Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

I

II

III

CZARNY DIAMENT

Grin Aleksander S.

I

Jagdyn siedział w chłodnawej gubernatorskiej poczekalni na twardym krześle z prostym jak ściana oparciem i czekał swej kolejki. Minęło już dwadzieścia minut od chwili, gdy sekretarz go zameldował, ale zza wysokich białych drzwi wciąż jeszcze dobiegało monotonne i niewyraźne mamrotanie. Ktoś zasiadł tam na dobre. Znudzony Jagdyn obserwował pozostałych petentów, którzy wzdychali nabożnie jak w cerkwi. Był tutaj kupiec o wyglądzie starowiera i poczmistrz wyrzucony z pracy za pijaństwo — w wyglansowanych butach i starannie ogolony, lecz jeszcze z mgiełką pijackiego oszołomienia w oczach. Była również chuda dama w lorgnon i rudym boa, emerytowany oficer oraz drzemiący w kącie staruszek tak puszyście bielutki i zgrzybiały, że patrzono na niego z uśmiechem pozbawionym kpiny. Jagdyn przyszedł piąty.

„To zły znak, jeśli będę musiał czekać swej kolejki — rozmyślał, starając się dociec, czy wizytówka sławnego skrzypka Jagdyna zrobiła na syberyjskim gubernatorze odpowiednie wrażenie. — Wykluczone, żeby o mnie nie słyszał, przecież chyba czytuje gazety? A jeśli zechce »postawić się«, »usadzić« mnie?... Mamy przecież takich, że choćby przyszli do nich Lew Tołstoj z Rafaelem i, z samym Bachem, godzinami będą  ich trzymać w poczekalni, a sami zaglądać przez dziurkę od klucza: »No i co, gołąbeczki, wpadliście?« I żeby tylko to..."

Jagdyn oceniający swój talent dość mgliście, lecz, jednak egoistycznie wysoko, nie zdążył przeskoczyć w myślach od wspaniałych geniuszów do własnej osoby, gdyż skrzypnęły otwierane drzwi i ukazał się w nich otyły mężczyzna z twarzą bożka i w butach z szerokimi cholewami. Rozsiewając wokół zapach pomady do włosów i nie zwracając na nikogo uwagi, kroczył majestatycznie po przekątnej poczekalni ku wyjściu. Podłoga skrzypiała głośno pod jego ciężkim ciałem. „Zapewne miejscowy krezus" — zdecydował Jagdyn. Młodziutki, ufryzowany laluś-sekretarz wyszedł z gabinetu, obwiódł zgromadzonych zamglonymi baranimi oczami i ułożywszy wargi w ryjek, wytwornie zgiął się przed muzykiem w ni to oficjalnym, ni salonowym półukłonie.

— Monsieur Jagdyn, Jego Ekscelencja jest do pańskiej dyspozycji.

„A więc znają mnie tu jednak, szanują i cenią" — nie bez satysfakcji pomyślał Jagdyn, wchodząc do gabinetu. Gubernator stał przy biurku. Jego ostre spojrzenie skierowane było wprost w lśniące łagodnie oczy Jagdyna. Z przylepionym do ust uśmiechem podałskrzypkowi rękę, usiadł wspierając łokcie na urzędowych papierach, rzucił sucho: „Proszę siadać" — i nagle się rozpromienił, bo urzędowy ton wydał mu się w tym przypadku nie na miejscu. Nigdy dotąd nie widywał sławnych ludzi, rzadko kiedy ktoś z nich zaglądał na Syberię. Córka gubernatora uczyła się w konserwatorium petersburskim. A zatem tak wygląda sławny żywy Jagdyn!

Gubernator był potężnie zbudowanym mężczyzną, średniego wzrostu, z siwiejącymi żołnierskimi wąsami, fałdą tłustego karku, opadającą na ciasny kołnierz i sklejonymi, gładziutko przylepionymi do łysiny ciemnymi kosmykami. W wyglądzie Jagdyna, z jego brązovvymi zasłaniającymi uszy włosami i ubranego w długi, wcięty w talii surdut, było coś kobiecego. Wrażenie to potęgował miękki, wręcz babski profil gładko wygolonego artysty. Z boku wyglądał jak przebrana kobieta, która obcięła włosy. Natomiast en face jego twarz była kanciasta, duża i nieprzenikniona, kontrastując dziwnie z wąskimi ramionami i zapadłą piersią muzyka.

— A zatem... ehm... Andrieju Leonidowiczu... raczy pan odwiedzać nasze zapadłe kąty? — nieco poufale i z wylewnym uśmiechem powiedział gubernator. — Bardzo, bardzo miło mi poznać pana. Zrobię, oczywiście, wszystko, co...

— Ja, Ekscelencjo — rzekł z godnością skrzypek, tytułowaniem spłacając jedynie dań konieczności — chciałbym...

— Och, dajmy temu spokój. Dla pana jestem Piotrem Nikołajewiczem.

„Niech i tak będzie" — pomyślał Jagdyn i kontynuował: — Przygotowałem notatkę, Piotrze Nikołajewiczu. Oto ona. Wykładani w niej myśl, iż muzyka mogłaby wywrzeć nader korzystny wpływ na katorżników. Proszę, aby zezwolił mi pan na objazd więzień; w każdym z nich wystąpiłbym z koncertem. Wierzę w uszlachetniającą siłę sztuki.

— Ach, więc o to chodzi. — Gubernator poczuł niepokój. Twarz mu się wydłużyła.

„Co powiedzą w Petersburgu?" — przemknęło przez myśl dygnitarza, gdy słuchał Jagdyna, który rozwijał: wyświechtaną tezę o „iskrze bożej", czekającej niekiedy tylko na właściwą podnietę. Tym razem tą podnietą raoże okazać się muzyka. Gubernator miał na ten temat odmienne zdanie.

— Tak, tak... Ale czy nie sądzi pan — proszę wybaczyć, sprawy muzyki nie leżą w mojej kompetencji — że to... jakby tu powiedzieć... trochę okrutne? Katorga jest, szczerze mówiąc, rzeczą ciężką. Obawiam się, by muzyka nie rozjątrzyła więźniów w ich niełatwym położeniu. Ukaże im pan promień światła, który natychmiast zgaśnie.

Jagdyn drgnął. Gubernator w prostocie swego rozumowania trafił nieświadomie wprost w skryty zamiar artysty, którego celem była bezlitosna i podła zemsta.

— Ale przecież — zaoponował muzyk ze sztucznym ożywieniem — oni także układają pieśni i z zapałem je śpiewają. Harteweld dowiódł, że świat przestępczy interesuje się muzyką.

— Nie wiem, doprawdy nie wiem... — Gubernator rozmyślał intensywnie, ale głównie o tym, co powie Petersburg.

Sam pomysł Jagdyna wydawał mu się eksperymentem całkiem niewinnym i interesującym.

— Oni pana nie zrozumieją — powiedział wreszcie. Jagdyn zareplikował anegdotą o znanym skrzypku

N., który na podwórzach grywał utwory klasyków. Pisała nawet o nim prasa.

— Otrzyma pan oficjalną decyzję z mojej kancelarii — postanowił w końcu gubernator. — Proszę wybaczyć, ale taki jest tryb...

Z pewnością da się to załatwić. Mam nadzieję, że — do widzenia. Przyjmujemy w czwartki... prosimy nas odwiedzić. Wszystkiego, wszystkiego najlepszego. Bardzo miło było mi pana poznać!

Koniec wersji demonstracyjnej.

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej