August Strindberg

DO DAMASZKU

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

SCENERIA:

AKT PIERWSZY

AKT DRUGI

AKT TRZECI

AKT CZWARTY

AKT PIĄTY

DO DAMASZKU

Część I

August Strindberg

OSOBY:

NIEZNAJOMY

PANI

ŻEBRAK

LEKARZ

SIOSTRA

STARY

MATKA

KSIENI

SPOWIEDNIK

POSTACIE i CIENIE

SCENERIA:

AKT PIERWSZY  Na rogu ulicy; U lekarza.

AKT DRUGI  Pokój w hotelu; Nad morzem; Na gościńcu; U wejścia do wąwozu; W kuchni.

AKT TRZECI W różowym pokoju; Azyl; Różowy pokój; Kuchnia.

AKT CZWARTY W wąwozie; Gościniec; Nad morzem; Pokój w hotelu.

AKT PIĄTY  U lekarza; Róg ulicy.

AKT PIERWSZY

Na rogu ulicy

Róg ulicy, ławka pod drzewem. Widać boczny portal małego gotyckiego kościoła, urząd pocztowy i kawiarenką, przed którą stoją krzesła. I poczta, i kawiarnia są zamknięte. Słychać zbliżające się, a potem oddalające tony marsza żałobnego. Nieznajomy stoi na brzegu chodnika jak gdyby zastanawiając się, w którą stronę iść. Zegar na wieży zaczyna bić: najpierw cztery uderzenia, kwadranse, wyższym tonera, potem, trzy uderzenia na oznaczenie godziny, bardziej basowo. Wchodzi Pani, pozdrawia skinieniem głowy Nieznajomego, chce go minąć, ale przystaje.

NIEZNAJOMY

To pani. Wiedziałem, że pani przyjdzie.

PANI

A więc wzywał mnie pan; czułam to.

— Ale dlaczego stoi pan tu na rogu ulicy?

NIEZNAJOMY

Nie wiem; muszę gdzieś stać, kiedy czekam.

PANI

Na co?

NIEZNAJOMY

Gdybym umiał powiedzieć. — Od czterdziestu lat na coś czekam. Zdaje mi się, że to, na co czekam, nazywają szczęściem, a może to tylko koniec nieszczęścia. Słyszy pani, znów te straszliwe dźwięki, proszę posłuchać! Niech pani nie odchodzi, błagam, niech pani nie odchodzi, lęk mnie ogarnia, kiedy pani odchodzi.

PANI

Drogi panie! Spotkaliśmy się przypadkiem wczo- raj po raz pierwszy i rozmawialiśmy sam na sam przez cztery godziny. Wzbudził pan moje współczucie, nie powinien pan jednak nadużywać mojej życzliwości.

NIEZNAJOMY To prawda, nie powinienem. Ale błagam panią na wszystko, proszę mnie nie zostawiać

samego. Jestem tu w obcym mieście, nie mam żadnych przyjaciół, a moi nieliczni znajomi wydają mi się zupełnie obcy, a nawet wrodzy.

PANI

Wszędzie wrogowie; wszędzie samotny! Dlaczego odszedł pan od żony i dzieci?

NIEZNAJOMY

Gdybym to wiedział? — Gdybym w ogóle wiedział po co istnieję, dlaczego tu stoję, dokąd mam iść, co począć. — Czy wierzy pani, że są ludzie potępieni już za życia.

PANI

Nie, nie wierzę.

NIEZNAJOMY

Proszę spojrzeć na mnie!

PANI

Nigdy w życiu nie zaznał pan radości?

NIEZNAJOMY

Nie! A gdy zdawało mi się, że tak, była to tylko pułapka, by mnie skusić do dalszego znoszenia tej niedoli. Kiedy spadał mi do ręki złoty owoc, zawsze był zatruty albo zgniły od środka.

PANI

Niech pan wybaczy, że pytam — jakie jest pańskie credo?

NIEZNAJOMY

Takie — że gdy będę miał dość tego wszystkiego, odejdę!

PANI

Dokąd?

NIEZNAJOMY

W nicość. To, że moja śmierć — zależy ode mnie, daje mi niewiarygodne poczucie władzy...

PANI

O Boże, pan igra ze śmiercią!

NIEZNAJOMY

Tak jak igram z życiem — jestem przecież poetą. Mimo posępnego usposobienia, nigdy nie umiałem brać niczego zbyt serio, nawet wielkich zmartwień, i są chwile, kiedy zaczynam wątpić, czy życie jest bardziej rzeczywiste niż moje wiersze

(słychać orszak żałobny śpiewający psalmy: De profundis)

Znów nadchodzą. Nie rozumiem, dlaczego muszą chodzić tak w kółko ulicami!

PANI

Pan się boi?

NIEZNAJOMY

Nie, ale to mnie drażni, bo to wszystko wygląda na czary... — Nie śmierci się boję, lecz samotności, bo w samotności człowiek kogoś spotyka. Nie wiem czy to kogoś innego wyczuwam, czy siebie samego, ale w samotności nie jest się samotnym. Powietrze gęstnieje, powietrze kiełkuje i zaczynają, wyrastać istoty, które są niewidzialne, ale wyczuwalne, które żyją.

PANI

Pan to dostrzegł?

NIEZNAJOMY

Tak, od jakiegoś czasu dostrzegam wszystko, ale nie tak jak dawniej, kiedy widziałem tylko rzeczy i wydarzenia, kształty i kolory. Dziś widzę myśli i sens! Życie, które przedtem było wielkim nonsensem, nabrało znaczenia, i dostrzegam dziś celowość tam, gdzie dawniej widziałem tylko przypadek. — Gdy więc wczoraj spotkałem panią, przyszło mi na myśl, że znalazła się pani na mojej drodze po to, by mnie uratować albo zniszczyć.

PANI

Dlaczego miałabym pana zniszczyć?

NIEZNAJOMY

Bo taka pani rola.

PANI

Ani mi to przez myśl nie przeszło. Wzbudza pan we mnie przede wszystkim współczucie... tak, jeszcze nigdy, nigdy w życiu nie widziałam człowieka, który od pierwszego spojrzenia wzruszałby mnie do łez... Proszę wyznać, co pan ma na sumieniu? Czy zrobił pan coś złego, co nie zostało ujawnione lub ukarane?

NIEZNAJOMY

Słusznie pani pyta! Nie mam na sumieniu więcej grzechów niż inni, którzy żyją beztrosko... może tylko tyle, że nie chciałem, by życie mnie oszukało.

PANI

A w życiu trzeba dać się mniej lub więcej oszukiwać — żeby żyć.

NIEZNAJOMY

To niemal obowiązek, ja zaś chciałem tego uniknąć... jest też może w moim życiu jakaś tajemnica, której nie znam... wie pani, w mojej rodzinie krąży legenda, że jestem odmieńcem.

PANI

Co to znaczy?

NIEZNAJOMY

Odmieniec to dziecko elfów zamienione na dziecko zrodzone z człowieka.

PANI

Pan w to wierzy?

NIEZNAJOMY

Nie, ale uważam, że w tej alegorii coś jest. W dzieciństwie wciąż płakałem, jakbym źle się czuł na świecie. Nienawidziłem rodziców, tak jak oni mnie nienawidzili. Nie znosiłem przymusu, utartych zwyczajów, rygorów i ciągnęło mnie tylko do lasu i nad morze.

PANI

Miewał pan kiedy wizje?

NIEZNAJOMY

Nigdy! Ale często zdawało mi się, że moimi losami kierują dwie różne istoty: jedna daje mi to, czego pragnę, a druga stoi obok i brudzi dar,

który traci dla mnie wszelką wartość, tak że nie chcę go tknąć. To rzeczywiście prawda, że miałem w życiu wszystko, czego zapragnąłem — ale okazało się to nic niewarte.

PANI

Dostał pan wszystko i mimo to jest pan niezadowolony.

NIEZNAJOMY

To właśnie nazywam przekleństwem....

PANI

Niech pan nie bluźni! — Dlaczegóż w takim razie nie wyszedł pan w swoich pragnieniach poza życie doczesne i nie sięgnął tam, gdzie nie ma żadnego brudu?

NIEZNAJOMY

Bo wątpiłem w istnienie czegoś poza bytem doczesnym.

PANI

A te elfy?

NIEZNAJOMY

Przecież to tylko bajka! — Usiądziemy chwilę na ławce?

PANI

Chętnie, ale na co pan właściwie czeka?

NIEZNAJOMY

Na otwarcie poczty. Leży tam list, który miano mi doręczyć, a który nie może do mnie dotrzeć

(siadają)

Niech pani opowie coś o sobie!

(Pani wyjmuje robótkę)

PANI

Nie ma o czym mówić.

NIEZNAJOMY

Dziwne, ale ja też wolałbym o pani myśleć w oderwaniu od osoby, od imienia — nie wiem przecież nawet jak brzmi pani nazwisko — chętnie sam nadałbym pani imię — proszę niech mi pani pozwoli się zastanowić — ależ tak, powinna się pani nazywać Ewa

(robi gest w stroną kulis)

Fanfary

(słychać marsz żałobny)

Znowu ten marsz żałobny... Od tej chwili ma pani lat trzydzieści cztery,, więc urodziła się pani w tysiąc osiemset-sześćdziesiątym czwartym. Kolej na charakter, bo i tego też nie znam. Ma pani bardzo dobry charakter, gdyż głos pani brzmi jak głos mojej zmarłej matki — mówiąc o matce mam na myśli abstrakcyjne pojęcie Matki, bo moja matka nigdy mnie nie pieściła, pamiętam, tylko, że mnie biła. Tak, tak, widzi pani, ja jestem wychowany w nienawiści. W nienawiści! Wet za wet! Oko za oko! Proszę spojrzeć na tę bliznę na czole, to od siekiery, którą skaleczył mnie brat, kiedy wybiłem mu kamieniem przedni ząb. Nie byłem na pogrzebie ojca, ponieważ kazał mnie wyrzucić

z wesela mojej siostry. Urodziłem się z nieprawego łoża, po bankructwie ojca, w czasie kiedy rodzina nosiła żałobę po samobójstwie jednego z wujów. Teraz zna pani moją rodzinkę. Niedaleko pada jabłko od jabłoni! Z trudem tylko uniknąłem ciężkich robót — łącznie czternastu lat — i dlatego mam wszelkie powody być wdzięczny tym elfom, choć może niezbyt mnie one uszczęśliwiają...

PANI

Chętnie słucham tego, co pan mówi, ale niech pan nie miesza w to elfów; to mi sprawia przykrość, ogromną przykrość!

NIEZNAJOMY

Szczerze mówiąc nie bardzo w nie wierzę, jednak zawsze powracają. Czy nie są to dusze potępione, które nie dostąpiły odkupienia? Cóż! W takim razie jestem także dziecięciem trolla. Raz sądziłem już, że odkupienie jest bliskie, dzięki kobiecie, ale to była ogromna pomyłka, gdyż właśnie wtedy zaczęło się najgorsze piekło.

PANI

Ee, pan tak tylko mówi. No dobrze, jest pan potępiony, ale jest na to rada.

NIEZNAJOMY

Uważa pani, że dźwięk dzwonów i święcona woda przyniosą mi ukojenie... Próbowałem, ale nic mi to nie pomogło. Czułem się jak diabeł ma widok znaku krzyża. Mówmy teraz o pani!

PANI

To zbyteczne! — Czy zarzucono panu kiedyś że źle wykorzystuje pan swoje zdolności?

NIEZNAJOMY

Zarzucano mi wszystko. Nikt w moim mieście nie był tak znienawidzony jak ja, otoczony laką odrazą. Byłem w zupełnym odosobnieniu. Gdy

wchodziłem do jakiegoś lokalu, ludzie odsuwali się

ode mnie. Gdy chciałem wynająć pokój, zawsze był już zajęty. Kapłani wyklinali mnie z ambony, nauczyciele z katedry, a rodzice w domu przeklinali. Rada kościelna chciała mi kiedyś odebrać prawo opieki nad moimi dziećmi. Wtedy zbuntowałem się i podniosłem pięść — przeciw niebu.

PANI

Dlaczego pana tak nienawidzono?

NIEZNAJOMY

Nie wiem! Przecież nie mogłem patrzeć jak ludzie cierpią — i wzywałem, pisałem: wyzwólcie się, ja wam dopomogę. Mówiłem do biednych: nie dajcie się wyzyskiwać bogaczom! A do kobiet mówiłem: nie pozwólcie, by mężczyźni na-

kładali wam jarzmo. Do dzieci zaś, i to było najgorsze, mówiłem: nie słuchajcie poleceń waszych rodziców, jeśli są niesprawiedliwi. A jakie konsekwencje? Całkiem niepojęte, bo mam przeciwko sobie i bogatych i biednych, mężczyzn i kobiety, rodziców i dzieci! Potem zaś przyszły choroba i ubóstwo, hańbiąca żebranina, rozwód, procesy, wygnanie, samotność, a teraz, ostatnio — myśli pani, że oszalałem?

PANI

Nie, nie sądzę...

NIEZNAJOMY

W takim razie jest pani na pewno jedyną osobą, która tak nie myśli, ale to dla mnie tym cenniejsze.

PANI (wstaje)

Muszę pana opuścić...

NIEZNAJOMY

Pani też!

PANI

Ale nie powinien pan tutaj zostawać.

NIEZNAJOMY

Więc dokąd mam pójść?

PANI

Do domu, pracować!

NIEZNAJOMY

Nie jestem robotnikiem, jestem poetą.

PANI

Nie chciałam pana urazić. Ma pan słuszność: poezja to dar, który się otrzymuje, ale który można utracić. Niech go pan nie zmarnuje!

NIEZNAJOMY

Dokąd pani idzie?

PANI

Muszę coś załatwić...

NIEZNAJOMY

Czy jest pani osobą religijną?

PANI Ja jestem niczym.

NIEZNAJOMY

Tym lepiej, w takim razie zostanie pani czymś. Och, jak bardzo chciałbym być pani starym ślepym ojcem, prowadziłaby mnie

pani na jarmarki, żebym zarabiał śpiewem, ale nieszczęście w tym, że nie mogę się zestarzeć — tak właśnie jest także z dziećmi elfów, nie

rosną, głowy im tylko puchną. I krzyczą... Chciałbym być czyimś psem, za kimś chodzić, tak żeby nigdy już nie być samotnym — czasem

trochę jedzenia, od czasu do czasu kopniak, jedna pieszczota, dwa uderzenia szpicrutą.

PANI

Muszę już iść! Do widzenia!

NIEZNAJOMY (z roztargnieniem)

Do widzenia!

(siedzi dalej na ławce: zdejmuje kapelusz, ociera pot z czoła. Potem rysuje laską na piasku)

ŻEBRAK (wchodzi. Wygląd ma nader dziwny; szuka czegoś w rynsztoku)

NIEZNAJOMY

Co tam zbieracie, żebraku?

ŻEBRAK

Po pierwsze — o co chodzi? A poza tym nie jestem żebrakiem — czy pana prosiłem o cokolwiek?

NIEZNAJOMY

Przepraszam, dość trudno ocenić ludzi po wyglądzie.

ŻEBRAK

Zapewne. Potrafi pan na przykład odgadnąć kim jestem?

NIEZNAJOMY

Nie, ani nie potrafię, ani nie chcę; po prostu zupełnie mnie to nie interesuje.

ŻEBRAK

Kto może z góry wiedzieć. Zainteresowanie przychodzi zwykłe dopiero potem, kiedy już jest za późno. Virtus post nummos!

NIEZNAJOMY

Coś takiego! Żebrak mówiący po łacinie?

ŻEBRAK

Widzi pan, zainteresowanie już się budzi. Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci. Mnie udawało się wszystko, co tylko przedsięwziąłem, z tej mianowicie przyczyny, że nigdy nic nie robiłem. Chciałbym nazwać się Polikratesem, tym, co to rzucił do morza swój pierścień. Czy wie pan, że dostałem od życia wszystko, czego chciałem? Ale ja nigdy niczego nie chciałem i znużony powodzeniem wyrzuciłem pierścień. Teraz na starość, żałuję tego i szukam go w rynsztokach, ale ponieważ poszukiwania mogą trwać długo, nie gardzę, w braku złotego pierścienia, paroma niedopałkami cygar.

NIEZNAJOMY

Nie wiem, czy pan żebrak kpi, czy brak mu piątej klepki.

ŻEBRAK

Widzi pan, ja tego też nie wiem.

NIEZNAJOMY

A wie pan, kim ja jestem?

ŻEBRAK

Nie mam pojęcia; i wcale mnie to nie interesuje.

NIEZNAJOMY

Zainteresowanie przychodzi zwykle dopiero potem... To niesłychane! Doprowadził mnie pan do tego, że powtarzam pańskie słowa. Przecież to-tak jakby palić po kimś niedopałki cygar. Pfe!

ŻEBRAK (uchyla kapelusza)

A pan nie chce moich niedopałków?

NIEZNAJOMY

Co to za bliznę ma pan na czole?

ŻEBRAK

Pamiątka po jednym bliskim krewnym.

NIEZNAJOMY

Strach mnie ogarnia. Muszę dotknąć tego człowieka, żeby sprawdzić, czy naprawdę istnie-

je

(dotyka ramienia Żebraka)

Tak, on istnieje naprawdę! — Proszę, oto skromny datek! W zamian za to obieca mi pan, że będzie pan szukać pierścienia Polikratesa w innej dzielnicy,

(podaje monetę)

post nummos virtus... No proszę, znów zaczynam przeżuwać! Proszę odejść! Proszę odejść!

ŻEBRAK

Odejdę, ale doprawdy dał mi pan za dużo. Zwracam panu trzy czwarte, w ten sposób jesteśmy sobie winni tylko przyjacielski upominek!

NIEZNAJOMY

Przyjacielski upominek? Nie jestem pańskim przyjacielem!

ŻEBRAK

Ale ja pańskim. Gdy się jest samotnym na świecie, nie wolno tak bardzo przebierać w ludziach.

NIEZNAJOMY

Pan wybaczy, że pożegnam pana krótko! Pfe!

ŻEBRAK

Ależ proszę, proszę bardzo; tylko gdy się znowu spotkamy, będę miał w pogotowiu przywitanie znacznie dłuższe.

(odchodzi)

NIEZNAJOMY (siada i rysuje końcem, laski na piasku)

Niedzielne popołudnie! Długie, szare, smutne niedzielne popołudnie, kiedy to we wszystkich domach zjedzono już pieczeń wołową z kwaśną kapustą i kartoflami. Starzy ucinają sobie poobiednią drzemkę. Młodzi grają w szachy i palą cygara. Służba poszła na nieszpory. Sklepy pozamykane. Och, to długie zabójcze popołudnie, dzień odpoczynku, gdy dusza przestaje się poruszać, gdy równie niemożliwe jest spotkać znajomą twarz jak wcisnąć się do knajpy...

PANI (wraca; ma kwiat przy dekolcie)

NIEZNAJOMY

No proszę! Wystarczy, bym otworzył usta i powiedział cokolwiek, a natychmiast życie zadaje mi kłam!

PANI

Jeszcze pan tu siedzi?

NIEZNAJOMY

Chyba obojętne czy piszę na piasku tu. czy gdzie indziej, bylebym pisał na piasku.

PANI

A co pan pisze? Proszę pokazać?

NIEZNAJOMY

Widzi pani, o tu!... Ewa, 1864... Nie, niech pani po tym nie depcze...

PANI

Bo co?

NIEZNAJOMY

Spotka panią nieszczęście i mnie też.

PANI

Skąd pan wie?

NIEZNAJOMY

Po prostu wiem! I wiem także, że ta róża wigilijna, którą nosi pani przy dekolcie, to mandragora. Symbolizuje złośliwość i oszczerstwo, a w medycynie leczono tym dawniej obłęd. Czy da mi ją pani?

PANI (z wahaniem)

Jako lekarstwo?

NIEZNAJOMY

Tak! — Czytała pani moje utwory?

PANI

Przecież pan wie, że je czytałam, że panu zawdzięczam wolność od przesądów i wiarę w ludzkie prawa i ludzką godność!

NIEZNAJOMY

W takim razie nie zna pani moich ostatnich książek...

PANI

Nie, i jeśli są niepodobne do poprzednich, nie chcę o nich słyszeć!

NIEZNAJOMY

Świetnie! Proszę mi więc przyrzec, że nigdy już nie otworzy pani żadnej mojej książki.

PANI

Muszę się wpierw zastanowić! — Dobrze, przyrzekam!

NIEZNAJOMY

Tylko proszę nie złamać obietnicy! Pamięta pani, co stało się z żoną Sinobrodego, gdy ciekawość skusiła ją do otwarcia

zakazanego pokoju...

PANI

Czy pan nie widzi, że już się pan zachowuje jak Sinobrody? Zapomniał pan, że jestem mężatką, że mój mąż jest lekarzem i pańskim wielbicielem, i że w jego domu może pan się zjawić, kiedy pan tylko zechce.

NIEZNAJOMY

Robię wszystko, żeby o tym zapomnieć, i tak to zatarłem w pamięci, że straciło znamiona rzeczywistości.

PANI

Jeśli tak, może odprowadzi mnie pan wieczorem do domu?

NIEZNAJOMY

Nie! Ale może pani pójdzie ze mną?

PANI

Dokąd?

NIEZNAJOMY

W świat, dokądkolwiek! Nie mam domu, tylko walizkę. Pieniądze miewam czasem, ale rzadko — to jedyna rzecz, której życie z uporem mi odmawia, może dlatego, że nie pragnąłem ich dostatecznie mocno.

PANI

Hm!

NIEZNAJOMY

No więc, o czym pani myśli?

PANI

Dziwi mnie, że nie czuję się dotknięta pańskim żartem.

NIEZNAJOMY

Wszystko jedno czy to żart, czy nie żart... Słyszy pani! Odezwały się organy; to znaczy, że niedługo otworzą knajpę.

PANI

Więc to prawda, że pan dużo pije?

NIEZNAJOMY

Dużo! Wino wyzwala moją duszę z cielesnej powłoki. Wzlatuję w przestworza, widzę to, czego nikt inny nawet nie przeczuwa i słyszę, czego nikt nigdy nie słyszał...

PANI

A na drugi dzień?

NIEZNAJOMY

Mam przepiękne wyrzuty sumienia, odczuwam zbawienne uczucie winy i żalu. Rozkoszuję się cierpieniem ciała, podczas gdy dusza jak mgła unosi się nad czołem. Jest mi tak, jakbym był między życiem i śmiercią, gdy duch czuje, że rozwinął skrzydła i może uciec, jeśli tylko zechce.

PANI

Proszę wejść ze mną do kościoła, choćby na chwilę; nie usłyszy pan żadnego kazania, tylko piękną muzykę nieszporów.

NIEZNAJOMY

Nie, do kościoła nigdy! To by mi sprawiło ból, przypomniało, że nie ma tam dla mnie miejsca, że jestem potępiony i że już nigdy więcej nie będę mógł tam wejść, tak jak nie mogę stać się na nowo dzieckiem.

PANI

Naprawdę ma pan takie myśli?

NIEZNAJOMY

Do tego doszedłem! Czuję się tak, jak gdybym leżał posiekany w kotle Medei i gotował się na wolnym ogniu; albo pójdę na mydło, albo zostanę wskrzeszony, powstanę odmłodzony, z własnego bulionu! Wszystko zależy od zręczności Medei.

PANI

To brzmi jak wyrocznia. Zobaczymy, czy nie może pan stać się dzieckiem na nowo?

NIEZNAJOMY

W takim razie wszystko musiałoby zacząć się od kołyski — a na świat musiałby przyjść ten właściwy.

PANI

Właśnie! — Proszę na mnie chwilę poczekać, wstąpię tylko do kaplicy świętej Elżbiety. Gdyby kawiarnia była otwarta, poprosiłabym pana, żeby pan nie pił! Ale na szczęście jest zamknięta.

NIEZNAJOMY (siada i zaczyna rysować na piasku)

Wchodzi sześciu odzianych na brązowo karawaniarzy

i żałobników. Jeden niesie chorągiew z insygniami cechu cieśli owiniętą brązową krepą; inny duży topór umajony gałązkami świerczyny; trzeci poduszkę, na której leży młotek przewodniczącego. Zatrzymują się przed kawiarnią i czekają.

NIEZNAJOMY

Wolno zapytać, kim był nieboszczyk?

PIERWSZY ŻAŁOBNIK

To był cieśla! (wydaje dźwięk przypominający cykanie zegara)

NIEZNAJOMY

Prawdziwy cieśla czy taki, co siedzi w drewnianych ścianach i cyka ?

DRUGI ŻAŁOBNIK

I jedno i drugie, ale raczej taki, co siedzi w drewnianych ścianach i cyka — jak on się właściwie nazywa?

NIEZNAJOMY (do siebie)

Spryciarz! Chce mnie nabrać, żebym powiedział kołatek, ale ja mu odpowiem inaczej, żeby się z nim podroczyć. Myśli pan o tykotku?

DRUGI ŻAŁOBNIK

Nie, wcale nie to mam na myśli

(znowu słychać cykanie zegara)

NIEZNAJOMY

Chcecie mnie nastraszyć, czy też nieboszczyk robi cuda? Proszę więc przyjąć do wiadomości, że ani się nie boję, ani nie wierzę w cuda. W każdym raze wydaje mi się trochę dziwne, że żałobnicy odziani są na brązowo, dlaczego nie na czarno, co jest i tanio, i ładnie, i praktycznie?

TRZECI ŻAŁOBNIK

Dla nas, prostaków, ten kolor jest czarny, ale jeśli wielmożny pan tak każe, może być brązowy.

NIEZNAJOMY

Doprawdy cudaczne z was towarzystwo i czuję niepokój, który najchętniej przypisywałbym wczorajszemu upiciu się mozelskim winem.

A jeśli powiem, że topór przybrany jest świerczyną, usłyszę, że to jest — no tak, co to takiego?

PIERWSZY ŻAŁOBNIK

To winna latorośl.

NIEZNAJOMY

Przeczuwałem, że to nie będzie świerczyna. Ale, ale — otwierają knajpę — nareszcie!

Gospodarz otwiera kawiarnią. Nieznajomy zajmuje stolik i dostaje wino. Żałobnicy siadają przy wolnych stolikach.

NIEZNAJOMY

Widzę, że to jakiś wesoły nieboszczyk, skoro żałobnicy idą się upić zaraz po ostatniej posłudze.

PIERWSZY ŻAŁOBNIK

Tak, tak, to był nicpoń, który nie mógł się nauczyć traktować życia poważnie.

NIEZNAJOMY

I prawdopodobnie nadużywał trunków?

DRUGI ŻAŁOBNIK

Właśnie!

TRZECI ŻAŁOBNIK

A utrzymanie żony i dzieci pozostawiał innym.

NIEZNAJOMY

Bardzo nieładnie. Pewnie dlatego jego przyjaciele tak pięknie o nim mówią na pogrzebie. Proszę nie trącać mego stolika, kiedy piję.

PIERWSZY ŻAŁOBNIK

Kiedy ja piję, nic mi to nie przeszkadza...

NIEZNAJOMY

A mnie przeszkadza, bo jest wielka różnica między mną a wami!

ŻAŁOBNICY (szemrzą)

ŻEBRAK (wchodzi)

NIEZNAJOMY Znowu ten żebrak, który grzebie w rynsztokach!

ŻEBRAK (zajmuje stolik i zamawia wino)

Proszę o wino! — Mozelskie!

GOSPODARZ (przychodzi z arkuszem papieru w ręku)

Niech pan się stąd zaraz wynosi! Nic pan tu nie dostanie, bo nie zapłacił pan podatków. Proszę, oto nakaz sądowy, a tu pańskie nazwisko, wiek i rysopis.

ŻEBRAK

Omnia serviliter pro dominatione! Jestem wolnym człowiekiem z akademickim wykształceniem, zaniechałem płacenia podatków, bo nie mam najmniejszej ochoty ubiegać się o stanowisko deputowanego. — Mozelskie!

GOSPODARZ

Jeślil pan stąd natychmiast nie wyjdzie — zabiorą pana i odstawią gratis do przytułku!

NIEZNAJOMY

Może panowie załatwiliby tę sprawę gdzie indziej. Przeszkadzacie gościom.

GOSPODARZ

Tak, ale pan zaświadczy, że wszystko odbywa się jak należy...

NIEZNAJOMY

Nie! Cały ten incydent jest nader przykry! Nawet jeśli ktoś nie płaci podatków — hm! — ma chyba prawo do drobnych przyjemności w życiu!

GOSPODARZ

Ach to tak! Pan pewnie z tych, co „wyzwalają łajdaków” od ich powinności.

NIEZNAJOMY

Dosyć! Tego już za wiele! Nie wiecie, że jestem człowiekiem sławnym?

GOSPODARZ I ŻAŁOBNICY (wybuchają śmiechem)

GOSPODARZ

Może osławionym! Słuchajcie no, trzeba sprawdzić! Rysopis zgadza się: lat trzydzieści osiem, wąsy, oczy niebieskie; bez stałego zatrudnienia; dochody nieokreślone; żonaty, ale porzucił żonę i dzieci; znany z wywrotowych poglądów i robi wrażenie nie w pełni poczytalnego... Zgadza się!

NIEZNAJOMY (podnosi się od stolika, blady i zdruzgotany)

Och! A to co znowu!

GOSPODARZ

Jak Boga kocham, zgadza się!

ŻEBRAK

Więc to może o niego chodzi, a nie o mnie.

GOSPODARZ

Chyba tak! A teraz weźcie się panowie pod rękę i wynoście się stąd obydwaj.

ŻEBRAK (do Nieznajomego)

Chodźmy!

NIEZNAJOMY

My? — To już jakaś intryga!

Dzwoni dzwon z wieży kościelnej; słońce przebija się przez chmury i oświetla kolorową rozetą okienną nad portalem, która otwiera się i odsłania wnętrze kościoła; słychać grę na organach i śpiew: Ave Maris Stella.

PANI (wychodzi z kościoła)

Gdzie pan jest, co pan robi? Dlaczego pan znów mnie woła? Czy musi pan jak dziecko czepiać się kobiecej spódnicy?

NIEZNAJOMY

Tak, boję się! Dzieją się tu rzeczy, których nie da! się wytłumaczyć w sposób naturalny.

PANI

Przecież mowa pan, że się nie boi niczego, nawet śmierci!

NIEZNAJOMY

Nie, śmierci się nie boję, ale czegoś innego! Czegoś, co nieznane!

PANI

Proszę mi podać rękę, zaprowadzę pana do lekarza, bo pan jest chory, mój przyjacielu! Chodźmy!

NIEZNAJOMY

Być może. Ale najpierw muszę o coś spytać! Czy to karnawał, czy jest tak, jak powinno być?

PANI

Z tymi tutaj chyba jest wszystko w porządku...

NIEZNAJOMY

Ale ten żebrak? To na pewno jakiś okropny człowiek. Czy to prawda, że jest do mnie podobny?

PANI

Tak, jeśli będzie pan dalej pić, stanie się pan podobny do niego. A teraz proszę wstąpić na pocztę i odebrać swój list; potem pójdzie pan ze mną

NIEZNAJOMY

Nie, nie pójdę na pocztę. Ten list zawiera pewnie tylko dokumenty sądowe. Na pewno.

PANI

A jeśli nie?

NIEZNAJOMY

Na pewno są w nim tylko nieprzyjemne sprawy.

PANI

Jak pan chce; nikt nie uniknie swego losu. Mam takie wrażenie, jak gdyby wyższe moce odbyły naradę nad nami i powzięły decyzję.

NIEZNAJOMY

Pani to też czuje?! Wie pani, właśnie słyszę, jak stuka młotek przewodniczącego, odsuwają krzesła od stołu, wysyłają woźnych... Och, ten lęk... Nie, ja z panią nie pójdę.

PANI

Co pan ze mną zrobił... tam, w kaplicy, nie mogłam się modlić w należytym skupieniu! Świeca zgasła na ołtarzu i zimny wiatr owiał mi twarz, właśnie w chwili, gdy usłyszałam pańskie wołanie.

NIEZNAJOMY

Nie wołałem! Tylko bardzo za panią tęskniłem...

PANI

Pan wcale nie jest słabym dzieckiem, jakie pan udaje, w panu drzemią niesłychane siły. Boję się pana...

NIEZNAJOMY

Gdy jestem sam, czuję się jak sparaliżowany. Ale gdy tylko znajdę w kimś oparcie, staję się silny! Teraz chcę być silny i dlatego pójdę z panią!

PANI

Niech pan tak uczyni, a może zdoła pan uwolnić mnie od wilkołaka.

NIEZNAJOMY

Wilkołaka?

PANI

Tak go nazywam...

NIEZNAJOMY

Dobrze! Idę z panią! Bić się z czarow-

nikami, oswobadzać księżniczki, zabijać wilkołaki, to znaczy żyć!

PANI

Chodź, mój wyzwolicielu!

Spuszcza woalkę na twarz, całuje go spiesznie w usta i wybiega.

NIEZNAJOMY (stoi przez chwilą zaskoczony i oszołomiony)

Z kościoła słychać wysoki wielogłosowy akord głosów kobiecych, bliski krzyku. Oświetlona rozeta okienna nagle gaśnie; drzewo nad ławką drży; żałobnicy zrywają się z miejsc i patrzą ku niebu, jak gdyby zobaczyli tam coś niezwykłego i przerażającego.

NIEZNAJOMY (wybiega za Panią)

U lekarza

Podwórze, otoczone trzema długimi budynkami, jednopiętrowymi, drewnianymi domami krytymi dachówką. We wszystkich trzech budynkach małe okienka. Na prawo oszklone drzwi werandy. Na lewo przed oknami różany żywopłot i ule. Pośrodku podwórza stos drewna, w kształcie orientalnej kopuły; obok studnia. Ponad środkowym budynkiem widać wierzchołek dużego orzecha. W prawym rogu furtka do ogrodu. Przy studni duży żółw. Na prawo wejście do piwniczki. Skrzynia z lodem i beczka na śmieci. Koło werandy stół i krzesła.

SIOSTRA (wychodzi z drzwi werandy z telegramem)

Nieszczęście spada na ten dom, braciszku!

LEKARZ

A kiedy go w nim nie było, moja droga?

SIOSTRA

Ale tym razem — och! — Ingeborga wraca do domu przywożąc z sobą — no, zgadnij kogo?

LEKARZ

Poczekaj chwilkę! Już wiem! Dawno to przeczuwałem i pragnąłem tego. Podziwiam tego autora, uczyłem się od niego i chciałem go poznać! A więc powiadasz, że przyjeżdża! Gdzie też Ingeborga go spotkała?

SIOSTRA

Pewnie w mieście. W jakimś literackim salonie.

LEKARZ

Często zastanawiałem się, czy ten człowiek

nie jest moim kolegą z gimnazjum. Nazwisko to samo. Wolałbym, żeby tak nie było, bo tamten miał w sobie coś złowieszczego, a przez tyle lat te fatalne zadatki musiały się w nim bardzo rozwinąć.

SIOSTRA

Nie wpuszczaj go do domu! Wyjedź! Wymów się jakąś wizytą!

LEKARZ

Nie! Nie można uciec od swego losu...

SIOSTRA

I ty, który nigdy nie ugiąłeś się przed niczym, ulegasz chimerze, którą nazywasz losem.

LEKARZ

Życie mnie tego nauczyło. Trwoniłem czas i siły na walkę z nieuniknionym.

SIOSTRA

Dlaczego pozwalasz swojej żonie włóczyć się i kompromitować siebie i ciebie?

LEKARZ

Wiesz przecież sama! Gdy skłoniłem ją do zerwania zaręczyn, obiecywałem jej całkowitą swobodę, zupełne przeciwieństwo więzienia, którym było jej życie. A zresztą nie mógłbym jej kochać, gdyby mi ślepo ulegała we wszystkim.

SIOSTRA

No i w rezultacie jesteś w przyjaźni z własnym wrogiem.

LEKARZ

No, no, nie przesadzaj!

SIOSTRA

I pozwalasz jej wciągnąć do swego domu kogoś, kto cię zniszczy. Och, gdybyś wiedział, jak bezgranicznie nienawidzę tego człowieka.

LEKARZ

Wiem, wiem! Jego ostatnia książka jest ohydna, ale odsłania też pewną psychozę.

SIOSTRA

Toteż powinni go byli wsadzić do domu wariatów...

LEKARZ

Nie ty jedna tak mówisz, ale ja osobiście nie widzę, by przekroczył granicę...

SIOSTRA

Bo sam jesteś dziwak! I przebywasz stale z żoną zupełną wariatką.

LEKARZ

Nie przeczę, że maniacy zawsze mnie silnie pociągali, a oryginalność nie jest przynajmniej banalna...

(słychać syreną statku)

Co to! Ktoś krzyczał!

SIOSTRA

Nerwy, braciszku! To tylko parowiec... Błagam cię, wyjedź!

LEKARZ

Może bym i wyjechał, ale jestem jak przygwożdżony... Wiesz, z tego miejsca widzę jego portret w moim gabinecie... A blask słońca rzuca cień, który zniekształca całą jego postać, tak że przypo-

mina mi... to okropne. Widzisz, do kogo on jest podobny?

SIOSTRA Do diabla! — Uciekaj!

LEKARZ

Nie mogę!

SIOSTRA

Przynajmniej broń się...

LEKARZ

Robię to zazwyczaj. Tym razem jednak mam takie uczucie, jak gdyby nadchodziła burza. Ileż razy chciałem się stąd przenieść, ale nie mogłem. Jakby ten grunt był rudą żelazną, a ja igłą magnetyczną... i jeśli spadnie nieszczęście, nic na to nie poradzę... W tej chwili weszli

przez bramę.

SIOSTRA

Nic nie słyszałam!

LEKARZ

Ale ja, ja słyszę! I teraz także widzę! To on, mój kolega z dzieciństwa. Spłatał w szkole głupiego figla... wina spadła na mnie i zostałem ukarany. A do niego przylgnęło przezwisko Cezar, nie wiem dlaczego!

SIOSTRA

I ten człowiek...

LEKARZ

Tak, takie jest życie! — Cezar!

PANI (wchodzi)

Dzień dobry! Przyprowadziłam miłego gościa.

LEKARZ

Wiem, wiem. Dom mój stoi dla niego otworem!

PANI

Został w gościnnym pokoju, żeby się trochę odświeżyć.

LEKARZ

Zadowolonaś ze swego podboju?

PANI

On jest na pewno najnieszczęśliwszym człowiekiem, jakiego w życiu spotkałam.

LEKARZ

To istotnie dużo!

PANI

Tak, starczyłoby dla wszystkich.

LEKARZ

Na pewno. Idź, siostrzyczko, i pokaż naszemu gościowi drogę.

Siostra wychodzi.

Podróż była ciekawa?

PANI

Tak, spotkałam dużo dziwnych ludzi... Miałeś jakichś pacjentów?

LEKARZ

Nie, dziś było pusto. Wygląda na to, że moja praktyka się kurczy.

PANI (życzliwie)

Biedaku... Słuchaj no, czy nie należałoby zabrać już stosu drewna pod dach? Nasiąka tylko wilgocią!

LEKARZ (bez śladu wyrzutu w głosie)

Pewnie, trzeba by to zrobić, a także wybić pszczoły, zerwać owoce w ogrodzie, ale nie mogę się na nic zdobyć...

PANI

Jesteś zmęczony!

LEKARZ

Zmęczony wszystkim.

PANI (bez goryczy)

No i masz niedobrą żonę, która w niczym ci nie pomaga!

LEKARZ (łagodnie)

Nie powinnaś tak mówić, skoro ja tak nie myślę.

PANI (zwrócona ku werandzie)

Nareszcie!

Nieznajomy ubrany inaczej, wygląda młodziej niż w pierwszej scenie; wychodzi z drzwi werandy z wymuszoną swobodą; widać, że poznaje Lekarza, staje zaskoczony i wstrząśnięty, ale zaraz się opanowuje.

LEKARZ

Witam w moim domu!

NIEZNAJOMY

Dziękuję, panie doktorze!

LEKARZ

Przynosi pan piękną pogodę. Bardzo się przyda, bo mamy tu deszcze od sześciu tygodni...

NIEZNAJOMY

A nie od siedmiu? Zwykle pada przez siedem tygodni, jeśli jest deszcz na siedmiu braci śpiących... ale co ja wygaduję, przecież jeszcze nie było siedmiu braci śpiących!

LEKARZ

Panu, przywykłemu do wielkomiejskich przyjemności, nasze proste wiejskie życie wycia się pewnie monotonne.

NIEZNAJOMY

O nie, czuję się tutaj równie dobrze jak w mieście... Proszę wybaczyć pytanie od rzeczy. Czy my przypadkiem nie spotkaliśmy się kiedyś dawniej, w młodości?

LEKARZ

Nigdy.

PANI (usiadła przy stole i szydełkuje)

NIEZNAJOMY

Jest pan pewny?

LEKARZ

Całkowicie! Śledziłem pańską karierę literacką od samego początku i, jak pan zapewne wie od mojej żony, z najwyższym zainteresowaniem. Gdybyśmy więc znali się przedtem, przypomniałbym sobie przynajmniej nazwisko. — Wracając do tematu, widzi pan teraz, jak się wiedzie prowincjonalnemu lekarzowi.

NIEZNAJOMY

Gdyby pan mógł sobie wyobrazić, jak się wiodło tak zwanemu wyzwolicielowi, na pewno by mu pan nie zazdrościł.

LEKARZ

Domyślam się, gdyż wiem, jak bardzo ludzie kochają swoje kajdany. Może tak ma być skoro już tak jest!

NIEZNAJOMY (nasłuchuje)

To dziwne: kto to gra w sąsiedztwie?

LEKARZ

Nie mam pojęcia! A może ty wiesz, Ingeborgo?

PANI

Nie!

NIEZNAJOMY

„Marsz żałobny” Mendelssohna! Ta melodia mnie prześladuje. Sam już nie wiem, czy tylko dźwięczy mi w uszach, czy...

LEKARZ

Miewa pan złudzenia słuchowe?

NIEZNAJOMY

Nie, złudzenia chyba nie, ale wciąż mnie prześladują powtarzające się drobne wydarzenia... Czy państwo też słyszą tę muzykę?

LEKARZ i PANI

Oczywiście! Ktoś gra...

PANI I

I to Mendelssohna...

LEKARZ

Nic dziwnego! Jest przecież w modzie...

NIEZNAJOMY

Tak, wiem o tym, ale że ktoś go gra właśnie tutaj, na właściwym miejscu, we właściwej chwili...

(wstaje)

LEKARZ

Żeby pana uspokoić, zapytam siostrę...

(wchodzi na werandę)

NIEZNAJOMY (do Pani)

  Duszę się tutaj! Nie spędzę ani jednej nocy pod tym dachem. Mąż pani wygląda jak wilkołak, a pani zmienia się w jego obecności w słup soli. W tym domu popełniono morderstwo, tu straszy. Ucieknę stąd, pod byle jakim pretekstem.

LEKARZ (wychodzi na dwór)

Tak, na fortepianie grała panienka z poczty...

NIEZNAJOMY (nerwowo)

W porządku! Więc wszystko jest tak, jak być powinno! — Jaki pan ma oryginalny dom, panie doktorze! Wszystko tu

takie niezwykłe. Choćby ten stos drewna...

LEKARZ

Aha, już dwa razy uderzył w niego piorun...

NIEZNAJOMY

To okropne; i mimo to trzyma pan go tu dalej?

LEKARZ

Właśnie dlatego, a w tym roku podwyższyłem go jeszcze o dwa łokcie, żeby latem dawał mi cień. To mój bluszcz taki jak ten, który

wyrósł nad

głową Jonasza... Z nadejściem jesieni przenosi się go do drewutni...

NIEZNAJOMY (rozgląda się)

A... ma pan róże wigilijne... Gdzie je pan zdobył, i jak to się dzieje, że kwitną latem... Wszystko tu jest na opak...

LEKARZ

Ach tak, chodzi panu o te kwiaty... Mam u siebie pacjenta trochę chorego umysłowo...

NIEZNAJOMY

Tu, w tym domu?

LEKARZ

Tak, ale to człowiek o spokojnym usposobieniu, który oddaje się rozmyślaniom nad brakiem celowości w naturze. A ponieważ uważa za niedorzeczne, by róże zimowały w śniegu i marzły, przechowuje je w piwnicy i sadzi na wiosnę.

NIEZNAJOMY

Trzyma pan wariata w domu? To nadzwyczaj nieprzyjemne.

LEKARZ

No cóż, być może! Ale on jest taki spokojny.

NIEZNAJOMY

Dlaczego więc zwariował?

LEKARZ

Ba, skąd można wiedzieć. To choroba umysłowa, a nie żadna przypadłość fizyczna.

NIEZNAJOMY

Jedno pytanie: czy on jest gdzieś tu — w pobliżu?

LEKARZ

Ten wariat! Tak, chodzi swobodnie po ogrodzie i poprawia dzieło stworzenia. Ale jeśli jego obecność panu przeszkadza, zamkniemy go w piwnicy

NIEZNAJOMY

Dlaczego takich biedaków nie pozbawia się życia?

LEKARZ

Nigdy nie wiadomo, czy dojrzeli...

NIEZNAJOMY

Do czego?

LEKARZ

Do życia przyszłego!

NIEZNAJOMY

Nic takiego nie istnieje!

Pauza

LEKARZ

Kto wie!

NIEZNAOMY

Nie wiem dlaczego, ale jakoś tu strasznie. Może ma pan tu także trupy?

LEKARZ

Ależ oczywiście! W tej skrzyni z lodem trzymam kilka odciętych kończyn, które muszę posłać do władz...

(wyjmuje nogę i rękę)

Niech pan spojrzy!

NIEZNAJOMY

Zupełnie jak u Sinobrodego.

LEKARZ (ostro)

Co pan chce przez to powiedzieć?

(patrzy przenikliwie na Panią)

Myśli pan, że morduję moje żony?

NIEZNAJOMY

Ależ skąd! Przecież widać, że pan tego nie robi. — W tym domu pewnie także straszy?

LEKARZ

Jeszcze jak! Niech pan spyta mojej żony!

Wycofuje się za stos drewna, tak że jest niewidoczny dla Pani i Nieznajomego.

PANI (do Nieznajomego)

Możemy rozmawiać głośno, bo mój mąż źle słyszy, tylko po ruchu ust odgaduje, co się mówi!

NIEZNAJOMY

Skorzystam więc z okazji i powiem, że przykrzejszej pół godziny jeszcze nigdy nie przeżyłem. Stoimy tu i pleciemy straszliwe głupstwa, tylko dlatego, że nikt nie ma odwagi powiedzieć, co myśli. Przed chwilą tak cierpiałem, że chciałem wyjąć scyzoryk i otworzyć sobie żyły, by się ochłodzić. Ale teraz mam ochotę wygarnąć mu prawdę w oczy i doprowadzić go do wybuchu... Powiedzmy mu, że wyjeżdżamy, i że pani ma już dość jego bzików!

PANI

Jeśli będzie pan tak mówić, znienawidzę pana. Należy w każdym razie zachować się przyzwoicie.

NIEZNAJOMY

Och, jaka pani dobrze wychowana!

LEKARZ (wysuwa się zza stosu drewna, staje się widoczny dla obojga rozmawiających, którzy kontynuują rozmowę)

NIEZNAJOMY

Ucieknie pani ze mną jeszcze przed zachodem słońca?

PANI

Proszę pana...!

NIEZNAJOMY

Dlaczego mnie pani wczoraj pocałowała...

PANI

Proszę pana...!

NIEZNAJOMY

A jeśli on nas słyszy... wygląda na takiego fałszywca...?

LEKARZ

Czym moglibyśmy rozerwać naszego gościa?

PANI

Nasz gość nie ma wielkich wymagań jeśli chodzi o rozrywki, bo nie miał życia usłanego różami...

LEKARZ (gwiżdże na gwizdku)

W ogrodzie pojawia się Wariat, ma na czole wieniec laurowy i jest dziwacznie wystrojony.

LEKARZ

Cezar! Chodź tutaj!

NIEZNAJOMY (niemile dotknięty)

On się nazywa Cezar?

LEKARZ

Nie, to przezwisko, które mu nadałem, bo mi przypomina jednego z kolegów szkolnych.

NIEZNAJOMY (zaniepokojony)

Jak to?

LEKARZ

No tak, to był taki niezwykły wypadek. On nabroił, a winę zwalił na mnie.

PANI (do Nieznajomego)

Słyszał kto, żeby dziecko mogło być tak zepsute?

NIEZNAJOMY (stoi jak na mąkach)

WARIAT (wchodzi)

LEKARZ

Chodź no bliżej, Cezar, i ukłoń się wielkiemu pisarzowi.

WARIAT

To on jest ten wielki?

PANI (do Lekarza)

Dlaczego wołasz tu wariata, skoro to sprawia przykrość naszemu gościowi?

LEKARZ

Cezar, masz być uprzejmy, bo dostaniesz lanie!

WARIAT

Cezar to on jest, ale wielki nie jest, bo nie wie, co było wpierw, kura czy jajo. — A ja wiem.

NIEZNAJOMY (do Pani)

Odchodzę stąd! Zwabiła mnie pani w pułapkę. Już sam nie wiem, co o tym sądzić. Za chwilę wypuści pewnie pszczoły, dla mojej rozrywki?!

PANI

Proszę mieć do mnie zaufanie, bez względu na wszystko... i niech pan nie mówi tak głośno...

NIEZNAJOMY

Ale on nas nigdy nie zostawi samych, ten okropny wilkołak, nigdy!

LEKARZ (patrzy na zegarek)

Proszę mi wybaczyć, ale muszę wyjść na godzinę do pacjenta. Mam nadzieję, że czekanie nie będzie się panu dłużyć.

NIEZNAJOMY

Przywykłem czekać na to, co nigdy nie przychodzi...

LEKARZ (do Wariata)

Cezar, chodź no, ty nicponiu! Zamknę cię w piwnicy!

(wychodzi z Wariatem)

NIEZNAJOMY (do Pani)

Co tu się dzieje? Kto mnie właściwie prześladuje? Zapewnia mnie pani, że jej mąż jest do mnie życzliwie nastawiony; wierzę w to, a przecież on nie potrafi ust otworzyć, żeby mnie nie urazić. Każde jego słowo kłuło mnie jak szydło... znów ktoś gra tego marsza żałobnego, gra go rzeczy-

wiście... i te róże wigilijne. — Dlaczego wszystko się powtarza... trupy i żebracy, i wariaci, i losy ludzkie, i wspomnienia z dzieciństwa... Chodźmy stąd! Chcę wyrwać panią z tego piekła!

PANI

Właśnie dlatego pana tu przyprowadziłam, a także po to, by nikt nie mógł powiedzieć, że ukradł pan cudzą żonę. Ale muszę zapytać o jedno: czy mogę na panu polegać?

NIEZNAJOMY

Myśli pani o moich uczuciach...

PANI

O nich nie mówmy, od nich wyszliśmy, no i będą trwały, dopóki będą trwały...

NIEZNAJOMY

Chodzi pani o oparcie materialne! Mam na koncie duże sumy i wystarczy, żebym napisał lub zatelegrafował...

PANI

Więc polegam na tym! — Zgoda.

(wtyka robótkę do kieszeni)

Niech pan stąd wyjdzie przez tę furtkę; a potem idzie wzdłuż żywopłotu z krzaków bzu, aż do bramki w parkanie. Gdy ją pan otworzy, znajdzie się pan na gościńcu. Spotkamy się w najbliższej wiosce!

NIEZNAJOMY (waha się)

Wymykać się ukradkiem przez furtkę, to nie w moim guście! Wolałbym raczej bić się z nim tu na podwórzu...

PANI (z nakazującym gestem)

Szybko!

NIEZNAJOMY

Lepiej proszę iść ze mną!

PANI

Dobrze! W takim razie pójdę przodem!

(odwraca się; przesyła ręką pocałunek w stronę werandy)

Biedny mój wilkołak!

Koniec wersji demonstracyjnej.

AKT DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT PIĄTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej