Joseph Conrad

CZARNY STERNIK

Konwersja: Nexto Digital Services

CZARNY STERNIK

Joseph Conrad

Sporo lat temu kilka okrętów stało u pobrzeża doków londyńskich i zabierało ładunek. Mówię o ósmym dziesiątku ubiegłego stulecia, kiedy Londyn miał nierównie więcej pięknych okrętów w swych dokach niż pięknych budynków w swych dzielnicach.

Okręty stojące u pobrzeża były wcale ładne. Stały one na kotwicach jeden za drugim. Zaś Szafir, trzeci od końca, był niegorszy od innych, ot, tak sobie. Każdy z tych okrętów miał oczywiście swego komendanta na pokładzie. Podobnie jak inne okręty w dokach.

Policjanci, co stoją u bram, znali ich wszystkich z widzenia, nie umiejąc jednakże od razu i bez namysłu powiedzieć, z którego ten lub ów jest okrętu. Jakoż sternicy okrętów, co stały podówczas na kotwicy w dokach londyńskich, byli podobnie jak większość oficerów marynarki handlowej dzielnymi, zapracowanymi, krzepkimi i bynajmniej romantycznie nie wyglądającymi ludźmi. Pochodzili oni z różnych warstw społeczeństwa, ale piętno zawodowe zacierało rysy indywidualne, co prawda niezbyt wyraziste.

Stosowało się to do nich wszystkich z wyjątkiem sternika Szafiru. Co do niego policjanci nie mogli mieć wątpliwości. On jeden się wyróżniał.

Poznawali go z daleka na ulicy. Kiedy zaś rano szedł pobrzeżem do swego okrętu, najemnicy dzienni i robotnicy portowi, co toczyli bele i wozili taczkami skrzynie z ładunkiem, powiadali wzajem do siebie:

— Oto idzie „czarny sternik".

Tak go przezywali, a przezwisko to było nie byle jakim szczęściem, nie mogło bowiem wyniknąć z uznania dla jego godnej powierzchowności. Dodatek: czarny, był tylko powierzchownym wrażeniem ludzi nie znających się na rzeczy.

Jakoż Mr. Bunter, sternik Szafiru, nie był czarny. Nie więcej był czarny od nas wszystkich i nie mniej biały od starszych sterników okrętowych w całym porcie londyńskim. Cera jego była tej urody, że niełatwo ulegała opaleniźnie; a przypadkiem dowiedziałem się, iż biedak chorował cały miesiąc bezpośrednio przed objęciem służby na Szafirze.

Z tego widać, że znałem Buntera. Jużcić, że go znałem. Co więcej, znałem w owym czasie jego tajemnicę, tę tajemnicę, co... ale mniejsza teraz o to. Co zaś do powierzchowności Buntera, to trzeba złożyć na karb niewiedzy i uprzedzenia słowa, które zasłyszałem o nim od pewnego starszego marynarza: „Założyłbym się, że to cudzoziemiec". — Człowiek może mieć czarne włosy, nie będąc bynajmniej kudłaczem. Znałem pewnego marynarza z zachodu, boatswaina pięknego okrętu, co wyglądał więcej na Hiszpana niż wszyscy Hiszpanie, których zdarzyło mi się widywać na morzu. Był podobny do Hiszpana z jakiegoś obrazu.

Uczeni, co się znają na rzeczy, utrzymują, iż ziemia stanie się w końcu dziedzictwem ludzi o czarnych włosach i czarnych oczach. Podobno znaczna większość ludzkości jest już ciemnowłosa w różnych odcieniach. Dopiero jednak, gdy się zdarzy spotkać ludzi z istotnie czarnymi włosami, czarnymi jak heban, pojmuje się, jak są one rzadkie. Włosy Buntera były bezwzględnie czarne, czarne jak skrzydło kruka. Miał przy tym okazałą brodę (przystrzyżoną, lecz porządnie długą), a brwi jego były gęste i krzaczaste.

Dodawszy do tego stalowobłękitne oczy, które u blondyna nie byłyby niczym nadzwyczajnym, lecz w tym posępnym obramieniu tworzyły uderzającą sprzeczność, pojmie się z łatwością dlaczego Bunter się wyróżniał. Gdyby nie spokój jego ruchów, nie ogólna powściągliwość jego zachowania się, można by było mniemać, iż jest nieokiełznanie namiętną naturą.

Nie był jużcić pierwszej młodości, ale jeżeli zwrot „w sile wieku" ma jakiekolwiek znaczenie, to urzeczywistniał je w zupełności. Był wysokiego wzrostu, ale nieco zbyt szczupły. Przyglądając się ze swego pokładu, jak niestrudzenie krzątał się pełniąc swe obowiązki, Ashton, kapitan statku Elsinore, co stał na kotwicy tuż przed Szafirem, odezwał się raz do któregoś ze swych przyjaciół, iż „Johns wziął sobie jakieś popychadło, żeby wyręczało go we wszystkim na okręcie".

Kapitan Johns, komendant Szafiru, dowodził już od wielu lat okrętami, więc był dobrze znany nie będąc jednakże lubianym ni szanowanym. W towarzystwie kolegów zaniedbywano go lub nim pomiatano. Pomiatał nim przede wszystkim kapitan Ashton, człek cyniczny i dokuczliwy. On to pozwolił sobie na niewłaściwy żart powiadając pewnego razu w towarzystwie, iż „Johns jest zdania, że każdego marynarza po skończonej czterdziestce należałoby otruć — z wyjątkiem kapitanów, co dowodzą obecnie okrętami".

Stało się to w restauracji City, gdzie kilku dobrze znanych kapitanów okrętowych zebrało się na lunch. Był tam kapitan Ashton, kwitnący i jowialny, w przestronnej, białej kamizelce i z żółtą różą w dziurce od guzika i kapitan Sellers w marynarce, chudy i bladolicy, co zaczesywał swe szpakowate włosy za uszy i nie mając okularów wyglądał niby ascetyczny, łagodny mól książkowy; i kapitan Bell, nieokrzesany wilk morski z kosmatymi palcami, co miał na sobie niebieską bluzę i czarny pilśniowy kapelusz, zasunięty w tył z karmazynowego czoła.

Był tam również bardzo młody komendant okrętu z niewielkimi płowymi wąsikami i poważnymi oczyma. Ten nie mówił nic i uśmiechał się tylko z lekka od czasu do czasu.

Kapitan Johns, nadzwyczaj zdumiony, podniósł swe łatwowierne i zakłopotane oczy, które wraz z niskim i poziomo poradlonym czołem nie tworzyły zbyt inteligentnego ensemble'u. Wrażenia tego bynajmniej nie osłabiał lekko stożkowaty kształt jego łysej głowy.

Wszyscy zaśmiali się na całe gardło, a kapitan Johns, pomiarkowawszy o co chodzi, jął w końcu uśmiechać się poniekąd kwaśno i próbował się bronić. Dobrze to jest żartować, ale w dzisiejszych czasach, kiedy okręty nie opłacają się wcale i trzeba twardo harować i w drodze, i w porcie, morze nie jest odpowiednim miejscem dla starszych ludzi. Jedynie ludzie młodzi i w kwiecie wieku mogą sprostać nowoczesnym wymaganiom prędkości i pośpiechu. Dość przyjrzeć się wielkim firmom; niemal wszystkie pozbyły się ludzi, u których występowały już oznaki starości. On również nie chciałby mieć żadnego dziada na pokładzie swego okrętu.

Jakoż w tych poglądach kapitan Johns nie był odosobniony. Było podówczas sporo marynarzy, którym nic nie zarzucano prócz tego, że byli szpakowaci; zdzierali oni ostatnią parę obuwia na brukach City w rozpaczliwym poszukiwaniu jakiegoś zajęcia.

Kapitan Johns jak gdyby z nadąsaną niewinnością, dodał, iż od tego poglądu jest bardzo daleko do trucia ludzi.

Zdawało się, że będzie to końcem, ale kapitan Ashton nie pozwolił spełznąć na niczym swemu żartowi.

— O, tak ! Jestem pewny, że miałby pan tę chętkę. Powiedział pan wyraźnie: „nieużyteczni". Cóż począć z ludźmi, którzy są „nieużyteczni?" Pan ma dobre serce, Johns. Jestem przekonany, iż gdyby pan zastanowił się nad tym dokładniej, to zgodziłby się pan, żeby ich uprzątać trucizną nie sprawiając im zresztą męki.

Kapitan Sellers zagryzł swe cienkie, krzywe wargi.

— Zamieniać ich w upiory — poddał jadowicie.

Na wzmiankę o upiorach kapitan Johns przepłoszył się we właściwy sobie roztargniony, przebiegły i niemiły sposób.

Kapitan Ashton mrugnął znacząco.

— Tak jest. A wówczas mógłby pan mieć widoki porozumiewania się ze światem uchów. Widma marynarzy na pewno zwykły nawiedzać okręty. Znalazłyby się takie, które by chciały odwiedzić starego towarzysza.

Kapitan Sellers dorzucił oschle:

— Niech pan nie roznieca w nim podobnych nadziei, bo jest to okrucieństwem. Nic nie zobaczy. Przecież pan wie, Johns, iż nikt jeszcze nie widział ducha.

Na to niedopuszczalne wyzwanie kapitan Johns wyzbył się swej powściągliwości. Bez śladu jakiegokolwiek zmieszania i z niekłamanym uniesieniem ufności, od którego pojaśniały na chwilę jego mdłe, małe oczki, przytoczył mnóstwo niewątpliwie stwierdzonych przykładów. Jest bez liku książek, co przepełnione są tymi przykładami. Trzeba nie mieć pojęcia o niczym, żeby przeczyć zjawom nadzmysłowym. Czasopisma specjalne nadmieniają co miesiąc o podobnych wypadkach. Profesor Cranks widywał duchy codziennie. A profesor Cranks nie jest byle jakim zjadaczem chleba. Jeden z najznakomitszych uczonych współczesnych. A ów dziennikarz — jakże on się nazywał? — którego odwiedzał jakiś duch dziewczęcy. Drukował w swym dzienniku, co zasłyszał od niej. I co to potem mówić, że duchów nie ma! — Przecież je fotografowano! Czy to wam nie wystarcza?

Kapitan Johns był wzburzony. Kapitan Bell zagryzł usta, ale kapitan Ashton znowu się sprzeciwił.

— Na miłość Boską, nie przeszkadzajcie mu tym się zajmować. Ale nawiasem, Johns, kto to jest ten kosmaty korsarz, który jest u pana nowym sternikiem? Nikt, jak się zdaje, nie widywał go przedtem w dokach.

Kapitan Johns, udobruchany zmianą tematu, odpowiedział po prostu, że przysłał mu go Willy, właściciel sklepu z tytoniem na rogu Fenchurch Street.

Jak mi się zdaje, Willy, jego sklep, a nawet ów dom przy Fenfurch Street już nie istnieją. W owych czasach Willy, z zatroskanym, nieprzytomnym wyrazem na swej pulchnej twarzy, dostarczał tytoniu wielu okrętom, odpływającym na południe z portu londyńskiego. O pewnych porach dnia sklep jego był pełen komendantów okrętowych. Siedzieli na beczkach, opierali się leniwie o kantor.

Wielu młodzików znalazło tam pierwsze w życiu oparcie; wielu ludzi dojrzałych zdobyło boleśnie upragnioną posadę jedynie dlatego, iż w sprzyjającej chwili wdepnęli tam po odrobinę machorki za cztery penny. Nawet pomocnik Willy'ego, rudy, bezinteresowny, wątły z wyglądu młodzieniec, udzielał niekiedy zza kantoru cennych wskazówek, wręczając pudełko papierosów i szepcąc nieledwie drgnięciem samych warg mniej więcej w ten sposób: — Bellona. Dok południowy. Potrzeba młodszego oficera. Zdąży pan jeszcze na czas, jeśli pan się pośpieszy.

Biegło się też pędem!

— Oh, więc to Willy go przysłał — rzekł kapitan Ashton. — Jest ogromnie zastanawiającym człowiekiem. Gdyby go się opasało czerwonym pasem i zawiązało się mu czerwoną chustkę na głowę, wyglądałby zupełnie jak jeden z owych rozbójników morskich, co to zmuszali mężczyzn do czuwania na blankach i porywali w niewolę kobiety. Niech pan ma się na baczności, żeby panu nie poderżnął gardła i nie drapnął wraz z Szafirem. Na jakim był on przedtem okręcie?

Kapitan Johns, podniósłszy jak zwykle swe łatwowierne oczy, zmarszczył czoło i odrzekł dobrotliwie, że ten człowiek zaznał już lepszych czasów. Nazywa się Bunter.

— Kilka lat temu dowodził Samarią, okrętem z Li-verpoolu. Utracił go na Oceanie Indyjskim i odebrano mu certyfikat komendanta na rok. Odtąd już nie mógł dostać innej komendy. W ostatnich czasach klepał biedę na statkach handlowych Oceanu Zachodniego.

— No, to tym się tłumaczy, dlaczego nikt go nie zna w dokach — wywnioskował kapitan Ashton, gdy wstawali od stołu.

Kapitan Johns poszedł po lunchu  do doków. Był krępy z postawy i miał nieco pałąkowate nogi. Wygląd jego nie przejmował na ogół ludzi poszanowaniem; natomiast inaczej przedstawiała się rzecz z jego podwładnymi. Uchodził za niemiłego przełożonego, tchórzliwego w drobnostkach, przeżuwającego zawsze jakieś żale i nieustannie dogryzającego. Nie był to człowiek, który by zadarł z kimś i na tym zakończył, lecz który zwykł był gadać świństwa płaczliwym głosem. Powziąwszy niechęć do którego z oficerów, był zdolny zatruć mu zupełnie życie.

Tegoż samego wieczora poszedłem, by odwiedzić Buntera na pokładzie, i starałem się pocieszyć go co do widoków podróży. Był przygnębiony. Mniemam, iż człowiek, który skrywa tajemnicę w swej piersi, traci swą lotność. A była jeszcze inna przyczyna, dla której nie mogłem spodziewać się, by Bunter okazał wielką gibkość umysłu.

Z powodu pewnej rzeczy był od niedawna bardzo nieswój, a oprócz tego... lecz o tym później.

Kapitan Johns był tego popołudnia na pokładzie i plątał się, i wałęsał dokoła swego starszego sternika, co uprzykrzyło się niezmiernie Bunterowi.

— Czego on chce? — pytał ze spokojnym rozgoryczeniem. — Wygląda to, jakby podejrzewał, że coś ukradłem i chciałby zobaczyć, do której kieszeni tę rzecz ukradzioną włożyłem. A może ktoś mu powiedział, że mam ogon, zaś on chciałby wymiarkować, jak zdołałem go ukryć? Nie lubię, żeby ktoś zachodził mnie od tyłu co chwila chyłkiem i żeby nagle zaglądał mi w oczy spod mojego łokcia. Czy to jakaś nowa zabawa w straszaka? Nie bawi mnie ona. Nie jestem już berbeciem.

Zapewniłem go, iż gdyby ktoś wmówił w kapitana Johnsa, iż on — Bunter — ma ogon, Johns tak by to wykręcił, iż uwierzyłby, że jest to istotnie prawdziwe w pewien tajemniczy sposób. Był podejrzliwy i łatwowierny do nieprawdopodobnych granic. Wierzył w każdą bajdę, podejrzewał każdego o coś i łaził z tym i przeżuwał to w sobie i przetwarzał w swym umyśle w najnędzniejsze, do rdzenia płaczliwe zakłopotanie. W końcu urabiał sobie możliwie najnikczemniejszy pogląd i znajdował możliwie najnikczemniejszy sposób postępowania dzięki jakiemuś wrodzonemu uzdolnieniu do tym podobnych rzeczy.

Koniec wersji demonstracyjnej.