Kraszewski Józef Ignacy

Ciepła wdówka

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

AKT II.

Scena I

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

Scena XII.

Scena XIII.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

Scena XII.

Scena XIII. Ostatnia.

Ciepła wdówka

Komedya kontuszowa we trzech aktach wierszem

Kraszewski Józef Ignacy

OSOBY.

STAROŚCINA, MARYA MONTRYMOWA, wdowa, lat 24.

PANNA MAROYBELLA DOWNAR, jej krewna, rezydentka, lat około czterdziestu, wymuszona i żywa...

TALWOSZ, CZEŚNIK, krewny i opiekun Starościnej, lat pięćdziesiąt kilka, poważny, ubrany skromnie.

CHORĄŻY GABRYEL HOŁUB, lat około trzydziestu, postawa męzka, wojskowa.

ŻEGOTA, ROTMISTRZ, lat trzydzieści kilka, przystojny — nieco łysy, wąs zawiesity.

BODZANTA, obywatel, ubiór z myśliwska, lat dwadzieścia kilka, smykowaty, wąsik młody...

STRUKCZASZY MĘŻYK, lat blisko pięćdziesiąt, ale udający młodzika, otyły, ruchy palestranckie, wymowa patetyczna.

Rzecz dzieje się na wsi w majątku Starościnej.

AKT I.

Scena I.

Teatr przedstawia ze staroświecka ale bogato przystrojoną izbę bawialną we dworze Starościnej. W głębi drzwi szklanne otwarte na ogród, dwoje drugich po bokach; na ścianach portrety i zwierciadła weneckie, w kącie szpinet otwarty... Towarzystwo zebrane około stołu Starościnej, stojącego po lewej stronie sceny. Starościna dryzluje, obok Strukczaszy wystrojony na krześle, Cześnik się przechadza z rękoma w kieszeniach... Żegota i Bodzanta przysiadają, wstają, przechadzają się po pokoju... Godzina ranna..

Starościna, Cześnik, Strukczaszy, Żegota i Bodzanta.

STRUKCZASZY
(ciągnie opowiadanie przerwane).
Otóż, na czem stanąłem? a! wiem!... Mój szlachciura
Niebożątko, gdy spostrzegł, że sam nic nie wskóra,
Że Jaśnie Wielmożnemu rady jakoś nie da,
Słowem widząc, mospanie, że i wstyd i bieda,
W prośby do mnie — A! ratuj! gdy nie ty nikt w świecie...
Strukczaszy! dobrodzieju! zbawić mnie możecie...
Ty jeden! Pomóż! sprawę przed sądy wnieść muszę,
Zastawię się, wyprzedzam... i kontusz i duszę...
A pokażę co szlachcic! Skruszył mnie chudzina
I wziął za słabą stronę, słabość to jedyna,
Że trochę lubię proces — Jeszcze gdy pan możny,
Jest z kim grać, gra zabawna, człek czycha ostrożny
Jak strzelec na przesmyku... toć mi to zabawa!
(po pauzie).
Pozywamy do grodu.. Kasztelan nie stawa...
Wygrana... Apelacyą tnie do trybunału...
W to mi graj! A my chyłkiem idziem i pomału..
Wpisuję sprawę w rejestr......

ŻEGOTA
(przerywając).
Kochany Strukczaszy!
Mnie się zdaje, że pani Starościnie naszej
Historye o procesach nie koniecznie miłe...

STRUKCZASZY
(obruszony).
Jak to? czemu? toć rzeczy nie są tak zawiłe!
A wielce zajmujące...
(mówi dalej).
Rejestr był taktowy...

STAROŚCINA
(podnosząc oczy od roboty).
Cóż dalej, mój Strukczaszy!

ŻEGOTA
(do Starościnej).
Czyż akt procesowy
Miałby pani smakować? To rzecz niepojęta...

STAROŚCINA
(powoli).
Dla czegóż? Dość mnie bawi historya poczęta...
Zwłaszcza że tak wymowny szlachcica obrońca...
I że wcale się jakoś nie domyślam końca...

ŻEGOTA
(zcicha, nachylając się).
A! pani jesteś zawsze dobroci aniołem!

STAROŚCINA
(półgłosem).
Znasz mnie pan jeszcze mało!

STRUKCZASZY
(głośno).
W trybunale wziąłem
Mecenasa Horyłkę... gęba wyszczekana,
Głowa potężna! panie! zręczność dobrze znana —
Niezląkłem się, choć były korupcji poszlaki,
Chociaż pół trybunału pańskiemi krewniaki
Obsadzono. Idziemy! Horyłko rej wiedzie...

BODZANTA
(cicho).
Gdyby już sprawę wygrał!! to wieki trwać będzie.

STRUKCZASZY
(dosłyszawszy go, żywo).
To Waść sobie niesłuchaj, gdy się niepodoba...

BODZANTA.
Pewniebym to uczynił, gdyby nie osoba
Starościnej... co nas tu na uwięzi trzyma...

STAROŚCINA
(cicho do Bodzanty).
Ależ, miej pan cierpliwość!

STRUKCZASZY
(kończy).
Idziem! rady nie ma!
Horyłko sprawę wnosi, ale z jaką swadą!!
Demostenes, Cicero wydają się blado...
"Prześwietny trybunale, rzecze (co do słowa
Pamiętam), Trybunale! to sprawa gardłowa...

CZEŚNIK
(zbliżając się do Strukczaszego).
Kochany mój Strukczaszy, chociaż Starościna
Dryzlując słucha pilnie, — lecz wszak już godzina...
Jak szlachcica nam tego dałeś na pożarcie.
W końcu przejeść się musi, gdy zechcesz uparcie
Prowadzić na trybunał... i, uchowaj Boże,
Głosami mecenasów poczęstujesz może...
Zważ, czy to nie za długo?

STRUKCZASZY
(gorąco).
Dla czego za długo?
O procesie i godzinę posłuchać i drugą,
Nie dziwota! — Rzecz żywa! Lecz na czemże stoję?
A! tak! Horyłko mówi, znudzić się nie boję...
Niema teatrum, nie ma na świecie dramatu
Nad proces, co za skórę zalał panu bratu...
Percepcye! bój! sceny!
(kończąc).
Stajemy przed kratki...

CZEŚNIK
(cicho).
Lecz kobietom.......

STRUKCZASZY
Kobiety? toć żony, toć matki,
Przecież co się nas tyczy to i je obchodzi..
Zwłaszcza taką osobę, zważ Acan Dobrodziej!
Jak nasza Starościna, stateczną, dojrzałą,
Statystkę, heroinę, jakich w świecie mało..
Mylę się — jakich nie ma! Nie wskażecie drugiej!
Wdzięk w niewolę zaprzęga, rozum spycha w sługi..

STAROŚCINA
(z uśmiechem.)
Mój kochany Strukczaszy, to coś za daleko..

STRUKCZASZY.
(zrywając się, rękę na sercu kładnie, gorąco.)
Pani! cóżem usłyszał? niech usta wyrzeką,
Raz jeszcze słowo, które szczęśliwym mnie czyni!
O królowo! o pani, o moja bogini!
Przytomność tracę z szczęścia, gwiazdo ubóstwiana..
Dziękując ci, cóż? chyba padnę na kolana...

STAROŚCINA
(zdziwiona ogląda się.)
Cóżem ja powiedziała?

ŻEGOTA
(śmiejąc się.)
Pan się tak unosisz!
Była to prosta grzeczność, zbyt z niej wiele wnosisz
Słówko takie proforma

STRUKCZASZY
(składając ręce.)
O miło jest, miło
I pro forma otrzymać...

ŻEGOTA
(na stronie.. ruszając ramionami.)
Taką figę zgniłą!
(rusza ramionami.)

STAROŚCINA
(śmiejąc się.)
Pan Strukczaszy tak grzeczny...

STRUKCZASZY
(zamyśla się.)
Na czemże stanąłem?
Już wiem! Ci do szlachcica — Czołem, on też — Czołem.
W tem jeden jak go chlaśnie.. ten do szerpentyny..

CZEŚNIK
(stając.)
Gdzież? co? zkąd? nie widziemy racyi ni przyczyny..

STRUKCZASZY.
Słusznie mówisz! Omyłka! tak! naprzód w kościele..
Spotkali się..

CZEŚNIK
(przerywa.)
Kto i z kim, nie rozumiem wiele...

STRUKCZASZY
(z uśmiechem.)
Przepraszam! wyżej zacznę.. stanąłem.. gdzie stałem?

ŻEGOTA
(smutnie.)
Niestety, mój Strukczaszy! ach! przed Trybunałem.

STRUKCZASZY
(uderza się w czoło.)
Stajem przed kratki, prawda!!...

CZEŚNIK
(cicho.)
Ej! odłóż do licha!
Wszyscy prawie ziewają.. Starościna wzdycha..

STRUKCZASZY
(gniewnie.)
Ale bo nieustannie przerywacie tylko..
Człek się złapać nie może.. mówiłem przed chwilką..

ŻEGOTA
Nie przerywamy, końca czekamy cierpliwie,
Jam też począł historyą, a ani się skrzywię...
Choć drugi dzień ją noszę.. a jest też ciekawa!
Kiedy ze Szwedem była w Wileńskiem rozprawa,
Wpośród tumultu, rajtar za bary mnie chwyta...

STAROŚCINA
(śmiejąc się)
Jak to ? Szwed was nie wy go...?

ŻEGOTA.
A, boć nie z tem kwita..
Tak się sprawa poczyna, lecz co było dalej..
Pamięta pani?

STAROŚCINA.
O! nic...

ŻEGOTA.
Bośmy zbyt słuchali
Długiej historyi o tym szlachcica procesie..

BODZANTA.
Długo prawda, lecz dłużej już człowiek niezniesie...
Starościna tak była dla służki łaskawą,
Że raczyła mnie pytać o mojego charta...
Co idzie za dereszem a szerść ma ryżawą...
Duży, chudy.. Otoż to historya coś warta...
Jak mi się dostał chart ten jedyny a dziarski...
Nie wabi się po polsku, jest czysty tatarski...

STRUKCZASZY
(łamiąc ręce.)
A ci znowu z Szwedami, z końmi i ze psami!
O miły panie Boże, zlituj się nad nami!

BODZANTA
(żywo.)
Juściż konie i te psy więcej nas obchodzą,
Niż szlacheckie procesa.

ŻEGOTA
(powolnie.)
Znów się za łby wodzą!
Nie ma o co! procesy, psy, konie, do licha!
Wszystko to rzeczy płoche. Nie wzdyma mnie pycha.
Ależ moja historya wojenna o Szwedzie
Może przecie bezpiecznie iść wszędzie po przedzie,
Bo jest tak osobliwą, że wpisać w kroniki...

STAROŚCINA
(z uśmiechem.)
Jakże to było?

ŻEGOTA
(zbliżając się.)
Rajtar, Szwed zjuszony, dziki...
Konno puścił się na mnie i za bary chwyta...
Jam się zwinął...

BODZANTA
(na stronie.)
O charta już się mnie nie pyta!
Jam jest najnieszczęśliwszy!

STAROŚCINA
(rzucając robotę.)
Wiecie co panowie?
Tak nigdy nie skończycie, niech każdy opowie
Z kolei, ja wysłucham wszystkich trzech powieści.
(wychodzi, dając znak Cześnikowi, który jej towarzyszy.)

Scena II.

Ciż, oprócz Starościnej i Cześnika.

ŻEGOTA
(głośniej).
Z respektem wszelkim, miły Strukczaszy, tej treści
Jak wasz proces, anegdot trudno bo kobiecie
Kazać słuchać! Przez grzeczność —

STRUKCZASZY.
Herezye prawicie!
Czemu? dla czego? Nie znasz waść polskiej niewiasty
Tam, gdzie idzie o honor; pozwy i subhasty
Rekursa i recesa, dokumenta prawne
Są dla nich zajmujące, miłe i zabawne..
Juściż szlachcic mój pewnie więcej wart od charta...

ŻEGOTA.
A szwedzka historyjka od nich więcej warta!

STRUKCZASZY.
Każdy ma swego mola, który mu dokucza!
Panie odpuść!

BODZANTA
Tatarski chart, jadąc od Zbrucza.
Stryj go w drodze mój kupił, i zapłacił drogo,
Bo się podobnych u nas dochować nie mogą...
Tatarzy porzucili, suka zdechła, szczenię...

STRUKCZASZY
(żywo).
A mnie tam diabli potem! Proszę uniżenie.

ŻEGOTA
Rycerzów żony, siostry przedewszystkiem o wojnie
Słuchać lubią...

BODZANTA.
Jużci też uczęstował hojnie
Historyą swoich wypraw! Dość! Ciągniemy losy...
Kto naprzód głos ma zabrać i mówić do końca...
Tak pani przykazała, a jam praw obrońca...

ŻEGOTA.
To mówmy po starszeństwie...

STRUKCZASZY.
Patrzcie go! Młokosy!
Radzi mi oczy wykłuć, żem tak niby stary...
No! stary, ale jary... a zdam się do pary...
Do tańca i różańca, kędy mi każecie.

ŻEGOTA.
Szczególniej do różańca....

STRUKCZASZY
(usłyszawszy).
Już znowu kolecie.
Ale jak tnę mazura, niech no pan zobaczy...

ŻEGOTA.
Lękam się, żeby mazur was nie podciął raczej.

STRUKCZASZY
(ramionami ruszając).
Zawsze złośliwy, byle ukąsić człowieka...

BODZANTA.
Na Boga! a! do rzeczy wróćmy, choć zdaleka.
Trzy historye powiemy... starszeństwa koleją...
Szlachcic — Szwed — chart na końcu! Z charta się uśmieją!

ŻEGOTA.
Zgoda!

STRUKCZASZY.
Ja tedy przodem...

BODZANTA.
Byłeś Waszmość wreszcie
Raczył proces ten skończyć!!

STRUKCZASZY
(oglądając się niespokojnie).
Jam tu jak w areszcie...
A moja Starościnka... sarneczka, cichaczem
Wyniosła się! więc gonię...

BODZANTA
(kłaniając się).
Idźcie! nie zapłaczem...

Scena III.

Ciż, oprócz Strukczaszego.

ŻEGOTA.
Zatem Waszmość...

BODZANTA
(patrząc nań).
A za tem... jakie zatem bratku?

ŻEGOTA
(szydersko).
Zatem wy z waszym chartem na samym ostatku.

BODZANTA.
Byłem was nie prześcignął, pilnujcie się proszę...

ŻEGOTA.
Ale ba? nuż obadwa weźmiemy odkosze??
Mówmy otwarcie, jam człek żołnierskiej natury
I co myslę, to wole wypowiedzieć z góry,
Waść się o Starościnę starasz bez ochyby.

BODZANTA,
Ja? daj my na to, że tak... a cóż zatem, gdyby?
Waść tu także nie darmo.

ŻEGOTA.
Ja się nie zapieram.

BODZANTA.
Ani ja, bo z miłości ginę i umieram.

ŻEGOTA.
Mówmy szczerze, poszedłszy po rozum do głowy,
Oba jej nie weźmiemy... ktoś... wianek grochowy...

BODZANTA.
To pewna, albo może od miłej bohdanki
Równie hojnej dla obu dwa przypadną, wianki.

ŻEGOTA.
Ha! wszystko w mocy Bożej, nie wyrokuj przodem..
Zły rybak, który łapie ryby przed niewodem...

BODZANTA.
Rozumiem, że my sobie. nie pomożem wzajem.

ŻEGOTA.
Kto to wie! konkurujmy końskim obyczajem
Siły sobie dodając. Patrz Waszmość na konie,
Ustały, uszy na dół, wloką, się jak w bronie...
Wtem ktoś z tyłu wyściga! nuż ostatnie siły
Dobędą, by wyprzedzić —

BODZANTA.
Zgoda, panie miły
Ścigajmy...
(milczą, przechadzając się).

ŻEGOTA.
(wzdycha).
Ale prawdą tak rzekłszy a Bogiem
Wszyscy my się tu szczęściem nie pochwalim srogiem...
Jakoś tępo nam idzie. Piękna Starościna...
Dobra, grzeczna, lecz jedna dla nas wszystkich mina
Jedna grzeczność dla gości...

BODZANTA.
Ja się też nie chwalę...
Jak świeca na ołtarzu przed jej licem palę.
A... darmo!!

ŻEGOTA.
Jakich mało, mosanie, kobieta!
Ale co tam w niej siedzi, niech mnie nikt nie pyta.

BODZANTA.
Waszmość mi to z ust wziąłeś...

ŻEGOTA.
Stare to przysłowie,
Nikt kobiety nie odgadł; co w jej sercu, głowie
To do trumny zagadką...

BODZANTA.
No! my dwaj, toć jeszcze...
Ale co waszmość powiesz na miłosne dreszcze
Takiego Strukczaszego z siwiejącym włosem
Który jej koperczaki pali nam pod nosem,
A nic się nas nie boi...

ŻEGOTA.
Nic się nas nie lęka!
Nam wstyd a Starościnie z takim dziadem męka...
To prawda, że szalony!

BODZANTA.
Waryat pan Strukczaszy
Lecz wiecie, w starym piecu...

ŻEGOTA.
Pluje nam do kaszy.

BODZANTA.
Pluje...

ŻEGOTA.
A Starościna też mu się uśmiecha
Jak dla nas obu grzeczna...

BODZANTA.
No to cóż u licha!
Chyba znaczy, żeśmy jej wszyscy obojętni,
Kiedy z nas do żadnego nie zwróci się chętniej.

ŻEGOTA.
Tak to jest, litościwa każdemu z kolei
Da po kropli uśmiechu, po szczypcie nadziei
A koniec końców smutna, tęskna, roztargniona.

BODZANTA.
Tak jest, słucha nie słyszy... i pyta zdziwiona
O czem tam była mowa? częstokroć się zdarza,
Że człek trzy razy jedno daremnie powtarza...

ŻEGOTA.
I tak jest jakoś Jejmość w guście nie wybredną,
Że czy ja — wy, Strukczaszy — to jej wszystko jedno.

BODZANTA.
A im więcej się człowiek sadzi i wysila...

ŻEGOTA.
Tem więcej zda się cierpieć i tęsknić co chwila,

BODZANTA.
Prawda, coś się w tem kryje...

ŻEGOTA.
Jest, jest tajemnica...
Alem badał napróżno, nic się nie rozświeca...

BODZANTA.
No, to jam już zręczniejszy, ktoś mi szepnął w ucho...

ŻEGOTA.
Cóż takiego?

BODZANTA.
Coś niby między ludźmi, głucho
Prawią o dawnej jakiejś miłostce w młodości.
Z kim? nie wiem... wojak pono skradł serce Jejmości
Matka wydała gwałtem... Może go też kocha...
Może on ja, opuścił, tęskni po nim trocha...
Dość że serce zajęte...

ŻEGOTA.
Ale ba! mospanie
Kiedy żołnierz kwaterą w jakiem sercu stanie
Nie łatwa go rugować — Na taką, załogę
Ja tylko jako żołnierz porywać się mogę!
(pokręcając wąsa przyśpiewuje cicho).
Głupi kto kona z rozpaczy
Jutro może być inaczej...

BODZANTA.
Śpiewaj Waćpan! Szczęśliwy rycerz Hulajdusza...
Abyś tylko nie nucił w końcu Tadeusza

ŻEGOTA.
(śpiewa głośniej).
Kto ze strachu kona
Nie trzeba mu dzwona...
Dzwonią mu.....

Scena IV.

Ciż. Cześnik.

ŻEGOTA
(przerywając).
No! gdzież jest Starościna?

CZEŚNIK.
Patrzaj Waść! w ogrodzie.
Strukczaszy ją tam dognał, aby w miłym chłodzie
Dokończyć swojej chryi o owym procesie.

BODZANTA.
Ależ się stary zawziął!

CZEŚNIK.
Przed młodszymi rwie się,
Może młodszych przesadzić...

ŻEGOTA.
Hej Cześniku, młodzi
Nosy coś pospuszczali... im się nie powodzi...
Gdybyś nam rzekł łaskawco, co to będzie z tego?

CZEŚNIK
(z powagą).
A ktoż zgadnie, do mety kiedy konie biega,
Który stanie najpierwszy? Życzę Starościnie
Jako dziecku własnemu; ale w tej godzinie,
Gdy się los jej rozstrzyga, stoję na uboczy...
Pracujcie Waszmość... klasnę temu, co doskoczy.

ŻEGOTA
(prosząc).
Lecz słówko przyjacielskie...

CZEŚNIK.
Na nic się nie zdało.
Starościna jest dobrą, łagodną, lecz stałą,
I co serce jej powie, co rozum naznaczy,
Tego żadne w niej słówko już nie przeinaczy.
Zatem szczęścia próbujcie; ja modlę się, patrzę...

ŻEGOTA
(śmiejąc się).
My też modlim się, patrzym, lecz słówka najgładsze
Nie skutkują...

CZEŚNIK
(poważnie).
Cóż robić! woli nie ma Bożej!

ŻEGOTA.
Coby miało być lepiej, ze dniem każdym gorzej...
Na to szczęścia potrzeba, z nas go żaden nie ma...

BODZANTA.
I pewnie ktoś wianeczek grochowy otrzyma.

ŻEGOTA
(myśląc).
A odjeżdżać od wdowy z koszykiem nie ładnie...

CZEŚNIK.
No, toć przecie korona z głowy ci nie spadnie.

BODZANTA
(niespokojny).
A Strukczaszy jest przy niej, dopędzę w ogrodzie...

ŻEGOTA
(widząc wychodzącego).
Już leci... Hej! stój Waszmość! i ja na odwodzie...
(Obaj wybiegają.)

Scena V.

CZEŚNIK.
(sam, przechodząc się).
Poszli! odetchnę... Z mąki tej nie będzie chleba!
Starościnie innego konkurenta trzeba...
Nie tych, co się tu kręcą... Miły pan Strukczaszy
Wszystkich podobno śmieszy, nikogo nie straszy.
Powinienby afekta zwrócić w inną stronę,
A czułą Marcybellę wziąć sobie za żonę.
Żegota... chłop jest tęgi, franta kawał, w głowie
Wiatru dość, mózgu mało... nie zda się on wdowie!
Bodzanta młokos jeszcze... i trochę urwisa...
Na niewiastę poluje, jak z chartem na lisa.
Wszystko to lud jest płochy, nie po myśli naszej
Żegota i Bodzanty i stary Strukczaszy.
Smutnie teź ona patrzy na tych zalotników...
Smutna i tęskna słucha ich gawęd i krzyków,
A myśl, serce podobno gdzieindziej ucieka,
Bo dla niej nad Hołuba nie było człowieka...
Kochała go, jak rzadko na świecie się kocha...
Matka za mąż wydała... przeklął ją, że płocha,
Nie wiedząc co cierpiała! odkąd się rozstali.
On na wojnie, a ona, by płakać w oddali.
Nie widzieli się odtąd i widzieć nie chcieli...
I żal i gniew oboje jeszcze teraz dzieli.
Muszę ich zbliżyć, w tem jest Boże przeznaczenie,
Nie chcą sami się żenić, to ja ich pożenię.
Hołuba dzisiaj tutaj sprowadzam tajemnie
A byle się tu znalazł, już choćby bezemnie
Zrobi się... Tajemnicę zwierzę Marcybelli,
Nie wytrzyma, wygada... Starościnie powie...
Afekt dawny oboje zbliży i ośmieli,
Podąsają się, spłaczą... skończy życie wdowie.
Bo też już tego dosyć... ale otóż kroczy
Wprost tutaj czarodziejskie lepiąc we mnie oczy
Imćpanna Marcybella z czułością bez miary...
Ej Cześniku, ostrożnie! trzymaj mi się stary!
A nuż cię też usidli!

Scena VI.

Cześnik. P. Marcybella wchodzi udając, że go nie widzi.

CZEŚNIK.
Pani Dobrodziejka!

MARCYBELLA
(przestraszona).
Ah! jakżem się przelękła!

CZEŚNIK.
Kogo? mnie?

MARCYBELLA
(cicho, skromnie).
Cześnika...

CZEŚNIK.
Czym tak straszny?

MARCYBELLA
(z westchnieniem, czule).
Tyś mojej nie pojął obawy...
Ah! serce mi tak bije!

CZEŚNIK
(na stronie).
Wstęp nazbyt łaskawy...
(głośno).
Jużciżem nie zasłużył, aby się mnie bano.

MARCYBELLA
(czule, z wymówką).
Głuchy, ślepy!

CZEŚNIK.
Za cóż znów tak mnie połajano?

MARCYBELLA
Serce...

CZEŚNIK.
To rzecz nie moja...

MARCYBELLA,
Mylisz się Cześniku...

CZEŚNIK.
Jam do rzeczy serdecznych już od lat bez liku
Za stary.

MARCYBELLA
(rusza ramionami).
Wiecznie jedno... a skarżysz daremnie...
Wyglądając tak młodo!

CZEŚNIK.
Aż słuchać przyjemnie!

MARCYBELLA.
A serce nie starzeje...

CZEŚNIK
(kłania się).
Dzięki za słodycze.
Alem ich już nie godzien.

MARCYBELLA.
Śmielszym ci być życzę...

CZEŚNIK.
Nazbyt znam siebie.

MARCYBELLA
Cześnik zawsze jakiś smętny,
Poważny i surowy... zimny... obojętny.

CZEŚNIK
Obojętny? nie wcale! smutny? prawda szczera.
Ale boleści różnych tyle nam doskwiera...

MARCYBELLA
Już przynajmniej nie panu... nie z mojej przyczyny.

CZEŚNIK.
Czasem.

MARCYBELLA.
(żywo).
A gdybyś w serca chciał zajrzeć głębiny.
(ciszej)
Ono ci jest oddane... i bije ci wiernie.

CZEŚNIK.
(na stronie).
Znów bieda! Jakby z tego wyrwać się misternie?
(głośno).
Zamilczmy o tem — serce moje już stwardniało...
Jedno tylko uczucie duszę moją całą...

MARCYBELLA.
Jedno, mówisz?

CZEŚNIK
Tak, jedno miłości uczucie...

MARCYBELLA.
(wesoło).
Miłości!! jakiej?

CZEŚNIK.
(na stronie).
Męczę się jak na pokucie!
(głośno).
Dla Starościnej — kocham ją jak własne dziecię —

MARCYBELLA.
(sucho).
A! ależ Starościnka szczęśliwa jest przecie!

CZEŚNIK.
Szczęśliwa? czyliż pani nie widzisz jak smutna?
Wszak jej nic nie rozrywa? a ta bałamutna
Młodzież co ją, otacza... tylko niecierpliwi.

MARCYBELLA.
To prawda...

CZEŚNIK.
Więc niepokój mój niech was nie dziwi...
Lękam się by znów cierpień nie zwiększyć bez woli
Nieostrożnością moją... otóż co mnie boli...
Lękam się, bo dziś właśnie... Lecz to... tajemnice!

MARCYBELLA.
Tajemnice!!! sekreta? cóż? co?

CZEŚNIK.
(zawahawszy się, poufnie).
Wnet wyświecę
Ale zlituj się! proszę, nie wydaj mnie pani!

MARCYBELLA.
Ja! was!!!

CZEŚNIK.
Wiesz, jak ten Hołub nienawistny dla niej,
Że wspomnieć go nie można, że imienia jego
Przyjaciele się nawet, wyrzec przed nią strzegą. —
Tymczasem, los tak zrządził... widzieć go musiałem
I dziś do mnie przyjeżdża! Ze strachem nie małym
Byłem zmuszony wezwać!

MARCYBELLA.
O Boże! co słyszę!
On tu będzie!

CZEŚNIK.
Lecz skrycie.

MARCYBELLA.
Kiedy?

CZEŚNIK.
Dziś... mi pisze.
Lada chwila nadjedzie! Na Boga! tajemnie
Zachowaj to!

MARCYBELLA.
Ona się nie dowie przezemnie...
Bądź spokojny. Lecz po cóż ściągać go tu było?

CZEŚNIK.
Musiałem... toć bratanek... mam sprawę zawiłą...
O wspólną z nim sukcesya. Lecz... proszę... na Boga
Nie wydaj mnie!

MARCYBELLA
Nie wydam.

CZEŚNIK.
Marcybello droga!

MARCYBELLA
(podchwytując).
Droga? czyż droga?

CZEŚNIK
(grzecznie).
Pani! najdroższąś jest dla mię.

MARCYBELLA
(zmięszana).
A! pan biedną uwodzisz!

CZEŚNIK.
Ja nigdy nie kłamię...
Dla tego żeś mi droga, żem za przyjaźń wielką
Wdzięczen ci jest... dam radę...

MARCYBELLA.
Przyjmę radę wszelką...

CZEŚNIK.
(wzdychając).
Nie rachuj na starego!! Pani się uwodzisz...
Myśląc o mnie...

MARCYBELLA.
Cześniku, chciej, wnet się odmłodzisz!

CZEŚNIK.
(z uśmiechem).
Radbym, ale — znam siebie; młodszym jest Strukczaszy
Weź pani na cel tylko...

MARCYBELLA.
(cofa się urażona).
A więc z łaski waszej
Za pierwszego lepszego mam już być wydana...

CZEŚNIK.
Ależ pani!

MARCYBELLA
Obelgę zyskałam od pana.
Za co? za mego serca ofiarę daremną...
A! pan jesteś... okrutnik!

CZEŚNIK.
Zlituj się nademną
Jakążem ja popełnił tak straszliwą zbrodnię?

MARCYBELLA.
(gniewnie).
Ale to jest szyderstwo, zdrada! to niegodnie...
Myślisz, żem lada kogo schwycić już gotowa.
Byle prędzej pójść za mąż?...

CZEŚNIK.
Rada była zdrowa...
Nie gniewaj że się pani! Jam złamany, stary
Z moja, trumną dębową stać chyba do pary...
On w sile wieku, miły i jak widzę z dala
Miłem oczkiem spogląda...

MARCYBELLA.
(na stronie).
Widzi w nim rywala!
(głośno).
On! na mnie! to nieprawda.

CZEŚNIK.
Widziały me oczy.

MARCYBELLA.
(na stronie).
Zazdrośny czy mnie zdradza?
(głośno).
Wzrok się waści mroczy...

CZEŚNIK.
(wzdychając).
Ha! bom stary!

MARCYBELLA.
(ruszając ramionami).
A zawsze ta starość, co słowo !
Raisz mi Strukczaszego! No! więcem gotową...
Przypatrzę mu się lepiej, któż wie?

CZEŚNIK.
(na stronie).
Dałbyś Boże!!

MARCYBELLA.
(półgłosem).
Będziesz kiedyś żałował! po czasie!

CZEŚNIK,
(z rezygnacyą).
Być może!
(kłania się i odchodzi).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII. Ostatnia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej