Tadeusz Nalepiński

CHRZEST

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PRZEDMOWA AUTORA.

RAPSOD PIERWSZY: CHRZEST.

RAPSOD DRUGI: W TATRACH.

RAPSOD TRZECI: UCIECZKA.

CHRZEST

Fantazya Polska

Nalepiński Tadeusz

PRZEDMOWA AUTORA.

Od lat kilku przemawiam do ludzi z pism i książek własnych. Dawno dostrzegłem, że jako człowiek piszący, winienem być smutnym. Niema bowiem smutniejszego losu, jak los autorów polskich i słowa polskiego w ich ojczyźnie. Dlatego to książki polskie, o ile wychodzą z pod pióra autorów, wiedzących, do kogo się mówi, — w kim się pokłada nadzieje, kto zdolnym jest słuchać — smutne są, były i będą.

Inaczej jeśli autor przypadkowo, że to tak określę, wyrzuca w świat rzecz, która powstała z niego i dla niego, rzecz w pojęciu twórczem — egotyczną, w znaczeniu społeczno-etycznem — bezinteresowną. Książka taka może mieć nietylko radośniejsze momenta, lecz nawet być samą radością.

Na parę tych i dalszych uwag, które rzadko można we wstępie do poematu spotkać, ośmielam się nie prawem krytyka literackiego, za jakiego zresztą się nie mam, lecz prawem człowieka wolnego, ekstatycznie kochającego wolność bezwzględną; uświęcam w życiu każdy wolny poryw, czasem nawet t. zw. instynkt zbrodniczy, jeżeli ma on na celu skruszenie jakichkolwiek pęt.

Natura moja cięży ku radości, nad której stworzeniem we mnie nieustannie pracują słońca i puszcze, kobiety i jeziora, szczyty i przepaście.

Wyniszczyć jej nie mogło dwadzieścia pięć lat życia wśród ludzi; zaćmić mógłby jeden dzień życia dla — nich.

Pomimo tego, a może właśnie dlatego, rzeczy moje, jakie kiedykolwiek i gdziebądź ukazały się w druku, noszą raczej piętno pessymizmu. Zastanawiając się nad przyczyną tej antynomii, posądzałem nieraz siebie o organiczną, pałubiczną nieszczerość. Obecnie z całą mocą odrzucam ten hańbiący myśl moją pocisk. Wszak rzeczą nieomylną był mi i jest kształt tej lub innej wewnętrznej budowy — własnego Monsalwat — choćby o konturach zawrotnej wizyi. Bezpośredniość oglądania własnego, wyśnionego cudu — budzi Radość; po rozdaniu jej innym — a nawet wcześniej — otwiera się otchłań Smutku, równie bezdennego, jak oglądanie bezdni w zwierciadle własnej duszy. Pomijam już to, że opowiadając komuś o jakiejś prawdzie, traci się moc jej podstaw, jak to genialnie dostrzegł Oscar Wilde. Argumenty przy użyciu spalają się jak świece.

Więc o ile celowo — nigdy tendencyjnie — zmierzałem do wyświetlenia innym jakiegokolwiek kąta w jaskini własnych zagadnień — błądziłem, gasło światło, a poczciwa pani z "Legendy" St. Brzozowskiego mówiła podobno nawet: ra-ka-ka. Teraz przejrzałem nareszcie, że od nauki trwalszym, od szczerości prawdziwszym, a zawsze odbielmiającym jest wolny śpiew. W trzech rapsodach "Chrztu" zamknąłem całe swoje Ja. Napróżno doszukiwać się w książce tej jakiejkolwiek nauki ziemskiej. Jeżeli dotyka ona ziemi i ludzi, to tylko przez radość wyzwolin — i ucieczką kończy się wędrówka Chrzciciela.

Chcę Wam, czytelnicy moi, pokazać ścianę, jaką zdążono wznieść pomiędzy mną, poczynającym myśl, a tymi, ku którym zrywały się z cięciwy me strzały. Niejednokrotnie wracam do tego w poemacie; ale na tem miejscu chcę najrealniej w świecie siągnąć wzrokiem wstecz, rozejrzeć się po polu — nie bitwy, dziś bitw otwartych niema — lecz cichego utrupiania myśli. Myślę bowiem, że w epoce, gdy tryumfuje czarnosecinny bizun dziennikarza, gdy wśród rupieci jarmarcznej tandety literackiej prawie, że niema do kogo u nas mówić, — nieprędko a może nigdy nie będę miał odwagi powtórnie prosić czytelnika o jasne wejrzenie na rzeczy, które mnie się przedstawiają, jako ostateczne.

Nie mogę wątpić, że bezwzględne zamykanie się w każdem swem piśmie, niepodzielnie, jak w Eucharystyi, policzone mi będzie kiedyś za grzech śmiertelny, bo jako jednostka współczesna — cóż mogę dawać, prócz jadu?...

Na razie jednak, koryfeusze i maroderzy krytyki, z optymizmem, któryby mię roztkliwiał czystością swej intencyi, gdyby nie tak zatrważał ze względu na daltonizm dzisiejszych sterników zbutwiałej łodzi, jaką jest nasza myśl społeczna, kiełznają z niezaprzeczoną wprawą każdego gryfa, który się rwie z pokładu, i w najbliższym porcie wysadzają go na ląd, gdzie oddany w ręce oprawców, przestaje się zrywać, i żywot swój unieszkodliwiony pędzi w spokoju, budząc zaledwie zajęcie wśrod przechodzących koło jego klatki. W ten sposób pewna metafizyczna kastracya spotkała moje dwie poprzednio wydane książki. W rok po wydaniu każdej z nich otrzymywałem w prezencie od krytyki kaftan bezpieczeństwa.

Nić poetycka p. t. "Gaśnienie", wydana w r. 1904, nie była zbiorkiem poezyj. Była ona lirycznem w formie, myślowem w swej istocie pozawierszowej ujęciem metafizyki Sakia Muni przez skłonną do serdecznych, a niewczesnych wynurzeń duszę młodego, Polaka. Nie miałem bowiem naówczas lat 20.

Ale buddyjska treść małej czarnozłotej książeczki, stanowczo nie zasługującej na to wyławianie krytyki, jakiego doznała w powodzi polskiej liryki, — treść ta nie zastanowiła bodaj nikogo. Zresztą nadeszły czasy donioślejsze od wszelkiej nirwany...

Wówczas to, nie przestając być ani na chwilą rzeczywistym autorem "Gaśnienia" (czyż to tak dziwne?), przemyślałem problemat Rosyi. Czy taki problemat istnieje — mniejsza o to. Jako Polak, czyli człowiek o naturze uczuciowo-sprzecznej, nie umiałem przeprowadzić swej koncepcyi inaczej, jak tworząc paradoksalne pojęcie Króla Ducha Rosyi. I znów forma zgoła inna od dawnej, bo rzecz w karby psycho -metafizycznych dociekań ujmująca, wiodła długi zastęp kierowników krytyki literackiej na pokuszenie. Co dziwniejsza, żądano odemnie czasem, bym pisał o czem innem, niż to zapowiedziałem w przedmowie; brak informacyi, popularyzujących literaturę rosyjską, był mi postawiony, jako zarzut. Nad ideologiczną osnową, nad stosunkiem, moim do rozwichrzonego niszczyciela ginącego świata, nad akordami apostrofy, zamykającej rzecz, przewalali krytycy moi ciężkie działa artykułów wstępnych, studyów impresyonistycznych, ba — nawet własnych poetyckich fantazyj...

Jakoś inaczej odczuli treść... Czesi. Profesor Masaryk z brutalnością, za którą wdzięczen mu zostaję, zdrapał tynk poezyi z filozoficznej budowy książki, której tytuł brzmiał:,. On idzie!" Z inicyatywy tego wodza czeskich realistów, złożyłem w lecie r. 1907 w Pradze rigorosa doktorskie, broniąc idei przewodniej swej książki, jako rozprawy filozoficznej (a więc poza-literackiej!). Problemat przebóstwiania się człowieka czynu i zbrodni, z głębin duszy Dostojewskiego wyrwany i przeskalpelowany, nie znalazł w Polsce ani jednego człowieka, któryby wespół ze mną zechciał go publicznie rozważyć, niezależnie od jego pozorów, od krwi i ciała rosyjskiego nihilisty. Natomiast kreowano mnie, ach, jak zaszczytnie!... na specyalistę od rzeczy, związanych w jakikolwiek sposób z życiem duchowem inteligencyi rosyjskiej. W zupełnie inną płaszczyznę przeniósłszy swe psychologiczne "mikroskopy i mikrofony" (wyrażenie jednego z mych krytyków przyjaznych) czyniłem zadość potrzebie bieżącej i szkicowałem sylwetki zatrofizowanych pisarzów dnia dzisiejszego w Rosyi. To niechybnie popularyzowało Rosy u nas, utrwalając jednocześnie moją "fizyognomię literacką... "

Więcej nie potrzebują sięgać wstecz. Stosunek mój do współczesności, do ludzi i czynów, równie wyraźnie przeziera ze strof trzech niniejszych rapsodów, jak stosunek do Polski, do jej dziejów, do Tatr, do Jedynej wreszcie nienazwanej, której imię próżno kreślić we wstępie.

W jedną całość wiążę te trzy pieśni, w różnym czasie i w różnych miejscach powstałe. Może nie przebije pancerza myśli mojej ten, kto ulegając suggestyi pojedyńczych ustępów poematu (gdy je drukowałem w pismach), równie łatwo przeprowadzał paralele formalne między " Chrztem" a rapsodami Juliusza, jak nie dostrzegał olbrzymiej ideologicznej przepaści między twórczym monoeposem wieszcza, a zaprzecznym monodramatem moim. Tym, którzy umieją czytać tylko wiersze, tylko oktawy — "Chrzest" nie poicie nic. I nie ich przekonam, że istnieje różnica między twórczością wyzwoloną a twórczością doczesną. Nie im pokażą kometowy pochód polskiego zdobywczego ducha.

Pozatem: trzy rapsody — to trzy stany duszy. Tytuł "Chrzest" pozostawiam tylko pierwszemu, nazywając drugi " W Tatrach", trzeci — jak to widać z treści — "Ucieczką".

Niech mi wybaczy łaknący, że tyle tylko mu w rezultacie dają, co wszyscy poeci-straceńcy: zniknienie własne. Niech nie zwątpi, ujrzawszy, że śladem ich odchodzą i ucieczką od świata wieńczą swój poemat. Ale niech się mnie stara znaleźć w jednem z tych szczęśliwych a błogosławionych zaprawdę miejsc, na szczytach lub na jezior toni, skąd do niego wieściłem, prowadzony przez Chrzciciela przyszłego Człowieka poprzez mrok i pustkowia ku wyjściu za bramę wspólnej udręki.

Paryż, w listopadzie 1909 r.

RAPSOD PIERWSZY: CHRZEST.

Witaj mi, królu — popioły cię garną,

skorupa pleśni zgryzła twoje lice —

wypełzły chwasty nad pustką cmentarną,

gdzie pogrzebane twoje tajemnice —

ale ty żyjesz!... Tyś jest pieśnią czarną,

zaklętą w wieczny mrok — i w błyskawice..,

Tyś spętan — królu?... ty — zniszczenia tytan?

Lecz ja cię wskrzeszę... Królu! bądź powitań!...

Bom ja cię widział w przepychu szkarłatów,

gdyś dzień narodzin ognia szałem święcił,

bom widział łoże gorejących kwiatów,

na którem czas twój śmiertelny cię smęcił

boś ty najokrutniejszym był wśród katów,

i krwi purpurą tyś mi się spamięcił —

jednem westchnieniem tyś ziemię kolebał...

Jam ciebie znał — o królu — jam się nie bał...

Byłeś — nim w walce przedświtów z pomroką

tysiącem gwiazd rozpękło niebios morze —

pod pierwszej chmury wczajony powłoką

ważyłeś zbrodnią brzemienne przestworze —

gdy kłęby mroków rozwidniło Oko

słońca i życia — na zjawienie boże

dałeś odpowiedź. Lecz w pianie chaosu

świat rozwiał nawet echo twego głosu...

W zaraniu światów, z oceanów piany

sypnąłeś srebrną strugę nam na strawę.

Bóg niezgłębionych wód — ty, król spętany,

ze łzawych pereł dałeś nam zabawę;

a kto te perły schwycił — wrósł w kajdany,

a kto te perły wdział — pogrzebał sławę,

kto niemi błyszczał — miał już wroga blizko,

i był ten dar twój — jak urągowisko...

Klejnot najdroższy kryło twoje wnętrze:

fal srebro żywe, huraganu tańce

i burz bezkresnych hymny przenajświętsze —

one cię strzegły, jako zbrojne szańce.

Ale był wyłom w jednem szańców piętrze —

tyś dłonią mściwą imał przezeń brańce.

A gdy znikali na dnie twych topieli,

świat żegnał lot ich — jak mewy Anhelli...

Twoje królestwo!... o możny, opowiedz

o zgasłych światów złowróżbnej zieleni —

gdzie tron twój wzniesion — królewski grobowiec,

gdzie wnęk uroczysk całunem się mieni,

gdzie duchów ciżba, jako stada owiec,

do twej mądrości przypada strumieni —

gdzie ty — pogrzebion — król zniszczenia drzemiesz,

w mogilną ziemię zaorawszy lemiesz...

Żeś ty jest nasz — ty rycerz i kołodziej —

nie wie dziś nikt — bo klątwa wzrok nam ciemni.

Przesmutne kwiaty ziemia nasza rodzi,

bo wie, że Naród — dziedzice bezziemni...

Z potępień mroków zemstę czerpią młodzi,

przekleństwo wieków dusze nam nikczemni —

przekleństwo wkoło... Przebóg!... obłąkanie?,..

Słyszysz modlitwę: niech się wola stanie...

To starców głos. Zygmuntów dzwon mu wtórzy

i kładnie pasy dartemi na błonie —

a gdy rozjęknie — w piersiach cud się wróży,

a gdy rozpęknie — rwą orły, pogonie,

a gdy zamilknie — krew się ogniem burzy,

i chodzi Polak w cierniowej koronie...

Ty wtedy milczysz — królu cieniowładny?

Żadnego echa i pociechy żadnej?...

A możeś zamku nie widział ty swego,

jako cię naród Wawelem zaszczyca?

jako cegiełki najlichszej tam strzegą,

jak nieskruszoną ta polska Kruszwica...

Może ty nie znasz... słuchaj — kroki biegą —

widzisz tę postać?... spójrz — w blasku księżyca

na Wawel wchodzi, jako anioł Pański —

ty nie znasz Swego?... nie wiesz kto Wyspiański?...

Żeś ty jest nasz — jak na tym Akropolu

Zygmunta dzwon, żeś jest jako to serce

co hen spoczywa pod Kopcem na polu,

żeś jest w sztandarach, co dzierżą wydzierce,

żeś jest w najmniejszej kropli tego bolu

co dławi pierś, żeś ty miecz na oszczerce —

sto lat — o królu — sto lat wierzy dusza —

sto lat płomienną żądzę w żar wysusza...

Opowiedz, królu!... Tatry pieśnią wieją —

powieści twej zawtórzy potok szmerem,

nad zrębem turni, nad smereków knieją

wznieś mężną dłoń i warknij nowym sterem...

słyszysz?... zastępy pohańcow się śmieją,

żeś wielkoludem, a nie bohaterem —

hej! korowodzą w uroczysku tańce —

słyszysz!... wstań, królu — zgon nieś na pohańce!

Opowiedz, królu!... Na niwy dostatnie,

kędy się jarzą złote łany pszenne,

powieści twej popłynie słowo bratnie,

przesączy glebę — owocne — nasienne....

Wszakże na słowo — na Słowo ostatnie

czekają ludy, rozpaczą brzemienne!...

Gdy rzekniesz — wojskiem wykłosi się pole —

gdy skiniesz — Naród spełni twoją wolę...

O rzeknij, królu!... bądź Zygmuntów głosem,

któremu lenne serce hołd oddaje —

rozdmuchaj iskry tlejące pod stosem

i w nawałnicę wspień leśne ruczaje —

Albo li tak: daj znak, żeś nie Pathosem,

i że nie czcimy cię, jak złudną Maję —

byśmy ujrzeli, jak przyłbicę zdzierasz —

byśmy poznali, żeś król — a nie miraż!...

Milczysz?... ja ciebie wskrzeszę — o ty władny,

śmiertelnem truchłem zbielę twoją postać —

bo oto w ręku mam kłębek Aryadny

i nić mi wskaże, jak mam ciebie dostać,

bo oto zemsty nie ulęknę żadnej

i prawdą nową wiecznie będę chłostać —

.........................................................

.... królu!... ja znam twoje Imię!...

.........................................................

I była chwila niezgłębiona — parna —

gdy zaszeleścił wiatr zwiędłem listowiem —

i była cisza mogilna — cmentarna —

gdy wszystkie myśli skamieniały mrowiem

i dusza moja, jako przepaść czarna,

rozjękła cichych ech tysiącem: POWIEM.

I otom spowiedź usłyszał z za świata,

której nie znała żadna jeszcze krata.

.......................................................

— O gwiazdy, gwiazdy, którem kiedyś chłodził,

byście zastygły na wieki jarzące!

O niebo, niebo — którem ja pogodził,

aby wytrysnąć z ciebie mogło słońce!

O mroku mój — z któregom się narodził,

który mię strzeżesz — wiernego obrońcę —

O ziemio!... drogi pyłku — ty mój świecie —

czy wy mnie znacie — czy wy o mnie wiecie?...

Wy — możne pany — i wy — kołodzieje —

Narodzie w czynów zasłuchany tętno,

ani wy znacie me królewskie dzieje,

gdy na Wawelu pieśń nucicie smętną —

ani ten prawdziw, kto duszą szaleje,

kiedy łza spada na przeszłość pamiętną —

ani ten ufny, co o przyszłość modli —

ani ten wierny, komu wszyscy podli...

0 ciemni moi — niewidoma braci —

wsłuchana w martwe tężejące zorze!

Nie z ciebie wstaną rycerze skrzydlaci,

gdy o poranku pług się w ziemię worze —

Potomstwem twojem będą jeno kaci —

oni ościeżą ci królestwo boże...

Bom na to tysiąc lat krew twoją chłeptał —

bym ja był król — i by mój rab mię deptał...

Nowinę smutną wieszczę ci, Narodzie — "

o Polsko — srogą nowinę ci wieszczę...

Jakom był w Piastów cudownej zagrodzie,

kiedy o królach nie marzyłaś jeszcze —

jakom był kmiecy król — dobry kołodziej —

ach! z Piastów zgonem ileż zgonów pieszczę !

Jakom gromadził lud i ziemię krzepił —

o Polsko!... jakom możnowładztwem ślepił..

Tatarów hordy — jako ciem miryady —

Krzyżaków, Szwedów, Moskwę — jak szarańczę —

jam ci nasyłał, a nie czyniąc zdrady...

Jam ciebie śnił, jako te obłąkańcze

sny, którem widział w połyskach twej swady,

sny — żem ja Stańczyk — ze Stańczykiem tańczę,

sny, że wiek złoty wskrzeszam Peryklesa!...

Na jawie Rejtan widział we mnie biesa...

Jakimże królem czułem się na jawie,

między beczkami upowity w płachty...

jakże mi lube te harce na trawie

i sejmikowe szable braci szlachty...

Kościuszko — imię oddający Sławie

i Targowickie z Carową konszachty —

Jakżem cię kochał!... Polsko — tyś kobietą!

O kuś — o igraj — hej!... Liberum veto!...

Z jakichże piekieł zagrała muzyka

w królestwie mem, gdym geniusz twój obaczył.

Ach — jam doprawdy kochał Kopernika

za to, że rząd niebieski przeinaczył...

(Dzisiaj, gdy słońce wam w duszach zanika,

gdzie ten, co gestem wstrzymaćby je raczył?)

Wy, coście wśnili się w królewski Wawel,

gdzie wasz Kopernik przyszły, lub Machiawel?...

Ileż to razy boski okrzyk: Sprawa!

echem łoskotnem w państwie mem rozbrzmiewał —

i echo niosło — Sława!.. albo — Strawa!..

a jam was słuchał, a jam się nie gniewał...

Bo we mnie była pieśń inna, pieśń łzawa —

"Bogarodzicę" zawdy ktoś mi śpiewał,

i gdy w takt pieśni leciała husarya,

wołałem z wami: naprzód!... Jezus — Marya!...

Bo ja kochałem pędy — orle loty —

pancernych skrzydeł chrzęst i starcie stali.

Przed bitwą białe-m nawiedzał namioty

i całowałem tych, co mrzeć się bali —

a w mym całunku napój był tęsknoty,

co pierś rozdyma, łzami twarz korali —

ale gdy ginął w boju rycerz młody,

westchnieniem jego znak kreśliłem zgody...

Bo tak kochałem chwilę, gdy ulata

z ust rozchylonych bohaterska dusza,

kiedy się dzieje niepojęta Strata,

a żaden włos nie spadnie z pióropusza,

kiedy cud gwałci martwą bryłę świata,

a świat nie zadrgnie — świat się nie porusza

— Świat tylko trwa... i ja go sobą trwalę,

na ustach trupa studząc krwi korale...

Bom tak ukochał ofiarę Chrystusa,

ostatnie — Eli, lama sabachtani!

żem nawet w ogniu nie uwielbił Husa,

bom drżał, by płomień nie zasyczał łzami —

bom chciał, by wieczną stała się pokusa

Męki — jarzącej w cierniach białej Pani —

więc by tę Panią zjawić wam promienną,

na śmierć krociowe wysyłałem lenno... :

I otom widział siewby mej owoce —

i otom hartu świadczył doskonałość:

wygasły światła — i w Ducha pomroce

w Chrystusa wieszcze zaklęli twą białość —

o Polsko!... w długie narodowe noce

oni na krzyżu rozpięli twą śmiałość

i rozpoczęli święto nowych Godów

chrzcząc ciebie — Polsko — Chrystusem narodów!.

Wiem, że ran w tobie tak wiele — tak wiele —

bo każdą ranę przeżywałem społem...

Tyś cudów chciała w kościele — w kościele —

jam z cudów szydził nawet za kościołem...

Tyś w korowodzie cnót stała na czele —

jam się słomianym otulał chochołem,

i widząc, jako w swych cnotach dojrzewasz,

wątpiłem w skrusze: wasz ja, czy też nie wasz?

Zalim był szczery?... o — cierpiałem długo,

cierpienie twe mnie krwawić będzie zawsze

a choć niebieskich łez przepływa strugą,

wieczność wysrebrza je na jeszcze łzawsze..

"Pawiem narodów byłaś i papugą!... "

— i jakież słowa będą ci łaskawsze,

o Polsko — wieszcza gdy słuchałaś — żywa —

dziś — gdy papuga w tobie dogorywa?...

Ty wierzysz — wierna — że to miłość włada

nad stujęzycznym ludzkości pożarem...

O tyś jest dumną, że nie Torquemada

był synem twoim, a król nie był.....!...

O — tyś wierząca, że światów zagłada,

przestrzenie prując, przed domostwem starem

popiołów twoich — zerwie, skłębi piaski,

lecz pierzchnie — świętość dojrzawszy — i łaski...

Że w pianę szczezną ponad tobą Losy,

że ocalejesz, jak dziecię-sierota,

karmione manną z nieba, kroplą rosy,

że się ostaniesz — ty — karma-tęsknota,

co gdzieś na Wschodzie w całopalcze stosy

narody, wieszczów, lud, kapłanów miota —

żeś jest zawieczną — Polsko — ty w to wierzysz?

ty z wichrem halnym wirchy swoje mierzysz?

................................................................

I była chwila huczna, jak ryk fal,

kiedy huragan dął królewskich słów —

czeluście puste rozwarły się hal —

z czeluści każdej słuchał legion głów —

legionów oczy martwe jako stal,

w której zwierciedli się miesięczny nów —

i powstał król, góralską chwycił żerdź,

podparł się — spojrzał — miał we wzroku śmierć.

....................................................................

— Ostatnie słowo zawdy mówię wam —

bom ja jedyny wieczny z pośród was.

Kto w ściężaj wtargnął zamku mego bram —

z Wieczności mądrość kradnie — kradnie Czas.

Jeślim ja król — to złodziej mój jest cham!

Jeślim ja ogień — módlcie się, bym zgasi,

bo chamstwo trzebię — i struchleje ten,

kto laską błazna mąci królów sen!...

Lecz jeszcze błazna wielkiego — niestety —

nie macie — górscy, miejscy i pasieczni...

W maskę przybrany ów pisze sonety —

nie miłość, jeno nędzę własną wieczni...

Ów krasomówcze w masce piruety

tłuszczy przedstawia — czy ją uspołeczni?.

Temu znów maską Wajdeloty broda —

inny twarz sępi w masce Wallenroda...

A bogiem zwiecie mnie!... nim słowo padnie,

jak piorun z duszy mej, i pierś rozpali —

każdy z was duszę do nóg moich kładnie,

jako ostatni pachoł mych wasali...

Tchórzostwa gad wyssał wasz mózg i kradnie

nawet te perły i ów sznur korali,

który-m wam cisnął ongi, jak przed chamstwem,

by sprawdzić, zali dostojeństwo — kłamstwem...

I teraz oto, gdy słowo ostatnie

oczekującym cudu rzucam rzeszom —

widzę was — ptactwo uwikłane w matnię,

widzę, jak kruków chmary ku wam śpieszą -

ach! jeszcze chwila — jeszcze słowo bratnie —

całunem czarnym na lud się nawieszą...

Prometeuszów to nie zlecą sępy —

kruki, co duszę poszarpią na strzępy...

Hej — kruczo jęknął Zygmunt nad kurhanem...

hej — poleciały dźwięki czerstwe, obce

i uderzyły w wieżyce taranem

i tuman kurzu sypnęły na kopce...

Hej — ja tu będę w złotogłowiu panem!

hej! ja zamieszkam dziś na Kurzej Stopce,

za żonę biorę dziś na Zamek chłopkę —

zapraszam — przyjdź, Narodzie — na mą szopkę...

Proszę uprzejmie wszystkie zacne stany:

i ciemnochamskich i jaśniewielmożnych —

polonez bowiem będzie przeplatany...

Ja Polskę wskrzeszę bez przesądów zdrożnych,

a znam tak wieszczy pląs i tan nad tany,

że rozpląsawię nim wieszczów pobożnych,

aby mistyczne porzuciwszy płaszcze —

skłonili czoła — a ja ich namaszczę...

— A dyć zakląłeś, mój miły Chochole,

już cały Naród w cuda na Weselu?

A dyć im swoją namaściłeś wolę

na bladych czołach — ty mój przyjacielu?...

I znów — słomiany wiecheć — śpisz w stodole,

lecz za to Naród drzemie na Wawelu...

A daj-że skrzypki — a graj-że błękitnie —

nim dźwięki pierzchną — może raj zakwitnie?...

— A graj-że, graj muzyczkę nam od ucha,

kiedyś już tak cudownie bawił raz...

Nie bój się — izba dziś nie będzie głucha —

nie bój się — zagraj, i bądź pośród nas!

Skrzypeczki twoje wskrzeszą Króla-Ducha,

i oto wstanie i podźwignie CZAS!...

A wiesz co-ć powiem — krotochwila błaha —

tym Królem-Duchem jestem JA... ha-ha-ha...

...............................................................

Po wirchach echo rozprysło, jak piana...

Żywiołu moc któż wstrzyma dłonią mężną?

Zastygła w grozie rzesza zasłuchana

i opuściły woje dłoń orężną —

rzekłbyś — opadła białej stali ściana,

strzaskana procą wroga niebosiężną...

A kiedy ech kaskada gasła w dole —

już stężał Naród — ukrzyżował Wolę.

A tedy wyszedł starzec, jak śnieg, biały.

Ramiona mu skrzydliła gołębica.

A był jak widmo — a był jak struchlały

upiór, co jawi się w blasku księżyca.

Czyn w sobie ważył. Czyn konał zuchwały

krzykiem, co niebo mroczy — mrok rozświeca:

— Przeklinam czas!... lecz mów, czego chcesz tu?

I zamarł króla głos ten: pragnę Chrztu...

A tedy starzec gołębicę zdjął —

a tedy — siwy — dobył szczerbiec-miecz,

szczerbatym mieczem piersi ptaka ciął,

wycisnął krew, ofiarę rzucił precz...

I lud się sprężył i ożył i wspiął

dokoła starca, aby widzieć rzecz —

I drżącą dłonią Starzec błogosławił,

gołębią kropiąc krwią. I tako prawił:

Z zamierzchłych wieków zaśniedziałych ech

Imię mi twoje głośno wieścić zwól —

Któryś jest strzępem ze słomianych wiech,

Któryś słomiany nasz królewski ból —

Jedno jest Imię twoje wieszcze — Śmiech —

jeden ty jesteś nasz odwieczny Król —

Oto cię Śmiechem zwę, boś nim jest...

Oto cię Śmiechem chrzczę — taki twój Chrzest...

Petersburg, marzec 1908.

Koniec wersji demonstracyjnej.

RAPSOD DRUGI: W TATRACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RAPSOD TRZECI: UCIECZKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej