciom. Jednem z nich było dziewczę z ławki wikarego. Od czasu, gdy jej nie widział, wyrosła i nabrała dużo wdzięku. Znalazłszy się na jachcie, pogarnęło się do niego, a John bezwiednie prawie przytulił ją do serca.

Po tem zdarzeniu nazwał statek swój Glory, naśladując znaczenie i dźwięk jej imienia, i niekiedy zabierał ją z sobą na morze. Mimo różnicy lat pomiędzy nimi, dla obojga były to godziny szczęścia. W białym trykocie i trykotowej czapce Glory podobną była do młodego majtka. Gdy wiatr figlował i statek wymagał silnej ręki i uważnego kierunku, dziewczę stawało przy rudlu, jak śmiały marynarz, a John z upodobaniem patrzał na jej postać, myśląc, jak odpowiednio i poważnie wygląda na tem stanowisku; lecz kiedy wicher ucichł i wiosła leżały spokojnie, wybornym była towarzyszem. Lubiła śpiewać, John szedł za jej przykładem, i zgadzali się doskonale. Jej najmilszą piosenką była: "Pójdźcie, chłopcy i dziewczęta, " jego: "John Peel," i śpiewali je godzinami po kolei.

"W ciche wieczory letnie, gdy wody zatoki zdawały się uśpione, jak potwór zmęczony, a każde uderzenie wiosła odbijało się echem w górach, ludzie na pobrzeźu widzieli jacht, krążący koło starego zamku, i słyszeli śpiew zgodny.

Przez dwa lata bawili się w ten sposób, jak dzieci...

Czy znacie Johna Peel w sukni jaskrawej?

Czy znacie Johna Peel o rannym świcie?

Czy znacie Johna Peel... —

gdy John spostrzegł, że dziewczę już dzieckiem nie było. Wtedy zdjęła go wielka litość nad jej losem. Jakaż przyszłość czeka tę duszę słoneczną, gorącą i bogatą, pełną, światłości i pragnień, i darów Bożych? Te oczy jasne, pełne blasków błyskawicznych, i złotą główkę, gorejącą w słońcu, jak płomień żywy? i głos ten pieszczony, podobny do szczebiotu swobodnego ptaka, i całą postać wdzięczną pięknej czarodziejki?

Litość dała początek silniejszym uczuciom, i wkrótce na myśl o niej czul w piersi ból głuchy. Pod jej spojrzeniem fala krwi gorącej napływała mu do zmienionej twarzy; tracił przy niej swobodę i dawną wesołość; czuł, że się budzi w nim nieznana dotąd, czy skrępowana, cząstka jego ducha, jego całej istoty — i cofał się z trwogą. Gdzie go zawiedzie ta burza szalona, która się w nim zrywa? Ta dzika potęga, ten płomień, który go zmienia w pochodnię? Bóg wie jedynie... A czyż on był wolnym? Wszak ojciec rozporządził jego losem i przyszłością?

Z posępnego pałacu Knockaloe, gdzie wicher bezustannie szumiał w starych drzewach, gorącem okiem patrzał na Glenfaba, które zdawało mu się chmurką białą, kąpiącą się w blasku słońca. I serce rwało mu się do tej chmurki, do tej słonecznej plamy i wołało głosem wielkim, chociaż tłumionym: "Glory! Glory!"

Najboleśniejszem było jednak przekonanie, że dziewczę czyta wszystko w jego oczach, wszystko rozumie i wie, co ich dzieli. Stąd rodził się w niej żal i wstyd ubóstwa. Rumieniła się na myśl, że widział ją codzień w tych samych sukniach, i z głową zalotnie na bok schyloną, z błyskami w spojrzeniu i rzucaniem na oczy złocistej zasłony rzęs jedwabistych, mówiła o chwili, gdy on na zawsze opuści przyjaciół ze starej wyspy, i w stołecznym Londynie, wspaniałem mieście, stanie się wielkim i sławnym, i zapomni o wszystkiem, co było przeszłością: miejsca i łudzi-

Takie słowa Glory krajały mu serce. Dużo widział na świecie, ale nie znał kobiet i nie rozumiał jeszcze ich języka.

Walka trwała krótko, a zmiany, zaszłe w jego duszy, naprzód wyraziły się w stroju prostym, zaniedbanym. Porzucił modne suknie, zaczął się ubierać w koszulę flanelową, i oksfordzki szewiot. Sławę nazywał czczem i pustem słowem; zapewniał też ojca, iż czuje się wyższym nad wszelkie konwenanse i pozory.

Lord Storm wysłał go wtedy do Australii.

Od tej chwili zaczęły się troski jego życia i wzrastający już ciągle niepokój. Co innego uderzało go teraz na świecie i wstrząsało nim silnie: widział przedewszystkiem nędzę ubóstwa i jego cierpienia, i wszystko ukazało mu się w nowem świetle. Matka jego w religii szukała ucieczki przed występną miłością, i on nieświadomie dążył do tegoż celu, chociaż inną drogą. Monarchiczno - demokratyczne zasady, w których ojciec usiłował go wychować, on nagle podnieść zapragnął do najwyższej doskonałości. Anglia nie potrzebuje więcej mężów stanu, ale potrzebuje apostołów. Nie liczba głosów stanowi potęgę i wielkość narodu, lecz siły jego ducha, które rozwijać należy, wzmacniać i uszlachetniać. Nie ten jest bohaterem, panem wieku, kto zreorganizuje istniejące rządy, lecz kto zdoła wyrzec się wszystkiego, z wielkiego stać się małym, z bogatego ubogim — dla zbawienia swych braci. Oto pole, oczekujące apostoła, tysięcy apostołów, którzy umrą dla świata, jego sławy, bogactw i pokus, a źyć zaczną w duchu Chrystusa, wierząc, iż zaparcie się i wyrzeczenie jest jedyną drogą zbawienia.

Badał nędzę w zaułkach Melburnu i Sidneju, patrzał na nią w Londynie, i powróciwszy na wyspę Man chrześcijaninem — socyalista, oznajmił ojcu, iż zostanie księdzem, gdyż chce należeć do Kościoła.

Starzec zachwiał się, niby pod ciosem śmiertelnym — i uciekł do swego pokoju. Tam, pośród zapylonych stosów papieru, gazet zbieranych lata całe na materyał, z którego miał budować gmach tryumfu i zemsty, zrozumiał wreszcie, iż wszystko stracone: praca, dążenia, dwadzieścia lat życia.

Syn jego nie był tem, czem on wymarzył; był istotą odrębną i różną od niego, która wybrała sobie własną drogę. Przed nim śmierć tylko.

Ochłonąwszy nieco, chciał spróbować oporu. Zaczął od perswazyi.

— Z twojemi zdolnościami, mój chłopcze, wyrzekasz się drogi do sławy?

— Nie dbam o sławę, ojcze. Tu pole do zwycięstw większych, niż może dostarczyć parlament.

— Chłopcze, mój drogi chłopcze! na świecie trzeba być koniem lub jeźdźcem; przytem społeczeństwo...

— Społeczeństwo, mój ojcze? Nienawidzę go, tak samo, jak ono mnie nienawidzi. Społeczeństwo w całości niegodnem jest istnienia, i tylko dla niewielu dobrych ludzi Bóg lituje się nad niem, jak przez wzgląd na Lota litował się dość długo nad Sodomą.

Po tem wyznaniu, którem złamał prawie własnego ojca, John pośpieszył do Grlory po nagrodę. Może jej potrzebował... Znalazł dziewczę na zwykłej wycieczce na wzgórzu.

Powitanie wzruszyło go głęboko.

— Zaczerwieniłam się, spostrzegłszy pana — rzekła po chwili. — Chcesz wiedzieć dlaczego?

— Czemu?

— Dlatego — rzekła, kładąc rękę na piersi. Patrzał na nią zakłopotany.

— Nie rozumiesz? — spytała. — W tym starym gałganie chodziłam, nim odjechałeś po raz ostatni.

Chciał ją pocieszyć, mówiąc, jak dobrze wygląda nawet w tej starej sukni, zwłaszcza teraz, gdy wyrosła i stała się tak zgrabną i wysmukłą; ale chociaż się śmiała, widział, że wstydzi się ubóstwa swego.

Wtedy spojrzał na nią pełnym blasku wzrokiem.

— I ja ubogim będę odtąd, Glory — rzekł prawie tryumfująco. — Poróżniłem się z ojcem i zostaję księdzem.

Cóż bardziej zbliżyć ich mogło? Ale twarz Glory pobladła.

— Nie wierzę, by ktokolwiek pragnął zostać ubogim, jeśli go nic nie zmusza! — zawołała energicznie. — Dla ubogiego człowieka może to bardzo właściwie zostać księdzem, ale ja nienawidzę ubóstwa! To rzecz straszna.

Pociemniało mu w oczach, słońce w duszy zgasło; Uczuł się nagle słabym i posępnym. Zawiodła go okropnie, i wszystkie nadzieje... Więc była próóżną, światową, niezdolną do zrozumienia rzeczy wzniosłych i szlachetnych! Nigdy nie pojmie jego poświęcenia i nie odgadnie, co uczynił dla niej. Zamiast podziwiać bohaterstwo, ona przestanie myśleć o nim... Mimo to, już się nie cofnie; to, co uczynił, uczynił przecież z przekonania; pójdzie obraną drogą tem wytrwałej, że na wstępie spotkał go uśmiech szyderczy szatana, i słodki blask nadziei przestał opromieniać cel daleki i święty.

— "Z Bożą pomocą podniosę swój sztandar i zatknę go wysoko" — rzekł w duchu.

I przystąpił do wykonania swych zamiarów. Był to niewątpliwie tak zwany silny charakter. Kościół uważał dotąd za przewodnika swego; teraz będzie on dla niego schronieniem.

Zwykłe przygotowania nie nastręczały mu wielkich trudności, gdyż od roku studyował dzieła teologów anglikańskich — Jeremy Taylora, Hookera, Butlera, Waterlanda, Pearsona, Puseya, a gdy nadszedł czas wyświęcenia, stryj jego, hrabia Irlandyi, a obecnie pierwszy minister, nadesłał mu nominacyę na wikaryusza pod wpływowym, popularnym kanonikiem Wealthy, w kościele Wszystkich Świętych. Biskup londyński przysłał biskupowi Manu, zamieszkałemu w Sador, list, upoważniający do wyświęcenia młodego kleryka po złożeniu przezeń odpowiednich egzaminów.

Tym sposobem wszystkie formalności załatwiono na miejscu. W dniu wyjazdu ojciec, z którym w ostatnich czasach powtarzały się kilkakrotnie sceny bardzo przykre, pożegnał syna wyrazami, w których malowały się jego myśli i uczucia: "Ponieważ sądzę, iż zamierzasz odtąd żyć w ubóstwie, uważam się tem samem w prawie rozporządzenia majątkiem twej matki dla własnych celów, chyba iż go zażądasz ode mnie dla młodej lady, która, jak mówią, jedzie z tobą do Londynu."

ROZDZIAŁ V.

— Chcę być ubogim między ubogimi — rzekł John Storm sam do siebie, jadąc na Eaton place, ale sypialnia, w której zbudził się nazajutrz, niebardzo odpowiadała pojęciom jego o ubóstwie.

Wkrótce służący przyniósł mu śniadanie i bilecik od kanonika, w którym ten ostatni uprzejmie wyrażał życzenie, aby p. Storm po śniadaniu zechciał go odwiedzić w jego gabinecie.

Kosztownie urządzony gabinet znajdował się tuż na dole, wyłożony dywanami, po których stopa ludzka przesuwała się bez szelestu. Oparcia pięknych krzeseł okrywała skóra tygrysia. Na powitanie Johna podniósł się kanonik, mąż w średnim wieku, o pogodnej, starannie ogolonej twarzy, w złotych binoklach, i z grzecznym uśmiechem pośpieszył ku gościowi.

— Witam pana w Londynie, p. Storm — rzekł, potrząsając jego rękę. — Skoro tylko odebrałem list pierwszego ministra, zaraz powiedziałem do Felicyi — Felicya moja córka, poznasz ją pan wkrótce, i mam nadzieję, iż będziecie przyjaciółmi — otóż powiedziałem zaraz do Felicyi: "Jest to zaszczytem, moje drogie dziecko, spełniać życzenia hrabiego Erynu, i dumny jestem, iż pozwolił mi przyłożyć ręki do przyszłości tego młodzieńca, która niewątpliwie będzie wybitną i świetną."

John szepnął coś, protestując.

— Mam nadzieję, iż mieszkanie zastałeś pan wygodne i odpowiednio urządzone?

John zastał więcej, niź się spodziewał i pragnął.

— Tem lepiej, bardzo dobrze; skromnie, lecz wygodnie. Zechciej je pan odtąd uważać za własne i przyjmować kogo się panu podoba. Dom ten jest dość obszerny, i przeszkadzać sobie nie będziemy. Spotykać się możemy wtedy tylko, kiedy nam to będzie miłem i pożądanem, u tym sposobem niema przyczyn do niezgody. Obiad tylko mamy wspólny. Nie spodziewaj się pan wiele. Skromnie, lecz zdrowo — o tera mogę cię zapewnić.

John odpowiedział śpiesznie, iż kwestya jedzenia jest mu zupełnie obojętną, i zazwyczaj w pół godziny po obiedzie nie wie już, co mu podano. Kanonik śmiał się.

— Dobrze się stało, żeś pan trafił do nas, będąc obcym w Londynie — zaczął znowu; — chociaż z drugiej strony, przyznaję, że raz tylko dotąd zdarzyło mi się mieć w domu stale młodego kleryka. Poznasz go pan tu wkrótce; nazywa się Golightly, bardzo skromny i pełen wartości młodzieniec z któregoś z niższych kolegiów, jak sądzę. Pracowity, użyteczny, przywiązany do mnie i do mojej rodziny; choć naturalnie, inny to zupełnie rodzaj... typ... eee...

Mowa kanonika miała tę właściwość, iż o czemkolwiek zaczął, kończył zawsze o sobie.

— Poprosiłem pana do siebie, — rzekł znowu — nie mając sposobności poznać się z nim przedtem, w celu pomówienia o organizacyi i obowiązkach naszych... Mam pod sobą sześciu duchownych.

John Storm nie był zdziwiony: wielki kaznodzieja musiał mieć liczną owczarnię i potrzebował pomocy, ażeby dokładnie znać stan swojej parafii i nieść pociechę i radę setkom ubogich i nieszczęśliwych. Wypowiedział też zdanie swoje pod tym względem.

— W parafii nie mamy zupełnie ubogich, panie Storm — rzekł kanonik.

— Niema ubogich?

— Przeciwnie, są tylko bogaci; jej królewska mość zalicza się do mych parafian.

— To musi być jednakże, sir, bardzo przykrem dla ciebie?

— Co? A, ubodzy! Tak, naturalnie. Rozumie się, mamy swoje towarzystwa Miłosierdzia i Dobroczynności, jak np. Dom Matek na Soho, założony przez panią Callender, zacną staruszkę, Szkotkę, kobietę bardzo oryginalną, trochę dziwaczkę, trochę fantastyczkę, ale bogatą, niezmiernie bogatą i mającą stosunki. Moi podwładni wszakże mają dość zajęcia w różnych wydziałach kościelnych prac i obowiązków. Mamy np. własne stowarzyszenie Dam, Szkołę haftu fantazyjnego i Towarzystwo sztucznych kwiatów, nie mówiąc o Córkach Kościoła i opiece nad szpitalami, gdyż twierdzę zawsze...

John nadaremnie usiłował pojąć treść mowy kanonika, lecz wzmianka o szpitalach przywróciła mu trochę równowagi. Zaczął słuchać uważnie.

— Tak, szpitale — powtórzył mówca. — I pańskie obowiązki ześrodkują się głównie w naszym wzorowym szpitalu Marty Vineyard. Obejmujesz pan w nim duchowną opiekę nad pacyentami i dozorczyniami, tak jest, i nad dziewczynami w obrębie ich obowiązków, naturalnie tak, jak gdyby ta instytucya była pańską parafią. Możesz powiedzieć sobie: "To jest moja parafia" — i postępować odpowiednio. Nie mając jeszcze pełnych Święceń, nie możesz pan tymczasem administrować jeszcze Sakramentów, ale możesz odprawiać codzień nabożeństwo w jednej z sal po kolei. Sal mamy siedem, więc zajęcie w każdej raz w tygodniu. Zawsze utrzymuję, że zbytnia gorączka...

— Czy to wystarczy? — spytał John poważnie. — Ja pragnąłbym...

— Zobaczymy. We środę wieczorem mamy nabożeństwo w kaplicy, i dozorczynie, wolne od nocnego dyżuru, będą na niem obecne. Wszystkich razem koło piętnastu. Ciekawy komplet, swoją drogą. Pytasz, czy są lady między niemi? Owszem, są córki dżentlemanów, ale także dziewczęta różnych stanów. Będziesz pan odpowiedzialny za ich moralne zdrowie. A teraz pozwól: mamy dzisiaj piątek... jeżeli chcesz, możesz pan mieć kazanie w następną środę. Co do poglądów, parafianie moi należą do rozmaitych odcieni, i dlatego zawsze proszę i polecam moim klerykom ścisłe via media, bardzo ścisłe via media. Czy możesz pan intonować?

Johnowi znowu kręciło się w głowie, lecz oprzytomniał na czas, aby odpowiedzieć, że nie może.

— To szkoda; mamy chór bardzo dobrany, piękny chór: dwoje skrzypiec, wiolonczela, klarnet, dwie basetle, trąby i bęben, naturalnie oprócz organów. Nasz organista...

Umilkł, gdyż w tej samej chwili, przepraszając i kłaniając się pokornie, młody ksiądz wszedł do pokoju.

— Ach! to pan Golightly... Pan Storm... Będziesz łaskaw zająć się panem Stormem, mój przyjacielu, i przyprowadzić go w niedzielę z rana do kościoła.

P. Grolightly oznajmił niezwłocznie, z czem przyszedł: chodziło o organistę. Żona jego przybiegła, aby uwiadomić, iż zabrano jej rnęża do szpitala z powodu drobnej jakiejś operacyi, i stąd w niedzielę nieprzewidziana trudność w urządzeniu zwykłych śpiewów podczas nabożeństwa.

— Nieznośne! — mruknął kanonik. — Niech przyjdzie! Wikary wymknął się natychmiast.

— Będę musiał przeprosić cię, panie Storm, nim sprawy... Moja córka, Felicya... Ale otóż i ona.

Weszła młoda kobieta, wysoka, w okularach.

— Oto nasz nowy domownik, Felicyo: p. Storm, bratanek hrabiego Irlandyi. Polecam ci go, moje dziecko, przedstaw go całej rodzinie, gdyż powtarzam zawsze, że młody duchowny w Londynie...

John bąknął coś tymczasem o pierwszym ministrze.

— Chcesz pan powitać stryja? Bardzo słusznie i właściwie. Następny tydzień przeznaczymy na wizyty. Tak, tak... Proszę wejść, pani Koenig.

Pokornie pochylona w średnim wieku kobiecina ukazała się we drzwiach. Cerę miała ciemną i głębokie oczy, pełne wilgotnego blasku, jaki widzieć można czasem u starego psa zmęczonego.

— Oto żona naszego organisty i kierownika chóru. Do widzenia, panie Storm. Najuprzejmiejsze pozdrowienie pierwszemu ministrowi. A co do zajęć, zacznijmy je od poniedziałku w szpitalu.

Hrabia Erynu i podskarbi państwa zajmował niepozorny, wysoki i wązki dom w gmachu Izby skarbowej na Downing Street. Oficyalna głowa kościoła, człowiek, od którego zależało mianowanie biskupów i najwyższych dostojników duchowieństwa, sam w gruncie rzeczy był sceptykiem, jeżeli nie stanowczym ateistą. Burza młodości zabrała mu wiarę, a właściwie zburzyła jej podstawy. Rozpaczliwa walka między obowiązkiem a uczuciem, w której młoda kobieta szukała ucieczki w religii, na niego oddziałała wprost przeciwnie, pozostawiając w duszy niezatarte ślady bólu i spustoszenia. Od owej pamiętnej nocy brata nie widział prawie, o bratanku nic nie wiedział. Lecz skoro John napisał: "Wkrótce ślub uroczysty zwiąże mię z Kościołem," — uznał za swą powinność uczynić coś dla niego.

Gdy zameldowano mu przybycie Johna, podniósł się z lekkim dreszczem ciepłego uczucia, jakiego dawno już nie doznał w życiu. Stał i czekał. Młodzieniec, ze spojrzeniem eatuzyasty i rysami twarzy zawsze drogiej mu kobiety, zbliżył się zwolna.

W obszernym, starożytnym gabinecie, wychodzącym na park i mały ogródek, John po raz pierwszy w życiu ujrzał stryja. Był to chudy starzec o rzadkim zaroście i twarzy przypominającej trupią głowę. Wyciągnął rękę do młodzieńca i uśmiechnął się blademi wargami. Ręka jego była zimna, a uśmiech nawpół smutny, wpół posępny.

— Do matki jesteś podobny — rzekł cicho. John nie znał jej wcale.

— Kiedy widziałem ją po raz ostatni, byłeś małem dzieckiem, Johnie, a ona młodszą, niź ty jesteś dzisiaj.

— Gdzieżeś ją widział, stryju?

— W trumnie — szepnął pierwszy minister. Przerzucił kilka papierów na biurku i odezwał sięznowu:

— Czy życzysz sobie, abym co zrobił dla ciebie?

— Nie, stryju. Przyszedłem podziękować za to, coś już uczynił.

Hrabia lekceważąco ruszył ramionami.

— Wolałbym, abyś inną obrał był drogę, Johnie — rzekł poważnie. — Wprawdzie kościół może ci też zapewnić przyszłość, i ile będę mógł...

— Ja niczego nie pragnę — przerwał John stanowczo; — jestem zadowolony z tego, co mi dałeś. Wybierając tę drogę, wierzę mocno, iż poszedłem za głosem powołania. Pracy Bożej jest wiele wszędzie, na świecie całym, lecz najwięcej w Londynie. Dlatego jestem ci tak wdzięczny, stryju!

Mówił, siedząc na krześle, pochylony naprzód, z ręką wyciągniętą ruchem nerwowym i silnym.

— Z pięciu milionów ludności w tem mieście piąta część nawet nie uczęszcza do kościoła. A poza tem rozważmy warunki ich bytu. Sto tysięcy żyje w ostatecznej nędzy, umierając z głodu codzień i co godzina; a czwartą część starców tego olbrzymiego miasta stanowią żebracy. Czyż to nie wspaniałe pole dla pracy chrześcijańskiej? Jeśli człowiek dobrowolnie umiera dla świata, wyrzeka się rodziny i przyjaciół bezpowrotnie, przystępuje do świętego zadania.

Pierwszy minister uważnie słuchał pełnych zapału słów młodzieńca, a może głosu, który mimo męskiego i silnego brzmienia przypominał głos inny. Nagle przerwał:

— Przykro mi...

— Przykro?

— Tak jest; zdaje mi się, iż popełniłem omyłkę. John patrzał nań zdziwiony.

— Złe ci wybrałem miejsce. Kiedy napisałeś do mnie, że chcesz zostać członkiem Kościoła, wyobraziłem sobie naturalnie, że szukasz na tej drodze kareyry, i postarałem się umieścić cię odpowiednio. Poznałeś swego kanonika? Co wiesz o nim?

John wiedział, że Wealthy miał sławę znakomitego kaznodziei i że należał do niewielkiej liczby wybrańców, wsławionych darami Ducha Swiętego.

Pierwszy minister uśmiechnął się gorzko.

— Dokładne wiadomości, — rzekł — lecz pozwól mi je uzupełnić. Przed laty był on ubogim wiejskim proboszczem w majątku, należącym do kobiety. Ożenił się z właścicielką, żona umarła mu wkrótce, a wówczas kupił sobie parafię w Londynie. Tu brał lekcye wymowy od znanego i doświadczonego aktora, i dzięki temu pośrednictwu — tak, nie można zaprzeczyć — spłynął nań widomie dar Ducha Swiętego. Wkrótce stał się mówcą modnym, i wielkie domy ubiegały się o niego. Przed dziesięciu laty nakoniec otrzymał honorową godność kanonika, i odtąd ile razy dowie się o mianowaniu nowego biskupa, przemawia łzawym głosem: "Nie wiem doprawdy, co nasza najmiłościwsza królowa ma mi do zarzucenia!"

— A zatem, sir?

— A zatem, gdybym był wiedział, jak czujesz i myślisz, wątpię, czybym cię posłał do kanonika Wealthy. Choć, co prawda, nie wiem, gdzie właściwie mógłbym umieścić człowieka z twoimi poglądami?.. Obawiam się, niestety, że kościół nasz Uczy wielu przedstawicieli podobnych.

— Broń go Boże! — zawołał John. — Są to faryzeusze dnia dzisiejszego, tak samo, jak byli za dni Chrystusa; a przecież kościół jest podstawą państwa...

— Pasorzytem, chciałeś chyba powiedzieć, mój chłopcze, pijącym krew jego i soki żywotne.

Pierwszy minister zaśmiał się znów gorzko i rzucił na młodzieńca szybkie i bystre spojrzenie. John oblał się rumieńcem.

— Dajmy temu pokój — przerwał stryj innym tonem; — niegodna to rzecz starca odbierać wiarę i zapał młodości.

— Nie mógłbyś tego dokazać, mój stryju — rzekł John poważnie. — Bóg jest Panem świata i absolutnym władcą rzeczy złych i dobrych, któremi sam kieruje ku swej chwale. Niech nam tylko da siły znieść to krótkie wygnanie.

— Nie mów tak, Johnie; nie lubię tego słuchać. Wiem, do czego to doprowadzić może. Są między nami tak zwani "anglikańscy katolicy," ale ich przekonania i dążenia kryją cele niemniej dumne i egoistyczne. Co do mnie, nie rozumiem dlaczego, należąc do kościoła, nie miałbyś się ożenić, mój drogi, i iść drogą umiarkowania i rozsądku? Jestem człowiekiem starym i samotnym, i gdyby syn twojej matki dał mi wnuka...

Usiłował roześmiać się znowu.

— Tak, tak, mój Johnie, — zaczął znowu po chwili — szkoda mi ciebie. Czy to niema dziś pięknych dziewcząt? Czy wyginęły wszystkie od czasu, gdy byłem młody? Zostawiam ci zupełną swobodę wyboru, bo gdy mężczyzna sam stoi wysoko — jednem słowem, przyznasz chyba, że mam słuszność — wybieraj, jaką chcesz: ubogą, bogatą, brunetkę, złotowłosą...

— Przestań, stryju — przerwał John głosem stłumionym. Siedział, jak na torturach, teraz podniósł się by odejść. Twarz miał poważną bardzo.

— Nie ożenię się nigdy — rzekł tonem przekonania.

— Ksiądz żonaty jest zanadto skrępowany. Zbyt wiele więzów łączy go z tem życiem. Sama miłość dla żony stanowi już pęta. A potem, jej upodobania światowe, zamiłowanie bogactw, próżności, sławy...

— Nie mówmy o tem więcej — przerwał z kolei starzec. — Bądź, jakim jesteś. W każdym razie lepsze to niź szał bezrozumny i pusty, w którym dziś spędza młodość większa część naszej młodzieży. Tylko to długa droga nauki i pracy; ojciec sam tymczasem, tam... daleko... Do widzenia, mój chłopcze. Odwiedź mnie tu czasem... Tak podobny jesteś do matki!.. Do widzenia.

Pierwszy minister patrzał długo na drzwi, które zamknęły się cicho za Johnera; potem pomyślał: "Biedny chłopiec! nie wie, jak bolesną i ciężką walkę gotuje własnemu sercu. "

W tym samym czasie John Storm szedł ulicą krokiem niepewnym i mówił do siebie: "Jakie to dziwne, że tak do mnie mówił! Lecz dzięki Bogu, nie sprawiło to na mnie wrażenia i nie zachwiało moich postanowień. Wszystko to już przed rokiem umarło we mnie na zawsze."

Podniósł głowę, ruchy jego stały się bardziej stanowcze, oczy zaświeciły mu blaskiem gorącym, a myśl dumna przemknęła w tajemniczej głębi jego ducha: "I ona pozna kiedyś, że wyrzec się świata to znaczy posiąść wszystko; będąc ubogim, można u nóg swoich mieć wszystkie Królestwa tej ziemi!"

Od Westminster Bridge powracał tunelem. Było południe, tramwaj pełen ludzi. John podniecony mówił chętnie z każdym. Na Wiktoryi, wychodząc, spotkał kanonika i pozdrowił go dość ostentacyjnie, Wealthy odpowiedział bardzo powściągliwym ukłonem i wsiadł natychmiast do powozu pierwszej klasy.

Mijając Eaton place, John ujrzał grupę ludzi, otaczających jakiś przedmiot na ulicy. Była to nędzna staruszka, w łachmanach, o bladej i chudej twarzy.

— Wypadek? — mimochodem spytał ktoś z przechodniów.

— Nie — odparł inny; — upadła zemdlona.

— Dlaczegoż jej nie odwieziecie do szpitala? — rzek pierwszy, przechodząc, niby biblijny Lewita, na drugą stronę ulicy.

Wóz rzeźnika przejeżdżał właśnie koło skupionej gromadki, a woźnica zawołał głośno:

— Alboż kiedy policya jest tam, gdzie jej potrzeba?

— Ależ tu jej nie potrzeba, moi przyjaciele! — odezwał się głos jakiś, i w tej samej chwili John Storm przecisnął się przez tłum do chorej.

— Niech kto zapuka do drzwi, proszę — rzekł, biorąc staruszkę na ręce i niosąc ją do domu kanonika.

Odźwierny spojrzał na niego z przestrachem, ale John wszedł spokojnie na szerokie schody, wyłożone dywanem.

— Daj mi znać zaraz, skoro kanonik powróci — zwrócił się do służącego.

W godzinę potem staruszka otworzyła oczy.

— Co się stało? — spytała zaraz. — Gdzie ja jestem? Czy to dom roboczy?

Zemdlenie niewątpliwie było skutkiem głodu i wyczerpania sil. John nakarmił biedaczkę mlekiem i szynką, które mu przygotowano na śniadanie.

W parę godzin później usłyszał na dole głos i kroki kanonika i natychmiast udał się do gabinetu. Chciał zapukać, lecz zawahał się przed drzwiami, słysząc z wewnątrz głos donośny, to cichszy, to podniesiony. Stał przez chwilę niepewny, wkońcu zapukał zlekka.

— Proszę wejść! — zawołano surowo i gniewnie. Zastał kanonika z rękopisem w ręku, odczytującego kazanie niedzielne. Był to cios dla młodzieńca, ale zrozumiał teraz, co znaczyły słowa stryja o darach Ducha Swiętego.

— A, to pan? — rzekł kanonik z czołem zachmurzonem. — Bardzo mi było nieprzyjemnie dzisiaj spotkać pana wysiadającego z tramwaju.

John odpowiedział spokojnie, ii jest to miejsce przeznaczone dla ubogich, uważa je więc za najwłaściwsze i dla siebie.

— Źle oceniasz pan swoje stanowisko, panie Storm, a oprócz tego nie życzę sobie, aby mój asystent...

— Jeżeli takie są pańskie poglądy, — rzekł John zawstydzony — nie wiem, jak się będziesz zapatrywał na to, co uczyniłem później.

— Słyszałem i przyznaję, że nie jestem wcale zachwycony. Mój dom nie może być miejscem przytułku dla pańskiej protegowanej, to trudno. Popieram dobroczynne instytucye, na ten cel przeznaczone, i usilnie proszę pana kazać chorą niezwłocznie przenieść do szpitala.

John był zamyślony.

— Skoro takiem jest pańskie życzenie... — rzekł wreszcie. Zdawało mi się jednak, iż mówiłeś pan, że mój pokój... Biedaczka nie zajmuje więcej miejsca od królowej Wiktoryi i może aniołowie zarówno czuwają nad jedną, jak nad drugą.

Nazajutrz John Storm odwiedził staruszkę w szpitalu Marty Vineyard, rozmawiał z przełożoną, doktorem i dozorczynią. Wczorajsze zdarzenie było tu wszystkim znane, zauważył nawet kilkakrotnie pełne wesołego współczucia spojrzenia i słyszał śmiech tłumiony. Gdy stanął przy łóżku chorej, biedaczka szeptała do siebie: "Ja wiem, że to nie jest dom roboczy. On mówił do mnie tak życzliwie i uścisnął mi rękę..."

Mijając sale, szukał bacznie twarzy, którą pragnął zobaczyć, i spostrzegł wreszcie stojącą przy łóżku młodą dziewczynę w perkalowej sukni i w białym fartuchu dozorczyni. Stała w milczeniu, z oczyma od łez wilgotnemi. Była to Glory.

— Nie rób tego nigdy więcej... nigdy więcej! — szepnęła ledwo dosłyszanym głosem. — Nie zniosę tego! — i tupnęła nóżką. — Czyż nie widzisz, że ci ludzie...

Zniknęła, nim zdążył odpowiedzieć. Więc cierpiała za niego? Może go broniła?

Uczuł, że krew mu uderza do głowy, pulsuje w skroniach. Glory! Oczy mu zaszły łzami, i nie śmiał ich podnieść, ani spojrzeć w tę stronę, w której mu zniknęła, i pragnął tylko dotknąć gorącemi usty zimnej skroni umierającej kobiety.

Tej nocy pisał do starego księdza na odludnej, samotnej wyspie:

"Glory zrzuciła już domowe suknie, lecz w białym, skromnym stroju dozorczyni piękniejszą jest niż kiedykolwiek. Powołanie jej wielkie i święte. Wspieraj ją, Panie, aby w niem wytrwała!"

Potem kilka uwag o ceremoniale kościelnym i formalistyce, która wydawała mu się zbyteczną i niewłaściwą:

"Jak za czasów Chrystusa, tak i dzisiaj mamy celników i faryzeuszów wkoło siebie, — pisał — i tembardziej świątynia Pańska potrzebuje sług wiernych, którzy nie pragną od świata i życia nic dla siebie, ani lękają się śmierci. Dziękuję Bogu, iż należę do tych, którzy już w znacznej części umarli dla świata i żyć pragną tylko dla Niego...

 Chcę spełnić obietnicę i w miarę możności będę czuwał nad Glory. Modlitwą bezustannie staram się osłonić ją od pokus szatana, któremu tu łatwo znaleźć drogę do serca niewinnej dziewczyny. Ten świat piękny, wesoły i świetny — nęcić musi i wabić młodość, pełną życia, krwi gorącej i zdrowia, musi w niej rozpalać pragnienie szczęścia i żądzę użycia. Szatan to miasto swoją uczynił stolicą i czyha tu, zdradziecki i chytry, jak zawsze."

ROZDZIAŁ VI.

W niedzielę z rana kolega wikary wszedł do pokoju Johna, aby mu towarzyszyć do kościoła. Wielebny Jozue Golightly był człowieczkiem małego wzrostu, z nosem haczykowatym, małemi, przenikliwemi oczyma, rzadkimi włosy i głosem szepczącym i syczącym zarazem. Kłaniał się uniżenie, mówił cicho i nieśmiało, krótkiemi zdaniami.

— Spodziewam się, iż kościół nasz i nabożeństwo nie zawiodą pańskich nadziei. Staramy się wszyscy, ile sił stanie, aby je uczynić godnemi szanownych, naszych parafian.

Idąc przez ulicę, rozmawiali naprzód o dygnitarzach i opiekunach parafii; byli to po większej części urzędnicy honorowi i dobroczyńcy kościoła, główny skarbnik i przełożona kwiatowych ozdób dekoracyjnych. Chór zasługiwał także na uwagę: oprócz organisty, miał przewodnika chóru, członków zawodowych, amatorów i sekretarza. Antyfonę wykonywali zazwyczaj śpiewacy zawodowi, po większej części tenor opery. Kanonik musiał trafić do tych ludzi, był ulubieńcem artystów i wogóle "profesyonistów." Rzecz naturalna, iż śpiewacy byli płatni, i w tym tygodniu wielką trudność stanowiło wysokie wynagrodzenie, jakiego zażądał pewien Włoch, piękny baryton z Covent Garden.

Każdy wyraz był dla Johna zawodem i rozczarowaniem; w sercu czuł wstyd i gorycz, w myślach — bolesny chaos.

Kościół Wszystkich Świętych był to gmach obszerny, prostej struktury, otoczony obszernym dziedzińcem od frontu.

Dzwony brzmiały donośnie, szereg powozów zwolna posuwał się ku portykowi, jak u wejścia do teatru, pobożni wysiadali kolejno i wchodzili do przedsionka. Tutaj odźwierni w liberyi żółtej i szamoa, w spodniach do kolan, jedwabnych pończochach i pudrowanych perukach, uprzejmie otwierali drzwi przed publicznością i wprowadzali ja, do środka.

— Wejdźmy zachodniem wejściem — szepnął Golightly; — chciałbym z najlepszej strony przedstawić panu nasz przybytek Pański.

Wnętrze świątyni wyglądało wspaniale. Ściany były okryte freskami, a sklepienie malowane i złocone. Na końcu nawy misternie wykończona piękna żelazna krata oddzielała ołtarz, zastawiony złotymi świecznikami. Przez wielkie okna, umieszczone nad ołtarzem i po obu jego stronach, płynęły do kościoła ciepłe, jasne smugi słonecznego światła i ukośnie przecinały całą nawę. Damy w lekkich, strojnych, wiosenych kostiumach wchodziły w towarzystwie żółto ubranych odźwiernych, którzy wskazywali im miejsca w ławkach po obu stronach.

— Tędy — szepnął Grolightly, i przez nizkie drzwiczki, przypominające urządzenie sceny od strony kulis, John wszedł do zakrystyi. Asystenci kanonika, a jego koledzy, klerycy i księża niższych stopni, oczekiwali już tutaj; pozdrowili przybyłych lekkiem skinieniem głowy, zajęci wybieraniem przygotowanych komży i innych części stroju. Chór zebrany był oddzielnie, a zachowanie jego mniej było spokojne: skrzypce odzywały się co chwila, a mali chłopcy śmieli się i figlowali, jak im się podobało.

Wreszcie umilkły dzwony, i rozległ się uroczysty głos organów. Klerycy już gotowi wyszli natychmiast z zakrystyi i stanęli szeregiem, z twarzą zwróconą ku nawie, a plecami do drzwi nizkich, których strzegł odźwierny w błękitnej liberyi.

— Pokój kanonika — szepnął półgłosem Golightly. Ktoś odmówił modlitwę, chór odśpiewał odpowiedź, i procesya skierowała się w stronę ołtarza, aby zająć przeznaczone sobie miejsca; chłopcy z chóru szli pierwsi, kanonik na końcu. Przez delikatną rzeźbę krat żelaznych nawa kościelna zdawała się być napełnioną. Strojna publiczność zajmowała ławki, tworząc różnobarwną, mieniąc; !, mozaikę, powietrze przesycone było wonią perfum.

Nabożeństwo odbywało się z muzyką i śpiewem. Odśpiewano antyfonę, śpiew był zakończeniem kazania, podczas hymnu obnoszono srebrną tacę i zbierano ofiary. Płatni śpiewacy w stroju chórzystów kościelnych różnili się jedynie wąsami i cerą świeżą i ogorzałą.

Kanonik, w purpurowych oznakach doktorskiej swej godności, wszedł wreszcie na kazalnicę. Mowa jego opracowaną była umiejętnie, a wypowiedzianą z odpowiednią siłą i właściwą deklamacyą. Powoływał się w niej na słowa znakomitych autorów, malarzy i wogóle artystów, wygłosił panegiryk na cześć Michała Anioła, przytoczył ustęp z Browninga, a zakończył słowami Dantego w oryginale.

John Storm był olśniony i wzburzony. Po ukończeniu nabożeństwa wyszedł sam z zakrystyi i skierował się w stronę nawy, pustej, lecz wonnej jeszcze. Na drzwiach przedsionka, pomiędzy innemi, odczytał następujące ostrzeżenie:

"Z powodu wielokrotnych zażaleń i nieprzyjemności, jakie pociągają za sobą straty materyalne skutkiem pozostawienia pieniędzy w kościele, czy zguby ich przy wyjściu, proboszcz parafii i opiekunowie upraszają publiczność o zabieranie z sobą do kościoła takich sum tylko, które są przeznaczone na ofiarę. "

Czy to dom Boży?.. Wszystko jedno! Bóg rządzi światem, złe i dobre On obrócić może na chwałę swoją.

Nazajutrz rano John objął w szpitalu wyznaczone mu obowiązki kapelana i po odczytaniu zwykłych modlitw zauważył, iż ośmieszające go tutaj wspomnienie zatarło się już zupełnie. W ambulatoryum spotkał Glory i dowiedział się, iż była dnia poprzedniego w kościele. Była to dla niej prawdziwa przyjemność. Cały ten tłum elegancki, różnobarwny, szeleszczący jedwabiem i szmerem przyciszonych szeptów, zachwycał ją i przypominał jej morze w lecie. Na pytanie: co myśli o kazaniu? — odpowiedziała:

— Nie było ono ściśle religijne, t. j. nie takie, jakie ja nazywam religijnem, nie porywało duszy, jak powiedziałby stary Chalse, ale...

— Glory, — rzekł John gwałtownie — we środę wieczorem ja będę miał pierwsze kazanie.

Nie pytał jej, czy przyjdzie, chciał wiedzieć jedynie, czy ona nie ma nocnego dyżuru.

— Nie.

Wtem ktoś ją zawołał,

— Będzie — rzekł sam do siebie, wracając do domu z podniesioną głową. I wyobrażał sobie, że szuka jej wzrokiem, że spotyka jej spojrzenie. Przekona się we środę, że nie potrzebuje go się wstydzić!

I zaraz potem ujrzał ją przed sobą, całą jej jasną postać. Mógł doskonale wyobrazić sobie każdy szczegół jej ubrania, nie mówiąc o twarzy, którą widział jak rzeczywistą. "Piękność jest także cnotą pewnego rodzaju, — myślał — a wszelka przyjaźń i życzliwość naturalna pomiędzy ludźmi zbawiennie wpływa na rozwój i podniesienie duszy, jeżeli jest oparta na miłości Boga."

Jedynem przygotowaniem jego do kazania było rozmyślanie i modlitwa. Nic nie notował i nic nie układał. We środę po południu był mocno zdenerwowany, i nerwowe podniecenie wzrastało ze zbliżającym się wieczorem. Kościół jednak był prawie pusty, część nawy zajmowała służba i odźwierni w codziennych sukniach. Kanonik pozwolił im wysłuchać nauki początkującego kleryka.

Gdy wszedł na kazalnicę, wydało mu się nagle, iż w jednej z bocznych naw zobaczył grupę dozorczyń w białych czepkach, ale zdaleka, w mroku, nie rozpoznał Glory i nie śmiał więcej spojrzeć w tamtą stronę. Tekstem jego dziś były słowa Chrystusa: "Królestwo moje nie jest z tego świata." Powtórzył je dwukrotnie, i sam był zdziwiony brzmieniem własnego głosu, który w wielkim kościele wydał mu się dziwnie bezdźwięcznym i słabym.

Z trudnością, wiązał słowa i wypowiadał myśli niedość jasno i dobitnie. Starał się dowieść, iż cele i sprawy świata tego są znikome i przemijające, a narody nie żyją według myśli Bożej. Zamiast miłości Bożej — walka, nienawiści, współzawodnictwo wszędzie, w najmarniej szych celach, najnędzniejszych dążeniach. "Oszukiwać i wyzyskiwać, albo być oszukanym i wyzyskiwanym" — oto zasada życia, którą wypowiedział jeden ze współczesnych filozofów. Z jednej strony tłum cały nędzarzy zgłodniałych, pozbawionych najpierwszych potrzeb; z drugiej garstka, zajęta poezyą i sztuką, malująca kwiaty i sceny miłosne, żyjąca życiem bezmyślnem i płochem, szukająca rozkoszy w zbytku i zaspokojeniu pożądań zmysłów swoich, gdy tymczasem tysiące nieszczęśliwych i opuszczonych toną w kałużach nędzy... W tem rozdwojeniu świata gdzież jest droga nasza? Gdzie schronienie nasze i przytułek?.. Kościół był ucieczką dla ludu Bożego... Sam Chrystus odpowiada... odpowiada...

Nadaremnie szukał słowa, myśli jasnej, silnej, zaczynał nanowo, jąkał się, znów zaczynał, uczuł zimno i gorąco, natężył siły, rzucał pojedyńcze słowa głosem donośnym i ucichał nagle, oblał się potem, zaciął się w środku zdania, w końcu ze słowami: "A teraz zwróćmy się do Boga, Ojca..." — śpiesznie zeszedł z kazalnicy.

Fiasco było zupełnie, i wiedział o tem doskonale, lecz wielebny Golightly powinszował mu u drzwi zakrystyi z głupowatym i nieokreślonym uśmiechem. Kanonik, chociaż później, postąpił otwarciej; wyniosłą naukę połączył z wyrozumiałem napomnieniem: Pan Storm zbyt lekkomyślnie spełnił swe zadanie; lepiej byłby postąpił, gdyby napisał kazanie i odczytał je następnie w kościele. Co może się udać na wsi, to nie uchodzi w Londynie, zwłaszcza w parafii Wszystkich Świętych, która jest wymagającą i ma prawo żądać umiejętności i przygotowania.

— Co do mnie, wyznaję szczerze, dumny jestem z tego, iż hasłem mojem: przygotowanie i próba, próba, próba!

— I zasadnicza idea kazania nie jest też bez zarzutu. Należy pamiętać zawsze, iż żyjemy w wieku dziewiętnastym i że niepodobna do jego warunków stosować przepisów, które dobre były w pierwszym.

John Storm nie opierał się, nie bronił. Źle spał tej nocy, a ile razy się zdrzemnął, śniło mu się, iż natężeniem sił wszystkich pragnie coś zrobić, czego dokonać nie może; zbudził się zmęczony, z uczuciem pognębienia i niełaski. A na dnie wstydu i upokorzenia leżała nieodstępna myśl o Glory.

Nazajutrz z rana ktoś zapukał do drzwi. John sam był w pokoju i niezręcznie przypiekał sobie grzanki do śniadania, gdy głos nieznany zawołał wesoło:

— Czy mogę wejść, mój chłopcze?

Była to osoba niemłoda, wysoka i wysmukła, o rysach regularnych i ściągłej twarzy, ożywionej parą dobrotliwych, chociaż bystrych oczu, i otoczonej śnieżno-białymi włosami.

— Jestem Jane Callender — rzekła zaraz w progu. — Nie mogłam czekać, aż mi się przedstawisz i na tym podobne nudne formalności, ale musiałam zaraz przyjść cię poznać. Aj, chłopcze, dobrze mówiłeś wczoraj na kazaniu! Nie słyszałam nic podobnego, odkąd tu przyjechałam z Edymburga i nie widziałam poczciwego dr. Gruthrie. On także nie czytał nauki z papieru, nie! Tomasz nie należał do tych waszych czytających deklamatorów. Ale ty wygłosiłeś słowa prawdy, mój chłopcze! Połowa tych nabożnisiów, uczęszczających regularnie, do kościoła, to czciciele Belzebuba. O ci faryzeusze! Chciałabym, żeby wszyscy mieli jedną głowę i żeby się znalazł taki, coby im ją ukręcił. Czy słyszałeś już co o mnie? Zresztą mniejsza o to!..

A kobiety gorsze od mężczyzn ze swojemi modami i głupimi gałgankami. Kochają Chrystusa, ale tam w niebie, pod warunkiem, żeby tutaj nie nudził na Belgravia. Muszę cię już pożegnać... James czeka na ulicy, a jeśli chcesz być z chłopem w zgodzie, nie żądaj nigdy, aby długo czekał z końmi. Do widzenia... Ej, chłopcze, boję się o ciebie trochę: myślę sobie... myślę sobie... Ale co tam, przyjdź do mnie na Victoria Square. Do widzenia!

Wyrzuciła to wszystko jednym tchem i nie dając prawie czasu na odpowiedź, zniknęła we drzwiach, szeleszcząc czarną jedwabną suknią.

John przypomniał sobie, że kanonik mówił mu o niej. Była to dobra kobieta, która utrzymywała przytułek dla dziewcząt na Soho.

"Przyszła poczciwa, aby mię pocieszyć — pomyślał w duszy. — A Glory? Co myśli Glory?"

Dnia tego po nabożeństwie przeszedł umyślnie wszystkie sale, żeby ją spotkać. Była w ambulatoryum, lecz wydawała się bardzo zajętą, skinęła mu z uśmiechem i zaczęła usprawiedliwiać się pośpiesznie.

— Nie mam dziś chwili czasu, nawet dla królowej. Oto cały stos bandaży, które muszę przygotować, 40 plastrów, i śpieszę do mojego chłopca, któremu w sobotę amputowano nogę.

Zrozumiał ją, ale powrócił wieczorem, aby jej spojrzeć w oczy. Nie mógł znieść niepewności.

— Co myślisz o wieczorze wczorajszym Glory? — spytał. Spojrzała nań zdumiona.

— Co się stało? — odparła nowem zapytaniem — Ach, kazanie! Jakaż jestem niedomyślna! Ale wiesz: zapomniałam o niem najzupełniej!

— Więc nie byłaś?

— Nie pytaj! Wstydzę się okropnie. I dziadkowi obiecałam... Ale środa się nie liczy, prawda? Można nie liczyć? Będziesz miał znowu naukę w niedzielę... wtedy...

Po chwilowem uczuciu ulgi nastąpiło upokorzenie głębokie. "Więc nawet nie pamiętała! Najwidoczniej był dla niej niczem, niczem zupełnie, gdy ona...

Przez James Park wracał do domu zgnębiony, lecz spokój nocy zwolna zstępował na niego. Pod wysokiemi, staremi drzewami panowała tu cisza prawie uroczysta, stłumiona wrzawa ulic dochodziła zdala słabym zaledwie szmerem, niby oddalony szum morza. Tylko na wieży Westminsteru jasno świeciła tarcza wielkiego zegara, i słychać było bicie każdego kwadransa. To Londyn! Jakże małe, ciasne i egoistyczne wydały mu się nagle wszystkie troski osobiste w porównaniu z życiem tego olbrzymiego miasta! A czyż nie siebie tylko i własne swe czyny miał dotąd wyłącznie na myśli? Jakież to nizkie i godne litości!

 — Czy istotnie wstyd mój i niepowodzenie wyniknęły z obawy uchybienia w służbie Bożej, czy przyczyną ich była zraniona ambicya, duma i myśl o Glory?

Ale gwiazda pokoju jaśniała nad nim na błękicie. Noc była majestatyczna.

ROZDZIAŁ VII.

"Szpital Marty Vineyard.

"Droga ciociu Rachelo! Przedewszystkiem powiedz dziadkowi, że John Storm miał pierwsze kazanie we środę, i stosownie do obietnicy poszłam go wysłuchać. Boże miłosierny, co ja tam przeżyłam! Tylko wyobraźcie sobie: nie mógł skończyć i przerwał w środku, przestraszywszy się

kazalnicy, czy ścian pustych, czy jakiegoś licha, bo w kościele nikogo, nikogo nie było, oprócz garstki szepczących dziewcząt, które go nie słuchały, i kilku starych głuchych niedołęgów z akustycznemi trąbkami. Pytam: kogo się lękać? Siedziałam w ciemnym kącie, zasłoniona szerokiemi plecami siostry Allworth, która jest ideałem "delikatnej kobiecości," zbliżającym się nieco do staropanieństwa, Ona mię zapewnia, że nauka trwała krótko, ale ja przez całe życie nie zmówiłam tyle pacierzy, co podczas tego jednego kazania, a w końcu byłam taka zadyszana, że mogło się wydawać delikatnej siostrze, iż parowa pompa stoi za nią w ławce. Widziałam go już potem z twarzą smutną i poważną, lecz nie miałam odwagi powiedzieć mu prawdy o tem kazaniu i wolałam przyznać się do zapomnienia. Niech mi to Bóg przebaczy!

Chcecie wiedzieć, na czem mi tutaj czas schodzi? Otóż, żebyście sobie nie wyobrażali, że w dzień marzę, a w nocy próżnuję, pośpieszam donieść, że wstaję o 6-ej, o wpół do siódmej śniadanie, o 7-ej rozpoczynam obowiązki; wieczerza o 9 1/2, do 10 gawędka, a potem każda do swego pokoju i do łóżka. To i wszystko. Ponieważ jestem nowicyuszką przyjętą na próbę, główne mam zajęcie w ambulatoryum, gdzie przysposabiam bandaże, plastry i t. p. rzeczy; oprócz tego przygotowuję chorych, przychodzących z miasta do doktora lub chirurga, a po jego wizycie oddaję ich dozorczyni. Pacyentami mymi po większej części są dzieci; bardzo je lubię i okropnie przykro mi rozstawać się z niemi. Po wizycie chirurga nie zawsze dobrze wyglądają te biedactwa, ale to nic nie szkodzi, bo widzicie, pozostają one pod opieką najlepszego i najuczeńszego z doktorów, t. j. miss Glory Quayle!

W sobotę po raz pierwszy byłam przy operacyi. Boże miłosierny! Myślałam już, że tego nie przeżyję. Na szczęście, miałam swoje bandaże, gąbki i narzędzia, których musiałam pilnować uważnie; prostowałam się też, jak mogłam, duchem i ciałem, aż wszystko minęło, niby płomień, który przeszedł po mnie. Niektóre jednak ze stałych, etatowych dozorczyń są okropne: dla nich to przyjemność być przy operacyi i za nic w świecie nie wyrzekłyby się tego piekła. W sobotę pięcioletniemu chłopczykowi amputowano nogę, a teraz jeśli spytać bledziuchne biedactwo, dokąd chce iść, odpowiada, iż idzie do aniołów, gdzie będzie dużo pieczonych prosiątek dla grzecznych dzieci.

Idzie tam rzeczywiście...

Personel szpitala naszego jest liczny, ale nie brak tu dla nas i kwaśnych winogron. Jeden dział np. stanowi szkołę medyczną (w której pełno jest młodych chłopców, lecz niewolno rozmawiać z nimi nawet w korytarzu!); mamy także całą gromadę honorowych doktorów i chirurgów, którzy zwiedzają zakład bardzo często. Naprawdę jednak staie jest tu jeden tylko chirurg, młody chłopiec, który niedawno skończył kursa. Nazywa się Abery, a od soboty ma tak wielki szacunek dla miss Glory, iż mogłabym kląć w jego obecności, bez obawy, aby o mnie pomyślał co złego. Ale siostra Allworthy czuwa nad nami troskliwie, gdyż zdaje się, że sama ma na niego bardzo cnotliwe zamiary. Swoją drogą sir Abery powinien był odśpiewać Te Deum po operacyi, gdyż był dobrze nietrzeźwy i w zbytnim zapale chciał zastrzyknąć morfinę jednemu z pacyentów, choremu na nerki.

Jest to prawdziwy stary hipopotam, muzyk Niemiec. imieniem Koenig. Widząc jego przerażenie, szepnęłam, aby udawał śpiącego, a sama niby nie mogłam znaleźć potrzebnej szprycki. No, dostałam też za to później naukę od Siostry!

Wczoraj był dzień przyjęcia dla odwiedzających chorych w szpitalu, i powiadam wam, że te wizyty nawet tu mogą wywołać wesołość. Każdy z krewnych czy przyjaciół ma za swój święty obowiązek przynieść choremu coś z przysmaczków i łakoci, które mogą być wyborne dla zdrowych, ale dla tych biedaków byłyby trucizną. A że pod tym względem zakaz jest stanowczy, więc oddają ukradkiem swoje dary, i musimy szukać potem pod poduszkami i kołdrami, a niekiedy nawet przeglądać kieszenie odwiedzających. Matka mojego malca przyszła także wczoraj, lecz spostrzegłam natychmiast tak nienormalną wypukłość na jej łonie, że nowa operacya wydała mi się nieodzowną. Wykonałam ją z powodzeniem, gdyż znalazłam piękną paczkę porzeczkowych ciastek, przekładanych pomarańcz ową skórką. Podniosłam ją z tryumfem i z miną surową, niby gradowa chmura, ale kobiecina zaczęła płakać, zapewniając, ie upiekła je sama umyślnie dla najdroższego Jasia.

Więc — no, to trudno, nie będę myślała o tem, co mię czeka od Siostry!

Ale cóż mię obchodzi, co się tutaj dzieje? Jestem w Londynie! Być w Londynie to znaczy źyć, a źyć — to być w Londynie! Niewiele go widziałam dotąd, mając codzień dwie godziny stałego zajęcia, od 10 do 12; potem mogę jedynie na czas bardzo krótki wymykać się do parku lub zwiedzać najbliższe dzielnice, jak młody dudek z podciętemi skrzydłami. Lecz i w tem ciasnem pudle czuję tu blizko świat wielki, inny, wspaniały, wrzący, pełen życia; w parku widzę powozy i jeźdźców ne koniach. Tu zupełnie inaczej się witają i podają sobie ręce. Najpierw podnosi się ręka do wysokości ramienia, a potem się odrzuca szybko naprzód. Zaczynając rozmowę, mówi się naprzód: "Er..." — jak gdybyś miał spuchłe gardło. Ale to bardzo ładnie! Odgłos tej całej wrzawy olbrzymiego miasta podobny jest do muzyki i porywa mię, jak wojskowego konia głos trąbki wzywającej do wymarszu. Co to za rozkosz być młodą w tym świecie, pełnym wspaniałości i rozkoszy! A jeżeli do tego nie jesteś zbyt brzydką — tem lepiej, o, tem lepiej!

Kąpiemy się teraz wszystkie w blasku słodkich marzeń o niedalekim balu. Odbędzie się w szpitalu Bartimensa, gdzie mają salę wykładów, podobno olbrzymią.

Cały świat się tam wybiera, naturalnie świat szpitalny, i gdybym tylko mogła ubrać się jak należy, zadziwiłby się Londyn, co to za anioł panna Glory! Niestety!.. Tymczasem jednak mam pierwszy dzień wolny 24-go i zamierzam nieodwołalnie opuścić szpital na dwanaście godzin. Od 10 rano do 10 wieczorem nikt mię w nim pewno nie zobaczy. Kiedy o tem myślę, zdaje mi się, że oszaleję, i wiem dobrze, iż gdy nakoniec zanurzę się jak ryba w wodzie w tym Londynie, tchu zbraknie mi ze szczęścia, jak gdybym skoczyła z wierzchołka skały Creg Malin.

Glory. "

ROZDZIAŁ VIII

Dwudziestego czwartego Glory wstała o piątej, ażeby załatwić jak najwcześniej wszelkie sprawy, należące do niej mimo rekreacyi, i mieć cały dzień wolny. W korytarzu spotkała nieuczesaną dozorczynię, która w czepku na bakier zmywała podłogę dezinfekującym roztworem. Glory w dobrym humorze zwróciła się do niej życzliwie:

— Czy także macie dzień wolny? Dziewczyna zmierzyła ją pogardliwym wzrokiem.

— Nie jestem "nowicyuszką," bawiącą się pracą "na próbę" — odparła ironicznie i niechętnie. — Jestem kobietą ciężko pracującą, której życie zapełnia obowiązek, jak każdej zresztą etatowej dozorczyni, i nie mam czasu na gapienie się po świecie i próżnowanie w dzień powszedni.

— To też należysz do tych, które psują każdy zawód — odezwała się młoda i ładna dziewczyna, która właśnie nadeszła. — Potem od każdej tego samego wymagają, co ty robisz przez dziwactwo. Dziś niby moje święto, a muszę tak jak codzień zamieść i uprzątnąć moją salę, posłać łóżko i uporządkować pokój Siostry, a wszystko to przez takie, jak wy, "przegorliwe." I co wam z tego przyjdzie? Nikt nie podziękuje, a wszyscy mają za złe, bo niechże potem której włosek się zwinie na głowie nie podług regulaminu i przepisu, już słyszy głos przełożonej: "Nie jesteś stosowną na dozorczynię, moja panno."

Glory uważnie popatrzała na mówiącą. Była to bardzo ładna i młoda dziewczyna, o ciemnych włosach, białej i różowej twarzy i pełnych blasku, siwych oczach. Ręce tylko miała duże i niezgrabne, a paznogcie płaskie i szerokie. Przytem dla uważnego oka w jej urodzie był brak jakiś dziwny i nieokreślony, niby skaza na kosztownej sewrskiej porcelanie.

— Pani też dziś wychodzi? — zapytała Glory.

— Naturalnie. A pani także?

— Tak, ale ja nie znam Londynu. Czy mogłaby mię pani zabrać z sobą? A może pani ma jaki cel wyłączny?

— Ależ najchętniej! Zauważyłam już panią od dawna i pragnęłam się zbliżyć. To pani ma wspaniałe imię Glory?

— Tak jest, to moje imię. A pani?

— Polly Love.

O dziesiątej wyszły razem ze szpitala na całodzienny spacer i zabawę,

— Dokąd pójdziemy? — spytała Polly.

— Tam, gdzie jest dużo łudzi.

— O to nietrudno, tembardziej, że dziś dzień urodzin królowej.

Glory wspomniała o ciotce Racheli i krzyknęła z radości.

— A teraz mi przyszło na myśl, — rzekła Polly, jak gdyby przypominając coś sobie — że mam bilet wejścia do koszar Gwardyi konnej na wyjazd pułku ze sztandarem królowej... Wiesz?.. sztandar królowej!

— Czy ją tam zobaczymy?

— Też pytanie!.. Ale zobaczymy wojsko, oficerów, generałów, może samego księcia. O w pół do 11 się rozpocznie, a to zaraz za Parkiem.

— Więc śpieszmy! — zawołała Glory uszczęśliwiona, i ciągnąc towarzyszkę, zaczęła biedz prawie.

— Co z ciebie za dziewczyna! — śmiała się Polly wesoło.

Za chwilę biegły obie, śmiejąc się, żartując i zbytkując jak dzieci, wypuszczone ze szkoły. W kwadrans były u wejścia do sławnych Koszar. Tłum cisnął się u bramy, policyant odbierał bilety. Polly sięgnęła do kieszeni.

— Gdzież mój? — szepnęła. — Aha, jest! Dostałam go od wielkiego przyjaciela, który ma kolegę między tymi urzędnikami.

— Dżentlemen? — rzekła Glory z niezwykłą uprzejmością, ale w tej samej chwili minęły właśnie bramę, i poza widowiskiem, które ujrzała przed sobą, świat przestał dla niej istnieć.

Poranek był prześliczny, a młoda i świeża zieloność Parku wyglądała uroczyście. Wielki plac otaczały z trzech stron czerwone mundury piechoty, a zapełniał go tłum stubarwny; wszystkie okna dokoła zajmowali ciekawi różnych stanów. Cisnęli się tu razem żołnierze, placówki, policyanci i generałowie w pióropuszach, i sam książę we wspaniałym niedźwiedzim kołpaku. Dźwięk ostróg i munsztuków, nawoływanie trąbki, tętent koni, okrzyki: "Eskorta sztandaru!" widok oficera, niosącego wspaniałą chorągiew, tysiące rąk wzniesionych w białych rękawiczkach, pozdrawiających ją ruchem wymownym, blask bagnetów, miarowy marsz wojska, dźwięk muzyki, grającej "Brytańscy grenadyerowie" — wszystko to razem sprawiło na Glory wrażenie wstrząsające i potężne. Nie wiedziała, czy śni, czy marzy. Dech zaparł się w jej piersi, i przez chwilę myślała, że wybuchnie płaczem.

Polly tymczasem śmiała się i szczebiotała, usta jej się nie zamykały.

— Ha, ha, ha! patrz-no na tego żołnierza, goniącego za parasolką! Złapał ją końcem swojego pałasza.

— To wszystko muszą być wielcy panowie, prawda? — szepnęła Glory.

— Pewno — odparła Polly. — Widzisz tego dżentlemena w tamtem oknie naprzeciwko? To ministeryum spraw zagranicznych.

— Który? — pytała Glory, niezdolna zatrzymać oczu na jednym przedmiocie.

— Ten we fraku i jedwabnym kapeluszu, który rozmawia z panią w zielonej sukni i wiosennym kapeluszu.

— Czy mówisz o tej dziewczynie z gałązką rododendronu?

— Tak; to od tego pana dostał mój przyjaciel dla mnie bilet wejścia.

Glory patrzała przez chwilę uważniej, i jakieś- oddalone, niejasne wspomnienie przemknęło w jej pamięci, lecz muzyka w tej chwili odezwała się znowu i porwała ją zupełnie. Tym razem grano hymn na cześć królowej, i kiedy po skończeniu lud krzyknął: "Na wieki!" — Glory odetchnęła głęboko i szepnęła: "Dobrze!"

Polly wybuchnęła śmiechem. Glory śmiała się także. Nawzajem pobudzały się do śmiechu, i ludzie już zaczęli zwracać na nie uwagę. To rozśmieszyło je bardziej i śmiejąc się pobiegły dalej.

— Jaka zabawna dziewczyna z tej Glory! — mówiła Polly. — Każda rzecz ją dziwi, wszystko ją bawi.

Poszły teraz oglądać sklepy przez Regent Streetkoło Cyrku i wzdłuż Oxford Street ku City, śmiejąc się i żartując nieustannie. W jednym sklepie kupiły jakąś bagatelkę, i sklepowa ze zdziwieniem patrzała na ich zachowanie; to je usposobiło w taki sposób, iż miały ochotę wstępować do każdego sklepu i zachowywać się jeszcze swobo, dniej. W ciągu dwóch godzin popełniły tyle szaleństw i niedorzeczności, ile ich popełnić tylko można w upojeniu życiem pierwszej młodości, i były zupełnie szczęśliwe.

Doszedłszy do Banku, uczuły obie, że są głodne, i zaczęty upatrywać restauracyi, gdzie mogłyby zjeść obiad. Polly wskazała miejsce, i weszły natychmiast do sali pełnej mężczyzn, z których wielu wstało na widok wchodzących dziewcząt. Obie były ubrane w kostiumy szpitalne, przeznaczone do wyjścia na ulicę; mimo to jednak w toalecie Polly było coś uderzającego, co zwracało uwagę mężczyzn, którzy się uśmiechali, patrząc na nią. Glory obejrzała się śmiało dokoła i rzekła dosyć głośno, aby być słyszaną:

— To musi być jednak zabawnie być kelnerką, śpieszyć na skinienie każdego dżentlemena, a potem śmiać się z niego za plecami!

Ale Polly skinęła, aby była cicho, i usiadły spokojnie przy jednym stoliku. Teraz Polly nie patrzała na nikogo, miała minkę skromną i spuszczone oczy; kiedy niekiedy jednak, wśród najniewinniejszej rozmowy, rzucała spojrzenia pełne blasku i wyrazu, niby elektryczne błyskawice. Widocznem było na niej pewne obycie światowe i znajomość form towarzyskich, a zarazem jakieś wykolejenie z równowagi życiowej

Po obiedzie dziewczęta wsiadły do omnibusu i pojechały dalej. Zająwszy miejsca na przeciwnych końcach wagonu, rozmawiały wciąż głośno i śmiały się ku zdumieniu pozostałych pasażerów. Gdy się znalazły jednak w ubogiej dzielnicy, wśród brzydkich ulic ze straganami owoców i starych, opuszczonych cmentarzy, bez drzew i zieloności, Glory objawiła chęć powrotu.

Powracały Tamizą, na parowcu. Zaczekały chwilkę na przystani między dokami, i gdy statek przystanął, dostały się na pokład. Takich stacyi wzdłuż Tamizy było bardzo wiele, pasażerowie przybywali ciągle, a przy moście wsiadła wojskowa orkiestra. Gdy przepływali koło kościoła, statek napełnił się tłumem, powracającym z uroczystego obchodu dworskiego święta. Muzyka grała: "Złote włosy spadały jej w puklach na plecy. "

Usposobienie Glory zmieniło się dziwnie i nagle: ogarniał ją dziki prawie szat radości i upojenia, to znowu wszystko gasło. Za wieżami Westminsteru słońce tonęło zwolna w morzu z krwi i ognia; to jej przypominało zachód słońca w Peel, choć płomieniami tutaj i ogniami świeciły okna, nie morskie fale, a szum. oddalony i potężny nie był to szum morza, lecz oddech milionów.

Wysiadły wreszcie przy Westminsterskim moście i wstąpiły do kawiarni na herbatę. Gdy wyszły stamtąd, było już zupełnie ciemno, dostały się więc na wierzch omnibusu, aby w ten sposób powrócić do domu. Ale miasto tonęło w blasku gazowej i elektrycznej iluminacyi, cyfry królowej jaśniały wspaniale tysiącami zlewających się z sobą płomieni, na Whitehall ciasno było od powozów, dążących na dworskie przyjęcie. Glory chciała być w tłumie, zapragnęła stać się cząstką tego życia, więc wysiadły znowu i szły przez ulicę, trzymając się za ręce.

Na Picadilly Circus tłum ścisnął je tak, że kroku postąpić nie mogły, więc wy buchnęły śmiechem, bo wszystko je dziś bawiło i uszczęśliwiało. Ścisk był taki, że musiały siłą torować sobie drogę. Tu i owdzie jasno ubrane kobiety zdawały się oczekiwać na tramwaje. Dwie z nich jednak szczególnie zwróciły uwagę Glory dziwnymi grymasami, minami i szeptem; wkrótce spostrzegła, iż szepnęły słów kilka do przechodzącego obok nich mężczyzny.

Glory trąciła Polly.

— Widziałaś? — rzekła. — To szczególne!

— To? Głupstwo. Codzień się dzieją takie rzeczy.

— Cóż to znaczy? — spytała Glory.

— Jakto? Czy chcesz powiedzieć... To jest... Sądzę istotnie, że twój przyjaciel powinien czuwać nad tobą troskliwie... Nie znasz świata, moja droga.

Jasna błyskawica przemknęła przez myśl Glory i gwałtownie pociągnęła towarzyszkę.

— Pójdźmy stąd prędzej! — szepnęła do Polly. — Moja najdroższa!

Na końcu S. James Street dżentlemen w binoklach i śnieżno-białym, wielkim gorsie od koszuli pozdrowił je uprzejmie. Glory puściła rękę towarzyszki i chciała ją wyprzedzić, ale Polly pociągnęła ją i zatrzymała.

— To mój przyjaciel — szepnęła półgłosem. — Nasza nowicyuszka, Glory — rzekła głośno.

Dżentlemen coś powiedział o piękności tak niepospolitego imienia i rozkoszy, jaką zapewnia choremu opieka po dobnej dozorczyni. Dziewczęta się roześmiały. Rad był, że je zabawił, i że bilety przydały się rano; żałował tylko, iż nie moie odprowadzić przyjaciółek do szpitala, ponieważ śpieszy na przyjęcie do ministra spraw zagranicznych.

— Ale będę na balu, proszę nie zapomnieć — rzekł uprzejmie, i rzuciwszy spojrzenie na Glory, dodał po chwili: — Mam nawet ochotę przyjść tam z moim przyjacielem.

— O, zrób pan to! — zawołała Polly, zasłaniając oczy do połowy długiemi rzęsami.

Dżentlemen pochylił się grzecznie i półgłosem coś jej szepnął o Glory, czego dziewczę dosłyszeć nie mogło, ukłonił się zdaleka białą rękawiczką i odszedł, zasyłając nieokreślone jakieś pozdrowienie.

— Czy żonaty? — spytała Glory.

— Żonaty! Nie, dzięki Bogu. Co za myśl niedorzeczna przyszła ci do głowy!

Było już dziesięć minut po dziesiątej, kiedy dziewczęta znalazły się wreszcie u drzwi szpitala, jeszcze szepcąc i żartując i niosąc z sobą cząstkę pustej wesołości do cichego, smutnego przybytku cierpienia. Odźwierny żartobliwie pogroził im palcem, a dyżurna Siostra w swoim białym stroju zbliżyła się cicho, oznajmiając przybyłym, iż jedną z nich przed chwilą wzywano do chorego.

— To mnie, wiem, że mnie! — rzekła Polly. — Mam tu chorego brata zakonnika, który się obejść nie może beze mnie. To mi zatruwa życie.

Omyliła się jednak, gdyż wzywano Glory. Staruszka

którą John podniósł z ulicy, była umierającą. Grlory pomagała ją pielęgnować dozorczyni, i biedactwo nie chciało umrzeć, dopóki nie powierzy jej ostatniej prośby. Nie mogła już nic widzieć, więc Grlory serdecznie pochyliła się nad nią.

— Jestem, mateczko — rzekła; — czego sobie życzysz? Jej twarz młoda i świeża dotykała prawie zwiędłego i bladego oblicza staruszki.

— Mówił do mnie tak życzliwie i uścisnął mi rękę... Nie mógł mi pomódz, to prawda... Przykryj czarnym całunem moją trumnę i powiedz mu, żeby włożył flanelową koszulę, jak mię będzie wyprowadzał. Zimno.

— Tak, mateczko... Dobrze... Wszystko.. Bądź spokojna... O!

Była to pierwsza śmierć w zawodzie Glory.

ROZDZIAŁ IX.

Po południu przypadał pierwszy dzień wizyt Jołma. Miał je składać w towarzystwie swojego zwierzchnika i pod jego przewodnictwem, uznał jednak za stosowne ubrać się na ten występ w kolorową koszulę. Wywołało to lekkie zsunięcie brwi kanonika, który nań oczekiwał w świecących lakierkach i kozłowych rękawiczkach obok panny Felicyi w jasnej jedwabnej sukni, przybranej białemi piórami.

Gdy wsiedli do powozu, pan Wealthy rzekł poważnie:

— Wierz mi, panie Storm, iż sam sobie wyrządzasz krzywdę. Dla młodego mężczyzny strój jest rzeczą ważną, zwłaszcza gdy chce źyć w Londynie.

Za chwilę powóz skręcił na rogu ulicy i stanął przed pierwszym domem.

— Pani Macrae, —szepnnął półgłosem kanonik —Amerykanka, wdowa po milionerze. Jej córka, poznasz ją zaraz, zaręczona w jednej w pierwszych angielskich rodzin.

Po szerokich, wygodnych wschodach szli zwolna za lokajem w niebieskiej liberyi. Przez drzwi salonu słychać było z wewnętrz szmer pomieszanych głosów.

— Kanonik Wealthy, miss Wealthy i—i wielebny pan Storm!

Głosy ucichły nagle, i nizka kobieta, o twarzy uśmiechniętej i wesołej, w kosztownej sukni, postąpiła naprzód, aby powitać gości. Prócz niej w salonie było kilka kobiet i jeden tylko mężczyzna. Stał w głębi obok krzesła młodej lady z filiżanką herbaty w ręku, i na widok wchodzących poprawił szkiełko w oku, spojrzał na Johna, a następnie szepnął coś do swojej sąsiadki. Młoda kobieta uśmiechnęła się zlekka.

John Storm uważniej zatrzymał wzrok na tym człowieku, jak gdyby przeczuwając instynktownie, że powinien go poznać, skoro go spotka powtórnie. Był to dźentlemen raczej brzydki niż przystojny, z szyją uwięzioną w wysokim i sztywnym kołnierzu; dość wysoki i wysmukły, lat około trzydziestu; jasnowłosy, z oczyma łagodnemi, ale bez wyra' zu. Zresztą. stempel dobrego wychowania" zbyt widocznym był" na nim, aby wątpić, iż posiada cały szreg przymiotów towarzyskich i umie być przyjemnym w wesołej rozmowie? którą prowadzi łatwo cienkim, gardłowym głosem.

— Szczerze żałuję, iż nie miałam przyjemności słyszeć kazania pana Storma we środę wieczorem — zapewniała pani Macrae ze sztucznie uprzejmym uśmiechom. — Córka mię zapewniała, iż było prześliczne. Mercy, oto nasz wielki kaznodzieja... Uproś go, aby raczył zapamiętać, ze "jesteśmy w domu" co wtorek.

Przystojna, ciemnowłosa, wysoka dziewczyna o miłych ruchach zbliżyła się zwolna, złożyła cicho rękę w dłoni Johna i w milczeniu, uważnie patrzała mu w oczy.

Dżentlemen ze szkiełkiem w oku zbliżył się także.

— Pan dawno w Londynie, panie Storm? — rzekł słodkim głosem.

— Dwa tygodnie — odparł John krótko, nawpół zwracając do niego głowę.

— To... bardzo... zajrnu... jące! — rzekł przeciągle z krótkim śmiechem.

— Lord Robert Dre... Pan Storm — przedstawiła pani domu.

— Pan Storm uczynił mi ten wielki zaszczyt, iż raczył na czas pewien zostać moim asystentem — odezwał się kanonik, podając rękę Robertowi Dre; —wątpię jednak, aby długo chciał być wikaryuszem.

— To cudownie! — zaśmiał się lord patetycznie. — Zawsze doznaję ulgi, skoro słyszę, iż ubywa jeden ubogi kandydat na mój skromny a wiecznie łakomy wikaryat w Pimlico. Gała ta głodna rzesza krąży wciąż koło mnie, jak muchy koło szklanki miodu. Zdaje mi się, że niema w anglikańskim kościele wikaryusza, któregobym z tego powodu nie miał przyjemności poznać. Ostatni był u mnie wczoraj. Mnie nie zastał w domu, a przyjaciel mój, Drakę, — wiecie państwo, ten Drakę z ministeryum spraw wewnętrznych — nie mogąc nic obiecać mu na przyszłość, ofiarował wzamian sześć pensów, czem najzupełniej zadowolił to niewymagające indywiduum.

Wszyscy, z wyjątkiem Johna, uważali za stosowne roześmiać się głośno z opowiadania sir Roberta, a głos gruby kanonika górował nad innymi.

— Macie też na czem ostrzyć sobie zęby! — zauważył zgryźliwie jakiś głos kobiecy. — Wikaryusz chuda strawa. Czyż niema tu biskupa ani kanonika, którego prędzej ukąsićby warto?

Była to pani Callender.

— Ja wam też coś opowiem — zaczęła po chwili; — tylko moja historya będzie rzeczywistą.

— Jane, Jane! — zawołała gospodyni domu, poruszając wachlarzem, niby odporną bronią.

Ale lord Robert z uprzejmym uśmiechem wyciągnął ku mówiącej swoją cienką szyję.

— Ośmnastoletnia dziewczyna przyszła do mnie na Soho w zwykłym kłopocie. Ojciec jej dziecka, niegodziwy proboszcz, umarł, pozostawiając majątku 31 tysięcy funtów sterlingów, a nieszczęśliwa matka przyszła szukać u nas przytułku i będzie pomieszczona w domu zarobkowym.

Był to pierwszy szczery wyraz w tym akordzie sztucznych i obłudnych zdań, spojrzeń i uśmiechów, spadłtez niby grom na obecnych. John odetchnął głęboko i uczuł się pomszczonym; wzrok jego instynktownie spocząłna sir Robercie.

— Jaki dziś ładny czas! — odezwał się ktoś niespodzianie.

Wszystkie spojrzenia zwróciły się na damę, która rzuciła tę filozoficzną uwagę, a teraz zmieszana rumieniła się gwałtownie.

Nastąpiła chwila przykrego milczenia; wreszcie gospodyni domu zwróciła się do sir Roberta.

— Mówisz pan o przyjacielu swoim, panu Drakę? Wszyscy dziś o nim mówią, a dziewczęta zwłaszcza poprostu szaleją za nim. Taki przystojny, naturalny i wymowny— przynajmniej według ich zdania. Prawda, że dziewczęta wogóle są bardzo skłonne do zachwytów. Musisz się pani strzedz, panno Felicyo!.. Nie wiesz, kto to? Sir Robert objaśni się chętnie — jakiś urzędnik, syn lorda Drakę, tam gdzieś z hrabstw północnych. Młodzieniec, który umie obracać się w świecie, choć niewiele mu się udziela. Co do mnie, postanowiłam w jak najkrótszym czasie poznać tę niepospolitą osobistość, i sir Robert musi nam go przyprowadzić w który wtorek.

John Storm wymknął się wreszcie bez obietnicy, że będzie pamiętał o wtorkach. Pośpieszył do szpitala i do-

wiedział się niespodziewanie, że jest to wolny dzień Glory, i że wyszła na miasto. Była to dla niego przykra i niepokojąca wiadomość: Gdzież się mogła udać sama i co będzie robiła dzień cały? Dotknęło tez jego dumę i zraniło poczucie odpowiedzialności, że nie zasięgnęła pod tym względem jego rady i nie prosiła o wskazówki i opiekę.

Z nadchodzącym wieczorem przykry niepokój wzrastał; nie mógł znaleźć sobie miejsca i najęcia, i choć wiedział, że Glory nie powróci przed dziesiątą, już od dziewiątej krążył około szpitala w nadziei, że ją spotka.

Tym sposobem znalazł się na Picadilly. Kluby męskie, zwrócone frontem ku parkowi, jaśniały w blasku elektrycznych świateł. Na werendach młodzież w wieczorowych strojach paliła papierosy i cygara, bawiąc się widokiem ożywionych ulic i pięknych dziewcząt w jaskrawych kostiumach, które przechadzały się zwolna i wyzywająco przed temi wystawami. Kiedy niekiedy przechodząca młoda i strojna dziewczyna rzucała na werendę szybkie i bystre spojrzenie, kąciki ust jej podnosiły się przytem, a gdy przeszła, wśród mężczyzn wybuchał śmiech głośny.

Krew zawrzała w sercu Johna, lecz uczuł się zarazem zgnębionym i bezsilnym; litość i oburzenie były tu zarówno daremne i zbyteczne.

Nagle ujrzał tę, której szukał od godziny, i pośpieszył, biegnąc prawie, naprzeciwko Glory, idącej w towarzystwie innej dozorczyni od ulicy S. James. Poznał je po szpitalnym uniformie już z daleka, lecz nie był zauważony nawzajem, gdyż obie wydawały się bardzo zajęte wesołą rozmową z jakimś obcym mężczyzną. Był to lord Robert Ure.

John usłyszał jego słowa: "Twoja Glory jest wspaniała." Lord potem głos zniżył i musiał powiedzieć coś bardzo zabawnego, gdyż towarzyszka Glory zaśmiała się głośno.

Pod wpływem największego oburzenia, John w pierwszej chwili chciał je zatrzymać natychmiast, rozkazać odejść Robertowi Ure, a dziewczęta odprowadzić do szpitala.

Zdawało mu się, że to nakazuje mu obowiązek; minął je przecież w milczeniu, a skoro się obejrzał, już mężczyzna szedł w stronę przeciwną, obie zaś dozorczynie zmierzały najspokojniej ku domowi. Ujrzał je znów zdaleka przy świetle latarni, gdy przechodziły przez ulicę, i raz jeszcze— aż całkiem zniknęły w ciemności pod gęstemi drzewami parku.

Podczas bezsennej nocy nie czuł się dość silnym i panującym nad sobą, aby nazajutrz z rana pokazać się w szpitalu, a i dzień nie uspokoił jego oburzenia. Lecz przyszedł list od Glory z uwiadomieniem o śmierci staruszki, która, umierając, prosiła, aby ją pochował.

Ubrał się więc starannie, nie chcąc pozorem nawet lekceważyć ubogiej, i wszedłszy do szpitala, kazał prosić miss Quayle. W milczeniu udali się razem do kaplicy, stanowiącej ostatnie chwilowe schronienie dla tych, którzy cierpieć na ziemi przestali. Długo tu gościć im nie pozwalano; pogrzeb staruszki miał się odbyć zaraz. Przed wejściem oczekiwał już karawan.

Gdy stanął obok Glory w tym chłodnym i cichym przybytku, serce zmiękło mu dla niej.

— Glory, — rzekł poważnie — nie powinnaś była wczoraj sama wychodzić na miasto, nic mi o tem nie powiedziawszy. Niebezpieczeństwa Londynu są groźne.

— Jakie niebezpieczeństwa? — zapytała. — Młoda, piękna dziewczyna...

Podniosła nań oczy, osłonione długiemi rzęsami.

— Mówię o niebezpieczeństwach — choć ciężko mi to wypowiedzieć — o niebezpieczeństwach, grożących ze strony mężczyzny.

Objęła go przenikliwem i bystrem spojrzeniem.

— Widziałeś nas?

— Tak jest, widziałem, i nie podobało mi się twoje towarzystwo.

— Mężczyzna?—zapytała wahająco, spuszczając głowę.

John się zawahał.

— Miałem na myśli kobietę — rzekł wreszcie. — Nie podobało mi się całe jej zachowanie w tym domu... Pośród tych zacnych i szlachetnych kobiet ta jedna tylko... ta...

Dolna warga Glory zwolna wysuwać się zaczęła naprzód, ukazując wewnętrzną stronę.

— Jest wesołą i przyjemną, a to mi wystarcza — przerwała nagle.

— Ale mnie to nie wystarcza, Glory; taki człowiek, jak jej przyjaciel...

— A cóż mnie obchodzić może jej przyjaciel? — spytała z dumnie podniesioną głową.

— Bardzo wiele, jeśli pozwolisz, aby cię spotykał. Oczy Glory błysnęły przekornym uporem.

— Rozumie się, że go spotkam — odparła wyniośle: — na szpitalnym balu we wtorek.

— Nie będziesz na nim w towarzystwie tej dziewczyny — rzekł John z naciskiem i powagą.

— Czemu nie?

— Powiedziałem, że nie pójdziesz w towarzystwie tej dziewczyny.

Nastąpiła chwila milczenia. Usta Glory drżały mocno.

— Dlaczego mi dokuczasz? — rzekła wreszcie głosem drżącym; — chcesz, żebym się rozpłakała! Czy nie rozumiesz tego, że mię znieważyłeś? Nie jestem przyzwyczajona, aby mię znieważano! Zobaczyłeś mię z tem głupiem stworzeniem, które nie ma w głowie ani jednej myśli i umie tylko śmiać się, pleść niedorzeczności i spoglądać na mężczyzn, i wyobrażasz sobie, że takiej dziewczynie ja dam się powodować! Czy nie przypuszczasz pan, że i kobieta może sama czuwać nad sobą?

— Jak chcesz — rzekł John pochmurnie, i skinąwszy ręką, skierował się pośpiesznie ku wyjściu.

— Panie Storm!.. Jo.. Joh...

Ale już był aa ulicy, nie słyszał jej i poważnie zbliżył się do karawanu.

— A co? czy nie przyjemnie, kiedy kto cierpi dla nas? — odezwał się obok Glory ostry, szydzący głosik.

Polly Love stała za nią z oczyma świecącemi z pod spuszczonych powiek.

— Jestem pewną, że sama nie rozumiesz, co mówisz — rzekło dziewczę, podnosząc na nią ciemne źrenice, pełne łez gorzkich i palących.

— Tak myślisz? Jaka z ciebie zabawna dziewczyna! Zaniedbano cię bardzo pod względem wychowania, moja droga.

Karawan ubogich był to rodzaj wozu, w którym trumnę umieszczano pod siedzeniem, między kołami; John Storm, stanowiący cały orszak pogrzebowy, usiadł obok przedsiębiercy.

— Czy odprowadzi ją pan aż na cmentarz?—zapytał ten ostatni i otrzymał potwierdzającą odpowieżd.

Grób był przygotowany w dzielnicy ubogich. Przedsiębiorca przy pomocy swojego człowieka spuścił trumnę do dołu, a następnie zwrócił się do księdza, zapewniając, że ma jeszcze trzy pogrzeby tego rana, więc nie może pozostać do końca ceremonii.

W chwilę później John sam stał nad nizka mogiłą, odczytując modlitwy, których nikt nie słuchał. Czytał: "Proch jesteś i w proch się obrócisz" — i w duszę jego zstępowała zwolna cisza i spokój samotności, która jest przeznaczeniem i losem ubogich.

Lecz ujarzmione na chwilę uczucia wybuchnęły znowu, skoro znalazł dla nich ujście, pisząc do ministra tego samego wieczoru:

"Zaczynam cię pojmować, stryju, i dzisiaj rozumiem, coś chciał powiedzieć przez to, że wybrałaś dla mnie nieodpowiednie miejsce. Otchłanią straszną jest cały ten Londyn, ze swojem "towarzystwem," duchowieństwem światowem sztukę, literaturę, zbytkiem i pustem życiem, opartem na ciężkiej pracy i ucisku nieszczęśliwego tłumu, na krwawym pocie bezimiennego ubóstwa! O miasto miast, nęcące i pociągające słabych i nieszczęśliwych, aby ich zamienić w bydlęta! O miasto miast, bezlitosne i okrutne! Niepodobna mieć duszę i źyć twojem życiem. Kiedy się pragnę do tego przymusić, czuję, że jestem rozdarty na dwoje."

ROZDZIAŁ X.

Było to następnego wtorku przed wieczorem. W dużym pokoju na S. James Street dwaj przyjaciele wstali od obiadu. Jednym z nich był Robert Ure, drugim Horaeyusz Drakę, jego współlokator. Drakę młodszy był od Roberta o lat siedm lub ośm i o wiele sympatyczniejszy. Piękna męska twarz jego miała wyraz otwartości i prostoty; szerokie ramiona i kształtna budowa znamionowały siłę, a niebieskie oczy, pełne szczerego wyrazu, i jasne włosy nadawały fizyognomii jakiś chłopięcy pozór.

Pokój jadalny był duży i pełen sprzętów kosztownych i pięknych, lecz ustawionych bez symetryi i porządku. W jednym kącie stały pokojowe organy, zaraz obok fortepianu, na ścianie mandolina i dwoje skrzypiec, obrazy na podłodze i na ścianach, wszędzie porozrzucanych mnóstwo fotografii, lustro nad kominkiem, ugarnirowane biletami wizytowymi, wsuniętymi między szkło a ramę.

Służący przyniósł kawę i cygara, a lord Robert zaczął mówić swym przewlekłym tonem człowieka, który po długiej podróży czuje się niewypowiedzianie znużonym i śpiącym.

— Pójdź, mój chłopcze; zdobądź się na to postanowienie, i pójdziemy.

— Powiadam ci, że jestem śmiertelnie znudzony tymi waszymi modnymi rautami.

— I ja również.

— Nienaturalne, wymuszone i zupełnie niepotrzebne.

— Alboż ci przeczę? Nienaturalne, wymuszone, sztuczne, niepotrzebne, ale cóż chcesz innego?

— Coś ludzkiego i prostego. Nie chodzi mi w tej ' chwili o moralną wartość tych zobrań,. tylko o bezgraniczną, ich głupotę.

Lord Robert puścił kilka kłębów dymu i odparł zwolna, tym samym przewlekłym, nieco płaczliwym tonem:

— Któżby ci mógł zaprzeczyć, mój drogi Horacy?.. Wszystko, co mówisz, jest zupełnie słusznem, I wszyscy o tem wiemy. Ale tak było zawsze i tak zawsze będzie. Bo cóż innego wynajdziesz dla ludzi, którzy się wiecznie nudzą i nie mają, nic do czynienia? Ty gardzisz ich rozrywką, oni nie znają innej. A przytem — wszak wiesz o tem— że jest to w naszym stanie jedyne pole do przeprowadzenia wszelkich planów i zamiarów. Więc na rautach nie wszyscy bywają bezczynni i nie wszyscy nudzą się tylko bezmyślnie. Przyznaj, że sam wiesz o tem.

Zaśmiał się wymuszenie i niezręcznie, ale Drakę" spojrzał mu w oczy otwarcie.

— Jakże ta sprawa stoi? — zapytał z powagą.

— Zdaje mi się, że dobrze... chociaż dziewczyna jakoś się nie pali. W tym tygodniu ostatecznie się zdecydowałem, i gdy było po wszystkiem, doznałem takiego wrażeniu, że oświadczyłem się córce, a przez matkę zostałem przyjęty. Przypuszczam, iż raut dzisiejszy jest w związku z tym ważnym faktem, więc pojmujesz, że nie mogę świecić na nim nieobecnoścą.

Oparł się o poręcz wygodnego krzesła, puścił w górę kilka wielkich kłębów dymu i zaczął znów ze śmiechem., podobnym do gulgotania:

— I niepodobna zresztą. Mój wieczny prześladowca był tu dzisiaj znowu. Powiedziałem mu, że małżeństwo jest pewnem w ciągu roku, i to jedno skłoniło go do cierpliwości. Obiecał czekać, naturalnie nie bez zarobku... Mówisz, że to źle? Zapewne, ale cóż chcesz, mój drogi? Niema innego wyjścia.

Obaj palili czas jakiś w milczeniu; obłoki dymu zapełniały pokój. W końcu przemówił Robert:

— Pójdź, stary, dla przyjaźni, jeśli nie dla czego innego. Kobiecina na swojem miejscu i umiera z pragnienia oglądania cię dziś w swoim domu. A że się boisz nudów — nie będziemy tam długo. Wyjdziemy bardzo wcześnie. Albo wiesz co?.. Słuchaj! Wymkniemy się i pójdziemy do szpitala Bartimeusa — tam dziś bal, ale jaki! Tam nie będzie nudno, ubawimy się doskonale!

— Chodźmy — rzekł Drake po chwili milczenia.

W pół godziny potem obaj młodzieńcy zajechali przed dom pani Macrae na Belgrawia, Długi szereg powozów zajmował ulicę, i musieli stanąć i czekać kolei, by zajechać przed bramę. Tutaj natychmiast lokaj we wspaniałej liberyi pośpieszył otworzyć im drzwiczki od powozu, pomógł przejść do przedsionka po czerwonem suknie, rzuconem na trotuar, pomógł się rozebrać w obszernym przedsionku, za pisać swe imiona w marmurowym gabinecie na liście, przeznaczonej dla "Morning Post", i nakoniec skierował ich na główne schody, po których zwolna wstępował tłum cały do salonu na górze.

Obok schodów, w prawdziwym lasku z palm i paproci, grała wyborna orkiestra w strojach niebieskich i żółtych. Na górze gospodyni przyjmowała gości, krążących ruchem wirowym dokoła, w górę i na dół. Gwar nieopisany panował tutaj, złożony z głosów ludzkich i dźwięków muzyki. Sir Robert był powitany z uniesieniem i natychmiast zobowiązany, by pozostał przy pani domu. Potem, wezwawszy córkę, pani Macrae przedstawiła ją Horacemu i wysłała oboje w głąb salonów.

Apartamenty na skromne wtorkowe przyjęcie uprzątnięto w ten sposób, iż tylko przy ścianach zostały krzesła, palmy i paprocie, a ponad niemi ciężkie bronzowe świeczniki. Przed dziesiątą już pokoje były pełne gości, a nowe tłumy napływały bezustannie. Pierwsi przybyli mężowie stanu, dyplomaci i dostojnicy różnych kategoryi; po skończonym teatrze nowe napłynęły fale, a pod koniec zjawiło się kilku aktorów. Noc była ciemna i powietrze duszne. W salonach atmosfera stawała się nie do zniesienia, to też w ostatniej sali, przeznaczonej na bufet i jadalnię, ruch był największy i wzrastał jeszcze bezustannie. Brzęk szklanek i talerzy, szczęk nożów, rozmowa, śmiech i dźwięki orkiestry mieszały się w chaos, niepodobny do określenia.

Znużenie malowało się na wielu twarzach, a liczba ich wzrastała co godzina. Mężczyźni usiłowali jeszcze być zajmującymi, lecz kobiety otwarcie okazywały wyczerpanie. Obciążone klejnotami, osypane pudrem, mimo koronek, jedwabiów i rużu, wyglądały na zmęczone i zniszczone. Starały się uśmiechać, gdy do nich mówiono, lecz uśmiech taki często podobnym bywa do grymasu, i za chwilę znikał z twarzy, ustępując miejsca wyrazowi pognębienia, zmęczenia i nudy.

— Masz dosyć? — szepnął Robert Horacemu.

Drake skinął twierdząco, i lord Ure zaczął się żegnać.

— Już idziecie! — zawołała z żalem pani Macrae. — Urzędowe zaproszenie? Czy to prawda, panie Drake? O, nie mówcie mi o tem! Wiem, wiem, znam was dobrze. Ale zaczekaj, ożenisz się wkrótce, a wtedy...

Znaleźli się nakoniec szczęśliwie w powozie i śpieszyli do szpitala Bartimeusa. Drake zdjął kapelusz i chłodził się nim, jak wachlarzem. Robert zapalił cygaro,

— Pfff! Co za duszna jaskinia! Czy słyszałeś kiedy podobne klekotanie młyna? Prawdziwa wieża Babel! W imię zdrowego rozsądku pytam się: co ci ludzie sobie myślą? Za co i na co męczą się tak dobrowolnie? Co sobie myślą o tem?

— Myślą? Mój drogi chłopcze, co ci przyszło do głowy? Któż myśli o czemkolwiek w tej komedyi miłego głupstwa? Na myśl niema tu miejsca.

— A te kobiety! — ciągnął dalej Drake. —Jak żyję, nie widziałem tak zwiędłych i zużytych manekinów do dźwigania brylantów i t. p. kosztowności. Żal mi ich szczerze w tej złoconej nędzy! Żal mi i twojej narzeczonej, Robercie. Była w tem zebraniu jedyną kobietą bez sztucznej afektacyi i światowego fałszu.

— Daj pokój, mój kochany. Wiele rzeczy poznałeś i nauczyłeś się w życiu, ale jedną jeszcze sztukę zdobyć musisz: musisz nauczyć się rzeczy poważne traktować jak drobiazgi, a drobiazgi jak rzeczy poważne. Jeśli nie zdobędziesz tej umiejętności, zatrujesz sobie życie. Warunków bytu, wytworzonych przez cywilizacyę, nie zmienisz przez to, że zamiast się do nich stosować, inaczej chcesz urządzić swoje własne życie; tak samo najpiękniejsza, najbogatsza i najdowcipniejsza kobieta, która, w gruncie rzeczy jest lalką na wystawie dyamentów...

— Ależ ja nic nie żądam od nich, mój kochany, oprócz . szczerości, prostoty, natury; a zresztą, niech sobie nie ma całej koszuli na ciele.

— Niech i tak będzie, jeżeli tak wolisz — rzekł Robert, odrzucając resztę papierosa. — Masz tę wyższość nade mną, że możesz wybierać, jaka ci się spodoba. Ale otóż jesteśmy u Bartimeusa, a to już inne buty!

Minęli pierwszorzędne ulice Londynu i przez sklepioną bramę zajechali przed obszerny gmach szpitalny, umieszczony w głębi cichego dziedzińca, gdzie rosły stare drzewa i klomby zielone, w których wiją gniazda i śpiewają ptaki. Wszystkie okna budynku były oświetlone, i z wewnątrz dochodziły przyciszone dźwięki muzyki balowej.

— Nie zapomnij, — rzekł sir Robert — że jestem gościem jednego z wizytujących doktorów; domyślasz się zapewne, że spotkam tutaj swoją przyjaciółkę, o której opowiadałem ci przed kilku dniami.

— Tę, dla której dałem ci bilet wejścia do koszar przed tygodniem?

— Właśnie.

Stali w progu sali balowej, którą, przerobiono ze studenckiej auli ze względu na rozmiary i odosobnienie od reszty szpitala. Kształt jej zaokrąglany, galerya dokoła, szklane wysokie sklepienie i ściany, przybrane zielonością i flagami, nadawały jej uroczysty i niezwykły wygląd. Paręset dziewcząt i tyluż młodzieży mieściło się z łatwością w tej przestrzeni, i tańce szły swobodnie, a galerya stanowiła miejsce odpoczynku. Tancerzami po większej części byli studenci szkoły medycznej miejscowej, którzy zresztą w swojej sali czuli się gospodarzami; tancerki stanowiły dozorczynie szpitalne w zwykłych swoich kostiumach. Wszystkie twarze jaśniały zdrowiem i młodością, wszystkie oczy śmiały się szczerem weselem, i daremniebyś szukał w tem zebraniu znudzonej lub zmęczonej fizyognomii. Śmiech dziewcząt, radosne okrzyki młodzieży, blask szczęścia w oczach, rumieńce na twarzy— tworzyły obraz pełen świeżości i życia

Dwaj młodzi mężczyźni stali przez chwilę na progu.

— Cóż o tem myślisz? — zapytał sir Robert. Szeroko otwarte oczy Horacego promieniały wielkiemświatłem, a głos brzmiał szczerym, radosnym zachwytem.

— Myśleć? — powtórzył. — Ależ to zachwycającej Czarodziejskie! Wspaniałe!

Szkiełko wypadło z oka sir Roberta, i zaśmiał się przeciągłym swoim śmiechem.

— Z czego się śmiejesz? Te kobiety są przynajmniej naturalne, są szczerością, życiem, prawdą, a w takie rzeczy ubrać się niemożna!

Mazur skończył się właśnie, i zmęczone pary zaczęły się przechadzać małemi grupami.

— Robercie, proszę, co to za dziewczyna?.. ta, co taca stoi i patrzy tu ku nam? Czy to twoja przyjaciółka?

Robert założył szkiełko.

— Ta ładna brunetka, biała, z rumieńcami jak u lalki?

— Tak, i ta druga, wyższa, zaraz przy niej. Postawa, oczy, włosy!.. Znowu patrzały na nas. Ja ją gdzieś już widziałem! Gdzież ja ją widziałem? Spojrzyj na nią: co za ogień, ruch i życie! Ustać nie może na chwilę spokojnie, nogi jej tańczą same.

— Widzę, widzę... Ale pierwej muszę cię przedstawić przełożonej i doktorowi, a dopiero...

— Wiem już, gdzie ją widziałem! Wiem! Spiesz się, Robercie. Prędzej, prędzej!

Robert zaśmiał się znowu swym znużonym śmiechem. Zapał przyjaciela wydał mu się bardzo zabawnym.

ROZDZIAŁ XI.

Gdy powiedziano Glory, iż wszystkie zaproszone na bal dozorczynie będą w codziennych szpitalnych kostiumach, zdecydowała się należeć do nich. Lecz potem nastąpiło napomnienie Johna, protest przeciwko towarzystwu Polly i zniechęcone dziewczę postanowiło wyrzec się zabawy. He razy przyszły jej na myśl jego słowa, czuła się upokorzoną i wzruszoną, a kilkakrotnie otarła ukradkiem łzy gniewa i zgryzoty.

Polly tymczasem każdą chwilę wolną zajmowała zbliżająca się zabawa, i Glory mimowolnie wciągniętą została w ten wir wesołych przygotowań. Nadszedł nakoniec wieczór upragniony, i obie dziewczęta ubierały się w jednej przegródce (1); rozpromieniona Polly szczebiotała bezustannie, jak młoda papuga, Glory milczała i była prawie smutną.

Za pomocą szczypczyków i stearynowej świecy Polly skarbowała swoje czarne włosy i zwinęła je w długie loki koło skroni i uszu, wyglądających z ukrycia, jak małe, różowe muszelki. Glory zaorała głęboko grzebieniem swoją bujną złoto-czerwoną czuprynę, aby rozprostować i przygładzić wijące się kędziory.

— Stój! — zawołała nagle Polly. — Na miłość Boską, nie dotykaj ich więcej! Spojrzyj w lustro.

Glory stanęła przed małem zwierciadłem i zarumieniła się z radości. — "Czyż naprawdę jestem tak ładną?" — pomyślała. Ale w tej samej chwili poważna twarz Johna stanęła jej w pamięci, zniknął rumieniec szczęścia, oczy zaszły łzami, i miała ochotę iść prosto do łóżka.

Poszła jednakże na bal, i znalazłszy się w nowem otoczeniu, zapomniała odrazu o wszystkich przykrościach. Dźwięk muzyki, blask świateł, gra barw, jasne twarze, woń kwiatów przeniosły ją szybko w jakiś świat zaczarowany, o którym dotąd nie miała pojęcia. Utonęła w zachwycie, upojeniu, szczęściu. Każda rzecz ją dziwiła, wszystko zachwycało i bawiło, — stała się tchnieniem dziewiczej radości, uosobieniem niewinnego szczęścia, które przepełniło jej duszę. Ciemna plamka na oku zaświeciła dziwnym blaskiem, nadając jej spojrzeniu wyraz zalotności, głos nabrał nowych tonów, stał się muzykalaym i dźwięcznym, jak śpiew ptaka. Tonęła w morzu wrażeń jasnych i rozkosznych i sama, niby promień szczęścia i wesela, rozlewała radość i światło. Jej podniecenie było zaraźliwe, jej wesołość udzielała się każdemu, kto na nią spojrzał lub zbliżył się. do niej. Twarze męskie, jak słoneczniki, odwracały się za nią; ci nawet, którzy tańczyć nie mogli, uśmiechali się na widok jej promiennej twarzy, słonecznego spojrzenia. Szeptano, iż prezydent Chirurgicznego Kolegium, który w urzędowym charakterze bal otworzył, miał się wyrazić o niej, że nie jest na właściwem miejscu w tem zebraniu, i ie taka piękność ozdobiłaby najwspanialszy salon.

W tym czarodziejskim świecie upojenia, muzyki, świateł, szczęścia, Glory straciła pamięć i poczucie czasu; lecz wzrok Polly niecierpliwie zwracał się ku drzwiom wchodowym, nakoniec trąciła w łokieć przyjaciółkę.

— Przyszli wreszcie! — szepnęła. — Stoją tam... tam — widzisz?.. Naprzeciwko nas, przy drzwiach.. Nie daj się zamówić do następnego tańca, Zaraz tu do nas przyjdą.

Glory spojrzała w kierunku wskazanym i ujrzała twarz, która już raz obudziła w niej dawne, niejasne wspomnienia. Ale to znowu trwało chwilę tylko; czarodziejska teraźniejszość zbyt wyłącznie opanowała jej duszę.

Nagle głos znany i nieznany razem przemówił do niej, i uczuła nagle, jak gdyby się budziła ze snu głębokiego.

— Glory, — mówił głos ten — czy mię nie pamiętasz? Czyś zupełnie już o mnie zapomniała, Glory?

Był to jej kolega z lekcyi katechizmu, towarzysz awanturniczej ucieczki. Ręce ich złączyły się szybko i mocno, pod wpływem uczuć, którym myśl nie sprosta.

— Więc mię poznajesz? Jak to dobrze! — zawołał Drake.

— I ty mię poznałeś?

— Prawie od pierwszego spojrzenia.

— Doprawdy! Jakie to dziwne jednakże... Tak dawno, dawno... dziesięć lat już temu! Musiałam się bardzo zmienić?

— O, zmieniłaś się, — odparł Drake — zmieniłaś się ogromnie!

— Doprawdy? Rzeczywiście tak bardzo się zmieniłam?.. Musiałam się postarzeć, naturalnie.

— Strasznie się zestarzałaś!

— Szkoda! Lecz i ty także zmieniłeś się bardzo. Byłeś wtedy chłopcem w dziecinnej kurteczce.

— A ty dziewczynką w krótkiej sukni. Roześmieli się oboje.

— To jednak całe szczęście, żeśmy się zmienili oboje — zauważył Drake po chwili. — Bardzo rad jestem temu.

— Czy naprawdę? Dlaczego?

— Dlaczego? Bo gdybyś się tylko ty zmieniła, a ja nie...

— Co my za głupstwa pleciemy! — zaśmiała się znów Glory, a Horacy zawtórował jej z całego serca.

Teraz zaczęli opowiadać sobie o tych latach, które przeżyli z osobna. Historya Glory mało miała treści: życie jej dotąd było prawie pustem. Przez cały czas mieszkała na wyspie u dziadka i dopiero niedawno przyjechała do Londynu, jako nowicyuszka — dozorczyni w szpitalu Marty Vineyard. Drake skończył szkołę w Horrow, potem był w Oksfordzie, a mając trochę talentu i upodobania artystyczne, chciał się poświęcić muzyce; ale ojciec nie widział w tem dla niego karyery, i trzeba było uledz jego naleganiom. Wstąpił więc do katakumb publicznego życia i obecnie pracuje przy sekretarzu jednego z ministrów.

Wszystko to opowiadał swobodnie, wesoło, jak człowiek światowy, który umie rzeczy wielkie uważać za drobnostki.

— Glory, walc się zaczyna! — szepnęła, mijając ją szybko, Polly Love.

Orkiestra dała hasło rozpoczęcia tańca, Drake skłonił się nizko, Glory ze zdziwieniem (czy szczerem?) spostrzegła, iż nie jest jeszcze zamówioną. Widocznie przestroga Polly straconą nie była.

Po skończonym tańcu Drake podał jej rękę, wyszli dla ochłody na galeryę, i przechadzali się zwolna, rozmawiając. Miły męski głos Horacego, naturalność, dobry humor i obejście bez zarzutu podnosiły urok, jakim w oczach dziewczęcia otaczały go wspomnienia. Wychodząc a tłumu i gorącej sali, Glory zręcznie zarzuciła chusteczkę na głowę, i ściągnąwszy wolną ręką jej koniec pod brodą, zaśmiała się wesoło.

— Spojrzyj na mnie teraz, jak wyglądam, sir — rzekła niewinnie.

Poznał ciemną plamkę na jej lewem oku, widział uśmiech zalotny i przez cienki rękaw perkalowej sukni czuł ciepło jej ramienia.

— Tyle rzeczy mi opowiedziałaś, — rzekł nagle — a o najważniejszej nie wspomniałaś ani stówka.

— Cóż takiego? — spytała.

— He razy się kochałaś od czasu ostatniego naszego widzenia?

— Wielki Boże, co za pytanie!

Zachwyciło ją wszakże to zuchwalstwo. Było w niem coś mistrzowskiego i ujmującego niewymownie.

— Czy pamiętasz dzień ten, kiedyś mię porwała? Kiedy uciekłaś ze mną?

— Ja? To ślicznie z mojej strony! Ale kiedyż to było?

— Wszystko jedno, — pamiętasz?

— A jeżeli? Co za gąsięta musiały być z nas obojga!

— Dziś nie jestem tego pewny — odparł Drake.

— Wtedy jednak nie zdawałeś się tak bardzo dbaćo mnie.

— Czyż istotnie? Trudno wierzyć, że byłem takim głuptasem.

Roześmieli się oboje.

— A czy pamiętasz tego, kto nas uratował? — zapytała po chwili.

— Wysokiego, ciemnego mężczyznę, który cię porwałi całował na pokładzie swego statku?

— Czyż tak?

— O takich rzeczach wolisz nie pamiętać?

— Oddał nam wielką, przysługę. Ale teraz jest księdzem, kapelanem w naszyta szpitalu.

— Musi to być świat inny, romantyczny — rzekł Drake.

— Tak; to jest jak poezya — rzekła żywo.

Lord Robert zbliżył. się, aby przedstawić Polly swego przyjaciela i poprosić Glory o następcy taniec. Polly miała twarz uśmiechniętą, lecz nie wyglądała dzisiaj dobrze.

— Więc pani znała dawniej mego przyjaciela? — spytał sir Robert.

— Znałam go, gdy był chłopcem.

Drake przetańczył z Polly, a sir Robert tymczasem zaczął śpiewać jego pochwały. W Oksfordzie zdobywał najświetniejsze stopnie, a obecnie jest sekretarzem sekretarza stanu i wystąpi wkrótce na arenie życia publicznego. Mówił wiele o jego artystycznem uzdolnieniu i muzycznym talencie, o stosunkach w świecie, powodzeniu w salonach i przyszłej karyerze; jednem słowem: Horacyusz Drake stał na progu do ziemi obiecanej.

— Zapewne wiadomo pani, że jest przytem bardzo bogaty... niezmiernie bogaty — zapewniał sir Robert.

— Tak? — powtórzyła Glory i coś wspaniałego i wielkiego zajaśniało przed nią daleko, szeroko.

— Kolosalnie bogaty, a przytem najgorętszy demokrata.

— Rzeczywiście?

— Tak jest. Przez całą drogę, gdy jechaliśmy tutaj, tłómaczył mi, iż dla niego jest niepodobieństwem ożenić się z wielką damą.

— Nie rozumiem, dlaczego mi pan o tem mówi? — rzekła Glory, a lord Robert zaczął bawić się swojem szkiełkiem.

Tymczasem Drake skończył taniec z Polly i zaproponował przechadzkę na świeżem powietrzu. Wyszli na dziedziniec, dziewczęta pod ręce o kilka kroków naprzód, panowie za nimi.

— Sam szatan siedzi w tej rudej dziewczynie — szepnął sir Robert; — odgadnie twoje myśli, nim sam siebie zrozumiesz.

— Jest naturalną, jak sama natura — odparł Drake. — A co za usta! Jaki uśmiech!

— Irlandka? Z Mann? Gdzież ten Man?

Noc była ciemna i bardzo ciepła, powietrze na podwórzu niewiele się różniło od atmosfery balowej. Dźwięki orkiestry dochodziły tutaj stłumione, lecz wyraźnie, i Glory, która w sali tańczyła już ze wszystkimi, tu zaczęła tańczyć sama, ponieważ muzyka wydawała się jej jeszcze piękniejszą i czarodziejską prawie, a taniec wśród ciemności przypominał senne marzenia.

— Siadaj, Glory — zawołała niechętnie Polly Love; — denerwujesz mię dzisiaj swoją ruchliwością.

— Jak się pani podobają Londyńczycy? — spytał Drake.

— Jak i inni śmiertelni, nie mniej ani więcej, tylko są zabawniejsi — odparła wesoło dziewczyna.

Wszyscy się roześmieli z tego określenia, a Glory zaczęła naśladować "londyńskie ruchy" i sposób mówienia, więc podawanie ręki z góry i gardłowe głosy er er, ha, ha, deklamacyę kanonika i miny pana Golightly,

Drake wydawał okrzyki zachwytu, sir Robert śmiał się głosem przeciągłym, podobnym do wołania sowy.

— Przedstaw nam teraz swego przyjaciela, nowego wikaryusza — rzekła złośliwie Polly, która jakoś była dzisiaj nie w humorze.

Glory stanęła jak trafiona kulą.

— A istotnie — zaczął Drake.

Lecz głuchy, oddalony głos gromu i kilka rzadkich, wielkich kropli deszczu skłoniły towarzystwo do powrotu. W sali balowej panowała wrzawa i wesołość; przełożone i doktorowie opuścili już zabawę, pozostały tylko dozorczynie i studenci, i szał prawie ogarnął wszystkich. Młody student tańczył, trzymając dziewczynę za rozpuszczone włosy, drugi niósł swoją tancerkę w ramionach; ktoś przyćmił światło, i tańczono z zapałem w półcieniu; ktoś zaczął śpiewać, i śpiewali wszyscy chórem; ktoś zaczął rzucać w górę papierowe torebki, pełne opłatków, opłatki rozsypały się w powietrzu i spadały jak gwiazdki śniegu, okrywając włosy i stroje tańczących.

Tymczasem burza rozszalała się na dobre, a huk grzmotów stanowił tło imponujące dla dźwięków balowej muzyki, rytmicznego tupania i wesołego śpiewu bawiącej się młodzieży. Strugi deszczu uderzały o dach szklany i spływały po szybach okien.

Grlory była ciągle jak we śnie czarodziejskim: oto otacza ją znana zatoka w Peel i noc mglista, księżyc prześwieca słabo przez chmury, a fale, pełne ruchu pod wiatrem północnym, żyją fantastycznem życiem blasku i szmeru. To znowu morze czarne i burzliwe, z gór wieje wiatr gwałtowny, grom huczy w oddali, morze szumi i grozi. A tymczasem to tylko świat dziwów i cudu, wkoło wesołe twarze, śmiech wesoły.

Dzień biały położył wreszcie kres zabawie; deszcz ustał, lecz grzmot jeszcze odzywał się z dala. Panowie odwozili tancerki swoje do szpitalów, i Drakę z Grlory wsiedli razem do powozu.

— Więc o "takich rzeczach" zawsze zapominasz? — zapytał jej półgłosem.

— O jakich? — spytała.

— Wszystko jedno, wiesz dobrze!

Otuliła się kapturkiem swojego płaszczyka, ale niesforne włosy wysuwały się z pod niego.

— Daj mi różę — rzekł Drake. — Tę jedną białą różę, którą masz jeszcze we włosach.

— Cóż ona warta?.. zwiędła.

— Daj mi ją. Zachowam ją sobie na zawsze, na zawsze...

Podniosła rękę, aby wyjąć z włosów kwiat pożądany.

— Ach, jakaś ty dobra! A jaka ładna ręka! jaka mała! Nie, czekaj, pozwól mi ją wziąć samemu.

Otoczył ją ramieniem, drugą ręką podniósł łagodnie jej brodę, pochylił się i pocałował ją w usta.

— Najdroższa! — szepnął cicho.

Obudziła się nagle z upojenia, świat czarodziejski zniknął gdzieś bez śladu. Ogarnęło ją bolesne uczucie upokorzenia. Głowa opadła nizko, uczuła palący rumieniec na twarzy i zasłoniła ją obu rękoma. Lekceważono ją i znieważono, lecz sama była winną!

— Przebacz mi, Glory — rzekł Drake drżącym głosem. — Przysięgam ci, że już się to nie powtórzy... przysięgam ci na Boga!

Dzień był jasny, ostatnie krople ulewnego deszczu padały rzadko na mokry bruk ulic; wielkie miasto spało, a grom głuchy i groźny oddalał się powoli.

(1) Wspólne dla dozorczyń sale szpitalne są rozdzielone zasłonami na oddzielne przegródki.

ROZDZIAŁ XII.

Kapelan szpitala Marty Wineyard nie był obecny na balu. Myślał o nim bardzo wiele, a ilekroć przypomniał sobie, jak stanowczo wystąpił przeciw Polly Love wobec Glory, ogarniał go wstyd i skrucha Polly była lekkomyślną i ograniczoną, nie wydawała się też bardzo uczuciową, lecz nic złego o niej nie wiedział. Czyż godziło się kapłanowi i mężczyźnie potępiać ją tak bezwzględnie dlatego, że lubiła się stroić w jaskrawe gałganki i znała człowieka, który mu się nie podobał?

Była jedyną towarzyszką Glory, jedyną jej znajomą, i żądać, by dziewczę odsunęło się od jej towarzystwa, to znaczyło wymagać, aby Grlory wyrzekła się balu zupełnie. Rozumiał, iż było to wymaganie egoistyczne. Jakiem prawem i dlaczego ma ją pozbawiać przyjemności tej zabawy? Czyż dlatego, iż nie może sam wziąć w niej udziału? On nie może i nie chce, lecz pojmuje dobrze, iż dziewczęta lubią tego rodzaju rozrywki; lubią taniec, wesołość, lubią, żeby je podziwiano, żeby mężczyźni uwijali się koło nich i prawili im niedorzeczności,

Była gorycz w tych myślach, ale walczył z sobą; chciał być wspaniałomyślnym, wyższym nad ziemskie uczucia: cofnie swój protest i wyrok surowy o Poiły.

Nie cofnął go jednakże. Jakiś zły duch szepnął mu słówko gryzące, że Grlory z dniem każdym oddala się bardziej od niego. Chciał się o tem przekonać. Jeżeli jego powagę uznaje, nie pójdzie na bal. Jeśli pójdzie, to znaczy, że stracił wpływ na nią i że ich dawny stosunek się zrywa.

W dniu zabawy wieczorem poszedł do szpitala i zapytał o Glory. Nie było jej; poszła. Uczuł, że ziemia rozstępuje mu się pod nogami.

Nie mógł zapanować nad gorzkiem uczuciem niechęci dla Polly Love, i to nasunęło mu na myśl chorego, dla którego jej zimne serce nie miało serdecznych uczuć. Był to brat jej, starszy o lat dziewięć, dziesięć, i zupełnie odmiennego charakteru. Jego twarz chuda, blada, prawie ascetyczna, i posępne, pełne ognia i łez oczy wskazywały fanatyka. Cierpiał z powodu pęknięcia jednego z naczyń krwionośnych, trawiła go gorączka, nie zaliczano go wszakże do niebezpiecznie chorych. Gdy Polly zajętą była w tej samej sali, nieustannie śledził ją wzrokiem, z pokornym wyrazem psa przywiązanego. Nie można było wątpić, iż kochał ją bardzo i myślał tylko o niej. Lecz dziewczę rzadko kiedy zwracało oczy w jego stronę, a gdy z nim rozmawiała, głos jej był niechętny i zimny.

John Storm to zauważył i zbliżył się do młodzieńca, którego serce, spragnione uczucia, otworzyło się przed nim.

Był braciszkiem w klasztorze anglikańskiego bractwa na Bishopsgate Street i w zakonie nosił imię brata Pawła. Prosił, by odesłano go tutaj w chorobie, ponieważ siostra jego była dozorczynią w tym szpitalu. Była jego jedyną krewną na tym świecie. Niegdyś miał drugą siostrę, ale — ta nie żyła — umarła. Była to smutna historya; nie lubił o niej mówić.

Do tego nieszczęśliwego zwrócił John Storm swoje kroki w chwili, gdy w sercu własnem uczuł ruinę i pustki. Ale brat Paweł miał już dzisiaj gościa. Wchodząc do sali, ujrzał John przy jego łóżku poważnego mężczyznę w niezwykłem ubraniu: miał na sobie czarną i długą sutannę, zapiętą aż pod szyję i opasaną w pasie czarnym sznurem z trzema węzłami na końcu. Ale bardziej od stroju twarz tego człowieka wyróżniała go z pośród "dzieci świata," twarz dziwnie uduchowiona i spokojna, pełna szczerości i ciszy, chociaż nie bez śladów walki w oczach i na skroniach. Walki te jednak były już skończone i uwieńczone zupełnem zwycięstwem.

Na widok zbliżającego się Johna gość wstał z krzesełka przy łóżku chorego.

— Ojciec przełożony — rzekł cicho brat Paweł.

— Słyszałem już o panu — rzekł przełożony głosem dźwięcznym i przyjemnym. — Jesteś dobrym dla mego biednego braciszka.

John odpowiedział w sposób prosty i powszedni: było to przyjemnością dla niego. Brat Paweł opuści ich wkrótce, i wszystkim go będzie brakowało, ale jemu szczególnie.

Ojciec przełożony usiadł napowrót na krześle i słuchał z poważnym uśmiechem.

— Rozumiem cię, przyjacielu — rzekł nakoniec. — Milej jest zawsze dawać, niż odbierać. O, gdyby wiedział o tem ten świat zaślepiony! Świat, który goni rozkosze, dumny jest z życia, które prędko mija, a nie wie o tem, że wspomódz słabego, biednego brata, otoczyć opieką nieszczęśliwą, upadłą kobietę, nakarmić głodne dziecię — to szczęście wyższe i prawdziwsze, niż zdobycie całego królestwa na ziemi.

John usiadł na brzegu łóżka i słuchał z głębokiem skupieniem. Słowa zakonnika miały urok dziwny, przykuwały mu duszę, usuwały z niej wszystko, co nie było treścią jego mowy.

Ojciec przełożony mówił o miłości świata, jak jest dziwną, niepojętą, trudną do zrozumienia, a zarazem tragiczną i godną litości. Rozkosze ciała, oczu — jakież nizkie i zawodne! I pomyśleć, że ludzie, że miliony ludzi, całe to miasto wielkie i potężne ubiega się za niemi dniem i nocą, czyniąc sami siebie nędznymi i nieszczęśliwymi przez chęć użycia i zabawy! I pomyśleć, z jak wielką zapamiętałością walczą ci ludzie o nędzne posiadanie skarbów, które nie podniosą wartości ich duszy, a nie chcą wiedzieć o tem, że cały świat szczęścia i spokoju mieszka w głębi ich własnego serca! W sobie mają królestwo, którego szukają na ziemi. Milej jest zawsze dawać, niż odbierać, ale błogosławieni ci, co dają miłość własnego serca, ten skarb nieoceniony i najdroższy!

John był wzruszony głęboko.

— Sir, — rzekł — cały kościół anglikański czerpać powinien naukę ze słów twoich.

I zaczął mówić o sobie i swoich nadziejach i zamiarach, z którymi tu przybył, i jak na wstępie zostały zdeptane; marzył o powołaniu, o wzniosłych zadaniach kościoła, lecz rzeczywistość umrzeć każe marzeniom.

— Kłamcy jesteśmy wszyscy! — wołał w uniesieniu. — Zabarwiamy wszystko wedle własnych potrzeb, Wszystko zmieniamy, wszystko stosujemy do własnych upodobań i celów. Czemże są dla nas nasze sakramenta — kłamstwem czy świętokradzwem? Nasze miłosierdzie? Jesteśmy faryzeuszami, czy hipokrytami? A duchowieństwo nasze — świeckie modne duchowieństwo! Czyż grom Pański nie zburzy aż do fundamentów kościoła, w którym dzieją się rzeczy podobne? Kościoła światowego więcej, niż ludzi świeckich. A kobieta jakież miejsce w nim zajmuje? Jakie jest poniżoną i odepchniętą zarazem! Wszakże pod okiem i z sankcyą kościoła ta najtkliwsza i najświętsza potęga na ziemi marnuje siły swoje na płoche i modne zabawy w salonach, na bazarach, w teatrach, na balach!

Umilkł nagle. Wyraz ostatni uderzył go, ocucił. Zastanowił się, czy mówiąc to wszystko, nie myśli wyłącznie o sobie i Glory? Pochylił głowę i twarz ukrył w dłoniach.

— Wiele słuszności masz, synu, — rzekł ojciec — lecz nie we wszystkiem. Kościół Boży nie zachwieje się dlatego, iż faryzeusze zajęli w nim miejsca i celnicy kupczą, w świątyni. Ale spróchniałe drzewo padnie pod siekierą, zostawiając ziarno zdrowe, z którego odrośnie wspanialsze.

Potem mówił długo z poważnym uśmiechem, głosem przyjemnym i dźwięcznym o Bractwie na Bishopsgate. Powstało ono przed dziesięciu laty jako bezpieczne i ciche schronienie przed troskami i dążeniami tego świata. Założono je w środku ruchliwego miasta, w sercu rynku wszechświatowego, aby pokazać przez to, iż jego mieszkańcy gardzą srebrem i złotem i wszystkiem, co ceni świat zaślepiony, tak, jak św. Filip i św. Ignacy założyli niegdyś najsurowszy zakon w wieku najbezbożniejszym i najpobłażliwszym, okazując przez to, iż w pokusach ciała widzą krwawe błyski ognia piekielnego.

Wziął w rękę opasujący go sznur, i wskazując trzy węzły na końcu, tłómaczył symboliczne ich znaczenie. Są to trojakie więzy i trojakie śluby, którymi się skrępował dobrowolnie: ślub ubóstwa, ponieważ Chrystus je wybrał dla siebie i uczniów swoich; ślub posłuszeństwa, ponieważ On sam wyrzekł te słowa: "Kto was słucha, mnie słucha, " — i ślub czystości, ponieważ obowiązkiem naszym jest panować nad zmysłami i strzedz oczu naszych, uszu i języka od wszelkiej swawoli.

— Lecz uczciwa miłość rodzinna czyż jest występkiem także? — zapytał John.

— Przenosimy ją w świat ducha — rzekł Ojciec. — Wszelka miłość na ziemi opierać się musi na miłości Boga, jeśli ma być silną, trwałą i prawdziwą, i przyczyną wszystkich zawodów w uczuciach jest to właśnie, iż tak często miłość stworzenia nie wypływa z czystej miłości dla Stwórcy.

— A miłość matki, dzieci?.. brata i siostry?..

— Stanęliśmy tak dalece poza zwykłymi warunkami życia, mój synu, iż nikt nie może od nas żądać tej miłości, którą oddajemy całkowicie Chrystusowi. Każdy człowiek z podwójnym wrogiem walczyć musi: wewnętrznym i zewnętrznym, i wierz mi, synu, niema subtelniejszej i bardziej niebezpiecznej pokusy nad tę, która przemawia w imię najświętszych naszych uczuć. Duch Święty niech nas wspiera w walce z kusicielem! W każdym z nas mieszka Judasz, gotów, jeśli zdoła, zdradzić nas i wydać pocałunkiem.

John Storm oddychał ciężko i zaledwie miał siłę ukryć swoje wzruszenie. Ojciec przełożony podniósł się, aby odejść.

— Ósma już, — rzekł — muszę wracać do klasztoru. — Nie jeździmy powozami, — dodał po chwili z uśmiechem — lecz dziś i bez reguły musiałbym iść przez park piechotą, gdyż wydałem wszystkie pieniądze i nie mam nawet na tramwaj.

Anielski spokój był w jego uśmiechu, gdy zaczął mówić znowu:

— Lubię park ten. Co rano dzieci bawią się na jego ścieżkach, i wtedy jest on dla mnie świętym kościołem Bożym, i lubię chodzić między nimi i błogosławić im, kładąc ręce na ich główki. Dzisiaj, gdy szedłem tutaj, spotkałem chłopczyka, niosącego węzełek. — Jak się nazywasz, mój mały człowieku? — spytałem. Powiedział mi swe imię. — A ile lat masz, dziecko? — Dwanaście. — Co niesiesz w tym węzełku? — Obiad dla ojca. — A czem twój ojciec? — Cieśla.. — I pomyślałem sobie, iż gdybym przed XIX wiekami żył w Palestynie, mógłbym spotkać innego Chłopca, niosącego obiad ojcu, który był cieślą, w węzełku, związanym ręką Maryi... Sięgnąłem do kieszeni i oddałem chłopcu wszystko, co miałem, składając Panu przez to dziękczynną ofiarę za to, iż mi pozwolił spotkać to miłe dziecię, niosące obiad ojcu swemu, cieśli.

John miał oczy łez pełne.

— Do widzenia, Bracie Pawle, niech cię Pan Bóg zwróci nam wkrótce! Do widzenia, kochany przyjacielu. Gdy świat obejdzie się z tobą okrutnie, przyjdź do nas na dni kilka. W ciszy naszego schronienia dusza twoja zapomni o jego próźnościach i cierpieniach, a myśl wzniesie się ku niebu.

John Storm ukląkł przed Ojcem, niezdolny panować dłużej nad wzruszeniem.

— Pobłogosław mię, Ojcze, jak błogosławiłeś dziś rano syna cieśli.

Starzec podniósł w górę dwa palce prawej ręki.

— Niech Bóg błogosławi cię, mój synu, niech zawsze będzie z tobą i pokrzepia cię łaską swoją! Niech uśmiech Jego oddala od ciebie troski i słabości ludzkie! Ojcze niebieski, spojrzyj na tę gorącą duszę i wspieraj ją! Pomóż mu zerwać więzy, które łączą go z tym światem, uczyń go głosem, wołającym na puszczy: "Wynijdźże, ludu, od świata tego, a pójdź za Panem twoim!"

Kiedy John powstał z kolan, świętej postaci nie było już w sali, tylko niebiański spokój zdawał się unosić w powietrzu.

Lecz jeszcze klęcząc przy błogosławieństwie, odczuł czyjeś kroki za sobą: wielebny Golithtly oczekiwał w pokornej postawie, ażeby spełnić swoje posłannictwo.

Jeden z niedzielnych kaznodziejów kanonika zrobił mu zawód, a ponieważ on sam w sobotę musi prezydować na dorocznym obiedzie Dobroczynnej Kasy Dramatycznej i nie ma czasu na przygotowanie, życzy więc sobie, aby pan Storm zechciał zastąpić go na kazalnicy w niedzielę. John obiecał z ochotą. Pan Grolightly uśmiechnął się, skłonił, odkaszlnął i oddalił się w milczeniu.

W gmachu szpitalnym był dla kapelana przeznaczony osobny pokoik na dole; tam John w samotności i ciszy wziął się do pisania listu.

Pisał do wikarego w Peel:

"Niezawodnie macie państwo częste wiadomości o Glory i wiecie, iż w obranym zawodzie okazuje się coraz lepiej wyrobioną. Zdaje się też, że jest zdrową, a przynajmniej, ile pamiętam, nigdy nie wyglądała tak pogodnie i świeżo. W chwili, kiedy to piszę, znajduje się na balu, urządzonym przez zwierzchność szpitalną. Jest to rozrywka zupełnie niewinna, i życzę jej z całego serca, aby zabawiła się dobrze. Podobnego rodzaju przyjemności konieczne są w pewnym wieku, gdy młodość, zdrowie i piękność fizyczna domaga się praw swoich. Młode dziewczę potrzebuje śmiechu i wesołości, i trzeba nie mieć serca, aby się nie cieszyć na widok szczęścia niewinnej istoty- Życie jej płynie zresztą, w otoczeniu kobiet, poświęconych pracy i szlachetnych, a jeśli i między niemi znajdują się jednostki nie bez skazy aa charakterze, to wolnym od nich nie jest żaden na świecie zawód.

Co do mnie, usiłuję podług obietnicy i własnego postanowienia, czuwać nad Glory, lecz nie wiem, jak długo będę mógł jeszcze spełniać to zadanie. Niech was to nie zadziwi, jeśli się go wyrzeknę z konieczności. Wiecie już, że obecne moje otoczenie nie wystarcza mi wcale i nie zadowala moich pragnień; czekam tylko znaku słupa ognistego, aby iść jego śladem, dokąd mi rozkaże. I Bóg wie tylko, kiedy zabrzmi Jego hasło, gdyż On sam jest moim przewodnikiem, i niech mię wiedzie według swojej woli. Rzadko wychodzę z domu poza obrąb swoich obowiązków, a ile razy wyjdę, wracam upokorzony i zgnębiony. Życie w Londynie jest dla mnie jedynie wielkim i bolesnym zawodem. Myślałem, iż znam to miasto; okazało się jednak, że nie znałem go dotąd wcale. Jest on okrutny, zwodniczy, zdradziecki i straszny. Londyn pozostanie nazawsze Judaszem, który pocałunkiem zdradza młodość, niewinność, nadzieję. Prawda, iż pozwala to niekiedy poznać samego siebie, co zawsze jest lepszem, niż łudzić się pod tym względem.

Najserdeczniejsze pozdrowienie dla wszystkich w Glenfaba. Dla ojca wyrazy miłości, jeżeli przyjąć ją zechce."

Pisał długo. Gdy skończył, wyszedł do przedsionka, by list wysłać na pocztę. Lecz spostrzegł nadciągającą burzę i postanowił zaczekać, aż przejdzie. Tymczasem udał się do biblioteki, wybrał sobie książkę i wrócił do swego pokoju. Było to dzieło św. Jana Chryzostoma "O Kapłaństwie, " przedmiot zajmujący i poważny, a jednak nie mógł nad nim długo skupić uwagi. Myśl jego oderwała się wkrótce od treści drukowanych wyrazów, zaczął myślećo Ojcu przełożonym, o cichem Bractwie na Bishopsgate, a następnie o Glory, o balu szpitalnym, i znów o Glory, i jeszcze o Glory, i o niej, tylko o niej. Nie mógł nie myśleć o niej, nie mógł, nie mógł...

Tymczasem burza szalała ' nad miastem, a kiedy w parę godzin wyszedł znowu do przedsionka, deszcz lał jeszcze strumieniami; puste ulice i zalane wodą trotoary podobne były do powierzchni morza, błyskawice przecinały ostro czarne chmury, a grom grzmiał głucho lub wybuchał groźnie.

John stanął we drzwiach i patrzał w milczeniu na tę walkę żywiołów. Ulica była pusta, kiedy niekiedy Zaturkotał tylko osłoniony powóz, lub przesuwał się tramwaj, pełen wewnątrz, a pusty na górze. Jedyną, ludzką żyjącą istotą, nie szukającą przed burzą schronienia, był Włoch kataryniarz, który przed domem na lewo grał zapamiętale na swym instrumencie.

John obszedł sale szpitalne. Było już późno; cisza i spokój panowały w całym obszernym budynku. Doktor odbył ostatnią wizytę wieczorną i przez dziedziniec wrócił do swego mieszkania; dyżurne dozorczynie w małych pokoikach między salami gotowały sobie herbatę. W sali chirurgicznej było prawie ciemno, i pacyenci spali spokojnie; w medycznej niektóre łóżka osłaniały parawany, a z poza nich dochodziły czasem ciche jęki.

John wrócił znowu do przedsionka. Deszcz ustał i grzmot tylko odzywał się jeszcze z daleka. Mógł spokojnie teraz udać się do domu, a jednak nie mógł; zrozumiał, iż czeka na Glory. Niektóre dozorczynie powracały z balu i kłaniały się, przechodząc koło niego w głąb budynku. Bal zapewne skończy się wkrótce.

Wszedł do pokoiku odźwiernego, i usiadłszy przy oknie, śledził wzrokiem błyskawice. Zaczął go ogarniać niepokój i trwoga: czy ta burza nie była groźną przepowiednią i symbolem ogłoszonego wyroku? co zwiastuje? czem grozi?

Nie zapomniał nigdy uczuć, które przeżył wtedy, pamiętnej nocy balu szpitalnego.

Wydało mu się nagle, iż zasypia, więc wstrząsnął się i ocknął. — "Sen czyni nas zwierzęciem — pomyślał niechętnie; — dusza wtedy opuszcza ciało."

Dzień był już biały, i w tej samej chwili dwa powozy zatrzymały się przed wejściem. Kilka osób wysiadło, i stojąc na stopniach, szczebiotały gwarnie, jak zbudzone ptaki.

— Pan Drake proponuje, ażebyśmy poszli wszyscy razem do teatru; ach, jakbym się cieszyła, gdybyśmy dostały uwolnienie na cały wieczór! — rozległ się dźwięczny, wesoły głos Glory.

— Mnie tam wszystko jedno — odezwała się Polly niechętnie.

A glos męski dodał:

— Więc, Robercie, kiedy?

— Najlepiej niechaj panie same dzień wybiorą — odparł inny mężczyzna tonem przeciągłym i sennym.

Ręce i nogi Johna stały się nagle jak z lodu; podniósł się sztywno i wyszedł do sieni. Na jego widok Glory wydała okrzyk przytłumiony.

— Pan Storm! Panowie znają się z panem Drake? Pamiętasz, na wyspie?

— Nie pamiętam — przerwał John twardo.

— Ależ ocaliłeś mu życie, musisz go znać!

— Nie znam go — powtórzył tym samym tonem. Chciała zacząć wesoło:

— Więc pozwól przedstawić sobie — ale umilkła i stała przez chwilę cicha i zamyślona, aż dziwne światło błysnęło w jej promiennych oczach, i wybuchnęła śmiechem.

Przełożona przechodziła właśnie przez przedsionek i stanęła zdziwiona.

— Co to ma znaczyć? — spytała. — Dozorczynie, proszę zaraz do pokoju!

Dziewczęta pożegnały się szybko, i szepcąc, wstępowały na schody.

— Cóż to za noc cudowna! — rzekła Glory rozmarzona.

— Bardzo mi przyjemnie, że tobie się taką wydała — odparła Polly; — dla mnie, prawdę mówiąc, była przeraźliwie nudną.

Przed szpitalem mężczyźni zapalili papierosy i wsiedli razem do jednego z powozów.

— Co za niedźwiedź! — odezwał się pierwszy lord Robert.

— Szorstki istotnie, lecz mimo to, podoba mi się wyraz jego twarzy — odparł Drakę; — a skoro podobało się losowi postawić go pomiędzy mną a śmiercią, będę pamiętał o tem.

— Radzę ci trzymać się z daleka od tej osobistości. To aktor, przesadzony intrygant. Spotkałem go we wtorek u Macrae i powtarzam ci: ksiądz — aktor i poseur! Wspomnisz moje słowa, że on nam da przedstawienie!

John Storm tymczasem zapiął starannie sutannę i szedł do domu przez pustą ulicę z zaciętymi zębami i zaciśniętemi pięściami.

ROZDZIAŁ XIII.

Szpital Marty.

Litości! Boże, zlituj się nade mną! O najdroższy dziaduniu! John Storm się dobił, dobił! Nie był on nigdy człowiekiem pokoju ani miłośnikiem zgody, lecz w niedzielę — o Boże! — gdybyście słyszeli jego kazanie! Świętobliwą jestem i prostego serca dziewczyną, to też malutko tylko, maluteczko pozwoliłam sobie zmienić odwieczną litanię i powtarzałam bezustannie od początku do końca: "O Panie, o Boże, zamknij usta nasze!" Ale Pan ani myślał wysłuchać mej prośby, a rezultat z tego taki, iż cały świat dziś szczuje na biednego Johna i krzyczy w niebogłosy, jak na rzezimieszka, co splondrował kieszenie całej kuli ziemskiej.

Tematem była moralność mężczyzn, a sam tekst ewangeliczny wydawał się niewinny, jak nowo narodzone dziecko: "Ale obleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa, a nie czyńcie starania o ciele ku wykonywaniu pożądliwości."

Gdy zaczął też w zwykły sposób, poczciwe starowinki w okularach zrozumiały, iż nakręcono zwykłą pozytywkę, która zaczyna dobrze znaną piosnkę; umieściły się też wygodnie do drzemki przed antyfoną.

W człowieku są dwie natury, i jest on złym lub dobrym, stosownie do tego, czy przeważa w nim duch, czy ciało, i tak dalej, i tak dalej, sarni najlepiej wiecie. Lecz naukę wziął z Izajasza, tę, w której stary prorok nierozsądnie oburza się na panie z Jerozolimy, że nie chcą wyglądać jak czupiradła, — pamiętacie: "Drżyjcie, niewiasty, a ulęknijcie się głosu mego, zewleczcie się i obnażcie się, a przepaszcie worem biodra wasze!" I niespodzianie, nagle, jak kometa, zwrócił się do naszych dam modnych: "Jeśli małżeństwo dzisiaj jest w gruncie rzeczy poligamią, kto temu winien? Mężczyźni są zazwyczaj tyle czystymi, ile tego od nich wymagają kobiety, a jeżeli ich życie złem jest i niegodnem, to najczęściej dlatego, że kobieta nie żąda. aby innem było. Więc drżyjcie, nieszczęśliwe, które czujecie się winnemi! Dlaczego pozwalacie córkom waszym zaślubiać ludzi, którzy już są żonatymi? Rozedrzyjcie szaty wasze ze wstydu i upokorzenia przed pierwszemi żonami mężów waszych córek, przed ich dziećmi opuszczonemi, skrzywdzonemi! Wiodąc niewinne córki wasze na przyjęcia i światowe zabawy, wprowadzacie je tylko do sali licytacyjnej, a strojąc je i zdobiąc, usiłujecie tylko zachwalić towar swój ludziom nikczemnym. Przed tygodniem znany i utytułowany filantrop pozwał przed sąd kobietę z East-End Londynu za to, że usiłowała sprzedać córkę swoją. — "Okropność! — zawołacie. — Co za hańba dla dziewiętnastego stulecia! — Lecz niegodne i. nieszczęśliwe to razem stworzenie, w ciemnocie swej i zaślepieniu, pragnęło jedynie tym sposobem wydźwignąć swoje dziecko z nędzy i zapewnić mu szczęście; a cóż powiedzieć o was, ludziach oświeconych, których sumienie uczono rozróżniać złe od dobrego?. o was, żonach filantropów, które czynicie to samo codziennie, bez różnicy to samo!"

Uczęstowawszy w ten sposób matusie, zabrał się wnet do miłych dziewcząt jeszcze lepiej: Niechaj opaszą worem biodra swoje, a ukryją zawstydzone twarze swoje. Dlaczego pozwalają się sprzedawać? Kobieta, która zaślubiła mężczyznę dla jego stanowiska, tytułu lub innych korzyści światowych, nie jest ani trochę lepszą od wyrzutka ulicznego. Czyn jej jest zupełnie takim samym, i według wszelkich zasad sprawiedliwości i słuszności jedno imię im się należy.

Gwałtu, i któżby zdołał to opisać! Mówiłam wam, jak wtedy przerwał kazanie w środku, ale w niedzielę mimo całej litanii mojej, czułam, iż prędzej powstrzymaćbym mogła spadek Niagary, albo przypływ morza. Twarz jego była w ogniu, a ogromne oczy gorzały, jak w Peel czerwona latarnia morska nad zatoką.

Wymowa kaznodziei! Nie wiem, co to jest takiego, lecz jak żyję, nie słyszałam jeszcze takich gromów. Zaczynam przypuszczać, iż cała różnica wymowy jest różnicą siły ognia, zamkniętego w ciasnej skorupie: w jednej pali się tak wolno i słabo, że możesz płuca zerwać i ledwie rozgrzeje mały kociołek, w drugiej — spojrzyj tylko: to wulkan, co wyrzuca lawę w mgnieniu oka!

Boże miłosierny, co się napłakałam! Powtarzałam sobie ciągle; "Dziecko, dziecko, a cóż za głuptas z ciebie!" Ale to wszystko na nic się nie zdało. Głos jego zdawał się niekiedy jękiem mordowanej ofiary, to znów myślałam, że mu serce pęka z bólu.

A zgromadzenie! Warto było widzieć tę scenę nagłej zmiany, jak na czarodziejskiem widowisku. Tłum strojny, uśmiechnięty, wchodził do kościoła, jak światło zorzy, szepcząc, kłaniając się wkoło, aż napełnił nawę słoneczną jasnością. Lecz wychodzili jak chmura gradowa, gnana wiatrem północnym, pomrukująca gromem groźnym i ponurym, niosąc śmierć i zgubę.

A naturalnie, że gdzie John Storm zmącił wodę, tam Glory Quayle choć palec umoczyć musiała. Przechodząc przez boczną nawę, jedna z pięknych lady jerozolimskich, wyglądająca, jakby miała zaraz pęknąć ze złości, wywodziła głośno żale Jeremiasza. "A cóż to on za jeden, że tak do ludzi przemawia? A kto go słuchał kiedy, prócz ojca i matki? A skąd aż tutaj zaszedł?" A w przedsionku, tłusta, stara Melancholia w aksamitnym dolmanie uroczyście oznajmia, że to po prostu skandal, i że ona nie mogła dosiedzieć do końca. Na to Glory, nie wolna dnia tego od złośliwości, ośmieliła się odpowiedzieć: — Bardzo słusznie, i niech pani będzie pewną, iż nie sama opuściłaś kościół w połowie kazania. — Jak to? któż więcej wyszedł? — zawołała ciekawie faryzeuszka. — Szatan, pani — odparła Glory i oddaliła się, pozostawiając ją z tą kosteczką w buzi.

Zdarzyło się jednakże, iż stara Melancholia w aksamicie była możną opiekunką naszego szpitala; mówią też wszyscy teraz, iż nawarzyłam piwa. Ale cha, cha! cóż to mig może obchodzić? Serca mego tu niema! niema tu serca mego: serce moje mieszka gdzieindziej!

John Storm tak samo myśli. Mówią, że kanonik z antikazaniem czekał na niego w zakrystyi, lecz widząc go zstępującego z kazalnicy jak błyskawica Boża, postanowił widocznie dać sobie pokój na tymczasem. Zdaje się, że w kościele byli wszyscy lordowie Rady i cała arystokracya, a w Londynie jest święcie przyjętą zasadą, że w domu powieszonego nie mówi się o powrozie; ale John, jakby nie wiedział, pokazał im całą szubienicę.

Straszna to rzecz była i bardzo zuchwała; nikt mię jednak nie przekona, że nie miał po części słuszności. Przybył tutaj niedawno, ale jestem pewna, że mówił o tem, co poznał i widział, i że ktokolwiek są ci zaczepieni, zasłużyli na tę karę.

Basta! Nic wam nie piszę o balu. Byłam na nim! Pamiętacie może, że desperowałam, iż nie mam się w co ładnie ubrać. Powtarzałam nawet codzień przy pacierzu: "O mój Boże, ten jeden raz bądź dobrym dla mnie i pozwól mi ładnie wyglądać!" I pozwolił. Zbudził w głowach opiekunów naszego szpitala pomysł, że dozorczynie na szpitalnym balu powinny być w swoich szpitalnych kostiumach. Tym sposobem mój płaszczyk, czepeczek, fartuszek i szara sukienka niczem nie różniły się od wszystkich innych i osłoniły tysiąc toaletowych grzeszków.

Szkoda, żeś nie widział Glory tej nocy, dziaduniu! Była sobie zawsze czerwonym homarem, ale miała białe róże w swoich rudych włosach i — Boże litościwy! — jakże była śliczna! Rozumie się, że poznała całe "wyższe towarzystwo" i tańczyła po kolei z całym światem. Naczelny doktor otworzył bal z przełożoną Bartimeusa i okręcił ją wkoło sali, jak lalką karuzelu. Ale zauważył przytem zaraz, co to za urocze i cudowne stworzenie z panny Glory, i wyprowadził ją z kąta na środek. A tak zaprezentowawszy się przed publicznością pięknym tańcem z tą szanowną i starożytną osobą, zdobyłam sobie całą młodzież, która odtąd kręciła się za obrębkiem mej spódniczki, jak motyle za światłem. A spódniczkę miałam nową, bardzo ładną!

Ale co najdziwniejsza, że jak z nieba spadł tam na mnie ktoś znajomy z naszej wyspy. Może dziadek pamięta tego małego Anglika, co przychodził na lekcye katechizmu? Nazywa się Drake, a dzisiaj jest najpiękniejszym i najbardziej eleganckim młodzieńcem w Londynie. Kiedy mi się przedstawił tak niespodziewanie, jestem pewna, iż myślał, że padnę na miejscu, albo oszaleję z radości. Co prawda, trzęsłam się cała, ale zachowałam się przyzwoicie i nie pozwoliłam mu nic poznać po sobie. Patrzał na mnie, jakby mówił: "Czy wiesz, żeś wyrosła na śliczną dziewczynę i podobasz mi się niesłychanie?" — A ja odpowiedziałam mu także spojrzeniem: — "To bardzo słusznie, mój kochany panie, i lichebym o tobie miała wyobrażenie, gdybyś myślał inaczej." — Tak rozmówiwszy się i zrozumiawszy, że zgadzamy się w zdaniu co do głównego przedmiotu (t. j. mojej osoby), stałam się dla niego zachwycająco uprzejmą i przebaczyłam nawet, że zabrał mi wkońcu moje białe róże.

Pan Drake ma przyjaciela, z którym mieszka i żyje razem. Jest to osobistość wysoka, chuda, ma 16 psów gończych i trzy kościoły w swoich dobrach, na własnem utrzymaniu; zresztą: moc nieprzebraną garniturów w pasy i w kraty tak szerokie, że na jednym człowieku cała zmieścić się nie może, i drugi musi za nim nosić resztę. Nazywa się lord Robert, Ure, ale ja mam ochotę nazywać go: lord Bob, bo jeżeli on jest taki lekkomyślny, ja muszę być surową. Tańczyłam z nim, naturalnie, i zaraz mi opowiedział, jaka to przyszłość czeka pana Drake, jaka przed nim otwarta Ziemia Obiecana, a nawet dał mi poznać, iż mogłabym zostać panią Jozue bez wielkiego trudu. Wyobraźcież sobie tylko, moi drodzy: Glory Qaayle żoną takiego luminarza towarzyskiego! Ha, gdybym nie była na tym szpitalnym balu, możeby inaczej brzmiała historya dziewiętnastego wieku!

Za tydzień obiecali mi Obadwaj pokazać coś daleko, nieskończenie piękniejszego od najpiękniejszego balu, ale nic wam dziś jeszcze o tem powiedzieć nie mogę; chyba to, że budzę się teraz co noc, aby marzyć i myśleć o tem. Tylko ty, święta ziemio, nie zdradź mojej tajemnicy, nie czuj lekkiego dotknięcia stóp moich!

Późno już, czas do łóżka. Dobranoc! Ucałowanie dla obydwóch ciotek i pozdrowienie wszystkim! Możesz dziaduniu, szafować swobodnie moją życzliwością, i pozdrowieniami: to tani towar i nigdy mi go nie zabraknie.

Ach, zapomniałam jeszcze opowiedzieć, co się zdarzyło podczas powrotu do szpitala! Było już strasznie późno, i panowie nas odwieźli. W przedsionku spotykamy Johna z twarzą niespokojną i posępną, oczekującego niezawodnie na mój powrót. Wiedziałam, że się na mnie gniewa, ale niewiele sobie z tego robię; skoro jednak spostrzegłam, iż przez zbytnią życzliwość dla mojej osoby, dla naszych opiekunów stał się szorstkim i niegrzecznym, padłam ofiarą dyabelskiej pokusy i wybuchnęłam śmiechem. Na nieszczęście, Siostra Allworthy nadeszła właśnie na tę scenę i znowu pokazała mi swe ostre ząbki.

Jednem słowem, była to noc czarodziejska i cudowna. Nigdy w życiu jeszcze nie byłam tak szczęśliwą. Swoją drogą spłakałam się przed pójściem do łóżka. Biedna Ofelio, za wiele wody miałaś we krwi! Cóż tu mówić o dwóch naturach w jednym człowieku? Ja ich mam dwieście pięćdziesiąt, a każda zupełnie odmienna! Ach, Boże, stare księgi opowiadają, iż z żebra mężczyzny powstała kobieta, a mnie się niekiedy wydaje, iż chętnie powróciłabym znów na swoje miejsce.

Glory.

P. S. Opiszę wam szczegółowo i dokładnie ważny wypadek, który ma nastąpić w przyszłym tygodniu. Teraz jednak bądźcie cierpliwi, najdrożsi, dopóki się nie ucieszycie ze mną faktem spełnionym. Widzicie, że wam nie chcę zatruwać spokoju przy obiedzie i wieczerzy przedwczesnemu zwierzeniami, — ale sama palę się z niecierpliwości i chciałabym biedz i śpieszyć naprzeciw tego cudnego wieczoru. Jeżeli to, co się stać ma, stać się musi, niechby przynajmniej stało się niezwłocznie! Widzicie? Przemawiam językiem Szekspira!"

ROZDZIAŁ XIV.

W tydzień potem Glory była po raz pierwszy w teatrze, w towarzystwie pana Drake, którego zachwycała jej naiwność, sir Roberta, którego to samo bawiło, i Polly Love, znużonej i zakłopotanej, wydającej co chwila okrzyki niezadowolenia.

Gdy we czworo weszli do loży, i woźny odsunął firankę, z ust Glory wyrwało się ciche "och!" zachwytu, ale umilkła zaraz i oblała się ciemnym rumieńcem.

Ze spuszczonemi oczyma zajęła jedno z trzech krzeseł na przodzie. Polly usiadła po jej prawej stronie, Drake po lewej, a Robert za nimi. Siedziała tak przez chwilę, nie śmiejąc uśmiechnąć się ani poruszyć i szepcąc cicho, kiedy chciała co powiedzieć. Czuła się uroczystą i onieśmieloną, niby w kościele.

Drake zaczął tłómaczyć jej urządzenie gmachu. Tarn na dole stoją krzesła, to jest parter. — Nawa?.. Niech będzie nawa. A tam wprost sceny loże parterowe, loże amfiteatru, amfiteatr i właściwa galerya. — Organy? — Niema tu organów, ale to puste miejsce koło sceny zajmie zaraz orkiestra.

— A ta mała zakrystya?

— To miejsce, dokąd możemy wyjść i porozmawiać — odparł z uśmiechem Drake.

Każde objaśnienie wywoływało z ust jej ciche okrzyki zdziwienia lub zadowolenia, lecz gdy się dowiedziała, źe rozmowa nie jest w teatrze wzbronioną, była zupełnie szczęśliwa. Teatr wydał się jej piękniejszym nawet od kościoła, a życie aktorów musiało być snem czarodziejskim.

Tymczasem puste miejsca zapełniały się bardzo szybko, a Glory przypatrywała się bacznie wchodzącym.

— Jakie śliczne zgromadzenie! — szepnęła radośnie. — Publiczność... chciałam powiedzieć.

— Tak myślisz? — rzekła Polly, ale dziewczę jej nie słyszało.

Rozkoszą było dla niej widzieć tyle pięknych twarzy i wsłuchiwać się w cichy szmer rozmów. Czuła się szczęśliwą i usposobioną życzliwie dla każdego, bo przecież tak jak ona, wszyscy ci ludzie przyszli się tu bawić. Z uśmiechem ukłoniła się, komuś na dole.

— Jak to grzecznie? — szepnęła do Polly radośnie: — jakaś pani ukłoniła mi się z krzeseł. Jacy ludzie w teatrze grzeczni i uprzejmi!

— Ona się ukłoniła panu Drake — rzekła Polly, a biedna Glory o mało nie spaliła się ze wstydu.

— Nie martw się, Glory — rzekł Drakę łagodnie; — ta pani bardziej jeszcze polubi cię za twą pomyłkę. To Róża — dodał, zwracając się do sir Roberta, który pogładził wąsa i pochylił głowę.

Na dźwięk imienia Polly obrzuciła mężczyzn szybkiem spojrzeniem, a Drake opowiadał dalej, że pani Róża jest wielką jego przyjaciółką, literatką i dziennikarką. Miss Róża Macquarrie, bardzo zdolna i zacna kobieta. Potem zwrócił się wprost do Glory:

— Broniła w tym tygodniu twego przyjaciela, pana Storma, — rzekł z uśmiechem — gdyż niektóre pisma (mówił o tem może?) wystąpiły przeciw niemu z powodu kazania.

— Broniła? — rzekła Glory, odejmując ręce od płonącej jeszcze twarzy. — Jakie te ławki!.. chciałam powiedzieć: krzesła.

Lecz w tej chwili publiczność zaczęła klaskać w dłonie, i wszyscy odwrócili się w stronę przeciwną: do królewskiej loży wszedł wysoki dygnitarz.

— Mój zwierzchnik, sekretarz w ministeryum spraw wewnętrznych — szepnął Drake, a gdy oklaski się uspokoiły i publiczność zajęła znowu swoje miejsca, wielki urzędnik stanu poznał swego sekretarza i uprzejmie oddał mu ukłon. Teraz wydało się Glory, iż wszystkie twarze zwróciły się ku niej i wszystkie oczy skierowały na nią.

Nie cofnęła się jednak, nie mrugnęła nawet powieką, lecz trzymała się dzielnie. Lekki dreszcz i szum w uszach, lekkie poruszenie głowy, jak koń kawalerzysty na odgłos pierwszego wystrzału — ale nic więcej. W tym świecie żył

Drake, i ogarnęło ją niejasne uczucie wdzięczności za to, że ją tu przyprowadził.

— Czyż to wszystko nie piękne? — szepnęła do Poiły, która się kryła za kosztowną firankę.

Orkiestra zajmowała swoje miejsca i próbowała instrumentów, a Glory wychylona zaczęła liczyć skrzypce. Tymczasem Drake przez ramię mówił do sir Roberta:

— Zastałem go dzisiaj nad artykułem Róży, i zdaje mi się, że sam był obecny w kościele.

— I jakież jego zdanie?

— Prawie takie, jak twoje: przesada, chęć zwrócenia na siebie uwagi i okazania się oryginalnym, więcej egoizmu, niż miłości prawdy etc.

— Właśnie, właśnie, mój drogi! Gały ten krzyk po prostu znaczy: "Patrzaj na mnie! Ja jestem przewielebny, i czcigodny p. Thingamy, bratanek pierwszego ministra, a jednakże... "

— Ja nie zgadzam się wcale ze swoim zwierzchnikiem — przerwał spokojnie Drake — i powiedziałem mu to. Człowiek ten jest entuzyastą i ma dużo zapału, a to rzecz niepowszednia w naszych czasach. Wszyscy dzisiaj jesteśmy tylko pesymistami. Powinniśmy dziękować Bogu za każdego, co nas może rozgrzać iskrą własnej wiary.

Jakiś wielki ciężar tłoczył piersi Glory, Jęcz właśnie w chwili, kiedy chciała się odezwać, uderzył... piorun, aź podskoczyła na krzesełku. Było to rozpoczęcie uwertury, i śmiała się sama ze swego przestrachu. Muzyka podniecała ją niezmiernie; po jakimś tkliwszym ustępie przez chwilę siedziała bardzo cicha i skupiona, potem pochyliła się ku Polly i szepnęła, iź nie przypuszcza, aby mały Janek miał się gorzej tej nocy; przykro się bawić i być wesołą, wiedząc, że ktoś jest biedny i cierpiący.

— Któż to taki? — rzekł Drake.

— Mój mały chłopczyk, któremu amputowano nogę.

— Jaka ta Glory zabawna! — zauważyła Polly. — Mówić tu o takich rzeczach!

— Tst! — szepnął lord Robert: — podnoszą kurtynę. Lecz Glory znowu wybuchnęła śmiechem, gdyż znaleźli się nagle w ciemności.

Grano Szekspira, "Wiele hałasu o nic," i Glory szepnęła zaraz swemu sąsiadowi, źe nie zna tego, ale czytała "Makbeta" i wie wszystko o Szekspirze i jego utworach. Na widok sceny oddech jej zamarł w piersiach, tak była piękną, wielką i wspaniałą. Przedstawiała ona część ulicy przed pięknym domem, i zaraz przyszło jej na myśl, ile to trzeba czasu na wzniesienie takiego frontu, potrzebnego na kilka godzin. Ale tst! Ktoś wchodzi do środka. Nie, ludzie wolą tutaj rozmawiać na ulicy. Aha, jesteśmy we Włoszech! Tak, to co innego.

Leonato wypowiedział świetnie swoją rolę i został nagrodzony oklaskami. Glory klaskała także z całej siły i wyraziła zdanie, źe gra bardzo dobrze, jak na takiego starca.

Wtem weszła Beatrycza, którą powitano oklaskami i okrzykami. Glory patrzała zdziwiona.

— To Terry — szepnęła Polly, a Drake dodał: — Ellen Terry.

Ale Glory była wciąż zakłopotaną, widocznie nic nie rozumiała.

— Nazywają ją Beatrycza — rzekła.

Nagle światełko błysnęło w jej oczach, uśmiechnęła się.

— Rozumiem... naturalnie... aktorka... Już rozumiem. Ale dlaczego klaszczą? przecież jeszcze nic nie zrobiła?

Drake ją objaśnił, że aktorka, grająca rolę Beatryczy była ulubienicą publiczności, i że oklask oznaczał powitanie miłego gościa, którego już znano i widziano znów z przyjemnością. Glory podobało się to bardzo, i patrząc świecą cemi w ciemności oczyma na sławną artystkę, szepnęł z zapałem:

— Jak to miło być aktorką!

Nie mogła oczu oderwać od sceny, świetnej, jaśniejącej, i szepnęła znowu:

— I suknia bardzo ładna.

— Na scenie, moja droga — zauważyła Poiły.

— A jakie śliczne brylanty!

— Imitacya — rzucił Robert.

— Tst! — szepnął Drakę.

Wszedł Benedykt, i publiczność przyjęła go znów oklaskami.

— Irving — szepnął Drake.

Glory spojrzała, więcej jeszcze zadziwiona.

— Powiedzieliście mi przecież, że to teatr Irvinga i myślałam...

Widok Benedykta, klaszczącego w dłonie na własne swoje wejście, pobudził do śmiechu Roberta, ale Drake zaraz zwrócił się do niego:

— Uspokój się, Robercie.

Glory, jak dziecko, słyszała to tylko, co mówiła sama i co zwracało jej uwagę. Za chwilę utonęła całkiem w grze aktorów. Wsłuchana w "wesołę wojnę" Benedykta z Beatryczą, spoważniała.

— Ależ to niedorzecznie z jej strony! — mówiła: — jeżeli ma to być wielka artystka, to nie powinna robić takich rzeczy. Tak mówić do człowieka! Każdy zaraz pozna, iż go kocha, i tylko chce to ukryć. Głupia dziewczyna!.. on się przecież domyśli wszystkiego!

Kurtyna spadła, pierwszy akt skończony, światła dokoła zajaśniały znowu, wszyscy śmieli się z Glory, ona śmiała się sama z siebie.

— Ja wiem, naturalnie, że to wszystko tylko na scenie — zapewniała. — Ja to wszystko rozumiem, wiem, jak się gra, i samabym umiała.

— Jestem tego pewna — rzekła Polly, wysuwając naprzód usta, ale Glory nie zwróciła uwagi na jej słowa.

Podczas drugiego aktu miała wyraz zrozumienia i uwagi, patrząc na bal maskowy nietylko spokojnie, lecz nawet bez uśmiechu. Blask świateł, barwy, stroje, jasne, wesołe twarze — oślniewały ja, i zachwycały, ale usiłowała panować nad sobą. Tu, w loży, z półotwartemi ustami i jaśniejącym wzrokiem było tylko ciało; dusza przeniosła się na scenę, w pięknej sukni, w masce na twarzy, i śmiała się i żartowała z Benedyktem. Ale na pozór trzymała się dobrze, i gdy kurtyna spadła, zaczęła swobodnie rozmawiać o grze aktorów.

Powtórzyła swoję zdanie, źe Leonato gra wybornie, jak na takiego starca, a gdy Polly chwaliła Klaudya, zgodziła się z nią także.

— Nade wszystkich jednak wolę Benedykta — rzekła z zapałem.

Widać było, źe bezwiednie zidentyfikowała się do pewnego stopnia z Beatryczą, i wciąż mówiła o niej.

Ale podczas trzeciego aktu przybrana rola i cały rozsądek opuściły ją nagle. W środku ballady: "O przestań szlochać, niebogo, chłopiec był zawsze zwodnikiem," przypomniała sobie Janka i szepnęła sąsiadowi, źe był bardzo słaby, gdy opuszczała szpital. A kiedy po skończeniu Benedykt powiedział, źe źle była śpiewaną, cofnęła się oburzona, wyrażając głośno zdziwienie, że p. Irving może mówić takie rzeczy, kiedy chłopiec śpiewał prześlicznie.

— Ależ to rzecz autora — szepnął cicho Drake.

— No, tak... Szekspir... wiem przecież — odparła rozsądnie.

Gdy przyszło do miłosnego duetu, oznajmiła, iż w grze takiej każdy się musi zakochać, i nic dziwnego, źe ona to lubi nad wszystko. Co do intrygi, dziwiła się, iż mogą przypuszczać, że Beatrycza nie wie o miłości swej dla Benedykta. A kiedy Klaudyo zgodził się śledzić Hero, zawołała z oburzeniem, iż powinien wstydzić się samego siebie.

— Jakaś ty śmieszna! — rzekła ironicznie Polly: — przecież to nie on, tylko autor tak ułożył.

— Więc niech się autor wstydzi, to mi wszystko jedno; ja tylko wiem, że to jest niegodziwe, niepotrzebne i nieludzkie.

Skoro kurtyna spadła, panowie zaczęli dysputę o moralności w sztuce. Lord Robert twierdził, że sztuka z moralnością nie ma nic wspólnego, a Drake utrzymywał, iż Glory ma słuszność i że zasada wszędzie powinna być jedną.

Lecz czwarty akt dopiero pokonał Glory całkowicie. Scena w kościele podczas ślubu zachwyciła ją tak silnie, iż nie miała siły usiedzieć na miejscu, lecz kiedy ceremonia została przerwaną, a Klaudyo wygłosił fałszywe zeznanie, oznajmiła w uniesieniu, iż jest to godnem jego charakteru i że zasłużył na to, aby mu nikt nie uwierzył.

— Tst! — zawołał ktoś z boku.

— Ależ oni gotowi mu uwierzyć! — odparła Glory głośno,

— Tst! Tst! — zaczęto wołać i sykać dokoła.

— To wstyd! — wołało dziewczę w uniesieniu. — I jej ojciec!

— Tst, Glory — szepnął Drake.

Ale ona podniosła się z krzesła i na widok padającej Hero wydała okrzyk trwogi.

— Co za dziewczyna! — szepnęła Polly niecierpliwie. — Usiądź i słuchaj; wszyscy patrzą na nas.

— To przecież tylko na scenie, to sztuka — szeptał jej Drake.

— Ach, tak, naturalnie, wiem przecież, to sztuka... Czy myśleliście?...

Umilkła, porwana znowu wrażeniami. Benedykt i Beatrycza sami zostali w kościele, i kiedy Beatrycza rzekła: "Zabij Klaudya!" — podskoczyła znowu i klasnęła w dłonie. Ale Benedykt nie chciał zabić Klaudya, i to dopełniło miary oburzenia. Oznajmiła, że wstyd słuchać podobnej gry i aktorów; dosyć szkarady spotyka się w życiu, a do teatru ludzie nie po to przychodzą. I wstała, aby odejść.

— Jakaś ty śmieszna! — powtarzała Polly, ale Glory była już na korytarzu, i Drakę pośpieszył za nią.

Powróciła dopiero na początek piątego aktu, z czerwonemi oczyma, uśmiechająca się i zawstydzona. Odtąd płakała ciągle, lecz nie okazywała w inny sposób swoich uczuć, i dopiero gdy zasłona spadła po raz ostatni, wyrzekła głosem głęboko wzruszonym:

— To jednak rzecz cudowna. Doprowadzić do tego, żeby człowiek zapomniał, co jest prawdą, a co udaniem, jest najcudowniejszą rzeczą, na tym świecie!

Lord Robert, stojąc za plecami Polly, zasłoniony firanką, śmiał się z Glory swym chłodnym i przeciągłym śmiechem i rzucał krótkie cyniczne uwagi o jej uniesieniu i zachwycie. Nagle zwrócił się do niej.

— A może pani chciałaby zobaczyć zblizka ten "cudowny świat?" — spytał.

Glory spojrzała na niego zmieszana, ale Drake mruknął natychmiast niechętnie:

— Dałbyś pokój, Robercie. On pyta, — zwrócił się potem do Glory — czyby panie chciały zobaczyć teatr poza sceną, ale mnie się zdaje, że...

Glory wydała okrzyk radości i zachwytu. Czyby chciała? Naturalnie! Pragnie tego nad wszystko w świecie!

— W takim razie zabiorę was kiedy na próbę, a następnie wypijemy razem herbatę u nas.

Drake był widocznie niezadowolony, ale Polly podniosła na przyjaciela swego najrozkoszniejsze spojrzenie i zapewniała, że będzie to zachwycającem. Glory była w siódmem niebie.

Na życzenie własne, dziewczęta powracały dziś same tramwajem z Hammersmith. Siedziały naprzeciw siebie i nie odzywały się prawie. Polly nuciła bezmyślnie: "O przestań szlochać, niebogo!.."

Glory była w upojeniu. Świat nowy, piękny, wielki otworzył się przed nią tej nocy, i serce jej wyrywało się do niego nieokreślonem i ślepem pragnieniem. Może był to świat marzeń, ale wydawał jej bardziej rzeczywistym od rzeczywistości, i kiedy przejeżdżała koło Piccadilly Circus, zapomniała nawet spojrzeć na kobiety, przechadzające się po trotoarze.

Wysiadłszy wreszcie przed bramą szpitala, westchnęła głęboko i weszła na schody.

W korytarzu, prowadzącym do sali chirurgicznej, spotkała Johna. Szedł ze spuszczoną głową, cichym, miarowym krokiem, i chciał ją minąć w poważnem milczeniu, lecz Glory zatrzymała go pytaniem:

— Tak późno tutaj?

Spojrzał jej w oczy uważnie i odparł powoli:

— Przysłano po mnie — do umierającego.

— Może Janek?

— Tak.

Nie wybuchnęła łzami, nie mrugnęła nawet powieką.

— Co za okropne życie! — szepnęła z niechęcią. — Smierć wiecznie krąży tu koło człowieka, i nie można nawet zabawić się chwilę, aby...

— Piękne życie, prawdziwe zadanie kobiety — rzekł John wyniośle: — najszlachetniejsza, najwznioślejsza praca, jaką moie znaleźć na świecie.

— Może — odparła, kręcąc się na pięcie. — Jednakże...

— Dobranoc — rzekł John krótko i oddalił się miarowym krokiem.

Popatrzała za nim i zaśmiała się zcicha. Potem z dziwnym ciężarem na sercu położyła się do łóżka.

W sąsiedniej przegródce Polly Love, rozbierając się, nuciła półgłosem: "O, przestań szlochać, niebogo, chłopiec był zawsze zwodnikiem..."

Tej nocy śniło się Glory, że była znowu w Peel. Siedziała na znanem wzgórzu nad przystanią, patrzała zdaleka na wielkie okręty, zarzucające kotwice koło starego zamczyska i pragnęła odpłynąć z nimi gdzieś daleko, za morze, do miast wielkich...

ROZDZIAŁ XV.

Nazajutrz rano John Storm siedział w swoim pokoju z książką w ręku, usiłując nadaremnie czytać, gdy oznajmiono mu wizytę damy. Była to miss Macrae. Weszła nieśmiało, drżąca, zarumieniona, z oczyma łez pełnemi. Podała mu rękę z tym samym długim i silnym uściskiem i odezwała się głosem niepewnym:

— Wstyd mi, że tu przychodzę, a matka o tem nie wie; ale jestem tak nieszczęśliwą, i jeśli mi pan nie pomoże...

— Proszę, niech pani spocznie.

— Przyszłam powiedzieć panu... — zaczęła, obejmując pokój smutnem spojrzeniem, i zwracając je znów na twarz Johna: — Chciałam pomówić o sir Robercie Ure... Jestem bardzo winną, ale nieszczęśliwą.

— Powiedz mi pani wszystko, a jeżeli mogę co zrobić... Zaczęła opowiadać. Była to smutna historya. Matka zaręczyła ją z Robertem Ure (był to jedyny sposób usunięcia jej z domu), zaręczyła dla tytułu, jemu zaś szło o majątek. Nie kochała go wcale i wiedziała dawno o jego skandalicznej opinii; lecz mówiono jej zawsze, że uważać na podobne względy jest śmiesznym sentymentalizmem; broniła się czas jakiś, wreszcie ustąpiła.

— Zarzucisz mi pan słabość — zakończyła smutnie.

— Nic pani nie zarzucam, lituję się tylko — odparł pośpiesznie.

— A teraz wszystko skończone — ciągnęła dalej: — jestem zgubioną, i jeżeli matka...

— Powiedziałaś jej, pani, że nie możesz zostać jego żoną?

— Tak.

— Więc cóż mogę ci zarzucić?

Podniósł się z krzesła i odłożył książkę. Ciemne oczy dziewczęcia błądziły dokoła pokoju i znów zatrzymały się na twarzy księdza, rozjaśnione nowym blaskiem.

— Słyszałam pańskie kazanie w niedzielę, panie Stora, — rzekła — i zdawało mi się, że oprócz mnie niema nikogo w kościele, i że przemawiasz do mnie. A wczoraj wieczorem w teatrze...

— Wczoraj?..

Przechadzał się po pokoju, ale zatrzymał się nagle.

— Widziałam go w teatrze... w loży, z przyjacielem i dwiema — damami.

— Czy były w kostiumach szpitalnych dozorczyń? Wydała lekki okrzyk zadziwienia.

— Więc pan wiesz wszystko i mówiłeś do mnie rzeczywiście?

Milczał przez chwilę, potem rzekł głosem stłumionym:

— Życzysz pani sobie, abym ci dopomógł do zerwania tego małżeństwa. Będę usiłował. Lecz jeżeli tego dokazać nie zdołam, bez względu na przeszłość i na to, co może czekać panią w przyszłości...

— O, gdybyś pan mię zawsze wspierał swoją siłą, gdybym cię miała blizko, byłabym odważną, nie lękałabym się niczego.

— Do widzenia, droga pani.

Chciał podać jej rękę, lecz nim się spostrzegł, pochyliła się i przycisnęła do niej usta.

Zostawszy sam w pokoju, John sięgnął po książkę i drżącymi palcami zaczął przewracać kartki, kiedy wszedł pan Golightly z wezwaniem do gabinetu kanonika.

— Proszę powiedzieć, że wybierałem się właśnie do niego — rzekł John.

Pan Golightly odkaszlnął, ukłonił się i zniknął za progiem.

I kanonik miał wizytę tego rana. Była to pani Macrae we własnej osobie. Siedziała na fotelu, pokrytym skórą tygrysa, wąchała co chwila pachnącą chusteczkę i wylewała wszystkie swoje żale.

Mercy zbuntowała się przeciw jej władzy z winy nowego wikaryusza, pana Storma. Odmówiła stanowczo dotrzymania słowa, danego Robertowi Ure, a wszystko to po okropnem niedzielnem kazaniu. To niegodnie i niemoralnie. Piękna rzecz uczyć dziewczęta, aby wbrew woli rodziców kierowały się w życiu swymi kaprysami!

— Od dwóch lat mieszkam w Londynie, wydając na nią pieniądze i żyjąc tylko dla niej, a teraz, kiedy osiągnęłam wreszcie cel moich pragnień i mogę jej zapewnić stanowisko w jednej z pierwszych rodzin angielskich, ten... wikaryusz... ten młokos, ten... Na honor! to wstyd i niegodziwości

I pachnąca chusteczka, rozlewając zapach perfum, podniosła się aż do oczu.

— Niech się pani nie martwi, droga pani Macrae. Proszę pozostawić mi tę sprawę. Miss Macrae uzna błąd swój i ulegnie, a.....

— Nie sądź pan tylko o niej z jej pozornego spokoju, kanoniku. Nie znasz jej usposobienia, ani uporu, kiedy sobie co postanowi. Ale i ja potrafię być także upartą: powrócę z nią do Ameryki... nie dam jej jednego pensa!

— A co do pana Storma, — ciągnął kanonik — to się zmieni, złagodzi. Nie zważaj pani na to nieszczęsne kazanie: trochę młodzieńczego esprit fort  — któż z nas przez to nie przechodził?

Gdy pani Macrae wyszła, kanonik nacisnął dzwonek dwukrotnie na p. Grolithtly i posłał go na górę.

— Powiedz panu Storm, aby zeszedł tu do mnie natychmiast.

— Z przyjemnością, sir — szepnął usłużny człowieczek i zawahał się chwilę.

— Co to znaczy? — spytał kanonik, zakładając swoje szkiełka.

— Nie powiedziałem jeszcze, — zaczął Golightly pokornie — co widziałem tej nocy, gdy byłem posłany do pana Storma do szpitala.

— Cóż takiego?

— Zastałem go na kolanach przed katolickim księdzem, który odwiedzał jednego z pacyentów.

Pince-nez kanonika spadło mu z oczu, a twarz jego szeroką rozjaśnił dziwny uśmiech.

— Domyślałem się, iż rzymski czarownik leży na dnie tego wszystkiego — rzekł nakoniec. — Stryj będzie wiedział o tem, i albo się grubo mylę... Ale sprowadź go tutaj.

John Storm był dziś znowu w kolorowej koszuli, zszedł krokiem ciężkim i usiadł nieproszony na tym samym fotelu, który przed nim zajmowała pani Macrae.

Pionowa linia przecięła czoło kanonika.

— Kochany panie Storm, — zaczął jednak słodkim głosem — odkładałem, dopóki mogłem, tę przykrą rozmowę. Nie mogę zaprzeczyć jednak, iż ostatnie kazanie pańskie obraziło wiele dam z mojej parafii, i że podobnego rodzaju nauki pozbawiłyby nas wkrótce najlepszych parafian. Nie mam zamiaru poróżnić się z panem, przeciwnie, ale jako twój duchowny zwierzchnik i doradca, mam obowiązek wytłómaczyć panu, iż twoje religijne pojęcia w żaden sposób zastosowane być nie mogą do warunków i potrzeb dziewiętnastego wieku. Taka wiara to niewola, a św. Paweł mówi: "Gdzie mieszka Duch Pański, tam jest wolność." Lecz tak, jak teorją pańska nie zgadza się z Pismem Świętem, tak jej zastosowanie nie ma nic wspólnego z moralnością. To jest wiara ciemnoty i przesądu, a czy pamiętasz pan, co mówi Luter o wierze ciemnej? Iż szatan chętnie kryje się w jej cieniach. On sam przecież się ożenił, jak ci zapewne wiadomo; miał dzieci, grywał w warcaby i lubił patrzeć na młodość wesołą, tańczącą.

— Ja nie mam nic przeciw tańcom, — rzekł John Storm powoli — tylko łon potępiam.

— Co to znaczy? — zapytał kanonik surowo, a pionowe zmarszczki na czole stały się głębsze i grubsze.

— To znaczy, sir, że polowa dzisiejszej młodzieży, zwłaszcza z West-Londynu, zaprasza kobiety do "marsza śmierci."

Z zapałem opowiadać zaczął o miss Macrae, jak została kupioną, i sprzedaną, i jak okropną była opinia człowieka, którego przeznaczono jej za rnęża.

— O tem właśnie przyszedłem pomówić z panem — rzekł nakoniec — i prosić, abyś zechciał ocalić to niewinne i nieszczęśliwe dziewczę od okrutnej komedyi najświętszego związku. To nie dziecko, i prawo nie może wziąć jej pod opiekę, lecz w twojej mocy, panie, to uczynić, gdyż masz za sobą powagę kościoła. Trzeba tylko, byś powstał otwarcie przeciw tej hańbie i powiedział...

— Kochany panie Storm, — przerwał kanonik, uśmiechając się pobłażliwie i przecierając szkiełka — obowiązkiem kościoła jest błogosławić małżeństwa, nie zaś kojarzyć je lub rozrywać. Gdyby jednak młoda lady udała się do mnie, powiedziałbym jej po ojcowsku: "Droga pani, to, na co się uskarżasz, jest rzeczą zwykłą i powszednią; zapomnij o niedorzecznym sentymentalizmie i urządź sobie nowe gniazdko jak najwygodniej dla siebie. Za rok przyjedziesz mi podziękować."

John Storm stał prosto, krew biła mu do głowy, pulsowała w każdym muskule.

— I dlatego mężczyźni czynią pierwszemi żonami swojemi córki ubogich, a następnie śmiało żądają, aby kościół uświęcił ich poligamię — i...

Kanonik podniósł rękę ruchem, nakazującym milczenie

— Drogi przyjacielu, — rzekł poważnie i grzecznie — twoja polityka zdziesiątkowałaby Izbę Gmin i zburzyła wkrótce Izbę Lordów. Praktyczna religia musi być wyrozumiałą. Wszyscy jesteśmy ludźmi, będąc nawet dżentlemanami, i jeżeli młody głuptas...

Ale Johna nie było już w pokoju: w przedsionku wziął kapelusz i poszedł szukać Glory.

Glory nie zbudziła się jeszcze ze snu czarodziejskiego. Dzień dzisiejszy nie istniał dla niej: wczoraj się nie skończyło. Wszystkie wzruszenia, których doznał w teatrze, żyły w niej i nadawały całemu otoczeniu ton i zabarwienie dramatyczne. To zrobiło z niej wrażliwą kobietę, ale złą dozorczynię.

Rozpoczęła dzień swój w wydziale przyjmowania chorych, przychodzących z miasta. Jakaś biedna kobieta przyprowadziła dziecko ze skaleczonym językiem. Ranka wymagała troskliwego opatrunku, i dziecko na dni parę musiało pozostać w szpitalu.

— Pozwólcie mi położyć biedactwo do łóżka, takie do mnie przyzwyczajone — prosiła błagalnie staruszka.

— Czy jesteście jego matką? — zapytała Siostra.

— Babką.

— Oprócz dnia wizyt, jedna tylko matka ma prawo wejść na salę.

Staruszka zaczęła płakać. Glory miała zanieść dziecko do łóżeczka, ale szepnęła cicho:

— Pójdźcie za mną.

I kobieta szła za nią. W sali chirurgicznej powiedziała do dyżurnej dozorczyni:

— Oto matka tego dziecka; niechaj je położy do łóżka. W jakiś czas potem wezwano ją do tej samej sali do pomocy. Jeden z chorych narzekał i skarżył się na bandaże, wołając, że go cisną:

— Rozluźnijcież je, przez litość!... to mię zabija. I Glory rozluźniła je zręcznie.

Urok teatru nie schodził jednakże z jej myśli, nie pozwalał uczuciom wrócić do zwykłej prostoty, i gdy dyżurna Siostra oddaliła się na chwilę, zaczęła w małem przejściu pomiędzy łóżkami odgrywać Beatryczę, i Benedykta i śpiewać piosnkę: "Nie szlochaj, niebogo..."

Na najbliższem łóżku leżał właśnie Koenig, organista od Wszystkich Świętych, mały i tłusty Niemiec z długimi wąsami, które nawet w łóżku kręcił i smarował. Glory przezwała go "Hipopotamem." Teraz on się najbardziej śmiał z jej przedstawienia, aż się tarzał po pościeli i zanurzał w niej z głową.

— Ach, Poże! so za siewszyna! Jeszcze nie widziałem takiej sforzonej na senę. So za glos! Poże, Poże! Trochę prasy pod kierunkiem dobrego nauczyciel, a potem, mein Gott, Poże! So to jest muzyka? Genius Kremony byl ten, kto wymyślil der first jej nieśmiertelne dzielo. Panna ma Kremonę w garlo i ja pomoże ją widobyć. So panna o tem myśli?

Nadeszła godzina, w której przynoszono chorym gazety, ale dzisiaj każdy odkładał je na bok, wszystkie spojrzenia były zwrócone na Glory, śmiech rozlegał się co chwila, a niekiedy i klaskanie w dłonie.

Na to weszła Siostra Allworty w towarzystwie szpitalnego doktora.

— Co to ma znaczyć? — spytała zdziwiona.

Glory powiedziała prawdę i otrzymała napomnienie.

— Kto rozluźnij te bandaże? — spytał doktor. Chory chciał zaprzeczyć, ale Glory przyznała się zaraz do winy i została znowu napomnianą.

— A kto pozwolił tej kobiecie wejść do sali? — odezwała się dozorczyni.

— Ja — rzekła Glory.

— Nie jesteś uzdolnioną na dozorczynię, moja panno, — rzekła surowo Siostra — i będę musiała złożyć raport, że nie możesz pełnić tych obowiązków.

Ale G-lory roześmiała się w oczy siostrze Allworty.

John wszedł w tej samej chwili. Szedł prosto od kanonika i wyprowadził dziewczę na korytarz, aby je uspokoić.

— Tylko sobie nie wyobrażaj, — zowołala — że mam zamiar przez całe życie być dozorczynią w szpitalul Moie to bardzo piękne zadanie kobiety, ale ja chcę także być ludzką istotą, z sercem i pragnieniami, nie machiną, zwaną obowiązkiem. Nienawidzę i gardzę swojem otoczeniem! Nie zniosę tego długo, i wyrwę się stąd pierwszego pięknego poranku. Wcześniej czy później musi to nastąpić.

— Zakłócono spokój twego życia, Glory, i dlatego gardzisz swojem otoczeniem. Byłaś wczoraj w. teatrze.

— Kto ci to powiedział?... To i cóż?... Czy należysz do tych, którzy uważają teatr...

— Nie potępiam teatru, Glory; zwracam tylko uwagę, iż zakłócono spokój twego życia, i ktokolwiek to zrobił, nie jest przyjacielem twoim, lecz wrogiem,

— Chcesz mi znowu dokuczyć, jak wtedy — zaczęła, przygryzając drżącą wargę.

— Nie przyszedłem wcale dokuczać ci, Glory. Przyszedłem cię zapytać, a nawet cię prosić, usilnie prosić, ażebyś zerwała ten — niegodny stosunek.

— Nie znasz tego "stosunku," nie wiesz, o kim mówisz, i nazywasz go niegodnym!

— Wiem, o kim mówie, moje dziecię. Życie tych łudzi surowiej nazwać można, niż niegodnem, i serce mi się krwawi na myśl, że ty także stajesz się ich ofiarą.

— Znowu mię znieważasz! Zawsze mię znieważasz! Inni starają się być dla mnie dobrymi, a ty... Nie pozwolę ubliżać moim przyjaciołom! Tak, to moi przyjaciele. Byłam z nimi wczoraj w teatrze, a skoro tylko będzie mój dzień wolny, pójdę do ich mieszkania na herbatę. Więc proszę...

— Glory!..

Gwałtownym ruchem pochwycił jej rękę i ściskał z całej siły w swojej dłoni.

— Puść! — zawołała: — to boli.

— Noga twoja nie postanie w mieszkaniu tych ludzi!

— Puść!

— Jesteś niedoświadczoną i niewinną, Glory, a moim obowiązkiem osłonić cię przed tobą samą.

— Puść!

— Nie gub się! Pomyśl, póki czas jeszcze, zastanów się, Glory! Pomyśl o dobrej sławie, uczciwem imieniu, o własnym charakterze...

— Zrobię, co mi się podoba.

— Posłuchaj. Czy przypuszczasz, że zostałem księdzem, ażeby nic nie robić i wygodnie drzemać w bezczynności? Pełnię, co mi nakazuje serce i obowiązek. I chcę ci dziś powiedzieć, jakiem jest życie tych ludzi, najlepszych z nich... najlepszych. Wstają koło południa i idą do parku na przechadzkę. Potem z kimś na herbatę i śniadanie, potem wzdychają, gdzieby w towarzystwie zjeść przyjemnie obiad, potem teatr i kolacya w tak zwanym klubie...

— Myślisz o lordzie Ure, ale jakiem prawem...

— Prawem człowieka, który poznał jego wartośći wie, że jest stokroć gorszym, stokroć gorszym od tamtych. Taki człowiek jest pewnym, że ma zupełne prawo pobawić się ubogą dziewczyną. Może złamać jej życie, zgubić duszę i ciało i nic na tem nie straci. Jemu to wszystko jedno. Dziś z tą się bawi, jutro ożeni się z drugą, a tę rzuci do licha.

— To zupełnie co innego. W tem jest coś innego. A wiesz co?

Ale Johna już przy niej nie było.

Po skończonych godzinach obowiązku, Glory poszła szukać Polly Love w jej pokoju, ale zastała go pustym. "Wychodząc, zauważyła jakiś papier na podłodze. Był to list, starannie złożony we czworo. Podniosła go, i prawie nie wiedząc, co czyni, rozłożyła i przeczytała. Przeczytała bezmyślnie, gdyż w głowie miała chaos, a oczy pełne łez palących a niewypłakanych.

"Pytasz się, czy myślę uznać je zupełnie? Rozumie się, wychowam je, jak własne. Myślę, że będziesz miała silnego, zdrowego chłopaka, ale jeśli to będzie dziewczyna..."

Grlory nic nie zrozumiała. Czyj to był list i od kogo? Zaadresowany: "X. S. Z., biuro Rannej Poczty."

Szybkie kroki dały się słyszeć za drzwiami, i wbiegła Polly, szukając czegoś na podłodze. Ujrzawszy rozwinięty papier w ręku Grlory, wyrwała go z niechęcią,

— Co tu robisz w moim pokoju? — spytała. — Czy kapelan, twój przyjaciel, kazał ci mię śledzić?

Wyraz jej twarzy był przerażający, i Glory, zarumieniona z oburzenia, wyszła bez jednego słowa odpowiedzi.

Powróciwszy do siebie, John zastał list od kanonika.

"Po rozmowie porannej (tak dziwnie przerwanej) miałem zaszczyt odwiedzić pańskiego stryja, pierwszego ministra, który zgodził się ze mną, iż ciężka praca podczas egzaminów i trudności podjętych świeżo obowiązków rozstroiły do pewnego stopnia pańskie zdrowie, które potrzebuje wypoczynku. Z przyjemnością też uwiadamiam pana, iż od dnia dzisiejszego uwalniam cię od obowiązków na tydzień, dwa, na miesiąc, według pańskiego uznania. Przez czas nad wszelki wyraz przykrej dla mnie nieobecności pańskiej będę się starał przez zdwojoną pracę zastąpić chociaż w części nieocenioną pomoc szanownego pana w trudnych naszych obowiązkach."

Przeczytawszy list ten, John upadł na krzeszło i wybuchnął długim, długim, gorzkim śmiechem. Lecz po śmiechu nastąpiło uczucie wielkiej samotności. Wtedy przypomniał sobie o pani Callender i udał się do niej na Victoria Square. Pokazał jej list kanonika i opowiedział wszystko.

— Kłamstwo, kłamstwo i kłamstwo! — powtarzała stara kobieta. — Ach, chłopcze, chłopcze! Kłamać, słuchać kłamstwa, być okłamywanym, okłamywać i iść kłamstwem i do kłamstwa — oto cała sztuka życia tych modnych duszpasterzy i ich modnych owieczek. Co zaś do tej kobiety, mh! Rozłączyła się z mężem na dwa lata przed jego śmiercią. On umarł gdzieś w hotelu bez psa kulawego do opieki, a ona nosi dzisiaj jego włosy na szyi w złotym medalionie. W tem mieści się już wszystko. Ale wszystko jest dobrem, co kończy się dobrze, mój chłopcze. Odpoczynek ci się przyda, bo zabijasz się pracą. Zapewne spędzisz go na swojej wyspie?

John Storm siedział na krześle z głową wspartą na dłoni, a łokciem na kolanie.

— Nie, — odparł — czas ten spędzę w klasztorze na Bishopsgate.

— Boże miłosierny! Co ci przyszło na myśl, człowieku? Taka zmiana powietrza sił ci nie doda wcale. Może to i dobrze dla ludzi, którzy mają wodę w żyłach, ale w twoich krew płynie, krew, mój chłopcze, gorąca! Strzeż się, powtarzam: strzeż się!

ROZDZIAŁ XVI.

Jeszcze w szpitalu.

Ciotka Anna ma słuszność: pojęcie "posłuszeństwa" i "władzy" jest koniecznem i powinno być szanowanem, ale gdy wrzucam penny w otwór automatu, nie wiem, jaką drogą odbiorę odpowiedź, tutaj zaś Zarząd rzuca penny w otwór szpitalnej instytucyi, a odpowiedź w formie rozkazu wychodzi z ust Siostry Allworthy. Nazywam ją Białą Sową: Ma z pięć stóp wysokości i pełne, okrągłe policzki, które wyklepałabym nieraz z przyjemnością i uczuciem podobnem do tego, z jakiem matka karze psotne dziecko.

Zdaje wara się takźe, iż widzicie we mnie "pewien brak uzdolnienia" do podjętych obowiązków. Ale możesz mi wierzyć, ciotko Anno, że nie jestem złą dozorczynią,. Chorzy mię lubią, i gdy jestem z nimi, nie nudzą się i nie smucą. Tylko nie umiem spełniać swoich obowiązków podług reguły trzech, i dlatego zasługuję bezustannie na "uwagi." Siostra Allworthy trzy razy mię zanotowała, — niech jej Pan Bóg przebaczy! Trzy razy miauknął juź ten kot przebrzydły, a teraz grozi, źe wezwie mię do przełożonej. Takźe przyjemność! Nieszczęśliwa ta istota z trudnością przenosi się z miejsca na miejsce, przywalona ciężarem Ossy i Pelionu białego sadła. Zamieszkuje ona obok schodów na dole grotę Adulamu, na samej granicy Piekła (t. j. anatomicznego teatru), i cały dzień nie rusza się z mocnego krzesła, piastując na kolanach psa astmatycznego z bardzo złem sercem; nazwałam ją Naczelnym Łomignatem, albo Handlarzem Chorób, Zresztą mało ją widzimy, gdyż raz na dzień tylko robi przegląd generalny. A trzeba być uprzejmą dla jej wielmoźności, bo może cię skazać na tygodniowy areszt, albo zapisać skargę w czarnej księdze, albo wydalić zaraz bez świadectwa. A jeśli taka kara spadnie na dziewczynę, która miała zamiar całe życie być dozorczynią, nie będzie potrzebowała już nigdy powtarzać słów modlitwy: "Gdyśmy w dostatku, Panie, opiekuj się nami!"

Lecz co myślisz o Johnie, kochany dziaduniu? Po wygłoszeniu wszystkich żalów Jeremiasza, zapowiedziawszy bezbożnemu miastu karę wszystkich plag egipskich, sam udał się na rekolekcye do klaszteru, to znaczy na bezustannych modłach i milczeniu zamierza trawić ośmnaście godzin na dobę, przez tydzień do szesnastu dni, jednym ciągiem. Gdy powróci taki święty i doskonały, nie wiem co uczynię wobec niego, czując się grzesznicą.

Szczerze mówiąc, mogłabym płakać, myśląc o tem, zwłaszcza gdy sobie przypomnę, że po części może jestem temu winną...

Stało się to takim sposobem: Swojem strasznem kazaniem nie zdeptał on żmii, lecz ją rozbudził tylko i podraźnił, a przełożony jego, (którego nazywam pan Światowy Rozsądek), widząc, iż jego lady i arystokraci odchodzą oburzeni, jak faryzeusze, oznajmił biedakowi, źe jest zmęczony i chory i potrzebuje chwilowego wypoczynku. Usunął go tym sposobem z oczu niezadowolonych, ale zarazem dotknął boleśnie i upokarzająco. Zawsze sobie wyobrażam, że cierpienie robi z człowieka to, co z psa wścieklizna: każe mu kąsać wkoło nawet najlepszych przyjaciół. To się stosuje do mnie i do niego. Kiedy go zobaczyłam ze zwieszoną wargą i twarzą podobną do psa zmęczonego, byłam tak głupia, iź nie zrozumiałam, źe go szarpią i ścigają jak psa rzeczywiście, lecz pomyślałam sobie, że brzydko wygląda i źe w ostatnich czasach zbrzydł i zaniedbał się bardzo.

Właśnie przedtem odebrałam znowu miłe napomnienie od przewielebnej siostry, i jeszcze wściekła o to, nie dałam mu przyjść do słowa, lecz nagadałam, co się zowie. Zresztą i on nie miał zupełnie słuszności, gdyż zdawał się utrzymywać, iź powinnam mieć przyjaciół i rozrywki tylko z jego wyboru, i że po całodziennej pracy w tym nieocenionym szpitalu, wolno mi dla przyjemności w godznach wolnych krążyć koło niego. Ponieważ zaś oboje jesteśmy gwałtowni i pod względem temperamentu bardzo podobni do siebie, nastąpiło "gorące starcie," rozeszliśmy się w gniewie" a zaraz potem dowiedziałam się o jego urlopie i o tem, iż wypoczynku poszedł szukać w jakimś anglikańskim klasztorze, tu w Londynie, gdzie będzie usiłował przez rozmyślanie i modlitwę "odłączyć" się od świata i zastanowić nad tem, "co począć z sobą dalej."

Odchodząc, przesłał mi błogosławieństwo i niektóre wyjaśnienia; odpowiedziałam mu w sposób mniej święty, ale on uświętobliwi moje słowa.

Pewno pamiętasz, ciociu Rachelo, matkę pana Drake? On jest także bardzo przystojnym blondynem i nosi włosy zczesane na czoło, jak widzimy na portretach Napoleona. Jest to zresztą i pod względem charakteru rodzaj Napoleona — blondyna.

Któregoś wieczoru byłam z nim w teatrze, i to jest właśnie ów wielki wypadek, o którym wam obiecałam opowiedzieć. Teatr jest zupełnie przyzwoitem miejscem rozrywki, i wszyscy tam zachowywali się bardzo właściwie, oprócz jednej Glory, która mówiła głośno, gniewała się, oburzała i zgłupiała zupełnie z wielkiego wzruszenia, tak, że wszyscy na nią, zwracali uwagę i pragnęli niezawodnie wyrzucić za drzwi.

Potem, innego dnia, lord Bob, przyjaciel pana Drake, zaprowadził nas za kulisy i widziałyśmy próbę. Nie wszystko stamtąd tak się wydaje, jak z loży, ale to nic nie szkodzi, i nie rozczarowałam się, ani troszeczkę. Wszystko jest prześliczne i zachwycające, i doprawdy nie mogę sobie wyobrazić, co to złego być aktorką? Czy wy wiecie?

Przyjaciółka moja, Polly Love, była z nami. Polly w szpitalu jest teź nowicyuszką i zajmuje pokoik, sąsiadujący z moim. Po próbie poszłyśmy do tych panów na herbatę.

Jakbym słyszała okrzyk ciotki Anny: "Boże miłosierny, co ta dziewczyna wyrabia!" A wyrabiam. W interesie płci mojej zresztą chciałam się przekonać, jak sobie dają radę dwaj mężczyźni bez kobiety i jak wygląda kawalerski pokój. I cóż? Byłam zgorszona, że im tak dobrze samym. Naturalnie, mam dcść sprytu, żeby nie dać im tego poznać. Obejrzałam pokój bawialny, wypytałam właścicieli o ciekawsze fotografie, których mają bardzo dużo, a zwłaszcza kobiecych; spróbowałam, jak się trzyma dużą fajkę między zębami, potem zdjęłam kapelusz i zabrałam się uczciwie do zrobienia herbaty.

Przez ten czas panowie przebrali się w kurtki, i zaraz ich zaprzęgłam do roboty: biegali po pokoju, szukając szklanek, spodków, cukierniczki. Okazało się, że znaleźli tylko jedną łyżeczkę, i jeśli kto potrzebował zamieszać herbatę, musiał prosić: "Niech pan będzie łaskaw pożyczyć mi łyżeczki!" Ach, jakie to było zabawne! Płakaliśmy ze śmiechu. Nakoniec ktoś przypadkiem trącił stół, i wszystko potłukło się w kawałki: imbryk, miseczka i stojąca lampa. Ach, to było znakomite!

Ale najlepsza zabawa zaczęła się po herbacie, gdy zaproszono Glory, aby dała przedstawienie, naśladując aktorów, których widziała w teatrze. Naturalnie, w damskiej sukni nie mogła naśladować mężczyzn, a że była dnia tego w dyamentowym humorze i nie widziała granic dla swego zuchwalstwa, powzięła myśl przebrania się w kostium mężczyzny. Nic dziwnego, że panowie byli zachwyceni, tak samo jak łatwo sobie wyobrazić zgorszenie ciotki Racheli. Pan Drake pożyczył mi swoich sportowych ineksprymabli i aksamitnej kurtki, i udałam się z Polly do sypialnego pokoju, ażeby się tam przebrać. W swojej własnej bluzce i kapeluszu (mam teraz filcowy z piórem i szerokiem rondem) i rozumie się we własnych trzewikach i pończochach, byłam wspaniałym chłopcem, mogę was zapewnić. Myślałam, że ubierając mię, Polly skona ze śmiechu w sypialnym pokoju, ale kiedyśmy wyszły, zasłoniła twarz rękoma i zaczęła wołać: "Jak ty możesz, Glory!"

Zdaje mi się, źe za dużo mówiłam i śpiewałam, ale to już wina pana Drako. Oświadczył mi, że jestem tak doskonałym mimikiem, iź po prostu marnuję czas i talent, dar Boży, na pełnienie obowiązków szpitalnej dozorczyni. Jestem teź pewną, źe gdyby co zaszło, i gdybym się znalazła w potrzebie, mogę na niego liczyć, nie pozwoliłby...

Tylko sobie wyobraźcie Glory sławną, znaną, świat cały przed nią na kolanach! Ale to jednak strasznie być aktorką... Prawda?

Po tych wszystkich wspaniałościach trzeba było powrócić wkońcu do szpitala. Słońce zgasło, zaczęły się znowu wybuchy, przestępstwa, napomnienia. Czy pamiętacie Janka,

o którym wam pisałam, źe się wybiera do aniołków, gdzie będzie miał dużo pieczonej wieprzowiny? Już poszedł do nich, i nie lubię odtąd pielęgnować dzieci. O, jakże pragnę uciec stąd do świata! Jaśnieć na nim! Stać się wielką, znaną, sławną! Mogę to wszystko zdobyć, czuję, że mogłabym! Czuję w sobie siły i dary Boże niezwyczajne. A tu w tym ciemnym kącie tęsknię i pragnę słońca!

Jakie to głupie, prawda? Plotę, jak szalona. Moi drodzy, pozwolicie przedstawić sobie

Glory.

Marcową Zajęczycą (1), Waryatką.

ROZDZIAŁ XVII.

Sala zarządu w szpitalu Marty Vineyard był to obszerny i piękny pokój z duźem, owalnem oknem w jednym końcu i licznymi portretami prezydentów i doktorów na obu bocznych ścianach.

Zazwyczaj Rada zasiadała w wielkich dębowych krzesłach, koło dębowego stołu, pokrytego zielonem suknem, na którem stały ciężkie kałamarze i rozłożone były przybory do pisania. Członkowie Zarządu zajmowali trzy strony stołu; czwarta przeznaczoną była dla interesantów: chorych przybywających lub opuszczających szpital, urzędników i oficyalistów, składających tygodniowe raporty.

Pewnego sierpniowego poranku sprawozdanie przełoźonej zamykała niezwykła uwaga: żądała ona niezwłocznego wydalenia jednej z dozorczyń z powodu niemoralnego i gorszącego prowadzenia. Zwykły przebieg spraw podobnych polegał na tem, że Zarząd upoważniał przełożoną postąpić według własnego uznania i załatwić rzecz osobiście; lecz tym razem prezydent o surowej twarzy, zaciętych ustach i szerokiej brodzie, inne wyraził zdanie.

— Kwestya jest zbyt poważną, — rzekł — i zdaje mi się, iź jako przedstawiciele instytucyi publicznej, mamy obowiązek, sami zbadać rzecz dokładnie. Powinniśmy się upewnić mianowicie, źe... że... istotnie nikt więcej w szpitalu nie podlega podobnemu zarzutowi.

— Czy mogę zwrócić uwagę szanownego prezydenta, — odezwał się uprzejmy glos z bocznego krzesła — iź podobny wypadek jawnego przestępstwa przeciw moralności podlega bezpośrednio w obrębie szpitala dozorowi miejscowego kapelana. Jeżeli ten ostatni względem nieszczęśliwej spełnił należycie swoje obowiązki (a nie wątpię, że je wypełnił sumiennie), musi mieć przygotowany raport dla zarządu, dotyczący tego faktu.

Był to kanonik Wealthy.

— Mogę dodać, — odezwał się jeszcze po chwili — iź kapelan Storm właśnie powrócił z urlopu i znajduje się obecnie w szpitalu.

— Proszę po niego posiać — rzekł prezes.

John Storm stawił się wkrótce, ale na pierwszy rzut oka można było ocenić, iż czas wypoczynku nie dodał mu zdrowia. Chude policzki zapadły mu bardziej, oczy świeciły z głębi gorączkowym blaskiem, a śniade czoło miało dziwną bladość.

Wyjaśniono mu, o co chodzi, i pytano, czy nie może dać jakich wskazówek w sprawie dziewczyny, której usunięcia żądała przełożona.

— Nie mam żadnego raportu — rzekł krótko.

— Czy chcesz pan powiedzieć przez to Zarządowi, — odezwał się prezydent — że nic nie wiesz w tej kwestyi? że nie uważasz za właściwe zwracać uwagi na wypadek tak drażliwy? że może nawet wcale nie mówiłeś o tem z obwinioną?

— Nigdy — potwierdził John Stora.

— W takim razie musisz to uczynić teraz — rzekł prezydent stanowczo i nacisnął dzwonek, na którego dźwięk ukazał się woźny.

— Przepraszam, lecz nie sądzę, abyś sir chciał tutaj badać tę dziewczynę? — rzekł John.

— Czemu nie?

— Wobec nas tylu mężczyzn?.. Z pewnością przełożona...

Kanonik podniósł się z krzesła.

— Mój młodszy brat jest wrażliwy, milordzie, — rzekł chłodno — lecz mogę go zapewnić, ie ta delikatność uczuć jest zbyteczną wobec podobnej kobiety. Nie należy zapominać, źe wstyd leży w jej występku, nie zaś w słusznej i sprawiedliwej karze, którą wymierzyć musimy.

— Przyprowadź ją — rzekł prezes.

Przełożona szepnęła kilka słów woźnemu, który wyszedł natychmiast.

— Przepraszam, sir, — odezwał się znów John spokojnie — lecz jeżeli chcesz żądać, abym badał obwinioną w kwestyi jej występku, muszę cię uprzedzić, iż nie mogę uczynić tego.

— Nie możesz?

— Nie chcę.

— Więc takie masz pan pojęcie o obowiązkach kapelana?

— To jest obowiązek przełożonej, nie kapelana.

— Przełożonej, przełożonej! To twoja parafia, sir, twoja parafia! Wielkiej publicznej instytucyi grozi hańba skandalu, a pan, który jesteś tu odpowiedzialnym za jej stronę moralną... Nie, istotnie, panowie...

Kanonik znów się podniósł z pojednawczym uśmiechem,

— Zdaje mi się, iż rozumiem młodego mego przyjaciela, — rzekł słodko — i mam nadzieję, iź zarówno szanowny prezydent, jak całe zgromadzenie, zechce tym razem uwzględnić jego uczucia, potępiając nawet słowa i postępowanie. Czyjeż szlachetne serce sympatycznie nie odczuje draźliwości położenia młodego księdza, który cofa się przed widokiem występku i hańby młodej, może pięknej kobiety? Lecz ażeby oszczędzić szanownemu prezesowi kłopotliwego trudu w tej okoliczności, gotów jestem sam podjąć się tym razem.

— Dziękuję — rzekł prezes, rzucając surowe spojrzenia na Polly Love, która weszła właśnie w towarzystwie Siostry Allworthy.

Głowę miała zwieszoną i usiłowała ukryć twarz w dłoniach.

— Jak się nazywasz? — zapytał kanonik.

— Marya Elżbieta Love.

— Wiadomo ci zapewne, Maryo Elżbieto Love, iź nasza najzacniejsza i najwyrozumialsza przełożona (tu skłonił się uprzejmie w stronę otyłej kobiety, siedzącej na jednem z krzeseł), była zmuszoną do spełnienia przykrego obowiązku zawiadomienia nas o konieczności usunięcia cię od zajęć, co równa się natychmiastowemu wydaleniu. Nie mogę tutaj wyrazić nadziei, źe szanowny Zarząd szpitala nie potwierdzi wyroku i żądania przełożonej, lecz możesz do pewnego stopnia złagodzić winę, jeżeli nas objaśnisz, czy ten, czyje zapomnienie i zboczenie z drogi cnoty doprowadziło cię do tego stanu hańby i poniżenia, dopuścił się tej winy w samym szpitalu, i czy w jakikolwiek sposób związany jest z tą instytucyą.

Polly zaczęła płakać.

— Odpowiedz, dozorczyni. Panowie ci chcą usłyszeć, co masz do powiedzenia.

Płacz dziewczyny stał się teraz głośnem łkaniem.

— Daremnie! — rzekł prezydent.

— Niepodobna! — szepnął kanonik.

Ktoś jednakże rzucił uwagę, źe dozorczyni mogła mieć w szpitalu przyjaciółkę, która prawdopodobnie chętniej rzuci światło na tę przykrą i trudną sprawę. Na to Siostra Allworthy szepnęła coś do przełożonej, która rzekła głośno:

— Przyprowadź!

Nieruchome spojrzenie Johna przybrało wyraz roztargniony, gdy ujrzał w progu dziewczę wyższe i wspanialszej postawy od Polly Love, z odblaskiem jakoby słonecznych promieni w złoto - czerwonych włosach. Była to Glory.

Kilka słów porozumienia się szeptem, i kanonik zadał głośno pytanie:

— Byłaś przyjaciółką i towarzyszką Maryi Elżbiety Love?

— Tak — odrzekła Glory.

Mówiła śmiało i spokojnie, a wyraz odwagi i szczerości podnosił dziewiczą piękność jej urody.

— Znałaś zapewne jej przyjaciół, a może posiadałaś zaufanie obwinionej? — ciągnął dalej kanonik.

— Tak sądzę.

— W takim razie niewątpliwie możesz nas objaśnić, . czy nieszczęśliwe położenie, w jakiem znajduje się obecnie twoja przyjaciółka, pochodzi z winy człowieka, należącego do szpitala?

— Myślę, że nie.

— Czy jesteś tego pewną? Nikt z urzędników?. służby?.. członków szkół, tu należących?

— Nie.

— Dziękuję, dosyć — rzekł sucho prezydent, a twarze wkoło stołu rozjaśniły się uśmiechami ulgi i zadowolenia, które wyraziło się wzrokiem, szeptem i znakami porozumienia.

— Cóż ja zrobiłam? — zapytała Glory.

— Bardzo wiele, moje dziecko; oddałaś poważną i wielką usługą dawnej i nieskazitelnej instytucyi, — rzekł kanonik — i Zarząd nie może wynagrodzić cię lepiej za twą szczerość i rozsądek, niź udzielając ci nawzajem rady, abyś nadal unikała podobnych przyjaźni i niebezpiecznych związków.

Jakieś rozpaczliwe zuchwalstwo odmalowało się w spojrzeniu Glory; z podniesioną głową zbliżyła się szybko do. Poiły, która płakała głośno, i objęła ją wpół ramieniem.

— Czy ta dziewczyna ma rodzinę? — zwrócił się prezes do przełoźonej.

Przełożona otworzyła książkę. Polly była sierotą, rodzice jej zmarli oboje. Miała brata, który czas jakiś leżał w szpitalu Marty, obecnie jest braciszkiem w anglikańskiem bractwie na Bishopsgat, więc w tym wypadku użytecznym być nie może.

Koło stołu znowu zaczęto coś szeptać. Czy to tę dziewczynę umieścił w szpitalu koroner(2), który prowadził śledztwo w pamiętnej i tragicznej sprawie? — Tak.

— Zdaje mi się, iź słyszałem, — rzekł kanonik — źe obwiniona ma ubogich krewnych w niższej klasie; sądzę jednakże, że ich położenie nie pozwoli jej w tym wypadku przyjść z pomocą.

Polly płakała ciągle, lecz w tej chwili zapłonęła uczuciem dumy i obrazy.

— To kłamstwo! — zawołała. — Nie mam żadnych ubogich krewnych z niższej klasy i nie potrzebuję niczyjej pomocy. Mój przyjaciel jest dźentlemanem, takim samym, jak tu obecni, i mogę wam powiedzieć jego imię. Mieszka na S. James Street, i jest to lord...

— Milcz, dziewczyno! — przerwał kanonik surowo. — Nie możemy pozwolić ci kompromitować dźentlemana zeznaniem w jego nieobecności. Nie masz prawa wymieniać tu jego nazwiska.

John zbliżył się do stołu i wziął do ręki zeszyt, leżący na zielonem suknie. Było to sprawozdanie szpitalne z ostatniego roku, z listą opiekunów i zarządzających.

— Dziewczyna jest uwolnioną — rzekł prezydent, i przysunąwszy sobie książkę przełożonej, podpisał ją i zamknął.

— Zdaje mi się, — odezwał się znowu kanonik — iż w tym wypadku udać się należy do Przytułku pani Callender na Soho i za zezwoleniem szanownego Zarządu śmiem polecić kapelanowi, aby niezwłocznie skomunikował się z panią Callender w tej sprawie.

John słyszał, ale nic nie odpowiedział, przeglądając uważnie kartki, trzymane w ręku.

Kanonik odchrząknął i zwrócił się do obwinionej.

— Maryo Elżbieto Love, — rzekł uroczystym głosem — rzuciłaś plamę swem postępowaniem na tę godną szacunku i nieskazitelną dotąd instytucyę; nie wątpię jednak, iż wkrótce, i nim nieprawe dziecię twoje przyjdzie na świat, ocenisz, ileś nam winna wdzięczności za naszą wyrozumiałość i litość. Co do mnie, wyznaję tutaj, iż cierpię na tem mocno, i przekonany jestem, że niemniej ode mnie cierpi nad tem duchowny wasz przewodnik, odpowiedzialny, że się tak wyrażę, za moralną czystość tego miejsca (pełne powagi spojrzenia na Johna); cierpię więc, iż nie zdajesz się rozumieć dobrze całej hańby swojego położenia. Od dzieciństwa stawiano przed nami kobietę, jako ideał piękna, prawdy i czystości, i powierzona przez najświętsze związki naszej opiece i złączona z nami przez najtkliwsze węzły braterskiej sympatyi, o tem jedynie słyszeć powinnaś w tem miejscu, gdzie, niestety, za późno za znieważenie tego ideału jedno już tylko imię dać ci mogą ludzie uczciwych zasad i dobrej opinii — imię okropne i twarde, niestety — imię potępienia, wstrętu i pogardy — imię prostytutki.

John zmiął gwałtownie papier, który trzymał w ręku, i zwrócił kroki w stronę kanonika, lecz już było za późno. Kto inny stanął przed surowym sędzią: Glory. Z głową wzniesioną i płonącym wzrokiem, stanęła między płaczącą dziewczyną a jej potępicielem, i widać było, jak pierś jej wzburzona wznosi się. i opada.

— Jak pan śmiesz! — zawołała. — Mówisz, że cię uczono uważać kobietę za ideał piękna i czystości? A mnie kazano wierzyć, że mężczyzna jest silnym i szlachetnym, odważnym i litościwym dla każdej żyjącej istoty, ale przedewszystkiem dla kobiety, która zbłądziła i upadła. Lecz ty nie jesteś odważnym i dobrym; jesteś okrutnym, obłudnym i tchórzem. Nienawidzę cię i gardzę tobą!

Mężczyźni wokoło stołu powstali z miejsc swoich.

— Wydaliłeś stąd moją przyjaciółkę — mówiła dalej; — możesz to uczynić i ze mną, natychmiast, jeżeli się poważysz! Lecz ja powiem każdemu, żeś mię wydalił za to, iż nie pozwoliłam bezkarnie znieważać nieszczęśliwej dziewczyny hańbiącem imieniem i deptać jej dlatego, że jest nieszczęśliwą. I każdy mi uwierzy, bo to prawda! A cokolwiekbyś chciał na to powiedzieć, będzie nikczemnem kłamstwem, i świat cały dowie się o tem!

Teraz przełożona podniosła się także.

— Jak śmiesz, miss! — zawołała słabym głosem. — Powróć natychmiast do swych obowiązków! Czy wiesz, do kogo mówisz?

— O, nie pierwszy raz w życiu przemawiam do księdza! Jestem córką kapłana i wnuczką kapłana, i wiem, co to imię oznacza, jeżeli ten, kto je nosi, jest szlachetnym, dobrym, odważnym i litościwym dla kobiet, kiedy jest dżentlemanem i człowiekiem, nie zaś faryzeuszem!

— Proszę wyprowadzić tę dziewczynę — rzekł prezydent. Ale John stanął przy niej.

— Nie, sir — rzekł spokojnie; — nikt jej tu nie dotknie. Tymczasem Glory wybuchnęła płaczem, i dziewczęta, stojąc teraz obok siebie, płakały obie w uścisku wzajemnym,

jak dwoje opuszczonych i zbłąkanych dzieci. John Storm otworzył zwolna drzwi przed niemi i pozwolił im odejść.

— Zabierz ją tymczasem do swego pokoju — rzekł łagodnie do Glory; — za chwilę przyjdę do was.

Potem, trzymając w ręce zgnieciony papier, spokojnie i poważnie zwrócił się do prezydenta:

— A teraz, gdy skończyliście, panowie, z kobietą, czy wolno mi zapytać, sir, co zamierzacie uczynić z krzywdzicielem jej, mężczyzną?

— Jakim mężczyzną?

— Jakkolwiek nie czułem się upoważnionym do miejsca pośród sędziów pokrzywdzonej i upadłej dziewczyny, znam imię człowieka, którego nie pozwoliliście jej tutaj wygłosić, i znajduję je, sir, na liście opiekunów szpitala.

— I cóż z tego?

— Dziewczyna, sir, została wykreśloną z ksiąg instytucyi, śmiem więc żądać, aby jej współwinowajca był wykreślonym także.

— Panowie, — odparł, podnosząc się prezes — posiedzenie Zarządu szpitala skończone.

(1)  Szalony jak zając w marcu — przysłowie angielskie.

(2) Koroner, urzędnik w Anglii, prowadzący śledztwo w wypadkach nagłej śmierci.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Księga druga.

ROZDZIAŁ I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Księga trzecia.

ROZDZIAŁ I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Księga czwarta.

ROZDZIAŁ I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej