Abu Sajid Fadlullah Ben Abulchajr

CZTEROWIERSZE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

CZTEROWIERSZE.

DOPISKI.

CZTEROWIERSZE

Abu Sajid Fadlullah Ben Abulchajr

przełożył z języka perskiego na polski Damian Rolicz Lieder

JEJ MIŁOŚCI PANI IZABELI HRABINIE DZIAŁYŃSKIEJ Z DOMU KSIĘŻNICZCE CZARTORYSKIEJ Z ŻYCZENIAMI JAKNAJPOMYŚLNIEJSZEGO ZDROWIA ORAZ UPRZEJMYCH SŁUŻB SWOJICH PILNYM ZALECENIEM.

Abû Sa'îd Fadl - ul - lah ben Ab-ûl-chajr, przędny wierszarz perski i mędrzec niepospolity, urodził się w osadzie Mahnah, w okręgu Chawarańskim w Chorasanie, roku trzechsetnego pięćdziesiątego i siódmego hidżry, czyli R. P. dziewięćsetnego siedmdziesiątego i dziewiątego; a zmarł w miescu urodzenia roku czterechsetnego i czterdziestego, dnia czwartego miesiąca Sza'bânu, w nocy s czwartku na piątek, przeżywszy miesiąców tysiąc, czyli ośmdziesiąt trzy i trzeć roku.

***

Bliższą wiadomość o osobie omawianego wierszarza znajduiemy w dziele "Haft jiklim" czyli w księdze siedmiu krajów. Oto, co mówią o nim księgi ojczyste: "Szejch Abu Sa'îd Fadl-ul-lâh ben Ab-ûl-chajr był cesarzem wieku, który go wydał; doszedł on był do sczebla doskonałości w różnorodnych wiedzach i, aczkolwiek przynależał do grona uczniów Pira Ab-ûl-fadla, przyjął na roskaz mistrza suknię derwisza z rąk Szejcha 'Abd-ur-râhmana Sullamczyka".

W księdze "Tezkieret - ul - lałlija" czyli w Świadectwie przeszłości, opowiada się, jiż onego czasu, zatkawszy uszy bawełna, przez lat siedm siedział był w kacie, bessennie, i wołał jedno "Ałła! Alła!" aż nareszcie drzwi i ściany zawtórowały jego głosowi. Po upływie tych lat siedmiu zniknął był ludziom z oczu ł przebywał drugie lat siedm na pustyni, żywiąc się kwiatem krzewu wrześniowego, ze wszelakim zwierzęciem obcując; poczyni zyskał był tak znaczny rozgłos i uznanie, że łupiny harbuzowe, wyrzucone jego ręką, kupowano po dwadzieścia złotych. Ba! pewnego dnia, ludzie, dopadszy świeżego pomiotu jego wielbłąda, pocierali byli nim na ulicy głowę i oblicze.

On sam, Abu Sajid opowiadał: " ( My sprawy tak daleko zaszły, zakopałem wszystkie księgi głęboko w ziemi i zbudowałem sobie coś nakształt sklepika. Przy każdej jednak sposobności wmawiano we mnie rzeczy, z jakimi zgoła nic spólnego nie miałem, tak dalece, że udawano się do sędziego i oskarżano mię o bezbożność, zaś niewiasty gramoliły się na dachy i wylewały na mnie wszelakie paskuctwo. Wskutek tych okoliczności, poczułem gwałtowną potrzebę zbliżenia się do Szejcha Ab-ûl-abbasa, mistrz Abul - fadl umarł był już bowiem. Po dłuższej wreszcie służbie u tegoż, zyskałem był wszystko, co wogóle kiedykolwiek bądź pozyskałem".

***

Pir Ab-ul-fadl ben Mohammed był pierwszym mistrzem Abu Sajida. Zapoznanie się tych dwu ludzi nastąpiło za pośrednictwem Lokmana z Szarachsu, znanego pod przydomkiem Szalonego. W tej sprawie księgi "Nefechaf podają, co następuje: "Szejeh Abu Sa'id opowiada: Pewnego dnia, przyszedszy pod bramy Szarachsu, ujrzałem na pagórku, usypanym z wyrzucanych popiołów, siedzącego szaleńca Lokmana. Wspiąłem się i stanąłem obok siedzącego. Lokman przyszywał właśnie płat skóry na odzienie; patrzałem się. Gdy Lokman przyszył był kawał skóry, rzekł: "Abu Sa'idzie, przyszyłem cię ze skóra na tę łatę" ( przypatrujący się rzucał był cień na skórę Lokmana ). Poczym powstał, chwycił mię za rękę, zawiódł przed uczelnię Pira Ab-ul-fadla i wywołał mistrza. A skoro wyszedł, Lokman, wskazując na mnie, rzekł: "Pilnuj go dobrze, jest to jeden s twojich". Ab-ul-fadl wziął mię za rękę i wprowadził do zgromadzenia".

***

W księdze "Taricheguzide" czyta się: "Szejch Abu 'Ali ibn Sina, potkał się był przypadkiem razu pewnego w towarzystwie z Abu Sa'idem. Po rosstaniu, wypytywali się towarzysze każdego z osobna, co jeden o drugim sądzi? Awisena rzekł: "Cokolwiek wiem, wić on także". Abu Sa'id zaś: "Czego ja nie wiem, on wie spewnością".

***

Do orzeczeń Abu Sajida należą: "Jim więcej człowiek wie o Świecie, tym mniej wie o Bogu". Dalej: "Ten ci zajiste nie jest prawdziwym derwiszem, gdyż gdyby nim był, nie byłby derwiszem". I mówił: "Nie są oni prawdziwymi derwiszami, gdyż gdyby nimi byli, nie mieliby tylu potrzeb". Pytano go: jakim ma być Sufik? Odrzekł: "Zapomnij wszystkiego, cokolwiek masz w głowie, oddaj wszystko, cokolwiek masz w ręku i przed niczym, cokolwiek cię spotka, nie pierzchaj". Pewien derwisz rzekł: gdzie jednak takiego szukać? A na to mistrz: "A gdzieżeś już waść szukał, jiżeś nie znalazł? Pytano go także: Co jest miłość? Odparł: "Niewód Pana Boga".

Tyle w księgach ojczystych. Dodać należy, że wiersze Abu Sajida powstały w pierwszej epoce języka, znanego dziś pod nazwą nowoperskiego i, że z owoczesnego piśmiennictwa doszły do nas, oprócz dziś omawianych, nieliczne wiersze kilku drobniejszych poetów.

***

Kluczem do dobrego myślenia jest sczerość, czyli sztuka besstronnego rospatrywania spraw ludzkich. Myśliciel musi iść za receptą delficką, przestawać s samym sobą i wżywać się w samego siebie, aby przes szkło własnego ja na wszystkie rzeczy i sprawy spoglądając, wydawać wyrok osobisty, rozumiejąc i czując, że jednostka jest wyłącznym ogniskiem, zatoczonym elipsą życia, że bez niej niema dla niej życia, że zatym właściwy pogląd na wszystkie sprawy życia ludzkiego w niej tylko wyłącznie spoczywa i, że wszystko na cokolwiek nie odpowie echo wewnętrzne jednostki, niezrozumiałe jest, chociażby to była rzecz otrąbiona przes tysiące za najnieomylniejszą prawdę. Drogę taką właśnie przebył Abu Sajid i kluczem sczerości otworzył bramy myślenia. Dziewięćdziesiąt poniżej podanych czterowierszów stanowi dla każdego dowcipnego czytelnika dziewięćdziesiąt ksiąg, zawierających rosprawy z różnych zakresów myślenia; każdy czterowiersz wywoływa przed oczy obraz, odpowiedny osobistemu doświadczeniu i spostrzeżeniom, obraz otoczony licznym orszakiem myśli i wniosków, które poprzedziły jego wywołanie. Czterowiersz każdy, pomimo, że powstał przed tysiącem lat, wśród obcego narodu, wśród odmiennych warunków życia i myślenia, przemawia do serca dzisiejszego człowieka jasno, zdając się być wierszem wczoraj napisanym, i to dla spółczesnych ludzi. Są to skutki myśli sczerej, myśli tak sformułowanej, jak prawo matematyczne. Taka myśl nie zna czasu, nie zna ojczyzny, nie zna narodowości, nie zna stanu, nie zna warunków; jistniała ona wówczas, kiedy nic nie było, jistnieje i jistnieć będzie — kiedy nic nie będzie.

***

Nie będę zastanawiał się nad posczególnymi zwrotkami, nie będę jich łączył w odpowiedne gromadki i, tak ułożonych gromadek nie zatoczę wielka linia kołowa. Przyjemność zajrzenia za kulisy wierszowe zostawiam czytelnikowi; gdy jego dowcip będzie przeplatał czytanie wierszów, bardziej mu one smakować będą. Aczkolwiek jednak nie zawadzę ani o wiersze miłosne, ani jinsze, które rostropność i pewne doświadczenie, mniej lub więcej, odczuć pozwoli, to jednak zwrócę przelotnie uwagę na wiersze religijne, na zwrotki zwrócone do Boga. Ten Bóg! ten Bóg, do którego przemawia wierszarz staroświecki, jest pojęciem tego rodzaju, że gdyby go nie było, trzebaby go było stworzyć, chociażby jedynie w celu, aby móc do niego przemawiać w tak wyniosły, tak serdeczny, a zarazem tak pokorny sposób; aby móc go tak nieskończenie miłować i tak bezgraniczne zaufanie wysnuwać z rozmodlonego serca. Ten Bóg, który wkrótce stanie na obłokach poniższych wierszów, jest ojcem, co mówię ojcem? dziadem, powiedzmy raczej pradziadem, rozmiłowanym w człowieku, w prawnuku swojego rodu! Tak, to pradziad człowieczego rodu, rządzący nim, myślący o nim i błogosławiący go; słodki, jak sok trzciny cukrowej, łagodny, jak wieczór majowy, dobry, jak uśmiech młodego dziewczęcia, miłosierny, jak z własnej woli umierający pelikan, wdzięczny, jak wiersz mistrzowskiego pióra, poważny, jako stary psalm Gomółki, Bóg ten jest przyjacielem z łzy i gorczycy utworzonego człowieka, dającym mu w każdej chwili wolny przystęp, wręcz, bes pośrednictwa publicznych tłómaczów. Oto iest noc, noc cicha i pogodna; świat cały zasnął snem głębokim; pies nawet nie sczeka — samotny wierszarz wyciąga ręce do Boga i myślą, aby głosem nie podrażnić ciszy, prosi Boga, aby mu otworzył furtkę, furtkę tylko, malutką furteczkę łaski swojej, aby mógł niewidzialny i niesłyszany przez nikogo wślizgnąć się, do promyka nieważnego światła podobny. Co za pokora, co za serdeczna modlitwa! Zrozumie ją każdy, kto nadłamany, jak przydrożna roślina, szukając oparcia, przekracza wieczorkiem niedomknięte podwoje kościoła, klęka pod gockimi sklepieniami świątyni, podobnymi do złożonych rąk modlącego się mnicha i, bes słowa na ustach klęczy ze zwieszoną głową, przy zalewającym dom boży pomroku...

***

Dążąc do najtreściwszego wyrażania myśli, wierszarz on starodawny stworzył był nową modłę wiersza, mianowicie czterowierszową, dosyć zawiłą, i w te, przes siebie wynalezione, ramki oprawiał rubiny poetyckiego natchnienia. Znany na całym Zachodzie poeta perski, Umar ibn Chajjam, był właśnie tym, który pierwszy, podniósszy, przez Abu Sajida wynalezioną formę, naśladował go zewnętrznie. Odtąd czterowiersze stały się ulubionym wzorem wierszarzów perskich; odtąd sypnęły się one, niby perły i szafiry, z ust tysiąca poetów, pomiędzy którymi książęta i królowie ubiegali się o zasczytne pierwszeństwo. Abu Sajid to wynalazł one czterowiersze, za jednę sztukę których niejeden perski poeta otrzymywał z ręku królewskich dnia jednego dziesięć tysięcy złotych, dnia następnego, za czterowiersz jinszy, okuty w kajdany, dostawał się pod klucz, a po roku albo i latach kilku wypraszał się przes trzeci, okolicznościowy, niesłychanie udatny. Persowie bowiem są narodem obranym przez Boga dla miłowania, myśli. i uczuć, wyrażanych w króciutkich utworach. Hijeratyczny Pers umiś recytować cudowny czterowiersz i, zamilkszy następnie, wpatrywać się myślą w on klejnot umysłu ludzkiego, kiwać głową, ruszać ręką i podziwiać, niewiedzieć co: czyli zawartość przebrzmiałego wiersza, czy też zdolność odczucia go, czyli też onego mistrza, któremu spaniałomyślność boża pozwoliła dzieło takie uczynić —

***

Aby ciekawym dać pojęcie o zewnetrznej budowie omawianych czterowierszów, przepiszemy jeden literami polskimi:

Jadę tû szebo rûz karine dele mast

Soudaje ruchet kusze niszine dele mast

Es chalgeje bendegit birûn nerewed

Tû nagsze hajût der negine dele mast.

W pierwszym, drugim i czwartym wierszu powtarzają się ostatne wyrazy dele mast. Powtarzanie to poprzedza rym, który w niniejszych wierszach brzmi ine. Wiersz trzeci, wyłamujący się zawsze spod praw rymowych, nie wiąże się w danym wypadku s pozostałymi wierszami, ani przy pomocy powtarzanych wyrazów, ani przy pomocy rymu. Zawikłana ta forma da się w jednej czwartej odczuć w dosłownym - przekładzie zwrotki:

Pamięć twoja noc i dzień towarzyszką serca naszego jest. Żądza twój twarzy w kącie siedząca serca naszego jest.

S pierścienia służby twojej precz nie wyjdzie. Dopokąd obras życia w sygnecie serca naszego jest.

Tak najczęściej przedstawia się czterowiersz pod względem zewnętrznym. Zamiast jednak powtarzania ostatnego lub ostatnych wyrazów, w pierwszym, drugim i czwartym wierszu, może być użyty jedno lub dwusylabowy rym np.:

Beftem betebibó goftem es derde nehan

Gofta kie se gajre dust berbend zeban

Goftem kie geza goft heinin chûne dżegier

Goftem perhist goft Me es her dû dżehan.

W zwrotce tej wiersz pierwszy, drugi i czwarty wiąże się przy pomocy jednosylabowego rymu an, zaś wiersz trzeci pozbawiony jest wszelkiego rymu. W dosłownym przekładzie rymy uwidocznione być nie mogą:

Poszedłem do lekarza i rzekłem,: z bólu ukrytego.

Rzekł: s wyjątkiem osoby kochani ) podwiąż język.

Rzekłem: pokarm; rzekł: wyłącznie krew wątroby.

Rzekłem: wstrzemięźliwość; rzekł: od każdego z dwu światów.

Niektóre zwrotki, jak naprzykład:

Przes Ciebie wkradł się w serce ból — nie pytaj więcej!

I serce me ścisnęło się — nie pytaj więcej!

Mimo jednak ciasnoty serca, miłość twoja

Potrafiła się wślizgnąć m nie — nie pytaj więcej!

dały się przetłómaczyć prawie dosłownie, s zachowaniem formy pierwowzoru; zwrotek takich jest jednak nie wiele.

Co się tyczy miary wiersza perskiego w ogólności, w danym wypadku w sczególności, polega ona na umiejętnym po sobie następstwie sylab długich i krótkich.

Oprócz tej zewnętrznej, mają perskie czterowiersze jescze jinszą właściwość, mianowicie: dwojakie znaczenie; jedno, uwidaczniające się na pierwszy rzut oka, wtóre — tajemne, ukryte pod  szatą pierwszego. Zwykłym przykładem tego dwójnego znaczenia będzie wiersz miłosny, zwrócony s pozoru do osoby umiłowanej, w rzeczywistości zaś — do Boga. Od osobistych poglądów i woli  czytelnika, względnie tłómacza, zależy zatym rozumienie wiersza w znaczeniu jawnym lub tajemnym. Zazwyczaj wybiera się z dwu znaczeń owo, s którego tryska ostrzejszy dowcip, jeżeli oczywiście komentarz jakowegoś żywociarza nie każe danego wiersza rozumieć w tym, a nie jinszym sposobie.

***

Utwory Abu Sajida, po różnych książkach i rękopismach rozrzucone, zebrał był mozolnie JMP. Herman d'Ethe, w jilości dziewięćdziesięciu i przedstawił je Towarzystwu Przyjaciół Nauk w Mnichowie, częścią w Czerwcu 1875go roku, częścią w Lipcu roku 1878go. Przy przedłożonych czterowierszach załączył niemiecko - angielski uczony przekłady, przes siebie, w niemieckim języku dokonane. Są to przekłady o wierszach niezmiernie długich, o często skracanych wyrazach dla rytmu, liczonego na palcach, i dla wcale niepotrzebnego rymu; jednym słowem są to przekłady ciężkie, w zupełności akademickie, również trudne do zrozumienia, jak pierwowzory. Wiersze wydobyte przez wzmiankowanego badacza, w osobnej książce do dziś dnia nie ogłoszone, nie stanowią całkowitej spuścizny autora. Możnaby, niewątpliwie, odnaleść jescze z garstkę również pięknych wierszów, poszukiwania jednak wymagałyby wielkiej pracy i kosztów, oraz ustawicznego przenoszenia się z miesca na miesce, zaś garść, dających się odnaleźć utworów ani, nie podwyższyłaby znaczenia poety, ani nie rozświetliłaby w niczym jego sposobu myślenia albowiem, w poniższych dziewięćdziesięciu zwrotkach autor odmalował siebie, jako nie można lepiej, a zapatrywania jego stanęły w besczelnie odsłoniętej nagości. Wielce jednak ciekawa rzeczą byłoby odczytać i ogłosić listy, wymienione niegdyś między Abu Sajidem i Awisena. Listy te przechowywane są w Anglii.

***

Nazwisko Abu Sajida mało jest znane na Wschodzie, a jescze mniej, albo lepiej powiedziawszy wcale, na Zachodzie. Czy zaś Persowie nie recytują jego czterowierszów, bes zdawania sobie sprawy z nazwiska autora, tego nie zdołałem wyrozumiść z rozmów, prowadzonych ze znajomymi mi Persami; wszakże, nie mogę przypuścić aby, wiersze poety, który umiał był trafić w duszę ludzką bogdajby tylko kilką zwrotek, mogły były przebrzmieć bez echa i nie błąkać się po uściech, smakujących w wybrednie wymyślonych wyrazach i zwrotach. Jeżeli zaś chcielibyśmy szukać przyczyny niepopularności wierszarza, moglibyśmy ją znaleść w niezbyt jasnym stylu tegoż. Być może, że wynalasca czterowiersza nie umiał dostatecznie wżyć się w wynalezioną przes siebie modłę i, że dla ratowania formy gmatwał się niekiedy w stylu. Być może jednak, że niezbyt płynnemu stylowi omawianych czterowierszów winni są tychże przepisywacze, pozwalający sobie nieraz na rozliczne zmiany w pierwowzorach, a które to zmiany przekształcają s czasem odpisywane utwory podobnie, jak ospa przekształca twarz najpiękniejszej dziewczyny. W każdym razie styl czterowierszów, które mamy przed oczyma, nie jest, że się tak wyrażę, stylem czystej wody; nie są to wiersze wycyzelowane do doskonałości, nie są to wyrazy stawiane, jako kamień na kamieniu, dla samojistnego spojenia się po wszystkie czasy. Jednym słowem nie są to wiersze, któreby dały się czytać z gładkością, podobna do gładkości wierszów, zawartych w Gulistanie.

* * *

Co się tyczy przekładów: Próbowałem był nadawać im różnorodna formę; ostatecznie zastosowana okazała się jednak najwłaściwszą. Myśl autora wszędzie rzetelnie zachowana (wątpliwość dotyczy tylko kilku czterowierszów), oddawaną jest wyłącznie wyrazami pierwowzoru z domieszką ozdób, przystających do nich zupełnie; zwroty zaś lub wyrazy, na które autor widoczny nacisk

kładzie, są również w odpowiedny sposób cechowane w przekładzie. Wyjątek stanowią, wszakże, pewne gry słów, właściwe językowi perskiemu, których przenieść było niepodobna. Że zaś przekład z obcego języka podobny jest do zagranicznej rośliny, przesadzonej na grunt ojczysty więc, jako ogrodnik przes zastosowanie odpowiednej sztuki stara się, jiżby obca roślina przyjęła się na nowej ziemi, tak samo tłómacz zastosował odpowiedną swojim celom umiejętność aby, przeniesione z języka perskiego wiersze, przyjęły się na gruncie naskim, kwitły i pachniały ku przyjemności ludzkiej. To znaczy że: pomimo całej wierności, przekłady poniższe nacechowane zostały w ogólności polską, w sczególności moją osobistością i, że ktokolwiek jiuszy tłumaczyłby je na język polski, przełożyłby je w sposób znacznie odmienny.

Warszawa — Wiedeń — Paryż

w 1893 i 1894 r.

CZTEROWIERSZE.

I.

Choćbyś tysiąc wzniósł pysznych miast, większą zasługę

Będzie miał, kto myśl trefną w smutne serce rzuci;

Jeżelibyś dobrocią mógł zniewolić pana',

Więcej zdziałasz, niż szlachcąc tysiąc niewolnika.

II.

Wszystkiej ziemi Księżycu, co serca porywasz,

O której chuć człek wszelki błaga dniem i nocą:

Biada mi, gdy dla jinszych masz powolność słodką;

Jeśliś s każdym, jak ze mną bywasz, wszystkim biada!

III.

Przyszła miłość i troską serce zapyliła:

Pierzchnął rozum, rossądek poszedł precz i wiedza.

W smutku tym żaden druch mi ręki nie uścisnął,

Jedno oczy do stóp mych wszystek skarb wylały.

IV.

Dałaś była przytułek mi we własnym kątku,

Dałaś miesce przy uczcie pragnień narkotycznych,

Pożar w sercu wznieciłaś, przes tysiące piesczot,

A samaś — przebóg! — zbiegła kędyś na pustynie.

V.

Na śmierć pobożną pędzi żołnierz Mahometa,

Lecz męczennik miłości koniec ma zacniejszy:

W dniu bowiem zmartwychwstania jawno się okaże,

Że pierwszy padł z rąk wrogów, drugi — z rąk kochanki.

VI.

Z łaski twojej człek żaden jeseze nie rospaczał,

Komu usty podałaś — sczęsnym był na wieki!

Wżdy pyłek najmarniejszy, s twą miłością sprzęgły,

Nie grał podlej światłami od stu słońc palących.

VII.

Choć serce się włóczyło po pustyni życia,

Na trzaski połupane nic nie zrozumniało.

Na próżno w sercu pożar słońc tysiąca szalał!

Na drodze doskonaleń pyłek nie ma końca.

VIII.

Wróg, kiedy na mnie patrza, samą złość postrzega,

Każda wina w trójnasób w oczu jego roście.

Tak! ja jestem wzierciadłem; a kto na mnie wziera,

Ni złe, ni dobre, jedno: własne ja ogląda.

IX.

Wołałem: 0, bogini ma tulipanowa,

Kochanko! we śnie ukaż wdzięki posągowe.

Odparła: Gdy bezemnie chadzasz na spoczynek,

Przecz mi każesz się we śnie marą ukazować?

X.

Dopokąd bakalarnie i szkoły nie runą,

Kalendrów dzieło wielkie nie dobieży końca.

Dopokąd wierny gjaurem, gjaur wiernym nie będzie,

Nie zostanie człek żaden zacnym nabożnikiem.

XI.

Kochanko! myśli moje troska w kłąb związała,

Twoja strzała zraniła serce me — kochanko!

Mawiałaś: Opiekunką jestem serc zranionych...

Oto patrzaj, ja także serce mam rozdarte.

XII.

Niemasz jednego głazu w ziemi Chawarańskiej,

Którego łza nie skrapia, albo krew serdeczna.

Na każdym ziemi morgu, na zagonie każdym,

Ktoś, ze sercem złamanym, cierpi ból miłosny.

XIII.

Nie karć, mię, pani, skoro przy pisanym dzbanie,

W miłości pogrążony, winem się zapijam.

Pokąd trzeźwość mam, z obcą siedzę oko w oko,

Gdy w głowie mózg się zmąci — to pierś w pierś s kochanką.

XIV.

To mi boleść, co duszę, s ciała precz unasza;

To miłością, co wszelkim opór stawia lekom;

To mi oko, co wiecznie łes fontanną bije;

To mi noc, która niechce iuż mię dniu przywrócić.

XV.

Chcesz być mężem? Zapomnij o ścieżce żywota,

Wina nie znaj, pijactwo zabądź też miłosne;

Miękkich zrzeknij się loków tyrańskich bogunek,

Lecz bogunki nie uraź: hołd składaj i — odchodź.

XVI.

Dzień i noc gra mi w sercu wdzięków twych wspomnienie:

U jego stóp, markotna, chęć całusów siadła.

Wspomnienie to nie wyźrzy po za krąg niewoli,

Gdy życie gra w pierścienia serdecznego oku.

XVII.

Pytałem się: dla kogo trefisz się tak wdzięcznie?

Dla samej siebie — rzekła — bo ja wszystkim jestem:

Miłością, miłującą i umiłowana,

Wzierciadłem i nadobą. wciąż wpatrzoną w siebie.

XVII.

Poszedłem do lekarza z wielkim bólem serca.

Rzekł: przed każdym, prócz lubej, milcz, sznurując usty.

Spytałem, co pić każesz? Odparł: krew serdeczną.

A unikać? Trosk wszelkich o obydwu światach.

XIX.

Ci wszyscy, którzy moję dobrą sławę głoszą,

Nie znają grzesznych myśli, w sercu zagnieżdżonych.

Gdyby na chwilę serce me przenicowali,

Orzekliby, żem godzien wręcz na stosie płonąć.

XX.

Przez miłość do cię stałem się rospaczy więźniem,

Straciłem rozumienie, a z nim wszytką mądrość.

S poczciwca, który znaczna w mieście miał estymę,

Z rycerza — patrz! — zdziałałaś łotra i pijaka.

XXI.

Patrzaj, jako wdzięcznemu w górze księżycowi

Pokornie zenit nieba u stóp białych leży,

A słońce twarz mu muska. Patrz, gdy nic nie widzisz,

Na czarnobrewą zerknij, która z nim howorzy.

XXII.

Gdy chcesz, z uścisków świata sercem się wyzwolę,

Zaniecham wszelki zysk i stratę, gdy roskażesz.

Zażądasz, a ułożę głowę na płomieniach

I wstanę, by na roskas twój wyzionąć ducha.

XXIII.

Rtęć płynie po niebiesiech, grynszpan po równinach,

Chodź do mnie, przyjaciółko, i zawody zabądź:

Chcesz miłość wierna posiąść — serce dam i duszę,

A maszli chuć mordercza — krew dam i rostruchan.

XXIV.

Ja jestem zakochali}', głupiec i wartogłów,

Po krańce ziemi sławny, a wżdy potępiony;

Niewierny, bałwochwalca jestem, chrześcijanin,

I sto tysięcy razów jescze człowiek jinszy.

XXV.

Wstawaj! Noc, już kochanków słychać szept tajemny,

Cicho krążą dokoła domostw ukochanych.

Gdziekolwiek drzwi czernieją, wszędy je zaparto,

Kochanek tylko furtki nocny wiatr kołysa.

XXVI.

Po ścieżce twej miłości biegłem wartogłowo,

Niczego nie szukając, prócz miłosnych trosków;

A ty czarnoziem serca w kraj zmieniłaś opok,

By na nim nie zakwitła żadna jinsza miłość.

XXVII.

Na twarzy mej nie spostrzec barwy muzułmańskiej,

A wzgardy muszę znosić więcej, niż pies Franków.

To piętno, co na czole bytność mi wybiła,

Przyniosłoby wstyd piekłu, hańbę — służbie piekła.

XXVIII.

Dnia tego, w którym wdzięcznie ujmę cię w ramiony,

Pogardzę sczęśliwością pośmiertnego życia.

Lecz, gdyby mię bes ciebie s ziemi odwołano:

Za ciasny, luba, byłby raj dla serca mego.

XXIX.

W on dzień, w którym miłości zacny ogień strzelił,

Kochanek z ust kochanki uczył się miłunku.

A ogień ten wzniósł głowę od kochanki strony:

Boć motyl, aby spłonąć, musi w płomień frunąć.

XXX.

W on czas, gdy ani nieba ani gwiazd nie było,

A nicość nie wydała z łona wszech żywiołów,

Głosiłem był tajemność słodkiej samotności,

W on czas, gdy jescze myśli ani serc nie było.

XXXI.

Miałaś oczy, co s serca rdzę spojrzeniem myły,

Rączkę, co jedno wdzięczny spór z warkoczem wiodła.

Gdyś poszła precz, te oczy w twarz mi krwią plunęły,

Kamieniem drobna rączka piersi rostrzaskała.

XXXII.

Do tej tulipanowej módlże sie, Braminie!

Do tej czternastoletnej módlże się śliczności.

Gdy Bóg ci nie dał oczu, byś na niego wzierał:

Przed słońcem raczej czołem bij, niż przed cielakiem

.

XXXIII.

Boże! przez me wołanie, nawiedź samotnika,

Łaska twa opusczone serce rospromieni.

Ma jinszy powiernika, mistrza, drucha, kogoś —

Ja tego kogoś w tobie mam wyłącznie, Panie!

XXXIV.

W górach twojej miłości dusza źdźbłem się staje:

Dusza — czyżby być mogło? — poczet dusz, nie jedna!

Ziarnko twego kochania warte świat okolny,

Świat — s podobnych nam jistot — wszak jest źdźbłem jedynie.

XXXV.

Odkąd ciebie, tęczowa uźrzałem latarko,

Poszły precz wszelkie trudy, posty i modlitwy.

Gdy cię tulę do piersi — zachwyt mym pacierzem.

A niemasz ciebie — pacierz całym mym zachwytem.

XXXVI.

Więcej grzechów czyniłem, niż desez kropel liczy,

I ze wstydu grzesznego głowę w dół zwiesiłem.

Człeku, głos dał się słyszeć: s troski wybrnąć łatwo:

Ty, czyń sobie, co ty chcesz, my zaś — co my chcemy.

XXXVII.

Chociaż długo w brewiarzu miłości szperałem,

Jagód, tobie podobnych, oko nie doźrzało:

Coraz gładszą nadoba lico twe zakwita,

Coraz większą miłością — me schorzałe serce.

XXXVIII.

Droga twa, w jakimkolwiek bądź kierunku — piękna.

Łaska twa, jakikolwiek kształt przybierze — piękna.

Główka twa, jakiekolwiek oko poźrzy — piękna.

Chwała twa, jakikolwiek język sławi — piękna.

XXXIX.

Nie znamy trosk powszednych; chociaż o zachodzie

Na wieczerzę nas nie stać — w sercu brzmi wesołość!

Skoro pieczeń nas czeka w kuchni Przedwiecznego,

Nie myślimy o sztukę mięsa prosić ludzi.

XXXX.

Twórco! panie potęgi! mistrzu mój! o Boże!

Od wrót do wrót czyż długo mam się tułać jescze?

Zawrzyj, panie — o! — zawrzyj dom nadzieji złudnych,

Albo zerwij s przybytku mojich marzeń kłódkę.

XXXXI.

Gdy chcesz być bliskim Boga, niech cię Bóg pożąda.

Co do ludzi: mów pięknie wręcz i za plecyma.

A chceszli z dziennym światłem zrównać słowa sczerość:

Nakształt słońca jednaką wszystkim twarz ukazuj.

XXXXII.

Bez drucha, przyjaciela i sąsiada, ale

S troską, bólem i smutkiem żyć mi Pan przykazał.

Zaprawdę jest to droga do boskiego tronu,

Ku jakiej jednak służbie Stwórca mię przeznaczył?

XXXXIII.

Ledwo woń twą skrzydlate przyniosły zefiry,

Pożegnało mię serce, pędząc w trop zapachu.

Dziś o dawnym mieszkaniu nic już wiedzieć nie chce:

Wypijając woń twoję, w ciebie się wessało.

XXXXIV.

Zasmuciły mię srodze szpetne grzechy moje,

Zasromały uczynki niecne i złe słowa.

Oświeć, Panie, me serce łask tajemnych światłem.

Aby ccze s przed mych oczu wnet straszydła starły.

XXXXV.

Którego przymiot wielkich i malutkich ździwia,

Boże! służba twa słodsza niż obydwa światy;

Ty chorobie precz każesz i ty uzdrowienie

Dajesz, — o! — bierz i dawaj wciąż, litosny Panie!

XXXXVI.

Panie! utwierdź mię w mocy, bym przestał na swojim,

I sercu nie skąp blasku promienistej wiedzy;

A sprawom mym, choć głowa je rodzi szalona,

Dozwól, by się bez gorzkich łask toczyły ludzi.

XXXXVII.

Nie! nasza pierś nie znała błogich serca tętnień!

Radość, wchodząc w ulicę naszą, wnet malała.

Wszelka roskosz, co ku nam, twarz zwracając wdzięczną

Biegła — jescze nie doszła, a już smutkiem była.

XXXXVIII.

W taki ruch, w takie życie wprawiasz bazar serca,

Będąc jego kochanką jawną i tajemną,

Jiż drżę, aby od dręczeń serca, serce ono

W krew się nie zamieniło, zatapiając ciebie.

XXXXIX.

Muszlę naszej jistoty dzierżą świeckie więzy,

Jakoż tedy macica perłę ma urodzić?

Wywróciły się czary głów; jakoż być może,

Aby winem ambitnych pragnień zaszumiały?

L.

O, Panie! źródło życia wszystkich jistot zeszlij;

Ze stołu twej sczodrości dobrodziejstwa zeszlij.

Dla roślin, niemowlątek o spragnionych ustach,

S piersi chmury desczowej wodne mleko zeszlij!

LI.

Skoro w mózgu nierozum przecz ci krzyżem leżyć ?

Na coć zda się dryjakiew, gdy jad w serce wżarł się?

Strój oblekasz paradny; dla brudnego serca

Jakaż korzyść s chędożnej wyróść ma sukmany?

LII.

Panie! skieruj spojrzenie na mnie, wartogłowa,

Niech me serce złamane łaskę twą podziwia.

Nie  czyń zemną, jak na to w życiu zasłużyłem,

Ale czyń, co twa sczodrość i twa łaska czyni.

LIII.

Pyszne loki twe dręczą serce me; jednakoż

Rubin ustek twych siecze węzeł trosk sercowych:

Niemam serca dla ludzi, bo  jest w ręku twojich,

I ty niemasz, bo ja w nim siedzę na dzierżawie.

LIV.

Mędrzec, który tajemnych spraw skosztował Boga,

Już nie jest sam, lecz zawżdy w towarzystwie Boga;

Zgładź hardość twej osoby, głoś jistnienie pańskie:

Jiście niemasz jinszego Boga ponad Boga.

LV.

U wdzięcznej noc ubiegłą spędzając bogunki,

Plątałem się w wyznaniach, a ona w zalotach:

Noc zbiegła; a rozmowy ziarno nie doźrzało —

Nocy! ciebież to kląć mam? Nie, gawędkę długą!

LVI.

I stał się mój miłunek serca twego trenem!

Precz kazałaś mi, uczuć podpaliwszy zbiory.

Pomnij jednak: gdy życie wierność mi dochowa,

Pewniej znikniesz z mojego, niż ja s serca twego.

LVII.

Można winem zabarwić twarz przykładna mnicha,

W natłoczonej świątyni przestać dzień przedługi,

Można sztandar Proroka wbić w posady Franków, —

Jedno ciebie nie można zdobyć w uczuć wojnie.

LVIII.

Któryś dobra nie czynił, któryś zło rossiewał,

I pukasz dobrodusznie do zbawienia bramy!

Nie myśl o miłosierdziu ustaw niebywałych:

Niewinny wszak nie winny, złodziej — nie dobrodziej.

LIX.

Ach! za wiele na ziemi trosków jest i bólów,

W błędnym kole żywota żal nas jedno karmi!

Co dnia trzeba pozierać na rozłąkę druchów,

Co dnia rzucać miłości całus pożegnania.

LX.

Panie, co usczęśliwiasz ludzi! Niezrównany!

Tak pysznego królestwa nie miał żaden s królów.

Noc. Drzwi domów zaparto. Cały świat zasypia...

Otwórz furtkę twej łaski, abym wszedł po cichu.

LXI.

Od ciebie, odkąd żyję, nic mię nie odłącza,

A gwiazdą sczęśliwości mej jest sczęsność ona:

Że w treści twej przepadam, gdy mię unicestwiasz,

A wstaję s światła twego, kiedy jistnieć każesz.

LXII.

Każdego rana szepcę tajemnice duszy,

Podając skromne prośby twojej wielmożności;

Rządź losem wartogłowa bes pośrednictw ludzkich,

O królu, miłujący rzeszę twych poddanych.

LXIII.

Przes ciebie wkradł się w  serce ból — nie pytaj więcej!

I serce me ścisnęło się — nie pytaj więcej!

Mimo jednak ciasnoty serca, miłość twoja

Potrafiła się wślizgnąć w nie — nie pytaj więcej!

LXIV.

Stroskany, o stu żalach w sercu rostęsknionym,

Zdaleka od twych ustek, smętny w każdej chwili,

Dość marnego mam życia, człowiek na pół obcy,

I rwę się ku nicestwa przespokojnym polom.

LXV.

Chwałę śpiewajmy Panu, jasny hymn aniołom;

Do piekieł źli niech sstapia, a do raju zacni.

Kniezie, króle, cesarze niechaj Ziemię dzielą,

Byle mnie serce lubej, a jam jej padł w dziale.

LXVI.

Lękając się rywalów i obmowy ludzkiej,

Nie będę dłużej kręcił się w ulicy twojej.

Sznuruję usty, żwawo jidę precz — a jednak

Nie mogę zrzec się myśli pożądania ciebie.

LXVII.

Dla wierzących w wyniosłość twoję — jesteś Mekką,

Świat nabożny ku tobie wierne oko wznosi;

Ktokolwiek więc odwróci od cię dzisia głowę,

W jakimż jutro kierunku twarz twą szukać będzie?

LXVIII.

Za dużo miałem w oczu łez, więc się spłakały;

Bezoczny muszę teras stać przed twą miłością.

Kochanie to ku czemu godzi się? Zajiste

Umiłowanym stałem się — gdzież jest kochanek?

LXIX.

Król prawi: skarbem mym kapitał jest i stowe.

Mnich: habit z wełny tkany — oto skarby moje.

Kochanek prze: mym skarbem ból niepogłębiony.

Ja jeden tylko prawdę umiem rzec: myśl moja.

LXX.

Chce wokół twego domu procesyjnie chodzić,

Na progu, przystanąwszy, kłaść nabożne usty;

Lecz, ażeby jałniużnych łask umknąć ludzi,

S skarbów twych na pielgrzymkę chcę odebrać żywność.

LXXI.

Róża, śród pól pachnących, piękność s ciebie wzięła,

W wzierciedle serca jasność ust twych się odbiła.

Zaś słońce pyłkiem tylko jest światłości onej,

Którą rzuca twarz twoja, gdy w okienku staniesz.

LXXII.

Zaplątało się serce w wdzięcznych lokach twojich

I bes twego roskazu wyrwać się nic zdoła:

Jak, w mej mocy będące, wybieliłem lico,

Wybiel teraz me serce ty, co je posiadasz.

LXXIII.

O, gdyby wzrok twój znowu skąpał się w piesczocie,

Tęskniący, powróciłbym do ponownych błagań.

O, gdyby blask twych czarów mądrość mą oślepił,

Znów zboczyłbym z dróg prawdy na manowce widzeń.

LXXIV.

Daj mi złączyć się, Boże, s przyjacielem tkliwym,

Niechaj krzyk mego bólu w strojny wtór się zleje;

Tego, który rozłąką mnie zasmucił przykrą,

Tego sercu zwróć memu, a mnie — sercu iego.

LXXY.

Chociaż skutków mych czynów nie zna ludzkie oko,

Cczym nie jestem czcicielem różanych ogrodów;

Jak znak, podkreślający w księdze wyraz trudny,

Bes potrzeby nie jestem, choć w próżniactwie żyję.

LXXVI.

Twa postać zgniotła moję, przes ciężary smętku,

Twe oczy zlały moje, jak źródlany potok,

Twój pieprzyk okrył cieniem wszystkie sprawy moje,

A loki twe splatały wszelkich zajęć nitki.

LXXVII.

Ze służb narodu, który myśl do Boga wznosi,

Niech, póki żyw, człek żaden sił swych nie wyprzęga;

Ktokolwiek życiowego zakosztował jadu,

Pośród ludzi cnej myśli znajdzie dryjak pewny.

LXXVIII.

Choć wino w głowie szumi, mamy myśl nabożna,

Doczesnych chcemy zabaw i zagrobnych uciech;

Czyż można, przebóg, świecka łączyć rzecz z duchową?

O można! gdyż nie znamy życia ani wiary.

LXXIX.

Nie stać mię na będźwiny, więc niosę sokorę

I twarz zaczerwienioną rumieńcem ubóstwa:

Mówiłaś mi: zwątpienie jest to rzecz bezbożna,

Usłuchałem słów twojich i jidę z nadzieją.

LXXX.

Choć odejście jej srodze zraniło cię — serce! —

Nie ukazuj nikomu zmaczanej krwią szaty;

Łkaj, lecz łkań twych niech ucho nie słyszy niczyje,

Płoń, lecz dymu niech oko człowiecze nie widzi.

LXXXI.

Zanim został rozbity nieba wzniosły namiot,

Zanim emaljowany wzrósł w przestrzeni pałac, —

Słodko śniłem śród wieków na nicestwa łożu,

S cyfrą twojej miłości, w sercu mym wybita.

LXXXII.

Od progu twej miłości nic mię nie oderwie,

Aczkolwiek ból i troska duszy mej zagraża:

Zruć welon i płoń czarem, bym rospacznej chęci

Oględzin twych nie poniósł na sąd ostateczny.

LXXXIII.

O, który umiesz niebo czarną okryć chmurą,

A w zbytku łaski zerknąć w serce potępione!

Zburzono twoje domy — patrz! — zburzono! Długoż

Jescze tedy, bezdomny, potrwa twa cierpliwość?.

LXXXIV.

Gdy na twarzy twej meszek uźrzałem srebrzony,

Wyrwało się z mej piersi sto słowiczych jęków:

Fijołek z mchu, zazwyczaj, wonną twarz podnosi,

A tu na opak meszek wykluł się s fijołka.

LXXXV.

Powróć, by moję tęskność zoczyć i serdeczność,

I onych nocy długich lękliwą bessenność...

Lecz nie — o! — nie powracaj! bredzę! Kiedyż bowiem

Mógłbym spłacić dług życia, patrząc w oczy twoje?

LXXXVI.

O trosko, co rozdamy cierpliwości welon,

Zakradłaś się, wpatrzona w oczy me przyćmione:

Noc. Ma pani daleko. Żaden człek nie czuwa.

Zamorduj mię! zamorduj! jestem sam — sam jeden!

LXXXVII.

Od twych to wrót zisczenia ludzkich pragnień płyną,

Przychylność twa spoczynek przysposabia ziemski;

Z łaskawej woli Boga, aż do zmartwychwstania

Twój złoty sztandar będzie z wież powiewał świata.

LXXXVIII.

Serce moje minionym zawsze wierne ślubom,

Dusza, pełna tęsknoty, wspomnieniami żyje;

Żadna chęć, żadna żądza serea mi nie dręczy,

Oprócz żalu po tobie, który w nim zamieszkał.

LXXXIX.

Piękność ta, rozczesawszy włosy jedwabiste,

Loki, ambrą pachnące, na swą twarz zwiesiła,

A to, ażeby lica roskwitającego,

Nie poznał nikt prócz tego, dla którego kwitnie.

LXXXX.

Gdybyś nie zamieszkała była w sercu mojim,

Zalałbym ono serce rwącej krwi falami;

Gdybym w stęsknionych oczu spojrzeń twych nie dźwigał,

Płakałbym, jako rzeka, n wrót morskich głębi;

Gdyby dusza ma wiarę w miłość twą straciła, —

Tysięcznych sztuk podstępem wyrwałbym ją s ciała!

Koniec wersji demonstracyjnej.

DOPISKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej