Helena Janina Pajzderska

DAR HELIJOGABALA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

LIST.

Ś. P: JERZY ZMIEŃSKI

TA OSTATNIA KROPLA.

BEZIMIENNY KWIATEK.

AUTENTYCZNY BRUNO.

CO GO OCALIŁO?

SPÓŹNIONY KWIAT.

DAR HELIJOGABALA

nowella

Pajzderska Helena Janina

I.

Babcia była skąpą...

Tego zdania o niej był jej własny syn pan Antoni, choć się do tego przed nikim nie przyznawał; tego zdania była pani Antoniowa i objawiała je przy każdej sposobności; tego zdania była służba w domu państwa Antoniostwa i stanowiło ono ulubiony przedmiot kuchennych pogadanek; tego zdania byłaby zapewne Tenia, jedynaczka państwa Antoniostwa, gdyby nie ta okoliczność, że Tenia jako starannie wychowana panienka, nie miała jeszcze żadnego o niczem zdania.

Zresztą skąpstwo babci było nieuchwytne.

Można powiedzieć, że zamiast objawiać się w faktach, tworzyło dokoła jej osoby rodzaj atmosfery sugestyonującej w ten sposób otoczenie.

Do faktów brakowało poniekąd sposobności i materyału.

Naprzód babcia, przez cale swoje siędemdziesięcioletnie życie nie miała z czego być skąpą.

Jako żona skromnego urzędnika jakiejś prywatnej instytucyi wiodła zwykłą, szarą, marną egzystencyi zatroskanych kobiet, których jedynym ideałem jest, aby "pensya" starczyła od pierwszego do pierwszego, a cała gimnastyka mózgu polega na lawirowaniu wśród powodzi groszowych wydatków.

Że nazywały ją wówczas "skąpą" domowe popychadła za trzy ruble na miesiąc, którym odliczała kawałki węgla do gotowania i ważyła mięso przed włożeniem do garnka i po wyjęciu z niego, temu nie można się było dziwić, ale że tym samym przydomkiem darzył ją gospodarz domu, któremu jedynie dzięki tylu im podobnych, tragicznych w swej trywialności oszczędnościom, płaciła regularnie komorne, to już było całkowicie niesprawiedliwe i chyba tylko owej specyficznej atmosferze przypisać się dające.

Była jednak babcia o tyle szczęśliwszą od wielu takich jak ona katorżnic bytu, liczących węgle i odważających mięso, że nie "pozostała wdową z drobnemi dziećmi bez żadnych środków", lecz straciła dozgonnego żywiciela właśnie wtedy, gdy jedyny syn Antoni, skończywszy prawny wydział, zaczął pracować jako dependent u jednego z najlepszych adwokatów i mógł przyjąć na swe młode barki ciężar utrzymania matki.

Z początku był to tylko dalszy ciąg tragedyi węgla i mięsa, z tą różnicą, że reżyserowanej nie za mężowskie lecz za synowskie pieniądze, z czasem jednak warunki polepszyły się, aż gdy pan Antoni sam z kolei rzeczy został jednym z najlepszych adwokatów i miał własnych dependentów (utrzymujących matki wdowy), życie babci ułożyło się zupełnie wygodnie a nawet dostatnio.

Miała ładny, duży pokój, zastawiony ładnemi sprzętami, które syn ofiarowywał jej to na gwiazdkę, to na imieniny, to na urodziny (swoje własne, jako wywzajemnienie za cenny podarunek życia), nosiła ładne suknie i czepeczki, które znowu kupowała jej synowa przy podobnych okolicznościach, jadała smacznie i obficie z nieograniczonym kredytem doktora i apteki.

Wszystko to jednak razem wzięte nie dawało pola zarówno do rozrzutności jak do skąpstwa.

Babcia bardzo często lubiła powtarzać:

— Ja nic nie mam. To wszystko wasze!

Syn i synowa protestowali:

— Ależ moja marno!... Mama jest panią u siebie, my u siebie.

Babcia się upierała:

— Nie! Nie! Bardzo to poczciwie z waszej strony tak mówić. Ale prawda jest prawdą. Wszystko to wasze. Ja nic nie mam.

I miała racyę.

To jest — byłaby miała racyę, gdyby nie... korale!

Ach! tak. Korale!

Tu leżał pogrzebany pies.

To była Achillesowa pięta.

Te korale.

Ten Zbytkowny, magnacki strój zabłąkany trafem w ubogą urzędniczą siedzibę i strzeżony w niej zazdrośnie z namiętnem przywiązaniem natury, bałwochwalczo w tajnikach swoich czczącej bogactwo, a skazanej na przymusowy szacunek dla kopiejek!

Te korale przetykały wąską, szarą wstążką życie babci jaskrawemi jak one plamami wydarzeń, w których jak w rozdarciu błyskawicy ujawniało się rzeczywiste tło duszy tej kobiety, ukryte zawsze starannie za bezbarwnym obłokiem codziennej rutyny.

One sprawiły, że mąż babci, biedny. astmatyk, umarł wcześniej i w większych cierpieniach niż mógł i że ostatnie jego spojrzenie było spojrzeniem tragicznego wyrzutu, który niewypowiedziany zabrał z sobą do trumny; one sprawiły, że syn myślał nieraz z goryczą o matce, a to, co dla niej czynił, czynił z poczucia obowiązku bez słodkiego przekonania serca; one wreszcie sprawiły, że synowa — dobra, wesoła kobieta, — pod pozorami serdeczności, żywiła ku niej głęboką urazę i niechęć.

A babcia tego wszystkiego nie domyślała się nawet i była by w najwyższym stopniu zdumioną i oburzoną, gdyby jej kto był powiedział, że te korale stanęły murem chłodu i żalu pomiędzy nią a najbliższemi istotami, że one pogasiły wszystkie słoneczne promienie, jakie mogły były ogrzać jej wyjałowione szarzyzną życia serce.

A jednak tak było.

To był jej dar Helijogabala i jak większość obdarzonych w ten sposób, pozostała na zawsze nieświadomą jego klątwy.

Przeciwnie; wierzyła święcie, że ten. chrzestny podarunek bogatej, bezdzietnej hrabiny — dalekiej krewnej i dobrodziejki jej rodziców — był jednym z najpomyślniejszych wypadków jej życia.

I na pozór miała słuszność.

Takie przepyszne, kosztowne klejnoty! Jak jej ich wszystkie przyjaciółki i kuzynki zazdrościły!

To samo już było coś warte.

I takie śliczne!

Babcia patrzyła na nie przez tyle lat i nigdy im się dość napatrzeć nie mogła.

Miały tylko tę wadę, że były za piękne, za wspaniałe, że aż nie do noszenia.

Bo gdzie i kiedy ubogiej panience a potem żonie skromnego urzędnika ustroić się było w te ogromne kamee rżnięte delikatnie w cudnym, różowym jak listek centofolii koralu, koronkową złotą robotą kunsztownie brzerzone.

Jeszcze kolczyki i brosza — te kładła czasem na wielkie uroczystości — ale ten naszyjnik z wisiorami, ten pas z pendentem, ten strój na głowę i te naramienniki?

To było stosowne tylko na bogate salony, otwierane przez uliberyowanych lokai; stosowne do aksamitów, wleczonych po dywanach z szelestem jedwabnej podszewki; stosowne do drogich koronek przejrzystą mgłą otulających obnażony gors i ramiona.

Ale na te herbatki z szynką i plackiem po 25 kop. funt; na te wieczorki z niewidomym grajkiem, cielęciną na gorąco i krymskiem winem, obliczonem po kieliszku na osobę!

Nie! nie!

Ona miała poczucie taktu i rozumiała, że ośmieszyła by siebie i przygniotła swoje otoczenie zjawiając się w swych tanich, z lekkiej wełny sukienkach, wśród tych tanich mieszkań, obciążona temi magnackiemi klejnotami.

Więc nie nosiła ich nigdy.

Czasem tylko, za młodych lat, gdy była zupełnie samą w domu, i gdy ją napadła jedna z tych nieokreślonych tęsknot za jakimś innem, zupełnie innem życiem i pełne bezbrzeżnego buntu zniechęcenie do męża, że tak mało zarabiał, do sługi, że tak mało umiała, do dziecka nawet, że tyle wymagało zachodu, czasem wtedy zamykała się na klucz i dobywała z komody głęboko pod bielizną schowane staroświeckie puzdro.

W puzdrze tem, o wyłysiałym, safianowym, niegdyś ponsowym wierzchu, na pożółkłym ze starości atłasie spoczywały korale.

Młoda kobieta chłonęła je oczyma, które coraz silniejszym płonęły blaskiem, usta jej rozchylały się, cała twarz nabierała dziwnego, wprost przeobrażającego ją wyrazu.

Nie była ona nigdy ładną; miała zmięte pospolite rysy, szerokie policzki i małe, źle oprawne oczy; jedyną jej pięknością były długie, bujne, kasztanowate włosy i ciało prześliczne, różowe, gładkie, jak najcudniejszy atłas, o delikatnych, smukłych linjach florentyńskiej rzeźby.

I stawała się wtedy rzecz nadzwyczajna.

Oto ta porządna, uczciwa żona, ta pospolita kobieta, wychowana w przeciętnej mieszczańskiej wstydliwości i do gruntu nią przejęta; ta istota szara, bez krzty artyzmu, w swej zachwaszczonej powszedniością duszy, zrzucała nagle swoje perkale i barchany, zrzucała je giestem obrzydzenia, giestem kurtyzany, drapowała na biodrach lekki, indyjski szal — drugą pamiątkę po matce chrzestnej hrabinie — rozpuszczała włosy, i biorąc do ręki jedną po drugiej koralowe ozdoby, poczynała się w nie stroić.

Pod drobnemi, krągłemi piersiami, których jednorazowe macierzyństwo nie popsuło, zapinała dziwnie pięknej roboty pas, pas o złotem filigranowem tle, zaróżowionem rzędem kamei rosnących od środka pleców ku przodowi aż po wielką jak dłoń klamrę; na białą, długą szyję kładła kolję, z której na jej atłasowe ciało dwoma rzędami ściekały delikatne profile, jak krople bladej krwi, zastygłej w artystyczny kształt; przyciskała gęste pukle włosów dyademem takich samych profilów, tylko jakby dumnych i z góry, po królewsku na świat patrzących; zawieszała w uszach kolczyki, dwa arcydzieła sfinksowo zadumanych twarzyczek, i swe smukłe ramiona leśnej nimfy okuwała w szerokie bransolety.

Wtedy stawała przed lustrem i zmieniona do nieopisania, długo, żarłocznie wpatrywała się w te dwa bogactwa, zarówno jej niepotrzebne, zarówno na wieczne ukrycie skazane: w tę swoją nagość królewską i te królewskie klejnoty!

Czuła się piękną, godną podziwiania; szalona żądza użycia, rozkoszy, panowania, zalewała jej mózg gorącą falą.

Och! gdyby w takiej chwili jakaś dłoń namiętna, a pobrzękująca złotem, dłoń bez skrupułów; jedna z tych, do których należy świat, wyciągnęła się była do niej, jakżeby poszła za nią, bez wahania, bez żalu, nie obejrzawszy się nawet za tem wszystkiem, coby za sobą zostawiła!

Och! żyć! żyć! błyszczeć, rzucać złoto garściami, dawać i odbierać pocałunki, i stroić się, stroić, stroić!..

Dzieło upadku dokonywało się mocą pragnienia i ona, na której życiu faktycznem nie było najlżejszej skazy, wracała do rzeczywistości bardziej splugawiona niż ostatnia nierządnica.

Pozornie jednak wracała do niej zwycięsko — w braku tej dłoni kuszącej — i w godzinę potem korale systematycznie poukładane w puzdrze leżały pod bielizną na dnie komody, a ona sama zapięta pod brodę w kretonowy lub barchanowy kołnierzyk kaftanika, obliczała zawartość cukierniczki lub zrzędziła na sługę, że o jedną marchewkę za dużo włożyła do rosołu.

Zresztą, w miarę jak lata szły, a piękne jej ciało zaczęło chudnąć i żółknąć, chwile takie trafiały się coraz rzadziej, aż wreszcie przestały się trafiać zupełnie, jakby ich nigdy nie było.

Zato przychodziły inne, równie, choć inaczej znamienne.

A naprzód mąż, zawsze wątły i niedomagający, z każdym rokiem bardziej podupadał na zdrowiu.

Nikt nie mógł powiedzieć, żeby w tem było cośkolwiek winy żony.

Wprost przeciwnie. Dbała o niego więcej niż o siebie samą.

Przy obiedzie wybierała dla niego najpożywniejsze kąski, oszczędzała na własnej garderobie, byle tylko miał zawsze całe kalosze, ciepłe palto i w porę wykupione z lombardu futro.

Wiedziała przecież, że nic mu tak nie szkodziło jak zaziębienie, a każde zaziębienie pociągało za sobą wydatek.

Mimo jednak tej praktycznej troskliwości, utajona w organizmie choroba czyniła postępy, aż doszła do tego, że doktór jako jedyny ratunek radził zupełne zaprzestanie pracy przynajmniej na pół roku, i wyjazd gdzieś na południe, w góry, nad morze...

Nie łudził swego pacyenta nadzieją zupełnego wyzdrowienia, ale obiecywał znakomitą ulgę w cierpieniach, przedłużenie życia.

Biedny astmatyk słuchał rad tych ciężko dysząc, a blade jego usta roztwierał dziwny uśmiech, jakby przysypany kurzem tego biurowego powietrza, którem przez lat tyle oddychał.

I żona, obecna konsultacyi, słuchała także, milcząca, obojętna, jak się słucha opowiadań o dalekich planetach, lub przewidywanych za lat sto wypadkach.

Urlop na pół roku! Wyjazd za granicę!

Ten doktór był naprawdę śmieszny, a już zupełnie bezczelny, że za taką poradę miał odwagę wziąść dwa ruble to jest pięćdziesiątą część miesięcznej pensyi męża.

Szkoda że odrazu nie poradził im aby sobie kupili wioskę za miastem z ogrodem, a także powóz i konie, gdy powrócą z zagranicy. To było jednakowo wykonalne.

Po odejściu doktora małżonkowie długo milczeli.

Wtem on westchnął ciężko i rzekł:

— Ha! trudno. Trzeba się wybierać na tamten świat.

Ona, bardzo zgnębiona, lecz bezradna, próbowała go pocieszać.

— Tylko się nie martw. Doktorzy lubią przesadzać. Teraz będziesz zażywał te proszki, które ci przepisał, a latem pojedziesz na wieś, na całe sześć tygodni. Na wsi tak się zawsze dobrze czułeś!

Wstrząsnął smutnie głową.

— Nie! nie! Mnie już wieś nie pomoże. Tak.. słońce, ciepły klimat... dużo słońca... tak; sam to czuję!

Westchnął znów; zamyślił się i po długiej chwili dodał:

— Ciekawym, coby taki pobyt przez pół roku za granicą kosztował?

Nie odpowiedziała mu nic. Miała dosyć kłopotów nieuniknionych, żeby sobie jeszcze głowę zbytecznie zaprzątać.

Ale on sobie widocznie zaprzątał, bo w parę dni potem, gdy odpoczywał po przykrym ataku krztuszenia rzekł nagle:

— Wiesz, rozpytywałem się kolegów, którzy byli we Włoszech. Powiadają, że tam tanio, że możnaby taki półroczny wyjazd tysiącem kilkaset rubli opędzić. Oczywiście licząc na dwoje. Bo jabym bez ciebie nie pojechał.

Ruszyła tylko ramionami.

Biedak! Co mu się roiło!

I z kądże by wzięli te tysiąc kilkaset rubli, oni, którzy przez dwadzieścia parę lat pożycia nie mogli uskładać ani jednej setki? A syn! na trzecim kursie prawa! A mieszkanie; które byłoby trzeba zostawić.

On, niezrażony jej milczeniem śnił w dalszym ciągu.

— Urlop by mi dali... to wiem. Za tyle lat służby! Antoś ma parę korepetycyi... Ja bym mu z pensyi dawał z jakie pięćdziesiąt rubli miesięcznie na zapłacenie mieszkania, sługę i życie, to byłoby dosyć... jak myślisz?

Milczenie.

— Dla nas zostawałoby tym sposobem drugie pięćdziesiąt... Trzysta rubli przez pół roku... Chodzi tylko o to, żeby skąd dostać jakie tysiąc dwieście rubli... Takbym pragnął jeszcze pożyć. Tak ciężko was samych zostawiać... Może tysiąc by wystarczył... Przy oszczędności...

Nie mogła już wytrzymać. Ten chory człowiek stanowczo bredził.

— Zapewne — rzekła hamując rozdrażnienie — zapewne. Chodzi tylko o tę drobnostkę. Może jutro, pojutrze, idąc do biura znajdziesz na ulicy...

Popatrzył na nią. Otworzył usta raz i drugi.

Widocznem było, że ma coś na myśli, że chce coś powiedzieć. Lecz zabrakło mu odwagi i zamilkł.

I znów upłynęło dni kilka.

A owo "coś" nurtowało w nim ciągle, dręcząc go na równi z kaszlem i atakami duszenia.

Słowa doktora otworzyły w jego duszy jakieś okno, przez które biedny skazaniec chodzący dotąd cierpliwie w kieracie niewzruszonych obowiązków wyjrzał po raz pierwszy w świat osobistego pożądania...

I było to tak silne i olśniewające, że nakoniec... odważył się.

— Kaziu — rzekł jednego wieczora do żony, cichym, ale zdecydowanym głosem — pamiętasz na ile to oceniano twoje korale?

Podniosła głowę. Oczy jej błysnęły, jak zawsze, gdy myślała lub mówiła o swoim skarbie.

— O! — rzekła, daleka od wszelkich przypuszczeń — na amatora warte są ze dwa tysiące rubli, może więcej. To mi już kilku jubilerów mówiło. Takie antyki! Z każdym rokiem idą w cenę.

Mąż stanął przed nią, ziemnisto-blady, chudy, chrapliwie dyszący; widmo sterane w mozole o ten suchy kawałek chleba, który społem przez lat dwadzieścia kilka jedli.

— A gdyby... — wymówił, jakimś sztucznym, jakby nie swoim głosem — a gdyby je zastawić?

Porwała się z miejsca i zmierzyła go oczyma.

Och! choćby mu było danem żyć jeszcze lat sto i dwieście nie zapomniałby nigdy tego spojrzenia.

Było w niem wszystko. Wszystko złe, okrutne, nieubłagane, nienawistne, wszystko, co oczy kobiety zagrożonej w swem samolubnem umiłowaniu ujawnić mogą.

Gdyby jej zaproponował, by wyskoczyła oknem na ulicę, lub poszła handlować sobą wieczorami po zaułkach, lub poprostu okradła kogoś, nie mogłaby spojrzeć na niego inaczej.

— Zastawić! — wykrzyknęła sycząco — zastawić! Moje korale! A za cóż byś ty je kiedy wykupił? To już lepiej odrazu powiedz żeby je sprzedać! Zawołać żyda i sprzedać!.. Jak stary łachman... Moje korale!...

Było tyle żywiołowego buntu, oburzenia w jej głosie i twarzy, że jak każda żywiołowa rzecz ślepą swoją siłą obezwładniła go.

Cofnął się, pochylił głowę, jak winowajca.

A ona, po raz pierwszy w życiu rozpętana wobec niego, krzyczała:

— I to ty! mój mąż'... Ty masz czoło!... Ty, który wiesz, jakiem było moje życie, odkąd za ciebie poszłam... jedno harowanie, jedna męka. Od ust sobie odejmowałam... raz na trzy lata kupiłam sobie nową suknię... Nie zaprzeczysz nic... Nie byłam jak inne żony... Wiedziałam, że ci ciężko. Czyniłam, co mogłam, żeby ci ulżyć, powiedz... Nie myślałam nigdy o sobie... Zawsze tylko o dziecku i o tobie, o twoich wygodach. Nie zaprzeczysz... I ty dziś!... To jedno, jedyne!... Moje korale! Boże! Moje korale!...

Pod gradem tych słów mąż coraz niżej chylił głowę.

Bo to wszystko było prawdą. Była taką. Zabiegliwą, skrzętną, od rana do wieczora na nogach, łatającą, cerującą, nigdy niczego nie wymagającą.

I teraz z piedestału tych swoich trudów i ofiar, z tak szczerem, bezdennem przekonaniem o spotykającej ją strasznej krzywdzie, o domaganiu się od niej czegoś wprost nadludzkiego, rzuciła mu te słowa: "Powiedz odrazu, żeby je sprzedać", iż on sam zląkł się swojej myśli, i uczuł, że za nic w świecie nie zdobyłby się na odwagę odrzucenia jej:

— A więc choćby i sprzedać? Cóż w tem nadzwyczajnego. Czy nie rozumiesz że to twój prosty obowiązek?

Nie! On zrozumiał, że ona tego nie rozumie; nie rozumie do takiego stopnia, iż wszelkie usiłowania wytłomaczenia jej byłyby daremnemi.

Zaniósł się tylko kaszlem, strasznym, dławiącym kaszlem i nie było już o tem więcej mowy.

Po tym wybuchu, który na chwilę w kipiący war zamienił letnią wodę ich małżeńskiej zgody, byli ze sobą na pozór tak jak dawniej, a przecież inaczej, o! jak inaczej.

Oboje mieli do siebie żal.

Ona swój wyrzuciła z duszy, i czasem tylko, gdy pogrążona w kontemplacyi swych korali, przypominała sobie że znalazł się ktoś, kto chciał ją pozbawić tej jedynej własności, tej jedynej ozdoby życia, podnosiła się w niej głucha nienawiść do męża, tłumiona zresztą szybko litością nad jego cierpieniem, poczuciem, obowiązku i pewną dozą przywiązania, jakie bądź co bądź do niego miała.

Ale on!

W jego dusze, zapadło to jadem, który jak płyn gryzący wyżarł wszelką miłość do żony; wszelką wdzięczność za to, co dla niego robiła.

To znikło, przesłonięte wspomnieniem tego, czego zrobić nie chciała.

Żył jeszcze lat dwa.

Lat dwa pielęgnowała go, skąpiąc sobie, by jemu kupować coraz inne, chwilową ulgę przynoszące lekarstwa, wyprawiła go na wieś do krewnych, leśną wodą odświeżała powietrze w sypialni.

Ostatniej zimy sprzedała nawet ów indyjski szal na stare wino dla niego; wszystko to jednak były tylko palijatywy zarówno wobec śmiertelnie ugodzonego organizmu, jak wobec śmiertelnie zranionej duszy.

Umarł, a jej sumienie nic nie powiedziało, że go fizycznie dobiła, a moralnie zabiła...

Była przecież jedna istota, która to w jakiś niejasny sposób odczuwała: jej syn.

Ze ojciec żądał tej ofiary od matki i że ona tak to żądanie przyjęła, to pozostało na zawsze dla niego tajemnicą i to było całem szczęściem, bo nigdy nie mógłby jej tego wybaczyć; sam z siebie jednak patrząc na te rozpaczliwe zapasy ze śmiercią, jakich widownią było ich ciasne, podwórzową atmosferą przesiąknięte mieszkanie, myślał, że może znalazłaby się na to jaka rada, jakiś ratunek, gdyby... gdyby...

I stawał mu przed oczami ów skarb bezużyteczny, owe korale, które niegdyś w dzieciństwie, w nagrodę za grzeczne sprawowanie, matka pozwalała mu oglądać.

Po co one kisły w tej komodzie; to był przecie w ich położeniu majątek.

Ale nigdy nie byłby się odważył mówić o tem wprost z matką.

Zanadto mu imponowała swoją abnegacyą, swojemi domowemi cnotami.

On zaś był jeszcze tak młody, tak nieznający życia... Może tak jest zawsze, może to taki naturalny porządek życia.

Może istotnie kobiety zdolne są tylko do codziennych, drobnych poświęceń; lecz jakiegoś jednego, wielkiego poświęcenia żądać od nich nie można.

Zresztą, jakim prawem on, syn, mógł tu stawiać jakieś zarzuty, skoro ojciec nic nie mówił, i widocznie uważał, że wszystko jest jak być powinno.

A po jego śmierci, gdy zostali we dwoje i jeszcze bardziej ścieśnić się musieli, matka przeszła samą siebie w oszczędności i pracy około ich malutkiego gospodarstwa.

Sama prasowała mu koszule i przez pięć lat z rzędu przerabiała jeden i ten sam kapelusz.

Czyż wobec tego możliwem było występować z pretensyami?

Nadeszła jednak chwila, kiedy wydało mu się możliwem wystąpić z prośbą.

Miał się żenić.

I tak mu się szczęśliwie złożyło, że panna, w której się szczerze i bezinteresownie zakochał, miała prócz powabów, jakiemi zdobyła jego serce, spory posag, a jej rodzice życzliwem okiem patrzyli na związek, z początkującym wprawdzie, ale rokującym najświetniejsze nadzieje adwokatem.

Pan Antoni, aczkolwiek bardzo zakochany, był jednak wiele ambitnym i cierpiał na tem, że w stosunku do swojej narzeczonej był na razie stroną więcej biorącą niż dającą.

Z początku miał nadzieję, że matka zrozumie jego położenie i sama z siebie uczyni to, co choć w pewnym stopniu mogło zmienić sytuacyę, gdy jednak ślub się zbliżał, a matka niczem nie zdradzała tych zamiarów, zdobył się na odwagę — jak niegdyś ojciec — i rzekł:

— Moja droga mamo! Jestem w tak drażliwem położeniu. Dotychczas, prócz zaręczynowego pierścionka, bardzo jak mama wie, skromnego, nie byłem w możności ofiarować niczego mojej narzeczonej. Na urządzenie mieszkania zaciągnąłem niby pożyczkę, ale wiem doskonale, że to mój przyszły teść podstawił te pieniądze. To mnie trochę boli i upokarza.

Matka wzruszyła ramionami.

— Nie rozumiem czemu. Gdybyś się żenił dla pieniędzy... Ale oni sami wiedzą, że gdybyś był chciał, byłbyś mógł zrobić materyalnie znacznie lepszą partyę.. Zaczynasz być wziętym; świetna karyera otwiera się przed tobą. To taki sam dobry majątek jak każdy inny.

— Zapewne; ale na razie...

— Cóż, na razie? Powtarzam, nie rozumiem twoich skrupułów. A choćbym i rozumiała, na cóż się to przyda? Nie wykopię ci z pod ziemi brylantowego naszyjnika dla twojej narzeczonej.

Syn popatrzył na nią uważnie.

Wydała mu się. nadzwyczajną. Bo, że mówiła w dobrej wierze, nie mógł wątpić.

Tak, myśl, którą jej chciał podsunąć, ta myśl tak prosta i narzucająca się sama przez się była od niej tak daleka, jak wówczas, gdy mąż między dwoma atakami astmy marzył o wydostaniu zkąd pieniędzy na wyjazd zagranicę.

Coś zawrzało w młodem sercu pana Antoniego, niby bunt przeciw temu potwornemu zaślepieniu, lecz pohamował się i rzekł znowu:

— Tu nie potrzeba nic wykopywać z pod ziemi; moja mamo. Gdyby tylko mama zechciała mi dać swoje korale...

Nie pozwoliła mu dokończyć, Porwała się z miejsca jak hyena. Jej zwiędła, żółta twarz pocentkowała się różowemi plamkami.

— Co? Moje korale? Ty chciałbyś obedrzeć matkę z jej jedynej własności!.. Czy ja dobrze słyszałam? Patrzyłeś na moje życie! Nocy nie dosypiałam, w dzień spoczynku nie miałam. W pracy tylko i w pracy... Nie zaprzeczysz... Łachmany na sobie łatałam... głodziłam się nieraz... Wszystko dla was! Dla ciebie i dla twego ojca. I dziś ty tak samo jak on! O! ja mu tego nigdy zapomnieć nie mogłam. A przecież to było jeszcze coś innego... To był mąż... pracował na mnie lat tyle i... to był obcy człowiek! Ale ty! Ty dziecko moich wnętrzności, na świat w bólach wydane. I ciebie nie wstyd?.. Co ja kiedy miałam w życiu?... Ani młodości, ani rozrywki, ani wygody, jak inne kobiety. To jedno, jedyne było moje i tego nie mogliście mi strawić. Usiłował jej przerwać.

— Mamo! przez Boga; niech mama przynajmniej ojca pamięci nie uwłaszcza... Niech mama choć dla jego cieniów nie będzie tak okrutnie niesprawiedliwą...

Ale ona krzyczała dalej, gwałtownie, nienawistnie prawie:

— Niesprawiedliwą! Ty to nazywasz niesprawiedliwością, kiedy mi serce pęka z bólu, na taką niewdzięczność jedynego dziecka! Popatrz na mnie: na te wyślęczone oczy, na pourabiane palce... Jeszcze ci mało. Jeszcze pochodzisz i mówisz "oddaj", a potem, jakby się pani synowej tak podobało to "ruszaj stara matko pod kościół, nic już z ciebie!"...

Nie mógł dłużej słuchać. Porwał się za głowę i uciekł z pokoju.

I jak wtedy, gdy rzecz szła o ojca, nie było już nigdy więcej o tem rozmowy i pozornie stosunki pomiędzy matką a synem wróciły do poprzedniej równowagi.

Z jej strony, z biegiem czasu, wyrównały się zupełnie, a nawet stały się lepsze.

Nie potrzebowała już zapracowywać się dla niego. Przeciwnie, zbierała owoce swych trudów.

A że na wielu punktach była naturą fenomenalnie jednolitą i prostą, więc nawet nie przychodziło jej do głowy, żeby rzecz, która nie wywołała żadnej faktycznej zmiany, mogła dokonać jakiegoś wewnętrznego przeobrażenia.

Syn był dla niej zawsze z wielkim szacunkiem, myślał o jej potrzebach, całował ją w rękę na dzień dobry i na dobranoc, czegoż mogła żądać więcej?

To coś boleśnie gorzkiego, co się sączyło w pozorną serdeczność ich stosunku, to zamknięcie przed nią na zawsze jakiegoś duchowego okienka, ta drewnianość głosu przy wymawianiu słów cieplejszych, jakąś życiową koniecznością narzuconych, to pozostało dla niej nieuchwytnem.

To rozumiał i czuł tylko on, ale z tem się nigdy nie zdradził.

Czasem, gdy wybierali się na bal i wzrok jego pieścił białą szyję żony, którą ubóstwiał, myślał, jak ślicznie byłoby jej w tych wspaniałych koralach, blaknących na dnie matczynej komody i powtarzał sobie przez zaciśnięte zęby:

— Skąpa! skąpa!

A pani Antoniowa, jakgdyby odgadując myśl męża, mawiała z niechętnem spojrzeniem w stronę pokoju świekry:

— Gdyby mama nie była taka skąpa, inaczejby wyglądała i moja toaleta i ja!

Albo:

— Zrobiłabym dziś furorę, gdyby nie skąpstwo mamy!

Mąż nie przyświadczał lecz i nie bronił matki, ale za pierwsze większe honoraryum jakie otrzymał, kupił żonie brylantowe kolczyki i takie samo spięcie na szyję.

Był to wydatek nad możność i teść z tego powodu powiedział mu kazanie o lekkomyślności.

On jednak wiedział co robił.

Chciał nie tylko zrobić przyjemność swojej ukochanej Zosi, lecz jednocześnie rzucić to w oczy matce jako niemy wyrzut.

Co do tego omylił się doszczętnie.

Babcia — była już wtedy naprawdę babcią — obejrzała brylanty, pokręciła głową, co miało znaczyć: "Oj! zbytki, zbytki", pochwaliła półgębkiem, wreszcie rzekła:

— Bankierskie klejnoty! A ile też kosztują?

Syn odpowiedział:

— Właśnie tyle na ile ocenione były mamy korale.

A babcia, bynajmniej nie zmieszana, owszem z tym błyskiem rozradowania i tryumfu w oczach, jaki pojawiał się w nich zawsze, gdy mówiła o swym skarbie, zawołała:

— O! one dzisiaj więcej warte niż wtedy! Takie antyki z każdym rokiem idą w cenę.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

II.

W domu państwa Antoniostwa panuje jakiś nastrój.

Nie jest on ani artystyczny, ani dramatyczny i niema obawy, aby się z niego wykłuł jakiś płód sztuki, lub wylęgła duchowa katastrofa.

Ale ostatecznie można to tak określić, bo nawet w kuchni, gdy się pieką baby na Wielkanoc, atmosfera, jaka tam wtedy panuje, jest nastrojową.

Tembardziej, ta adwokacka siedziba, do której w oznaczonych godzinach schodzą się klijenci, by w niej zostawiać swoje kłopoty i pieniądze, i w której we wszystkich godzinach dnia i nocy, dzięki tym właśnie pieniądzom kwitnie ład, dostatek i spokój, tembardziej tedy ta błogosławiona siedziba podlega od czasu nastrojom, na jakie ją stać!

Obecny nastrój wytworzony jest przygotowaniami do balu, pierwszego balu, na jakim Tenia, wypieszczona jedynaczka, wystąpi jako panna dorosła.

Bal ma być kostiumowy i to stanowi podwójną kursywę tego ważnego momentu.

Pani Antoniowa spędziła kilka bezsennych nocy, łamiąc sobie głowę nad wymyśleniem przebrania dla jedynaczki, które byłoby zarazem oryginalne a nie ekscentryczne, "bajecznie kolorowe" a nie jaskrawe i do delikatnej, rozwiewnej urody Teni przystosowane.

Ułożyła sobie, że musi to mieć coś wspólnego z wodą, ale z góry zastrzegła się przeciw wszelkim Goplanom, Rusałkom i Nimfom, jako zbyt opatrzonym.

Wezwana na pomoc adwokacka wyobraźnia pana Antoniego okazała się najjałowszą w świecie.

Modniarka była także bezradną.

Wreszcie pomysł zjawił się sam, ot tak nagle, jak wszystkie genialne pomysły: Królowa morza!

To było coś odrębnego, coś, co dawało pole do roztoczenia całego bogactwa ozdób symbolicznych.

A więc gazowe seledynowo - niebieskie draperye usiane fosforycznemi blaszkami na spodzie z popielato-złotawego jedwabiu, naśladującego o ile to było dostępnem jedwabiom, tajemniczy, cudowny ton morskiego dna. A na tem tle nadzwyczajna flora i fauna oceanowych głębin: blade porosty, gwiazdy morskie, krepowe meduzy, dziwaczne rybki i małe krabiki z pâpier maché. Przy wyciętym dyskretnie staniku, u ramion, delikatne, lekko wydęte żagle, a na rozpuszczonych włosach niby korona, jakiś kształt fantastyczny z purpurowego aksamitu i złotej gazy, niby wizya okrętu widma.

Ten szczegół, "gwóźdź" całego kostiumu urodził się w wyobraźni młodego adepta sztuki stosowanej, kuzynka, potajemnie zakochanego w Teni.

Jest dzień balu.

W ogromnym salonie dwóch lokai zawzięcie froteruje posadzkę, powynosiwszy z młodszą do ustronnych części mieszkania wszystkie sprzęty, mogące w tańcu przeszkadzać. Pokój dependentów opróżniono także, zamieniając go na bufet. Przyszłe podpory kratek piszą tymczasem w poczekalni.

Kostium, wykończony we wszystkich szczegółach, rozkłada się tryumfalnie na różowych mebelkach panieńskiego buduaru.

Tenia nie może mu się napatrzeć.

Zajęta narówni z innymi przygotowaniami do balu, odrywa się raz po raz to od sreber, które matka poleciła jej przetrzeć miękką ściereczką, to od kieliszków, które jej dano do rozgatunkowania i biegnie ogłądać te cuda, aby w nich coraz nowe odkrywać piękności.

Królowa morza! Zdaje jej się, że naprawdę jakaś godność, jakiś majestat wyniesie ją jutro ponad innych uczestników balu.

Królowa morza!

Z paluszkiem przy rozchylonych lekko uśmiechem zachwytu usteczkach, z mgłą radosnej zadumy w ślicznych, błękitnych oczach, stoi nad tą tęczą kosztownych gałganków, sama jak tęcza wrażeń, przepuszczonych przez pryzmat pierwocin: Pierwszy bal! pierwszy strój fantastyczny! pierwsze uczucie hołdów, tanecznego upojenia... liczne męskie ramiona, które ją opasywać będą, z których jedno... dziś jeszcze nieznane, opasze ją może na zawsze... ten czar niepowrotny wszystkiego co się zdarza po raz pierwszy.

Pani Antoniowa zagląda także często do pokoju córki i przypatruję się wymyślonemu przez siebie arcydziełu. Ale nie wydaje się tak zadowoloną z niego, jakby powinna.

Jakiś cierpki wyraz snuje się dokoła jej ust, jakaś myśl uparta a frasobliwa zasępia czoło obramowane wieńcem boudigot'ów, powkręcanych w jej piękne jeszcze włosy.

Zdobywa się wreszcie na postanowienie i idzie do męża, który właśnie z teką adwokacką pod pachą powraca z sądu.

— Mój Antosiu! proszę cię na chwileczkę.

On, jak zawsze chętny, gdy chodzi o życzenie jego najdroższej Zosi, śpieszy za nią ze skwapliwością nowożeńca.

— Przypatrz się temu kostiumowi — mówi pani Antoniowa, trochę tragicznym gestem, ukazując mu piętrzące się podbójczo gazy i atłasy.

— Bardzo ładny — odpowiada pan Antoni tonem człowieka, który nie wie czy dobrze robi chwaląc to, co może powinienby zganić. — Bardzo ładny.

— No, to wiem. Ale czy ty nie widzisz czego mu brakuje?

— Brakuje!

— Ach! mój Antosiu! nie spadajże z nieba. Wy mężczyźni macie dziwną pasyę udawania idyotów, gdy tylko chodzi o jakąś sprawę kobiecą. Przecież to kostium Królowej Morza... Morze ma swoje klejnoty... Perły są... jak widzisz wcale niezłe imitacye. Ale niema... korali. A mogłyby być. Nie imitacye... Prawdziwe, jeszcze jakie!

Teraz pan Antoni zaczyna rozumieć do czego zmierza żona. Wyraz wielkiej przykrości wybija się na jego sympatycznej twarzy.

— Zosiu... Proszę cię!... Daj temu pokój.

— Nie! nie dam — przerywa mu z żywością. — Dopóki o mnie samą chodziło, byłam cierpliwą. Młodość moja zeszła, minęły wszystkie sposobności i ani razu nie ubrałam się w te klejnoty, w których tak by mi było do twarzy. I ty nigdy nie miałeś tej satysfakcyi, żeby widzieć swoją żonę ustrojoną jak królowę, choć były po temu wszystkie dane... Ale teraz... teraz Tenia wchodzi w grę. Pomyśl, coby to był za efekt wspaniały! Takie korale przy takiem przebraniu... Olśniłoby wszystkich... kto wie, może zadecydowałoby to nawet o całej jej przyszłości.

— Zosiu!

— Ależ tak! I przyznam ci się, Anteczku, że cały ten strój kombinowany był głównie dla tych korali... Bo cóż!

Bez nich — przebranie jak każde inne... A z niemi — no, coś nadzwyczajnego... Cała Warszawa by o tem mówiła. Sądziłam, że mama sama się domyśli. Napomykałam kilkakrotnie, ogólnikowo.. ale nic! Czy udaje, czy rzeczywiście nie przychodzi jej to do głowy. A tak wręcz mnie nie wypada... Więc możebyś ty, Anteczku, jako syn... Poproś, niech da, choć na ten jeden raz... Toż i tak kiedyś, Tenia...

Panu Antoniemu przypomina się scena pomiędzy nim a matką przed jego ślubem... i wyraz jej oczu, i te słowa nienawistne, okrutne, które się wtedy z jej ust posypały; przypomina mu się ojciec, astmatyk, dogorywający w tęsknocie za wolnem, osłonecznionem powietrzem, i porywa go taki przypływ lat, tyle tłumionego żalu, goryczy, obrzydzenia, że zapominając o swojej tece chwyta się za głowę.

— Nie! za nic! Tego odemnie nie żądaj!

Teka upada z hałasem. Pan Antoni zbiera szybko porozrzucane papiery i ucieka z pokoju, jakby go kto gonił.

Żona pogląda za nim ze zdziwieniem.

— Co mu się stało? Tak się unieść o taką drobnostkę! To mu się jeszcze nigdy nie trafiło.

Nie daje jednak za wygranę. Po pewnym namyśle przywołuje córkę.

— Teniu!

Panienka nadbiega rytmicznym krokiem, jakby już tańczyła walca.

— Jestem, mamusiu!

— Kontenta jesteś ze swego przebrania, dziecinko?

— Och!, Mamusiu! Czy może być piękniejsze! Jaka mamusia dobra! Jaka ja szczęśliwa!

Pani Antoniowa ma chwilę wahania. Coś ją ostrzega, żeby nie psuła tej ślicznej, wielkiej radości poddawaniem jej myśli, że może być jeszcze większą. Ale próżność macierzyńska zwycięża.

— To dobrze, kochanie, że ci się tak podoba... Tylko widzisz... matkom nigdy dosyć, gdy chodzi o ich córki. Jabym chciała dodać coś jeszcze do tego stroju.

— Doprawdy, mamusiu?

W głosie Teni dźwięczy zdziwienie i jakby zawód... Ona sądziła, że to jest coś nieskończenie doskonałego.

Tymczasem matka mówi dalej śpiesznie i z niejakiem zakłopotaniem.

— To zresztą niekonieczne... Tylko.. Jak ci się zdaje, Teniu? Pięknie by przy tem wszystkiem wyglądały korale babci?

Tenia składa rączki w nagłem olśnieniu.

Ach! Mamusiu!

Zna je ona, te korale, bardzo dobrze i zachwyca się niemi od dzieciństwa. Babcia pozwalała jej nieraz napawać się ich widokiem, jak niegdyś jej ojcu, gdy był grzeczny i miał dobre stopnie.

— Ach, mamusiu! To byłoby cudownie!

— A, widzisz?

— Mamusiu najdroższa!

Rzuca się jej nagle na szyję i zaczyna ją namiętnie całować.

— Jaka mamusia dobra! Mnieby to nigdy na myśl nie przyszło! Jaka mamusia dobra!

— Przestańże mała waryatko! — odpowiada pani Antoniowa z uśmiechem. — To babcia będzie dobra gdy ci pożyczy.

— O! z pewnością pożyczy! Babcia mnie tak kocha! Zaraz pójdę, i poproszę! Ach! jak to będzie ślicznie!

Ta naiwna wiara dziecka, które tak mało z życia rozumie, napełnia znów matkę pewną obawą. A jeżeli...

Chciałaby ją zatrzymać. Ale Tenia już biegnie tym samym tanecznym krokiem w głąb mieszkania i stuka do drzwi pokoju babki.

— Kto tam? — pyta z wewnątrz głos ostry, jakby zniecierpliwiony.

— To ja, babciu!

— A, to ty kochaneczko. Zaraz, zaraz ci otworzę.

Widocznie panujący w domu nastrój musiał się przedostać i do pokoju babci i podziałał na nią światowo. Musiały jej się przypomnieć dawne sny o tryumfalnym przez świat pochodzie w blaskach hołdów i rozkoszy; więc jak za dawnych czasów, gdy podobna bachantce upajała się niemi naga, wydobyła z ukrycia swój haszysz: korale!... zamknąwszy się wprzód na klucz z przyzwyczajenia, co było całkiem zbyteczną ostrożnością, jeżeli chodziło o nagość, bo nawet jedna haftka ciepłego szlafroka nie została teraz odpiętą u jej pomarszczonej szyi.

Ale babcia przestrzega zazdrośnie, aby nie powołane oczy nie sprofanowały jej skarbów — służba jako żywo nigdy ich nie oglądała -wnuczka jednak stanowiła wyjątek, więc klucz przekręca się w zamku i Tenia już we drzwiach spostrzegła cel swoich odwiedzin.

Korale! Korale!

Leżą porozkładane na pluszowej serwecie środkowego stołu i zdają się napełniać cały pokój swą cudną różowością. Nawet zżółkła, wyschnięta twarz babci odbija przy nich jakąś cieplejszą barwą.

Tenia staje nad koralami w niemem zachwyceniu. Nigdy jeszcze nie wydały jej się tak piękne, bo nigdy nie patrzyła na nie z pożądliwością.

Ten zatruty kwiat ludzkich uczuć był dotąd nieznanym gościem w jej błękitnych oczach. Dziś nawiedza je po raz pierwszy i udziela im zupełnie innego wyrazu.

Babcia tego nie widzi, jak zresztą niczego dokoła siebie. Trzyma w palcach jeden z kolczyków i przygląda mu się z nadzwyczajną, zatroskaną uwagą.

— Dobrze żeś przyszła, Tenieczko — mówi po chwili. — Pomożesz mi. Mnie się zdaje, że się tu sam koniuszczek nosa nadkruszyl. Popatrz no, kochasiu. Twoje młode oczka lepiej to zobaczą.

Tenia bierze kolczyk, ale myśli jej bujają gdzieindziej. Wszystko w niej drży, żeby to cudo włożyć w płonące pożądaniem i ciekawością uszko i przejrzeć się w lustrze, jak jej z tem będzie.

Biedna Teniu! biedny różany pąku! znający dotychczas tylko rzeźwiące kąpiele porannej rosy życia! Po raz pierwszy smutny, palący powiew próżności i chciwości, to zabójcze sirroko ducha muska twe wilgotne płatki!

— Cóż? — zapytuje babcia. — Ukruszony?

— Nie! nie! Cały.

— No to chwała Bogu.

Wyciąga pomarszczoną rękę, lecz wnuczka przytrzymuje kolczyk w drżących paluszkach... Sądziła, że jej to przyjdzie bardzo łatwo... a tymczasem jakiś dziwny strach ściska ją za gardło i serce bije jej tak mocno.. To także nowe uczucie. Nie wiedziała dotąd, że można się lękać słów własnych.

— Babciu!.. Niech mi babcia pozwoli... przymierzyć!

Niczego nie podejrzewając babcia uśmiecha się łaskawie. Czyjeś zachwyty nad jej koralami są jej tak drogie jak matce pochwały oddawane jej najdroższemu dziecku.

— A dobrze, kochaneczko. Masz tu drugi.

I Tenia przymierza. Boże! jak ślicznie! Jaki odblask pada od tych przecudnych kamyków na jej młodzieńcze policzki! Rzekłby kto dwie polne róże oblane jasnością wschodzącego słońca.

Ten widok dodaje jej odwagi.

Z rozbłysłemi oczyma odwraca się od lustra, składając rączki.

— Ach! babciu najdroższa! Prawda jak mi ładnie?

— Prawda, kochaneczko! Komu brzydkoby było w takich kolczykach. Cóż dopiero tobie, moja ślicznotko.

— Babciu! Babcia mi je da te kolczyki i to wszystko do dzisiejszego przebrania?

— Co takiego?

Ten głos! Tenia nie miała pojęcia, że babcia może przemówić takim głosem... Jest w nim coś twardego, coś złego, rozjuszonego niemal.

I znów lęk jej powraca, tylko jakby bardziej uświadomiony. Już wie czego się lęka:

Tego głosu.

Ale mimo to brnie dalej:

— To tylko na dzisiaj, babciu — jąka cała drźąca — babcia mi tylko na bal pożyczy... Im się nic nie stanie... Moja babciuniu!...

Wzrok babci jeszcze gorszy od głosu chwyta ją za gardło, niby kleszcze.

— W imię Ojca i Syna! A toż znowu co za koncert? Moje korale? Czyś ty zwaryowała, dziewczyno? Oddaj zaraz te kolczyki!

Błękitne oczy Teni napełniają się łzami. Gdyby jej tak kto był powiedział przed. kwadransem, że ona w dzień swego pierwszego balu płakać będzie! Nigdy by temu nie uwierzyła...

— Dobrze, babciu... zaraz... Tylko niech babcia tak na mnie nie patrzy... Moja babciu... Mnie to boli...

Ale babcia nie zważa. Drapieżny, prawie nienawistny wzrok wpija w drżące paluszki panienki, nie umiejące sobie poradzić ze staroświeckiemi zapięciami kolczyków. Jej własne, pomarszczone palce, zakrzywiają się jak szpony i dygocą z niecierpliwości. Zdaje się, że jeszcze chwila, a rzuci się i wyszarpie uparte ozdoby z tych drobnych, delikatnych uszek.

Z zapadłych jej ust, pryskają wciąż słowa zjadliwe, fatalne:

— Słyszane rzeczy! Już ich znowu korci! Naprzód tamci dwaj, a teraz ta smarkata... Namówili ją pewno... Idź, wydrzej starej babce jedyną jej własność!.. Piękne wychowanie! Piękne nauki! Do przebrania! Moje korale!... Żeby je porozrywała i pogubiła w tańcu, a panowie danserzy porozdeptywali obcasami jak pierwsze lepsze świecidła ze stragana. Widziałam ja te twoje przebranie! Boże się zmiłuj! Istny sklep norymberski... Moich korali jej się do tej tandety zachciało!.. Jeszcze czego.

Trzęsącemi się rękoma zbiera prędko porozkładane na stole klejnoty i chowa je do puzdra.

Na jej suche, zmarszczkami posiekane policzki wystąpiły plamy, niby krążki pomarańczowej skórki; oczy migocą brzydko w oprawie obwisłych, bezrzęsnych powiek, ostry czubek nosa zaczerwienił się ze wzruszenia, a w kącikach bezzębnych ust nagromadziła się ślina.

Jest w tej chwili szkaradna i wstrętna jak każda chciwą złością ziejąca starość.

I mówi dalej, podniesionym, syczącym głosem:

— Nawet w swoim pokoju swobody mieć nie można!... Nawet się swoją własnością nacieszyć!... Zaraz: oddaj! Otóż nie dam! nie dam!... Schowam i więcej nie pokażę... póki mego życia na takie zmarnowanie nie pozwolę. Taka młoda koza, żeby tysiące na siebie kładła! Do czego to podobne!... Nanosisz się ich jeszcze, nanosisz!... Do trumny ich ze sobą nie zabiorę. Poczekaj trochę!

— Babciu!... — przerywa Tenia rozpaczliwie. — Babciu, ja nie rozumiem... Co się to stało? Ja się boję!

Ale babcia wpadła w kompletną furyę. Jest to trzeci w jej życiu atak — najsilniejszy.

Po raz trzeci na tej strunie jej duszy kładzie się czyjaś ręka i wywołuje jej samej obce dźwięki. Zazwyczaj jest spokojną, powściągliwą, nawet łagodną. A teraz — pieni się.

— A właśnie że zabiorę! — wykrzykuje — To moję!... Moje własne!... Twój ojciec nie ma do nich prawa, bo mi ich ani mąż nie dał, ani rodzice. Nikomu nic do moich korali! Jak zechcę to się każę z niemi pochować!... Tak! Taka będzie moja ostatnia wola... i nic na to nie poradzicie. Za karę... Za karę... że wam tak było pilno. Pan Bóg chciwców karze!..

Tenia już tego nie słyszy. Uporała się z kolczykami, położyła je na stole i tłumiąc ze wszystkich sił łkanie, ucieka z pokoju.

W sypialni oczekuje na nią matka. I cóż! Dała babcia korale?. Tenia z głośnym płaczem rzuca się matce w objęcia.

— Och! Mamusiu! Czemu ja tam poszłam! Czemu ja tam poszłam!

— Uspokój się, dziecko! Uspokój się. Cóż takiego? Co ci babcia powiedziała?

— Co mi babcia powiedziała? O! Mamusiu! Ja bym tego nigdy, nigdy nie powtórzyła... To było takie okropne!...

Pani Antoniowa, tuląc rozszlochaną córkę, czyni sobie srogie wyrzuty, że stała się pośrednią sprawczynią cierpienia ubóstwianej jedynaczki i w jej pogodnej duszy wzbiera taka nienawiść do świekry, że gdyby mogła jakim sposobem pozbawić ją tych przeklętych korali, bodajby wrzucić je w ogień, uczyniłaby to z przyjemnością.

— Obrzydliwa stara, skąpa, szkaradna! — myśli, a głośno tłomaczy:

— To nic, Tenieczko! Starsi miewają czasem swoje dziwactwa... Nie myśl już o tem... Ja się nawet zastanowiłam że to byłoby za ciężko z temi koralami. No, nie płacz już córuchno, będziesz miała czerwone oczka wieczorem.

Babcia przecież jeszcze jedną niespodziankę zgotowywa Teni.

Ta w naiwności swoich ośmnastu lat jest przekonana, że zaszło coś tak okropnego, co nazawsze zmieni ich dotychczasowe stosunki; że babcia nigdy już nie przemówi do niej życzliwie, a ona nie potrafi podnieść na nią oczu.

Jakież więc jest jej zdumienie, gdy wieczorem, kiedy ją kończą ubierać, babcia z całą swobodą wkracza do jej pokoju. Bo babcia kocha ją po swojemu, tę jedyną wnuczkę, — nawet bardzo — i jest szczerze zainteresowana jej światowym debiutem.

Teraz, gdy korale przytłoczone stosem starych prześcieradeł leżą na dnie komody, a ona ma klucz w kieszeni i pewność, że tym skarbom żadne niebezpieczeństwo nie grozi, "sklep norymberski" znajduje łaskę w jej oczach, a widok ślicznej w tem przebraniu jak fantastyczna akwarela panienki, napełnia ją dumą.

Uśmiechnięta, zadowolona, z lornetką przy okularach, obchodzi w koło Tenię, która z pod spuszczonych rzęs rzuca na nią ukradkowe, niedowierzające spojrzenia. Czy podobna, aby ta miła, dobrotliwa staruszka, była tą samą zaślinioną jędzą, która przed kilku godzinami wyglądała tak, jakby była gotowa wydrapać jej oczy.

— Ślicznie! Ślicznie! — woła babcia z zachwytem. — Tylko czemu taka smutna minka? Nie patrz że tak w dół, kochasiu!

I pieszczotliwie ujmuje ją pod bródkę, a pani Antoniowa aż wychodzi z pokoju, żeby świekrze czego przykrego nie powiedzieć.

A Tenia jeszcze bardziej się w tem wszystkiem połapać nie może. I pomimo, że z wejściem na salę balową, ogarnięta wirem zabawy odzyskuje pozorną wesołość, serduszko jej tak ufnie dotąd w wacie rodzicielskiej pieczołowitości spoczywające, zmrożone jest i niepokoju pełne...

Pierwsze niezaspokojone pragnienie i pierwsze rozczarowanie życiowe.

Czegoś jej brak w tym stroju, który uważała za skończenie doskonały i ludzie wydają jej się mniej dobrzy... ach! jak mniej dobrzy!...

Koniec wersji demonstracyjnej.

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Ś. P: JERZY ZMIEŃSKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TA OSTATNIA KROPLA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BEZIMIENNY KWIATEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AUTENTYCZNY BRUNO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CO GO OCALIŁO?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SPÓŹNIONY KWIAT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej