Helena Janina Pajzderska

DLA SŁAWY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Część pierwsza.

Część druga.

Część trzecia.

DLA SŁAWY

nowella

Pajzderska Helena Janina

Henrykowi Semiradzkiemu twórcy "Świeczników Nerona" poświęca
autorka.

Kraków, 10 Października 1879 r.

Część pierwsza.

W pierwszej połowie karnawału roku 18.. po piątej godzinie wieczorem, szedł ulicą Czystą młody człowiek wysokiego wzrostu. Mróz był niewielki; to też przechodzień nasz, nie zadał sobie trudu otulić się z hermetyczną troskliwością, co pozwalało przypatrzeć się dokładnie jego powierzchowności. A zasługiwała ona na to 7. uwagi na swą piękność i niepospolitość. Bogate rozpięte futro, odsłaniało silną i kształtnie zbudowaną postać młodzieńca ujmując w ramy bobrowego kołnierza czyste linie jego szyi i głowy.

Z pod zgrabnej bobrowej czapeczki nasuniętej z lekka na prawe skronie, wymykały się gęste ciemne włosy harmonizujące z parą głębokich czarnych oczów, błyszczących młodzieńczym ogniem, i mających przytem wyraz dziwnie zmienny i niedający się określić. W spojrzeniu tych dużych źrenic, można było odnaleźć wszystko, począwszy od szczerej swobody, a skończywszy na posępnym blasku, jaki zwykle płonie w oczach ludzi, którzy w piersi swej noszą jaką ciężką tajemnicę lub wyrzut stłumiony lecz nie zamilkły. Czarny bujny wąs zakrywający pąsową wargę jego delikatnie wykrojonych ust, odbijał od jednostajnej bladości twarzy, z rzadka tylko ożywiającej się cieplejszym kolorytem. Bladość taka, znana pod nazwą matowej, bywa zwykle udziałem trzech kategoryj istot, to jest bohaterów sensacyjnych powieści, ideałów szesnastoletnich panien i ludzi silnych a hamowanych namiętności. Nasz młodzieniec łączył w sobie te trzy warunki. O pierwszym, wie każdy kto to opowiadanie weźmie do ręki, gdyż on jest jego bohaterem, choć nie idzie za tem, by nasze opowiadanie miało pretensję być sensacyjnem, o drugim, z własnego doświadczenia mogłyby zapewnić wszystkie młodziutkie dziewice, którym los dał spotkać na wstępie do areny życia a raczej świata, pięknego Edwarda S., czego bezpośredniem następstwem były ciche dumanie przy blasku księżyca, pisanie dziennika z sentymentalnym nastrojem i tajemne rozmowy z najszczerszą przyjaciółką, o trzecim zaś, postaramy się w dalszym ciągu przekonać łaskawych czytelników.

Wróćmy teraz do naszego młodzieńca, który przez ten czas jakiegośmy potrzebowali na opisanie jego ziemskiej powłoki, uszedł już znaczną część ulicy i zbliżał się do Wierzbowej. Monotonię samotnej przechadzki uprzyjemniał sobie przytykaniem do ust wonnego cygara i urywaną nutą jakichś modnych aryj, które tem swobodniej mógł sobie pogwizdywać, że mrok zapadał coraz gęstszy, odziewając przechodniów w mniej więcej pożądane incognito. Mimo to jednak, jeden z dość licznie snujących się po chodnikach, zatrzymał się nagle przed nim i wesołym głosem zagadnął:

— Jak się masz, Rafaelu czy Rubensie, bo niech mnie piorun trzaśnie, jeżeli wiem do którego z tych malarzy porównały cię kiedyś nasze pisma. Gdzież to tak śpieszysz, że nawet znajomych nie poznajesz na ulicy, czy cię tak sława oślepiła?

Tak z nienacka nagabnięty Rafael czy Rubens, nie- odpowiadał zrazu, lecz po chwili podnosząc oczy, utkwił je w jasnej i otwartej fizyognomii swego interlokutora i podał mu rękę z serdecznym uściskiem.

— Zawsze ten sam — wyrzekł uśmiechając się zlekka, z pewnym prawie niedostrzeżonym odcieniem melancholii — byłbym ci nie pomiernie wdzięczny kochany Stasiu, gdybyś mi udzielił tego talizmanu, który ci daje niezamąconą swobodę, i wesołość, oraz sprawia żeś jest najmilszym chłopcem pod słońcem.

— Słyszycie bogowie — zawołał Stanisław z komicznym pathosem. — Oto ten człowiek ma kilkanaście tysięcy rubli rocznego dochodu, sławę wielkiego malarza, piękność Endymiona, i uznanie najbardziej uroczych Dyan naszego grodu. i pyta się mnie o jakieś talizmany szczęścia, mnie, charłaka, który ma skandalicznie mała, pensyę gryzipiórka, twarz pucołowatą jak księżyc w pełni, mimo wielce umiarkowanego wiktu, i o którym nikt nic nie wie. prócz znajomych i mego gospodarza, choć ten wtedy tylko sobie o mnie przypomina, gdy mu długo za komorne nie płacę!

Podczas tej przemowy Stanisława, młodzi ludzie stali na chodniku. który w tem miejscu był na szczęście dosyć szerokim, co na warszawskich trotuarach niepospolicie rzadkiem jest zjawiskiem. Mogli wiec swobodnie rozmawiać, nie narażając się na potrącania i refleksye przechodniów o niedorzeczności zatrzymywania się na środku drogi, jak się w innych razach zdarza. Stanisław jednak nie lubił widocznie stojącej pozycyi, bo zagadnął, nie słuchając nawet odpowiedzi na swoją apostrofę:

— Ale cóż tak będziemy stali. Gdzie idziesz? o ile mogłem zmiarkować w przeciwną niż ja stronę; dla twojej jednak miłości, gotowem się wrócić, i odprowadzić choćby pod bramę pewnego domu na Miodowej ulicy. Bo ręczę, że cię tam serce twoim pedałom zanieść kazało.

— Tym razem mylisz się nieco — odparł Edward idąc zwolna naprzód — mam wprawdzie towarzyszyć dziś tym paniom do teatru, ale wprzód wstąpię do kassy go bilet, i parę interesów załatwię. Będziesz Stasiu? nowa sztuka i podobno dobra.

— Naturalnie. Wiesz, że przepadam za komedyą, i choćbym nie miał za co nazajutrz zjeść obiadu, na każdem nowem przedstawieniu być muszę. Zresztą, dziś obejdzie się bez tak bohaterskiego poświęcenia; odebrałem pieniądze za mój ostatni feljeton, do napisania którego ostrzyłem pióro o krzemień złośliwości, maczałem je naprzemian w fantazyi i prawdzie, słowem, powiadam ci, małe arcydzieło! Wprawdzie, redaktor jest zupełnie innego zdania, i oddając mi honoraryum przebąkiwał coś, że zbyt pośpiesznie, a za mało obrobione, ale kto by tam zważał na starego nudziarza. Więc zatem idziesz do kassy?

— Tak jest, a ty Stasiu już masz bilet?

— Spodziewam się. Tylko tacy jak ty panowie,mogą na parę godzin przed podniesieniem kurtyny przystąpić do okienka i zapytać: "masz pan dla mnie bilet", a kassyer odda im najlepsze miejsce, choć się przed chwilą jakiemuś emerytowi zaklinał, że już ani jednego krzesła nie ma. Ja, mój kochany, mając szczerą ochotę widzieć coś więcej nad plecy i kapelusze parterowego audytoryum, już przed dziesiątą byłem u drzwi kassy, i tak dobrze manewrowałem łokciami, żem się jeden z pierwszych dostał do okienka i mam wielce przyzwoite krzesło w siódmym rzędzie naprost sceny.

Edward odrzucił niedopalone cygaro, i wyjąwszy elegancką cygarniczkę, podał ją z uprzejmym giestem towarzyszowi.

— Byłem dziś tak zajęty, że niepodobna mi było pomyśleć wcześniej o tem — wyrzekł zapalając doskonałe trabucos. — Do godziny drugiej miałem czynności nie cierpiące zwłoki, a potem, ten składkowy obiad, jaki dawaliśmy na pożegnanie jednego z kolegów wjeżdżającego do Paryża, zatrzymał mnie do tej pory.

— Któż to taki? zapewne jaki biedaczek poszarpany zębami naszych krytyków jedzie gdzieindziej leczyć swoje rany.

— Antoś F. Zdaje mi się, że go znasz?

— Ach! ten młody, co tak od serca nasze wiejskie sceny maluje? Byłbym go uściskał, za jego ostatnie "Na przednówku". Dla czego on wyjeżdża, przecież to chłopiec pełen talentu, o ile sądzić mogę.

— Właśnie dla tego. Nie widzi tu dla siebie żadnej przyszłości; nikt jego obrazów kupować nie chce, a już choćby nie dla sławy, to dla chleba poszukać musi łaskawszego sądu.

— To szkoda; lepiejbyście zrobili, gdybyście zamiast składkowych obiadów i pamiątkowych puharów, dopomogli koleżeńską ręką i protekcyą młodym talentom i nie pozwolili dezerterować im z kraju. Jak się tam na nim w Paryżu lepiej poznają, to nie będzie on głupi przysyłać swoich obrazów na naszą wystawę. Mamy niby tylu znakomitych malarzy, czytam o tem ciągle, ale nic nie widzę. Przyjść do Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, uśmiechnie ci się na wstępie zczerniała Barbara. Wchodzisz dalej, pustki, lub Boże się zmiłuj, jakie nędzoty, gdzieniegdzie tylko coś lepszego zastanowi oczy. Czem się to dzieje?

— Bieda w kraju — wyrzekł sentencjonalnie Edward. — Nie ma komu wspierać artystów.

— Nie ma komu? — podchwycił Stanisław. —

A dla czegóż każdy twój choćby najmniejszy obrazek, bywa rozchwytywany na wagę złota. Dla tego, że ty już masz sławę usankcyonowaną złotym medalem i zagraniczną famą" że twój obraz, na ostatniej wystawie został kupiony za bajeczną summę przez jakiegoś Anglika, że wreszcie u nas znajdą się zawsze tacy, co do uplecionego już wieńca, dorzucają coraz nowe listki, ale rzadko kto poda rękę nieznanemu talentowi by po taki wieniec mógł sięgnąć. Ileż to wielkich zdolności marnuje się, ileż to iskier Bożych zgasło w piersiach biednych chłopców, bo ich nietylko nicht nie umiał rozdmuchać, ale je jeszcze niedostatek i twarda dola stłumiły.

Gdyby na dworze nie było już zupełnie ciemno, a Stanisław nie mówił z takiem ożywieniem , byłby z pewnością spostrzegł dziwną zmianę jaka na dźwięk ostatnich jego słów, zaszła w twarzy Edwarda. Zbladł on jeszcze bardziej, w czarnych jego oczach zapłonęły te ponure blaski, o których jużeśmy wspomnieli, a usta zacisnięte drżały, jakby pod wpływem tłumionego wzruszenia. Gdyby go jaka romansowa panna wtedy widziała, byłaby pewną, że ma przed sobą drugiego Fra Diavola, lub przebranego zbrodniarza (ale nie takiego pospolitego, tylko z rodzaju tych, dla których bogate dziedziczki tracą rozum), słuchającego, jak mówią o cenie naznaczonej na jego głowę. Żadna jednak romansowa panna nie przechodziła w tej chwili, a Edward miał czas opamiętać się, i przybrać napowrót zwykłą uśmiechniętą fizyognomię, bez zwrócenia czyjejbądź uwagi. Odetchnął tylko głęboko i zasunął futro na piersiach jakby mu się zimno zrobiło.

Podczas, gdy młodzi ludzie szli Wierzbową ulicą, nieopodal od drzwi kassy Teatru Rozmaitości , stała kobieta starannie zakwefiona. Po szybkich zwrótach jej drobnej główki, można się było domyśleć, że szukała kogoś pomiędzy tłumem cisnących się do kassy zwolenników Melpomeny, którzy przejęci myślą, czy też dostaną jeszcze lub nie, biletów, nie zwracali bynajmniej na nią uwagi. Nieznajoma nasza zdawała się wcale nie gniewać o taką obojętność, owszem, widocznie była jej ona bardzo na rękę, bo nawet chwilami dla lepszej niepoznaki, opuszczała swe stanowisko i szła zwolna wzdłuż filarów starając się przybrać jak najobojętniejszą postawę. Ale za to w eleganckiej tumakowej mufce ukryta rączka, targała niecierpliwie batystową chusteczkę, a druga podnosiła do oczu zegarek, podczas gdy usta szeptały głosem dosłyszalnym jedynie dla powieściopisarza:

— Wpół do szóstej. Miał tu być zaraz po piątej. Tak mówił wczoraj. Gdyby mnie ta sposobność minęła, na nic wszystko, musiałabym chyba coś wyraźnie w liście nadmienić, a tego nie chcę. Tylko znowu..., w przeciwnym razie jeżli nie przyjdzie, ileż już ich w swojem życiu odebrał... Ah!...

Ten ostatni wykrzyknik nie był oznaką zniecierpliwienia, lecz przeciwnie, niby ulgi a zarazem trwogi: wywołało go zaś ukazanie się nieopodal od drzwi Edwarda, który zupełnie już odzyskał swobodę, i żywo coś opowiadał Stanisławowi. Nieznajoma cofnęła się szybko, oczekując, aż młodzi ludzie pożegnają się z sobą , poczem wmięszała się pomiędzy wchodzących starając się być jak najbliżej Edwarda, a niepostrzeżoną.

Nie potrzebowała w tym celu rozwijać wielkiej zręczności, bo młody człowiek nie rozglądając się na prawo ani na lewo, podszedł prosto do okienka, rzucił parę assygnat w zamian za podany mu przez kassyera świstek, i nie biorąc dość znacznej reszty jak przystało na młodzieńca z szykiem, chciał się już oddalić, gdy nagle uczuł, że mu w spuszczoną rękę wsunięto jakiś papier złożony. Ze zdumieniem obejrzał się wokoło, ale zobaczył tylko opasłych i chudych jegomościów oraz inne indywydua, które nie wyglądały na sprawców tak romantycznego postępku. Wprawdzie w jednem miejscu tłum poruszał się i zsuwał, jakby zapełniając chwilową lukę, zrobioną przez kogoś szybko się przeciskającego, ale Edward nie zwrócił na to uwagi. Przysunął się do światła i rozwinął mały, zgrabny bilecik. "Bądź na trzeciej maskaradzie", pisała widocznie kobieca i zmieniona ręka, a mogę ci zaręczyć, że rzeczy, o których chciałabym z tobą pomówić, nie będą ci obojętne. Czekaj na mnie pod orkiestrą. Czarne domino z wieńcem polnych róż na głowie."

I nic więcej. Było to więc zwykłe maskaradowe zaproszenie, jakich każdy prawie młody człowiek, kilka w karnawale odbiera, a jakiemi Edward, ulubieniec kobiet, był zarzucony. Spowszedniały mu już te intrygi, często bardzo bezbarwne, a szczególniej teraz, gdy spoglądał na piękne damy tym obojętnym wzrokiem, jaki tylko bywa właściwy zakochanym nie widzącym nikogo prócz pani swego serca; nie czuł wcale ochoty do wsłuchiwania się w piszczący dyszkant jakiejś maski. Gdyby więc otrzymał ten bilecik zwyczajną drogę, to jest przez pocztę miejską lub komisyonera, byłby go rzucił do kosza z niepotrzebnemi papierami, i wieczór maskaradowy przepędził w domu pięknej narzeczonej, nie troszcząc się o domino z polnemi różami, czekające go nadarmo pod orkiestrą. Ale ten oryginalny sposób wręczenia mu biletu przez samą prawdopodobnie autorkę, zaciekawił go trochę, i nie bez słuszności zauważył, że musi jej na jego bytności zależeć, skoro zdecydowała się czatować na niego na ulicy. — Kto to może być — pomyślał chowając bilecik i zkąd wiedziała, że mnie tu o tej porze spotka. Czyżby Marta?... Ale cóż znowu, to zbyt awanturnicza korespondencya jak na nią. W każdym razie dowiem się pojutrze. Nie było jeszcze maski którejbym nie poznał.

Z temi słowy znamionującemi wielką zarozumiałość na punkcie domyślności, opuścił Edward przedsionek teatralny i skierował się w stronę ulicy Miodowej.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

— Marciu kochana, dla czego Józef nie zapala lampy? tak już ciemno.

Słowa te wymówione zostały w obszernym salonie z oknami na Miodową ulicę, a w którym rzeczywiście mrok już panował tak gęsty, że niepodobna było rozróżnić twarzy znajdujących się w nim dwóch kobiet.

Jedna z nich poruszyła dzwonkiem a za chwilę później, męzka postać ciemnym konturem zarysowała się we drzwiach.

— Niech Józef lampy zapali — rzekł głos świeży i młody, z pełnym i metalicznym dźwiękiem.

Lokaj w milczeniu spełnił zlecenie, i strumień światła przeciskając się przez matowy klosz stojącej na owalnym stole lampy, oblał postać niemłodej kobiety wygodnie opartej o aksamitne poduszki kanapy, zostawiwszy w delikatnym półcieniu twarz drugiej, która opodal siedziała na nizkiej ottomance, z głową nieco naprzód pochyloną, jakby gospodarska czynność przed chwilą spełniona nie wyrwała jej z głębokiego zamyślenia, do jakiego ją prawdopodobnie szara godzina usposobiła. Bogate ciemno-blond włosy upięte nizko z tyłu, nie zasłaniały żadnemi modnemi niobami i puklami, klassycznych kształtów jej główki, lecz zaczesane z prostotą, okalały czoło niezbyt wysokie, ale myślące i czyste, zakończone delikatnemi łukami czarnych brwi. Oczy młodej panny, spuszczone w tej chwili, miały doskonałą piękność rysunku i barwy ciemno-szafirowej ale największy ich urok był w wyrazie dziwnie smętnym a zarazem pełnym energii i stanowczości. Stanowczość ta, kryła się także w kątach jej drobnych różowych ustek, i malowała się w całej postaci wiotkiej wprawdzie, lecz nie w ów eteryczny sposób, co każe się lękać, by taka powiewna istota, nie rozpłynęła się gdzie we mgle, albo w najlepszym razie nie złamała. Bohaterka nasza miała kibić o bogatych, jakby utoczonych kształach a rączka jej aczkolwiek wązka, nie przerażała małością i nie olśniewała białością, lecz za to umiałaby bezwątpienia w danym razie zrobić coś więcej nad przewracanie kartek powieściowych i brząkanie po klawiszach. Na prawej ręce, niedbale spuszczonej na suknię, błyszczał wielki i cudnej wody brylant w szerokiej oprawie, a na lewej, którą podpierała głowę jakby dla kontrastu, włożony był wązki i gładki pierścionek z serduszkiem pośrodku.

— Która godzina, Marciu ? — zapytała znowu dama z kanapy.

— Kwadrans na siódmą. Czy ciocia życzy sobie czego?

— Nie, moje dziecko. Ale pan Edward musiał chyba biletu nie dostać i wstydzi się przyjść; tożby już być powinien.

— Jeszcze czas — odparła Marcia obojętnie. — Przedstawienie rozpocznie się dopiero o wpół do ósmej.

Niemłoda kobieta z lekka wzruszyła ramionami.

— No i proszę. Czy nie mam słuszności mówiąc, że na świecie wszystko się przewraca ! — zawołała odrzucając w tył koronkowe barbki czarnego czepeczka. — Słyszał kto za moich czasów, coś podobnego! Żeby młoda panna, i przecież nie z wosku ale z ciała ulepiona, tak się o swoim narzeczonym odzywała. Gdy mój świętej pamięci mąż przyjeżdżał do moich rodziców, za czasów naszego narzeczeństwa, dwie godziny przedtem stałam w oknie, wyglądając czy się jego siwki na drodze nie bielą. A doprawdy, Marciu, chociaż to był człowiek zacny jakich mało, daleko mu jednak, bardzo daleko było do pana Edwarda! Ot zwyczajnie młody i majętny chłopiec. A ten, i piękny, i bogaty, i rozumny, a przytem taki sławny, tyle o nim mówią dobrego. Tak cię przytem kocha, a ty zamiast oczekiwać z upragnieniem jego przyjścia, mówisz, "jeszcze czas do teatru, dopiero o w pół do ósmej się zjeżdżają"; jakby to teatr a nie jego osoba stanowiła dla ciebie rzecz główną. Dziwne są teraz panny!...

Zacna dama mówiła z wielką żywością, widocznie młody malarz umiał sobie pozyskać jej "względy. Marta słuchała jej ze spuszczoną głową. Mocny rumieniec zakwitł na jej licach, a w oczach odmalowało się coś nakształt pomięszania.

— Więc ciocia utrzymuje, że nie wyglądam na zakochaną narzeczone? — zapytała.

— Widzisz moje dziecko, nie wątpię wcale, że go kochasz. Bo skoro przeniosłaś go nad tylu innych, co się o ciebie od czasu, jakeś się na warszawskim świecie zjawiła, starali, to musiałaś to zrobić chyba dla jego miłości. Miałaś przecie takie świetne partye, ba, nawet pod względem majątkowym lepsze od niego, a mówiłaś zawsze, że nigdy za mąż nie pójdziesz. Choć to ja nie bardzo wierzyłam takim panieńskim zarzekaniom, no i najlepszy dowód, że miałam racyę, bo oto za kilka miesięcy moja Marcia stanie u ołtarza. Ale wracając do pana Edwarda, nie wiem doprawdy, dla czego ty czasami taka dziwna jesteś; kochasz go, wierzę temu, powtarzam raz jeszcze, bo pocóżbyś szła za niego, kiedy cię dotąd ani majątek, ani pozycya nie nęciły wcale, więc chyba by dla jego sławy?

— Dla jego sławy! — powtórzyła Marta przeciągle, a w oczkach jej błysnął posępny ogień. — O tak, gdyby nie jego sława... — i umilkła nagle spuściwszy głowę.

Ciotka popatrzyła na nią uważnie.

— Moja kochanko — rzekła z powagą — chciałabym byś wierzyła temu co powiem. Jestem stara i doświadczona i dużo w życiu widziałam. Otóż ręczę ci, że zawsze się mylą, kobiety co z jakiejkolwiek bądź rachuby za mąż wychodzą. Czy to będzie dla majątku, nazwiska czy sławy, zawsze w rzeczywistości znajdą próżnię, którą tylko miłość może zapełnić. Sława męża nie zdoła cię nasycić, będzie ona zawsze światłem odbitem, co ciepła nie daje. Prawdziwie, w dziwny teraz sposób kobiety pojmują małżeństwo — mówiła dalej poprawiając się na kanapie, co było niejako znakiem, że się do długiej zabiera rozprawy. Dawniej szły za mąż albo przez ślepe posłuszeństwo woli rodzicielskiej, albo przez szczere przywiązanie, nie rozumując i nie roztrząsając. Nie mówię, żeby im to zawsze na dobre wychodziło. Owszem, zdarzało się, że nie jednej córce tylko uszanowanie i cześć przynależna rodzicom zamykały usta by im nie złorzeczyły; zdarzało się także, iż nie jedna gorzko opłakiwała wybór swego serca: ale i wtedy nawet miały one jakąś pociechę, te w poczuciu spełnionego obowiązku, tamte we wspomnieniu chwilowego szczęścia. Dzisiejsze kobiety zupełnie inaczej te rzeczy pojmują. Nie wspominam nawet o takich co wszedłszy w świat, uważają się jakby za towar wystawiony na licytacyę, i temu, kto da więcej przysięgają przed ołtarzem wiarę i miłość. Ale ta emancypacya nieszczęsna, nawet dobrym poprzewracała w sercach. Zachciewa im się rozgłosu, chcą narobić hałasu w świecie, a gdy im na to własnego rozumu nie wystarcza, pragną przynajmniej uczonych i sławnych mieć mężów, i zdaje im się, że są już przez to wielce znakomitemi osobami, gdy o nich powiedzą: to żona słynnego profesora X. lub wielkiego kompozytora Y. Bardzo to piękne, nie przeczę, ale gdy pomyślimy że ci panowie X. i Y., są prawie całkiem zagrzebani w swoich książkach i nutach, a dla domowego ogniska, tylko przelotne mogą znaleźć spojrzenie, do tego stopnia, że są w stanie zapomnieć imion własnych dzieci, skoro ich mają kilkoro, (jak mi to raz o jednym uczonym opowiadano), to prawdziwie trudno zrozumieć, jak kobieta z sercem może się takiem szczęściem kontentować!

Nie było na świecie zacniejszej osoby od pani Feliksowej B. ciotki Marty, ale jak każdy człowiek, miała ona swoje ułomności, pomiędzy któremi najwybitniejsze miejsce zajmowała gadatliwość i pewien pessymistyczny pogląd na teraźniejsze, jak je nazywała, czasy, a z którym przy najmniejszej sposobności lubiła się rozwodzić, częstokroć niezupełnie właściwie stosując swoje teorye. I teraz także, Marta musiała wysłuchać obszernego traktatu o uczuciach, jakiemi powinny się kierować kobiety wstępujące w stan małżeński, którego początek tylko przytoczyliśmy, mając na względzie cierpliwość czytelników. Główne podstawy tych rozumowań czerpane były z własnych wspomnień pani Feliksowej, gdy była młodą mężatką, i gdy nie znała milszego widoku nad postać swego Felunia z szyją, owiniętą szerokim halstuchem, i z ufryzowanemi włosami, chociaż ten ukochany Felunio, nie miał żadnej pretensyi do uczoności, i innej sławy prócz imienia zacnego obywatela.

— Ależ kochana ciociu, czy ja rzeczywiście powiedziałam, że idę za pana Edwarda ze względu na jego sławę — odezwała się Marta, wysłuchawszy z przykładnem uszanowaniem kazania pani Feliksowej. — Nie sądzę, żeby tak było, bo w takim razie mówiłabym bezwiednie. Nikt nademnie bardziej niemoże pogardzać tym czczym liczmanem, kursującym wszelako lepiej niż dobra moneta prawdziwej a cichej zasługi; niezbyt dobre mam wyobrażenie o ludziach, którzy uganiając się za marną błyskotką sławy, poświęcają dla niej wyższe i szlachetniejsze cele. Dla tego...

Ale nie było przeznaczonem pani Feliksowej dowiedzieć się ostatecznych rezultatów takiego na sławę poglądu, gdyż w tej chwili odgłos dzwonka w przedpokoju przerwał mowę młodej dziewczynie. Spójrzenia obu kobiet machinalnie skierowały się ku drzwiom, i zaledwie ciocia z wielkiem zadowoleniem, wyraziła supozycyę, że to pan Edward pewno przyszedł, już na progu ukazała się piękna i młodzieńcza postać malarza. Z wyszukaną, uprzejmością charakteryzującą zazwyczaj zachowanie się konkurentów względem matek i ciotek ich ukochanych, zbliżył się Edward do kanapy, i ucałowawszy wyciągniętą ku sobie przyjaźnie pulchną rączkę pani Feliksowej, zapytał jej o zdrowie. Otrzymawszy zadowalającą i odpowiednio obszerną odpowiedź, gdyż antagonistka teraźniejszych czasów, nigdy nie zbywała swych interlokutorów w tak zwięzły sposób jak naprzykład Spartanie posłów Kserksesa, młodzieniec szybko zwrócił się ku ottomance, z której napół podniosła się smukła postać Marty, i dłonie ich splotły się w milczącym lecz tem samem wymownym uścisku. Wymównym on był przynajmniej ze strony Edwarda, którego ciemne oczy raz utonąwszy w obliczu narzeczonej nie mogły się już odeń oderwać, i śledziły ją z takim wyrazem, z jakim chyba Dante musiał poglądać na Beatryczę, gdy ona według jego własnych słów patrzyła w niebo. —

"Beatrice in suso, ed io in lei guardava" Marta wprawdzie nie patrzyła w niebo, gdyż to w salonie i przy zapuszczonych storach jest istnem niepodobieństwem, ale wzrok jej błądził z zadumą po otaczających ją przedmiotach, przelotnie tylko zatrzymawszy się na twarzy malarza, który usiadł tuż przy niej na taborecie, i zdawał się w zupełności uszczęśliwionym tak umiarkowanemi objawami uczucia. Widocznie przyzwyczaił się do tego.

Po chwilowem milczeniu, Edward pierwszy się odezwał zdejmując rękawiczki, i wrzucając je z akcentem salonowca w stojący na poblizkiem krześle kapelusz:

— Czy panie nie zmieniły zamiaru usłyszenia dzisiejszej sztuki? W takim razie towarzyszyłbym im z prawdziwą przyjemnością.

— O nie, bynajmniej — odpowiedziała pani Feliksowa — Bardzo mi się to niepodoba, gdy kto ma coraz inne projekta, a żadnego nie doprowadzi do skutku. Ja, panie Edwardzie, trzymam się tej zasady, że trzeba dobrze wprzód rozważyć zanim się słowo wyrzecze, ale skoro raz jest ono powiedziane, już go cofać nie można, wyjąwszy, ma się rozumieć, jakieś ważne przeszkody. Że zaś dzisiaj nic się podobnego nie zdarzyło, więc sądzę, że możemy być w teatrze, kiedy pan był łaskaw trudzić się dostaniem biletów. Chyba że Marcia czuje się niezdrową? czy tak moje dziecko? boś taka była cały dzień milcząca, a w dodatku musiałaś się zmęczyć chodząc po mieście.

— Nie ciociu, wypoczęłam już zupełnie i nic mi nie jest — odpowiedziała Marta, bawiąc się nożykiem z kości słoniowej, którym przedtem rozcinała kartki jakiejś' nowej książki.

— Pani wychodziła dzisiaj? — zapytał Edward, któremu słowa pani Feliksowej nasunęły znowu podejrzenie słabe w prawdzie i niejasne, że Marta była autorką tajemniczego bileciku. A kiedy?

— Dlaczego mnie pan o to pyta ? — rzekła zamiast odpowiedzi Marta, i spokojne jej szafirowe oczy spotkały się z badawczem spojrzeniem narzeczonego.

— Dla żadnej określonej przyczyny — odparł Edward zachwiany w swych przypuszczeniach zachowaniem się Marty, lekko zadziwieniem. lecz bynajmniej nie zakłopotanem. — Chciałem się tylko dowiedzieć — dodał od niechcenia — czy to nie panią spotkałem pod filarami teatru. Było już tak ciemno, że twarzy rozpoznać nie mogłem, jednakże z ruchów...

— Być może — przerwała mu Marta. — Przechodziłam tamtędy w istocie z Przedbielską. Przedbielska, była to jeszcze wyprawna panna służąca pani Feliksowej, a obecnie wszechwładna nadzorczym w zakresie domowego gospodarstwa, osoba wielce stateczna i surowych obyczajów, pod której argusowym wzrokiem nigdy tak zdrożny czyn, jak wsunięcie bileciku młodemu człowiekowi przez młodą pannę, nie mógłby mieć miejsca.

To też Edward, który bywając tak często w domu ciotki Marty, miał sposobność poznać nieugiętość zasad szanownej matrony, uspokoił się zupełnie. Myliłem się, pomyślał, i ucieszyło go to prawie. Czy zadowolenie to pochodziło ztąd, że niezaspokojona przedwcześnie ciekawość zapewniała mu perspektywę chwilowej rozrywki, czy też rad był, że to nie jego narzeczona wykonała tak hazardowny pomysł? Być może, iż jedno i drugie razem.

Pani Feliksowa tymczasem zwróciła uwagę Marty, na dość spóźnioną porę i na konieczność poczynienia pewnych odmian w jej toalecie. Skutkiem tych obserwacyj było, że młoda panna opuściła salon zostawując narzeczonego w niezbyt zapewne pożądanem sam na sam z gadatliwą, ciotką, która mając w Edwardzie bardzo uważnego choć lakonicznego słuchacza, skorzystała z tej sposobności, by mu udzielić niektórych spostrzeżeń, jakie w ciągu tego dnia zrobiła nad wadliwym ustrojem obecnego społeczeństwa. Na szczęście jednak Marta nie należała do młodych osób zapuszczających się w zbyt głębokie studya zwierciadlane, i po niedługiej chwili wróciła w jasnej gustownej sukni z gałązką białej akacyi, wmięszaną zręcznie pomiędzy jej lśniące warkocze. Z kolei pani Feliksowa podniosła się z kanapy, i oświadczywszy, że będzie zaraz gotową, wyszła tak prędko, o ile na to jej okazała tusza pozwoliła. Jeszcze długi ogon jej czarnej sukni nie zniknął za progiem, a już dłonie Edwarda ujęły miękką rączkę dziewczyny, i zatrzymały ją w gorącym uścisku.

— Jesteś dziś więcej niż zazwyczaj zamyśloną, Marto — odezwał się odrzucając dodatek "Pani", który widocznie tylko w obecności osób trzecich miewał racyę bytu, — dla czego to?

— Mówisz to pan chyba więcej na wiarę słów cioci, niż swoich własnych spostrzeżeń — odparła uśmiechając się z lekka — gdyż zbyt krótko widzieliśmy się dzisiaj, by można to było zauważyć! Wszak nigdy wiele nie mówię?

Nazwała go panem, choć mówiąc te słowa patrzyła właśnie w stronę kanapy i widziała dobrze, że tam gdzie przed chwilą rysowały się bogate kształty pani Feliksowej, leżała tylko haftowana na kanwie poduszka, w obec której śmiało mogła powiedzieć: "Edwardzie", jak zwykle czynią narzeczone, znajdując w tem uzurpowaniu jednego z licznych przywilejów małżonki niepospolity urok. Marta jednak w tym względzie miała zupełnie odmienne przekonania, i Edward, który początkowo usiłował je przerobić, musiał pogodzić się z losem, i słuchać jak go tytułowała panem, nawet wtedy gdy rozmowa ich toczyła się tylko w obecności krzeseł, stołów i innych równie dyskretnych świadków. Potrzeba dodać, że aczkolwiek Marta nie była wielomówną, posiadała przecież niepospolicie bystry i rozwinięty umysł, nie nadziany wprawdzie całą, encyklopedyą rozlicznych wiadomości, ale obdarzony świeżością i oryginalnością poglądów, zaprawionych z nierzadka dowcipem, co sprawiało że rozmowa z nią nie nużyła nigdy, i że Edward, lubujący się w tem co nie zwykłe i nie zużyte, znajdował w jej myślących a dziwnie poważnych zdaniach taką rozkosz, że zapomniał o przykrości jaką mu etykietalny przydomek "Pan" sprawiał, i nie byłby z pewnością zamienił tych rozmów na ckliwe gruchanie inne} narzeczonej któraby go co pięć minut "ukochanym Edwardem" nazywała.

Nieobecność pani Feliksowej trwała rzeczywiście bardzo krótko. Zaledwie młodzi ludzie mieli czas zamienić kilka urywanych zdań, gdy pojawiła się strojna w świeży czarny czepeczek na bujnych jeszcze jasnych włosach i w koronkową mantylę spiętą kosztowną broszą, a tuż za nią, ukazał się lokaj oznajmując, że kareta już czeka. Był już rzeczywiście czas wielki, i ciocia narzekając, że się spóźnią, czego ona bardzo nie lubi ze względu na rozliczne przyczyny, włożyła futro i przyjęła ramię Edwarda, który ją uważnie ze schodów sprowadził. Za niemi zwolna postępowała Marta. Dzięki rączości koni, przybyli w samą porę. Orkiestra odgrywała ostatni numer gdy otworzyły się drzwi jednej z lóż pierwszego piętra dając przejście Marcie, na którą zaraz skierowały się lornetki parteru i jej towarzyszących. Damy usiadły, a Edward stanąwszy za krzesłem narzeczonej, powiódł wzrokiem po publiczności zapełniającej wszystkie prawie miejsca w teatrze. Otrzymał i oddał kilkanaście ukłonów, a między innemi, spotkało go przyjazne skinięcie i wesoły uśmiech Stanisława, który siedząc w dosyć licznem towarzystwie kolegów, rozprawiał żywo i zdawał się najszczęśliwszym człowiekiem pod słońcem.

W jednym z pierwszych rzędów krzeseł, plecami obrócony do sceny, stał młody jeszcze szatyn, z niewielkim zarostem i wąsami, z pod których połyskiwały białe piękne zęby, zdobiąc uśmiech, z jakim ich właściciel kłaniał się na lewo, na prawo i rozmawiał z swemi sąsiadami. Zdawał się on być tu jak w domu, lub przynajmniej jak w dobrze znajomem kółku. Przenikliwe jego oczy, przebiegały z jednej loży do drugiej, lustrowały rzędy amfiteatru i parteru, zazierały nawet na galerye, a zewsząd przesyłano mu ukłony w zamian za te, jakie oddawał z wielką uprzejmością i gracyą. Młodzieniec ten znany powszechnie pod pieszczotliwą, nazwą Gienia, należał do tych szczęśliwych istot, które umieją, pozyskać sobie sympatyę wszystkich.

Każdy człowiek musi mieć jakiś cel w życiu czyli ideał, choćby nim był dobry obiad z winem lub modny tużurek. Celem Gienia było zdobyć sobie przyjaźń ludzką w obszernem tego słowa znaczeniu tak dalece, że nie gardził nawet opinią swego krawca i szewca, do których uprzejmie zagadywał, płacąc im z przykładną, skrupulatnością rachunki. Nie było domu, należącego do tak zwanego dobrego tonu, w którymby nie bywał, towarzystwa, któregoby nie był członkiem, organizującej się instytucyi, którejby nie popierał, ładnej i młodej kobiety, do którejby choć przez tydzień nie wzdychał, i pisma, któregoby nie czytał. Jak na to wszystko czasu starczyło Gieniowi, on sam zapewne nie umiałby odpowiedzieć, to tylko pewna, że musiał posiadać tajemniczy dar robienia z jednej godziny dwie, z jednej pary oczu dziesięć, a z jednego serca dwudziestu, do brania żywego współudziału we wszystkiem co obchodziło ludzkość; współudziału, który sprawiał, że jednocześnie ubolewał nad przyjacielem, który zabrnął w długi, i interesował się losami jakiegoś miasta w Indyach trapionego zabójczą gorączką. Gienio był ulubieńcem kobiet, z któremi nikt tak zręcznej i lekkiej jak on nic umiał prowadzić rozmowy; pożądano go w każdem towarzystwie, począwszy od posiędzeń z barwą literacko-poważną, skończywszy na wieczorkach gdzie królował sekretarz i gry niewinne, bo potrafił nagiąć się do każdego i stać się jednym z najbardziej ożywionych uczestników zebrania. W chwili, gdy pani Feliksowa weszła z parą narzeczonych do loży, rozmawiał on właśnie z siedzącym obok niego literatem, a choć zdawał się zainteresowanym tem co mu ten wychowaniec Muz prawił, spostrzegł jednak przybyłych i pierwszy przesłał im uprzejme pozdrowienie. Interlokutor jego, znajdujący się w teatrze w charakterze recenzenta, był także wszechstronnym, tylko w innym niż Gienio kierunku. Ostatni starał się być au courant wszystkiego, tamten, chciał sądzić o wszystkiem. W imię więc tak chwalebnych pragnień, pisywał sprawozdania z wystawy sztuk pięknych, z równa pewnością siebie i znajomością, z jaką traktował specyalne kwestye ekonomiczno-społeczne, i oceniał najświeższe belletrystyczne utwory, i podręczniki historyi i literatury. Nie przesz-

kadzało mu to także wyrokować czy pan Y. na ostatnim koncercie dobrze lub źle zrozumiał sonatę Beethovena, albo czy pan Y. należycie odtworzył rolę Hamleta.

— Czytałeś pan — mówił do Gienia — dramat pana A., który teraz wyszedł w osobnej odbitce?

— Nie jeszcze, ale przeczytam, choć ze sceny wybornie go pamiętam. Byłem na nim ze trzy razy — odpowiedział Gienio lornetując jakąś młodziutką, blondynkę w amfiteatrze. — Jestto utwór wielkiego talentu i niepospolitej siły dramatycznej.

Mąż o rozciągłej intelligencyi, wysłuchał tego sądu z pobłażliwym uśmiechem.

— Takie jest zdanie ogółu — wyrzekł. — Co do mnie, utrzymuję że zalety o których pan mówisz, są dziełem artystów, a szczególniej, który z głównej roli wydobył takie piękności, o których się autorowi nawet nie śniło. W czytaniu dramat ten nie robi żadnego wrażenia, wychodzi tak blado, jak tylko można sobie wyobrazić. Znakomita gra artystów, oto rzeczywista przyczyna, dla której przez parę miesięcy teatr bywał przepełniony na przedstawieniach tej sztuki.

Gienio nic nie odpowiedział.

— Słyszałem — rzekł po chwili — że pan masz w rękopiśmie nowy dramat. Jeden z moich znajomych był wtedy u państwa X. gdyś go pan czytał na głos i mówił mi, że myśl całkiem oryginalna, i obrobienie prześliczne. Zapewne wkrótce ujrzemy go w szpaltach którego z naszych pism, i nie wątpię, że wszyscy zdanie mego znajomego potwierdzą.

— Być może, iż dam go do druku — odpowiedział literat uśmiechając się z zadowoleniem.

W tej chwili dzwonek zapowiedział podniesienie kurtyny. Gienio usiadł na swojem miejscu, a literat przybrał odpowiednią postawę, któraby na pierwszy rzut oka, kazała się w nim domyślać recenzenta krytyka, nie zaś pospolitego słuchacza.

Po pierwszym akcie, Gienio złożył parę wizyt w lożach, czyniąc różne dowcipne uwagi nad grą i sztuką. Przyszła także kolej na panią Feliksową, u której wielkie posiadał względy, zaskarbione tem, że w obecności jej wystrzegał się objawiać ze zdaniem antykonserwatywnem, i nie sprzeciwiał się wcale, gdy go zapewniała, że się wszystko teraz psuje na świecie, i dąży do upadku.

— Jakże się paniom podoba sztuka? — zapytał dopełniwszy ceremonii powitań.

Od tego pytania zaczyna się zwykle rozmowa w teatrze, jak w karnawale wstępem do niej bywają słowa: "Czy pani dużo tańczy w tym roku?" a w poście: "bywa pani na odczytach?" etc.

Panie wyjawiły swoje zdanie, a Gienio zwrócił się do Edwarda.

— Byłem dziś na wystawie — zagadnął wesoło — i myślałem, że szkła od lornetki wytłoczę, takem je zawzięcie przecierał, upatrując nadarmo jakiegokolwiek z twoich obrazów. Cóż to? Czy nie chcesz zbyt rażącym kontrastem psuć krwi innym artystom, czy też uważasz nas za takich profanów, którzy by nie zdołali ocenić twoich arcydzieł? W pierwszym razie byłbyś za zbyt wspaniałomyślnym, w drugim...

— Za zbyt zarozumiałym — dokończył Edward. — Że zaś niechce uchodzić ani za jednego, ani za drugiego, więc ci wyznam, że na pewien czas zarzuciłem pędzel. Ale dajmy temu pokój, a powiedz nam raczej astronomie warszawskiego horyzontu, jakąż nową gwiazdę odkryłeś przez lunetę sentymentalnego zachwytu?

— Czyż można o gwiazdach mówić w obec słońca? — rzekł Gienio z pełnym galanteryi ruchem skłaniając głowę przed Martą.

— Niech sobie pan wyobrazi, że już zaszło — odezwała się obojętnie.

— Niepodobna pani, rzeczywistość zbyt temu przeczy. '

— W takim razie — podchwycił Edward — już nie o gwiazdę, ale o kwiatek się spytani. Wszak słońce kwiatom nie przeszkadza, owszem nawet jest im koniecznie potrzebnem.

— Kwiat? ach tak. Przypominasz mi tem młodziutkie dziewczę, które w tych dniach poznałem, jasnowłose, z błękitnemi oczyma. Istny bławatek. Niedawno też, z wiejskich lasów na których wzrosła przybyła, taka świeża, naiwna, jak wiosenne tchnienie — mówił Gienio.

— Bardzo mi się podobają takie panienki — zawyrokowała pani Feliksowa, przysłuchująca się z uwagą opisowi — ale na nieszczęście nie wiele się ich teraz spotyka. Jedną z najujemniejszych stron teraźniejszych czasów, są te młode dziewczęta, co w ośmnastu latach udają powagę, doświadczenie i gruntowne poznanie świata, mówią jak z katedry cedząc słówka, a chodzą tak jakby im ze czterdzieści lat, i takaż ilość kłopotów na głowie ciężyła. A to wszystko dla tego, by ich nie posądzano o to, co dawniej za największy wdzięk poczytywano, o swobodę, prostotę i naiwność młodości.

— O tak! — potwierdził Gienio sentymentalnie. — Nie ma przykrzejszej anomalii, jak stara głowa, na młodych ramionach.

— Lub odwrótnie — zauważyła Marta, która nie wiele mieszała się do rozmowy.

— Przepraszam panią, lecz pozwolę sobie w tym względzie być przeciwnego zdania — zawołał Edward. — Rzadki to wprawdzie, lecz piękny dar, umieć w późnym wieku zachować świeżość uczuć, czerstwość umysłu, a przeszedłszy już skalę różnych wrażeń, nie zapomnieć ich wdzięków i rozumieć je gdy grają w piersiach młodzieńczych. Taki starzec wzbudza we mnie prawdziwy szacunek, bo dowodzi, że nie należał do egoistów, których tylko to obchodzi, co się samego ich ja tyczy, a którzy wyczerpawszy już to, co im świat mógł dać, nieinteresują się nim wcale, zasklepiają się w swej apatyi, jak ślimak w skorupie.

— Nie przeczę — odparła Marta — ale ja miałam na myśli tych, co chcą gwałtem zatrzymać uciekającą młodość, niezważając na śmieszność jaką za sobą taka pogoń pociąga; usiłują wmówić w siebie i w innych, że mają jeszcze prawo do zamykania oczu na poważniejsze strony życia, posuwając to do lekkomyślności, co jedynie pierwsza młodość usprawiedliwić zdoła. Lecz później...

— Przestań-że moralizować moja Marciu — przerwała niechętnie pani Feliksowa. — Wszakże to teatr nie kazalnica.

Gienio zdjął binokle i uśmiechnął się pokazując białe zęby.

— Usteczka kobiet, a specyalnie pani — rzekł — mają cudowną własność odejmowania goryczy, najbardziej ostrej prawdzie. Z przyjemnością więc będę słuchać dalszych niewątpliwie trafnych spostrzeżeń pani, aczkolwiek mogą być one bolesne, dla schodzących już z pola maruderów, do których i ja się liczę.

Ale Marta z uśmiechem zapewniła go, że uwagi jej w niczem jego osoby dotyczeć nie mogą, a podnosząca się kurtyna przerwała dalszą rozmowę.

Gienio pożegnał towarzystwo i śpiesznie na swoje miejsce obok literata powrócił.

W następnym międzyakcie pani Feliksowa widząc go w przeciwległej loży, jak opowiadał coś ładnej szatynce, słuchającej z wdzięcznym uśmiechem miłych jej widocznie wiadomości, odezwała się do Marty:

— Jaki to przyjemny człowiek ten pan Eugeniusz. Rzadko kto tak potrafi sobie zyskać sympatyę wszystkich.

— To mi się w nim właśnie niepodoba — odparła młoda dziewczyna — Chcąc zjednać sobie uznanie ogółu, potrzeba koniecznie o ile mi się zdaje, naginać się do rozmaitych pojęć, zastosowywać do różnych charakterów, potakiwać temu przed jednym, czemu się przeczyło przed drugim. Taką tylko dwulicowością można osięgnąć cel pożądany, cel, który zresztą nie wart tego trudu.

Lekki odcień niezadowolenia przesunął się po twarzy Edwarda.

— Pani więc uważa opinię, za rzecz tak małoważną ? — zapytał.

— Pod pewnym względem rzeczywiście. O ile pragnęłabym, aby osoby których zdanie ma dla mnie wartość, oceniały mnie słusznie i jeżeli można dodatnio, o tyle nie troszczę się bynajmniej o opinię, jaką mam u obojętnych mi ludzi, choćby nawet była opaczna i niekorzystna.

Orkiestra grała w tej chwili hałaśliwą, jakąś uwerturę, pani Feliksowa zajęta była przypatrywaniem się strojom dam zapełniających loże, z czego korzystając Edward przysunął się bliżej i przyciszonym głosem rzekł:

— Zazdroszczę pani, jej filozoficznego w tym względzie usposobienia. Ze mną niestety rzecz się ma zupełnie przeciwnie. Nie zniósłbym tego, gdybym wiedział, że świat fałszywie i ujemnie mnie sądzi.

— A zniósłby pan gdyby cię sądził dodatnio, choć fałszywie? — zagadnęła Marta z chłodną powagą.

Błyskawica gniewu, czy też innego wzruszenia zapłonęła i zgasła natychmiast w czarnych oczach młodego malarza.

— Marto! — zawołał żywo — porzuć te analityczne pytania, któremi jak nożem chirurga badasz wnętrze mego moralnego organizmu. Nie możesz wiedzieć jak bolesnych strun dotykają częstokroć te psychologiczne studya, i dla tego jeszcze raz proszę, zaprzestań ich.

Marta nic nie odpowiedziała, a on po chwilowym przestanku mówił dalej:

— Prawdziwie, gdybym nie czuł na palcu twego pierścionka Marto, gdybym nie pamiętał, że wkrótce masz mi wieczną przed ołtarzem przysiądz miłość, i nie wiedział że fałszywie przysięgać nie umiesz, to zadawszy sobie pytanie: "czy ta kobieta mnie kocha?" musiałbym odpowiedzieć: "Nie". — Prawda mówiłaś mi to sama, że twój charakter zamknięty w sobie nie maluje zewnętrznemi objawami tła twojej duszy, że czujesz głęboko choć na pozór jesteś obojętną; nie żądałem też i nie żądam od ciebie tego co ja ci daję, ja, który na każdym kroku, każdem spojrzeniem, każdym czynem, radbym ci przypomnieć, że jesteś dla mnie wszystkiem. Ale przecież choćby w imię tej bezgranicznej miłości zasługuję" byś się ze mną obchodziła troszkę serdeczniej niż z Gieniem lub jemu podobnemi. Czyż nie możesz znaleźć dla mnie żadnego z tych drobnych objawów uczucia, w jakich kochające kobiety są niewyczerpane? Są chwile, gdy słowa twoje robią na mnie wrażenie ostrych lodowych sopli.

Jakby pod brzemieniem wyrzutów namiętnego kochanka piękna panna pochyliła głowę. Wargi jej drżały lekko, powstrzymując słowa, które z nich wybiedz chciały, a rumieniec barwiąc chwilowo jej lica uciekał z nich natychmiast zostawując po sobie jeszcze większą bladość.

— Ja nawzajem — odezwała się z cicha — proszę pana, byś mi oszczędził tych gwałtownych wybuchów, które mi są zapewne równie przykre jak jemu moje zimne wyrażenia. Daruj mi, panie Edwardzie, inną być nie mogę, a że pana kocham — wyraz ten wymówiła z trudnością — o tem najlepiej zaświadczy cała moja przyszłość, którą ci oddaję. Ja czynem nie słowy dowodzę moich uczuć, sądzę, że tak jest najlepiej. Być może, iż jestem mniej wrażliwą, niż inna w moim wieku kobieta, że nie łatwo ' rozniecić jaką iskrę w mojem sercu, lecz za to — dodała z mocą — raz zatlona, nie wygasa nigdy.

— Tak — rzekł posępnie — lecz czemuż ten ogień tak głęboko ukryty, iż tylko ty sama wiesz o jego potędze.

— Ogień ukryty! — powtórzyła Marta z zadumą, i umilkła. Poczem jakby idąc za biegiem myśli, które jej te słowa nasunęły, rzekła. — Ognie takie albo trawią powoli swoje wnętrze, albo zrywając nagle tłumiące je tamy wybuchają gwałtownie? Jak lepiej?

Zanim Edward nieco zadziwiony mógł się zebrać na odpowiedź, na to pytanie tak oderwane, i raczej do siebie samej niż do niego zwrócone, podniosła się kurtyna, a Marta nie spojrzawszy już na narzeczonego zaczęła się przysłuchiwać arcy nudnemu monologowi, rozpoczynającemu akt trzeci.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Koniec wersji demonstracyjnej.

Część druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Część trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej