Piotr Semenenko

DO RÓŻNOWIERCÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

DO RÓŻNOWIERCÓW MIĘDZY NAMI

kazanie z powodu ostatnich pism i czynów zwolenników nauki Towiańskiego

Semenenko Piotr

"Rzesze bały się i chwaliły Boga który dał takową moc ludziom."

Z Ewang. na niedzielę XVIII po ŚŚ.

Dobrze powiedziano że ludziom! Albowiem ludziom dał Bóg tę moc czynienia cudów: a to nietylko dla tego że Chrystus, Bóg prawdziwy, był także człowiekiem prawdziwym: wtenczas trzebaby było powiedzieć że człowiekowi; lecz mówi że ludziom: bo Chrystus dał innym ludziom po sobie moc którą z sobą przyniósł, dał ją kościołowi aby i on to samo czynił co Chrystus. I tę władzę wykonywaną przez cały ciąg dziejów, widzą i podziwiają rzesze narodów po sobie idące i różnemi są zjęte uczuciami. Wszystkie czują jakąś bojaźń Bożą; ale jedne boją się i chwalą jak owe rzesze ewangeliczne; drugie boją się i bluźnią jak owi Faryzeusze; i im więcej się boją, tem więcej bluźnią.

Tak, dał Chrystus tę moc kościołowi, moc Boską czynienia cudów, i duchowych i pod zmysły podpadających; a szczególniej tę moc czysto Boską: sądzić sumienia, odpuszczać grzechy kornym i żałującym, zatrzymywać wyniosłym i upornym, tych zostawiać na łożu ich niemocy, na pastwę śmierci; tamtych powoływać do zdrowia i do nowego życia. Wszystko jest w ręku kościoła: cała moc Chrystusa, klucze królestwa niebieskiego, klucze śmierci i żywota.

Nam tedy patrzącym na to, trzeba bać się i czcić Boga; nie dosyć: trzeba chwalić go i dziękować mu za to. A ten kościół, tych ludzi, których Pan Bóg obdarzył mocą taką dla dobra naszego, co z jego namaszczenia są ojcami i mistrzami naszymi, i jako pasterze pasą trzodę Pańską, trzeba nam czcić, poważać i kochać, kochać sercem i duszą; a być im posłusznymi jak proste baranki, co rade słuchać i iść za głosem pasterza swego, jak maluczkie dzieci na łonie matki swojej, które prócz tej matki kochanej nie znają innej mistrzyni, nauczycielki, przewodniczki, opiekunki, nie znają innej matki!

Najmilsi moi! W tych odwiedzinach tegorocznych do was które nam Bóg zdarzył, i opatrznie zdarzył, ileż doznaliśmy pociechy widząc wasze synowskie serce dla tej matki waszej, dla kościoła! Rozweselił się duch nasz, rozpogodziło serce, cała się dusza nasza rozradowała, patrząc na wiarę waszą, na pobożność, na ochotę w słuchaniu słowa Bożego, które wam ta matka głosi, na dobrą wolę korzystania zeń, na serce wasze gorące, wielkie do Boga, powolne i posłuszne dla kościoła. Boże! daj wzrost tym nasionom któreś sam zasiał; błogosław ten krzew, owoc ręki Twojej; polewaj Twą łaską tę Twoją roślinę świętą; ogrzewaj, pielęgnuj, wychowaj i zachowaj to Twoje szczepienie niebieskie! Niech będzie pociechą dla Twego serca Bożego, a dla nich samych, tych miłych dzieci Twoich, szczęściem i błogosławieństwem wiekuistem!

Czemuż obok tej radości i boleść stanąć musi? Czemuż obok tych dobrych dzieci znajdują się i mniej dobre? Ach! wiecie jaki jest od lat długich cierń który tkwi w naszem ciele, wiecie jaki ból tu nosim w łonie naszem. Lecz bylibyśmy nie wznawiali rany, ręki do niej nie przykładali, raz straciwszy nadzieję uleczenia tego co nas boli. Oni sami nas wyzwali. Właśnie podczas naszego tu pobytu odezwali się jawnie po dwakroć w ogłoszeniach, z których jedno jest nieszczęśliwsze od drugiego *), a w których nietylko błędu dawnego nie odstępują, lecz go owszem nową siłą zatwierdzają i stawią przed ludzi. Poruszyła się pobożność wielu z was na ten widok, domaga się publicznego pozwania, wykazań, osądzenia, oczekuje przestrzeżenia mniej bacznych, napomnienia wahających się, jeśli są tacy, utwierdzenia i pocieszenia wiernych. Tego potrzebuje wiara wasza, a miłość chciałaby aby ten głos który podnieść mamy, mocny z jednej strony, miał wszakże i tę stronę drugą, która do serca trafia, aby był prawdziwie głosem kościoła, to jest głosem matki, matki która wtedy nawet kiedy dziecko odwróci się od niej i znać jej nie chce, nie zraża się jednak, ale owszem nazywa je zawsze dzieckiem swojem i woła: O moje dziecię! pójdź do mnie, ja ci wszystko daruję, pójdź tylko do mnie!

Najmilsi moi! Z takim głosem przychodzimy dzisiaj. Nie będziemy tutaj wdawać się w żadne wykazywanie pojedynczych błędów. Wszakże są o tem książki całe napisane **), a nic na nie nikt nie odpowiedział już od lat wielu ***). Po co się tu wdawać w niemożebne rozprawy? Gdybym najjaśniej błędy wykazał, to do niczego nie doprowadzi. Nie przychodzę tedy z rozprawianiem. Przychodzę z sercem, przychodzę z duszą: i niezaprzeczony dowód, czyli corpus delicti. Kiedy więc ks. Duński twierdzi że nie znamy nauki Towiańskiego, i że własny system ukuliśmy sobie pod imieniem tegoż, aby go potem dowolnie zbijać, tedy nie nas obraża, i nie nam zarzuca albo nieuctwo albo złą wiarę, ale czytelnikom spólnym naszym, ale sobie samemu, — czytelnikom, bo przypuszcza że mając przed oczyma wszystkie fakta i dokumenta sprawy, in extenso, nie są zdolni osądzić, lub chcą źle osądzić; sobie samemu: bo mając wszelką sposobność i wszelką potrzebę wykazania tego co twierdzi, wykazać jednak albo nie chce, albo nie może.

Lecz w daleko gorszem położeniu znajduje się ks. Duński nie dając odpowiedzi bezpośrednej i stanowczej na obce wezwania, na wezwania owe i z góry i z dołu. Cała jego odpowiedź jest boczna, ukośna, i jakby żołnierza który w ucieczce ratunku szuka. "Noty prywatne, pisze ks. Duński do wikarego generalnego paryskiego, pisane na prędce, które nie są nawet podpisane przez autora, powierzone w braterstwie pewnej osobie, zostały, przez nadużycie zaufania, i bez wiedzy autora, autografowane potem wydrukowane, przekręcone przez pisarzy naszej Emigracyi, nareszcie wzięte przez ks. *** (tu o nas mowa) za podstawę jego sądu o nauce Andrzeja Towiańskiego 1)..... Ten sposób działania bez miłości i sprawiedliwości wydał swój owoc, sądzą autora i jego dzieło według opinii rzuconych przeciwko niemu, nie znając ani człowieka, ani dzieła które on czyni i przynosi, (str. 42)." 1 wytacza następnie szereg swoich twierdzeń na korzyść Towiańskiego, jak gdyby już doprawdy odpowiedział przez tamto na zarzut czerpany z Biesiady, i z naszego jej osądzenia. Ten sposób bronienia ciągle się powtarza: i jest jedyny na jaki się dotychczas zdobyli zwolennicy Towiańskiego.

Ależ przecie już zawczasu na taką obronę odpowiedzieliśmy, w przedmowie do samego pisma naszego; odpowiedzieliśmy samemu Towiańskiemu, który tak samo przed nami się bronił, kiedyśmy umyślnie poszli do niego po objaśnienia. I on nam mówił że to były notatki prywatne, przeznaczone dla jednej osoby, której były dane potrzebne objaśnienia, że ta osoba zda ciężki rachunek przed Bogiem, za nadużycie, za zdradę; ale że on innym osobom publicznie objaśnienia na to nie daje i t d. Lecz cóż to wszystko znaczy? I czy znaczy przecie cokolwiek? A jeśli znaczy, wtedy pytam was, czy pojmujecie co przez to mówicie, i ty mistrzu, i wy uczniowie? Więc nauczacie coś po cichu, co głośno objawiać jest zbrodnią? Więc jest u was i ciche nauczanie, i głośne nauczanie? I z głośnego wprawdzie tłumaczycie się publicznie; ale z cichego nikomu sprawy nie zdajecie? Ani kościołowi zapewne, ani urzędnikom jego? — Więc wiedzcież: że nam nic po waszem głośnem nauczaniu; wiemy zawczasu żeście dosyć roztropni abyście głośno nic innego nie nauczali jedno to co kościół; i tem głośniej nauczali to co kościół, im bardziej po cichu co innego nauczacie; — więc nam nic, mówię, po waszem głośnem nauczaniu, nam chodzi o wasze ciche nauczanie; to jedno tylko jest wasze prawdziwe, z sercem wyrozumiałem, z duszą miłującą, i jako lekarz od Boga zesłany pokażę im:

Naprzód: Przyczynę dla której w ten błąd popadli;

Powtóre: Przyczynę dla której w tym błędzie trwają;

Potrzecie: Przyczynę dla której jak najprędzej ten błąd porzucić powinni.

Ty mi dopomóż, o lekarzu niebieski! prawdo, drogo i żywocie nasz, Chryste Panie! O Ciebie mi idzie: to Twoja sprawa, te dusze to Twoja własność; nieprzyjaciel Ci je wyrwał, ja chciałbym Ci je przywrócić. Więc mi dopomóż, proszę Cię, Panie! przez przyczynienie się Najświętszej Matki Twojej. Zdrowaś Maryo!

1) Co to za sposób wystawienia rzeczy! Powiada: "Nareszcie wzięte przez księdza*** i t. d." Jak gdybyśmy te noty wzięli pod rozbiór dopiero po ich przekręceniu, a nie sam autograf autora! Jakie tu widoczne zaślepienie!

*) Pierwsze pismo nosi tytuł: Duński, pretre zélé, et zélé serviteur de l'oeuvre de Dieu. Paris, 1857 in 8vo.

Drugie zaś następny: Powody dla których Amnestya przyjętą być nie może, przedstawione przez część Emigracyi polskiej Jego Cesarskiej Mości Alexandrowi II. Paryż 1857 in 8vo.

**) Patrz szczególnie nasze dziełko: Towiański et sa doctrine juges par l'enseignement de l'Eglise, Paris 1850 in 8vo. Tam kategorycznie wykazaliśmy, artykuł po artykule, z jednej strony kościelne: tak, z drugiej strony Towiańskiego nie.

***) W listach księdza Duńskiego wydrukowanych w owem pisemku: Duński prétré zélé etc, jest częsta mowa o naszem dziełku; wyzywały go do odpowiedzi i z góry, władze duchowne, (patrz list 7 na str. 42), i z dołu, osoby interesowane (patrz szczególnie str 88); ie już nic nie wspomnimy o wezwaniu jakieśmy sami czynili (str. 51 i 52): i o tem że rzecz sama wymagała odpowiedzi. Na to wszystko Duński odpowiada, co do nas, osobiście, że nie znamy nauki Towiańskiego, żeśmy utworzyli nasz własny systemat na miejscu jego nauki, i ten systemat zbijamy. A przecież myśmy wszędzie własnych Towiańskiego słów używali, i dla większej dokładności dali in extenso jego pismo: Biesiadę, z tłómaczeniem łacińskiem, którego wierności nic zarzucić nie można; a jeśli do polskiego oddruku wcisnęło się kilka błędów drukarskich, z przyczyny żeśmy nie byli obecni kiedy drukowano, tedy poprawiliśmy te błędy na końcu tomu, z drugiej zaś strony w łacińskim przekładzie tych błędów nie ma Zresztą za dowód i świadectwo wierności, i tekstu polskiego i przekładu łacińskiego, mamy zawsze pod ręką własnopis, czyli autograf Towiańskiego, w tylu eksemplarzach ile się podoba, odbitych jak wiadomo swego czasu za przezornem staraniem zacnego mego i gorliwego towarzysza ks. Aleks. Jełowickiego, który to uczynił bardzo potrzebnie, przewidując, dawnem doświadczeniem kościoła ze strony różnowierców nauczony, jak konieczną jest rzeczą mieć przeciwko nim jawny i powiada czem jesteście. I kiedy je mamy, i opatrznie mamy w tej waszej Biesiadzie, wy chcecie żebyśmy rzecz waszą i istotę porzuciwszy, biegli za cieniami waszemi przez was samych malowanemi?

Taka jest dobroduszna odpowiedź i mistrza i uczniów, kiedy się ich wyzywa do odpowiedzi na tę ich Biesiadę. "Dajcie pokój, powiadają, dajcie jej pokój! To nasza prywatna rzecz! To między nami! kto zostanie naszym temu ją mistrz wytłómaczy (bo i to mówi ks. Duński). Dla obcych, na zewnątrz, są inne pisma Z tych się publicznie tłómaczymy!" — Mój Boże! I są ludzie, którzy tę grę mają za niewinną i świętą?

Inaczej Chrystus czynił. "Coście szłyszeli do uszu, powiada Apostołom, przepowiadajcie na dachach!" I w ostatniej chwili przed wielkim kapłanem pytającym go o uczniów i naukę "Ja prawi, jawnie mówiłem światu, ja zawsze uczyłem w bóżnicy i w kościele, gdzie wszyscy żydowie się schodzą, a potajemnie nic nie mówiłem. Co mię pytasz? Pytaj tych którzy słyszeli, com mówił im; oto ci wiedzą com mówił". (Jan XVIII). Tak czynił i mówił Chrystus. Prawda nie ma dwóch języków, ona mówi jawnie wszystko, a potajemnie nic nie mówi.

Myślę że każdemu teraz jest jasno iż taki sposób bronienia się, którego, na wzór mistrza i innych uczniów, używa tu i ks. Duński, jest najoczywistszem przyznaniem się do winy, a nawet naiwnem i prostodusznem przyznaniem się, — które, jak wiadomo sprawę od razu kończy.

Z resztą ks. Duński do tej wielkiej spólnej z Mistrzem obrony, dodaje drugą, która zdaje się być osobno przez niego wynaleziona i użyta; a która na tem zależy że owa notatka była na prędce napisana, rzucona na papier, tak że mistrz nie miał nawet czasu jej odczytać i poprawić. — Lecz to znowu co za obrona? W Biesiadzie jest wystawiony cały system, najobszerniejszy jaki być może, największego i najzdradliwszego błędu, który jest podstawą kabbały żydowskiej, i magii wszystkich wieków, błędu, który jest prawdziwym wężem kusicielem narodu ludzkiego od najdawniejszych czasów, system błędu, powiadam, wystawiony w całości i w szczegółach, z logiką, z powiązaniem, ze znajomością rzeczy: i ty mi powiadasz że to rzecz rzucona na prędce na papier, nie odczytana, nie poprawiona? A ja, czy wiesz co ci na to odpowiem? Oto im prędzej ta rzecz napisana tem większą ma wagę, i tem bardziej potępia swego pisarza, bo pokazuje że doskonale zna ten wielki system błędu, że się w niego wpił, wżył, wkorzenił, że ten system zamienił się mu w krew i soki, i że kiedy mu przychodzi mówić i pisać samorodnie i bez przygotowania, niczem innem mowa się jego i pióro nie napełnia, tylko myślami i słowami tej błędnej i potwornej nauki. Boć też z obfitości serca usta mówią! I proszę mi teraz tłumaczyć się że to rzecz na prędce napisana.

Chociaż i w tem wyraźnie ks. Duński sam z sobą jest w sprzeczności. Bo z całego toku jego mowy to wypada że Biesiada nie jest dziełem dorywczem, ale jest owocem długoletnich rozmyślań i nauk. Oto co pisze ks. Duński do pewnego księdza przyjaciela w Polsce, który go również powoływał do odpowiedzi z powodu naszego pisma.

"Powiadasz że książka księdza*** o Biesiadzie odwraca wiele osób naszego kraju

od przyjęcia sprawy Bożej..... Co do Biesiady, wprzody nim Andrzej Towiański zacząłsłużyć Emigracyi w 1841, spełniając wolę Bożą, już służył od kilku lat, od 1834, naszemu rodakowi, Jenerałowi.*** Kiedy w roku 1841 sługa Boży dopełnił tej służby, zakończył ją ucztą daną w jedności braterskiej, chcąc objawić w pewien sposób zewnętrznie przez ten czyn na ziemi, co się spełniło w duchu przed Bogiem, i stąd pochodzi tytuł Biesiady. Na kilka chwil przed tą ucztą sługa Boży napisał sobie notatkę, któraby mu posłużyła w tym akcie, był to rys bardzo ogólny tego co obszernie objaśniał przez wiele lat. Tej notatki, którą sługa Boży nie miał nawet czasu odczytać, bo nadeszła godzina uczty, nie miał on zamiaru oddawać Jenerałowi ;*** ale na żądanie tego, powierzył mu ją na chwilę: daleki od przypuszczenia aby ta notatka mogła była być udzieloną komu." (str. 86 i 87).

Mniejsza oto czy ona była udzieloną, czy nie, — ale to jest teraz rzeczą pewną iż ona nie jest pracą i nauką dorywczą, ale owocem, treścią, ostatnim wyrazem długoletnich inicyacyi, nauk, objaśnień. — Professor który przez siedm lat innych uczy, a który musiał się wprzódy i sam dość długo uczyć, jest doprawdy w stanie sformułować swoją naukę, jasno i ściśle, na pierwsze zawołanie. Proszę mu nie zadawać krzywdy i nie twierdzić że się dopiero wtedy uczy sylabizować, i układać elementarz swojej nauki.

A w końcu, o co tu idzie? Idzie o to czy się przyznajesz do tego, czego naucza Biesiada, czy się nie przyznajesz? Jeśli nie przyznajesz się, powiedz jawnie: odrzuć albo całą, albo te, te, i te artykuły. A jeśli się przyznajesz: po co tu gadać że na prędce napisana, że nie poprawiona, że prywatnie udzielona i t. d. To wszystko wybiegi, to wszystko gra niedobrego dziecka, które przepada za swoją zabawką, ale trzyma ją w kieszeni, bo nie chce aby o tem cokolwiek wiedzieli ojciec i matka.Że tak jest, niestety! że ks. Duński, razem z innymi uczniami Towiańskiego, uważa Biesiadę i jej naukę za istotnie prawdziwą, dobrą i świętą, to kilka wierszy niżej on sam najjaśniej nam powiada. Ubolewając tam nad tem ogłoszeniem biesiady, tą niesprawiedliwością, tą obrazą Boga, mówi że przez to uczyniono wielką krzywdę bliźniemu. rzucając w świat, "bez stopniowania i objaśnień potrzebnych, prawdy chrześciańskie przeznaczone dla tej epoki (str. 88)." A więc to są prawdy chrześciańskie przeznaczone dla tej epoki? Doprawdy, że teraz wszystko rozumiemy, to dopiero jasna jest mowa. Ale czemuż tego od razu nam nie powiedziano ? A szczególniej czemu tyle mowy o tylu niepotrzebnych rzeczach, czemu tyle niedorzecznych wymówek? Trzeba nam było od razu powiedzieć: To nasze ostatnie słowo, to prawdy przeznaczone dla tej epoki; tylko wy nie wtajemniczeni jeszcze ich rozumieć nie możecie; tylko dla was trzeba stopniowania, trzeba objaśnień. — To jedno trzeba było powiedzieć, i nic innego. Tylko tak kwestya od razu byłaby jasno położona z waszej strony; wtedy mielibyście byli zasługę otwartości, wtedy moglibyśmy byli wam powiedzieć; Jesteście w błędzie: ale przynajmniej jesteście szczerzy. — Ale dzisiaj tylko koniecznością przywiedzeni zostaliście do tego logicznego postawienia kwestyi; musicie tu przyjść, bo nie możecie inaczej. Zasługa to, niestety, nie wasza, ale logiki.

Z naszej strony, my od razu kwestyą tak postawiliśmy, od razu wzięliśmy Biesiadę za ostatnie słowo nauki Towiańskiego; dziś oni sami muszą nam powiedzieć: żeśmy mieli racyę.

A kiedy tak jest, tedyśmy dobrze zrobili żeśmy wzięli pod osądzenie naukę Biesiady według nauki kościoła, i żeśmy wydali sąd na nią. Idzie o to tylko czy nasz sąd jest fałszywy, czy prawdziwy? Kwestya się bardzo oczyściła i sprostowała; stoi już koniecznie na tem stanowisku, na którem od razu, i to w obec samego mistrza tej nauki kwestye tę postawiliśmy. Idzie tedy o to tylko: Czy nasz sąd prawdziwy, czy nie? Powiedzieliśmy i powtarzamy: Gdzie kościół mówi tak, Towiański mówi nie, a gdzie kościół nie, Towiański tak. Powiedzieliśmy i dowiedliśmy tego. Bo i cóż łatwiej rozpoznać jak tak i nie? Tu i dowodzić nie potrzeba było, tylko pokazać, tylko widzieć, tylko mieć oczy własne, a nie szkiełka cudze. Pokazaliśmy. Zrobiliśmy, co potrzeba było zrobić. — Wszyscy teraz muszą przyznać że nic innego nie było do zrobienia; i gdyby dziś po tylu mowach, sporach, tłumaczeniach objaśnieniach, i t. d. trzeba było rzecz rozpoczynać, nic innego nie byłoby do zrobienia.

A więc zrobiliśmy powinność naszą: Ujęliśmy prawdziwy corpus delicti, zanieśliśmy oskarżenie, złożyliśmy dowody.

Prosimy teraz raz ostatni o odpowiedź.

Tylko proszę nam nie odpowiadać jakby z tronu bożego: że się nie tłumaczymy, nie dajemy objaśnień.

Bo my na tę dumę, z wszelką pokorą, bo z wszelką prawdą będziemy mogli odpowiedzieć:

Nie dajecie objaśnień: bo nie możecie dać żadnych.

Kończąc te nasze uwagi, oświadczamy że przez nie wcale nie myślimy sporu na przyszłość wywoływać; chcemy tylko słuszne i sprawiedliwe słowo o przeszłości powiedzieć , aby ono samymże zwolennikom tej nieszczęśliwej nauki oczy otworzyło; aby przecie zobaczyli, ci co jeszcze przejrzeć mogą, a myślimy że większa część jest takich, aby tedy przejrzeli i zobaczyli; że tak prawda nie mówi, nie broni się w ten sposób, nie postępuje tym koszlawym krokiem, nie działa tak nieszczęśliwie, jak to czyni opłakania godny mistrz tej nauki, i godniejsi jeszcze opłakania ci co bezpośrednio od niego natchnienia odbierają. Cała ich ta mowa i postępowanie pokazują że są ślepymi wodzami którzy innych na zatracenie prowadzą, bodajby jeszcze bez wiedzy i bez rozmysłu.

Te nasze uwagi o ich przeszłości były konieczne. Niech one będą karaniem dla tych co są winni, przestrogą i oświeceniem dla niewinnych, a dla jednych i dla drugich czynem miłości z naszej strony, tak jak i całe to kazanie, któreśmy publicznie mieli a do którego teraz czytelnika odsyłamy.

I.

Wielka tajemnica, Bracia moi! to dopuszczenie Boże, kiedy kto prawdę, w której raz był, opuści i w błąd wpadnie, i zostanie różnowiercą i swego fałszu publicznym wyznawcą i rozsiewaczem. Jak tę tajemnicę wytłómaczyć? Jak wtedy szczególnie, kiedy ten, kogo to nieszczęście spotka, jest człowiek uczciwy, dobry, miłosierny, powszechnie kochany; więcej powiem: kiedy nawet jest człowiekiem pobożnym, nawet kapłanem świątobliwym? I jak to być może żeby go Bóg opuścił? On miałby zostać odszczepieńcą, mylnowiercą, kacerzem? Nauka do której się przyłączył miałaby być herezyą? Czyż nie raczej prawda to wszystko zaczem on poszedł? Patrzcie na jego spokojności, na jego dobrą wiarę, na jego stałość w tej nowej nauce, na jego gorliwość w jej rozszerzaniu, na jego. bezpieczeństwo nawet w obec śmierci! Czyż to nie piętna prawdy? Czyż błąd tak się malować może? Czyż Bóg mógłby dopuścić aż takiego zaślepienia? Gdzież wtedy miłosierdzie jego? Gdzie sama sprawiedliwość?

Nie, to być nie może aby to błąd był, to musi być prawda; tak, to prawda i sam Bóg jest jej świadkiem.

Tak wołają zwolennicy każdej niepewnej nauki, każdego nowo pojawiającego się fałszu, którzy raz takiej nauce oddawszy rozumy i serca, chcą potem koniecznie mieć ją za pewną, za prawdziwą, za dobrą, za świętą. I szukają następnie, i znajdują niechybnie i przyczyny, i dowody, i stwierdzenia, a nawet znaki i cuda na korzyść tej swojej choćby najmylniejszej nauki.

Ale my na to ich wyzywanie nie milczymy, owszem wręcz je przyjmujemy i odpowiadamy im odpowiedzią Bożą: Tak zaiste, wielka to tajemnica Boża, człowiek podobny upadły ze światła do ciemności, o! wielka tajemnica! Ale my mamy klucz od Boga do jej rozwiązania, którego wy nie macie. On was czego innego nauczy, niż to co się wam zdaje. Posłuchajcież! za łaską Bożą rozwiążemy wam tę zagadkę, ze wszystkich zagadek ludzkich może najtrudniejszą do rozwiązania; tylko prosimy was, słuchajcie cierpliwie!

Mówi tedy Pan przez usta Mojżesza ono słowo, które nie wiem czyś kiedy słyszał, o bracie mój z wiary wypadły! nie wiem szczególnie czyś kiedy na nie zważał, ale dzisiaj tem bardziej przyjmij je do uszu i do serca; mówi tedy Pan: "O Izraelu! jeśli powstanie w pośrodku ciebie Prorok, albo któryby mówił że sen widział i opowiedziałby znak i cudo, a staloby się (tu zważaj! proszę), a stałoby się tak jako powiedział, a rzekłciby: Pójdźmy a naśladujmy bogów obcych których nie znasz, a służmy im; nie usłuchasz słów onego Proroka albo Snowidza, bo kusi was Pan Bóg wasz, aby jawno było czy go miłujecie czy nie, ze wszystkiego serca i ze wszystkiej duszy waszej...A on Prorok albo Snowidz zabit będzie, bo mówiłaby was odwiódł od Pana Boga waszego ... aby cię zbłąkał z drogi, którątobie przykazał Pan Bóg twój, i zniesiesz złe z pośrodka siebie!" (Deuter. XIII, 1, 2, 3, 5).

Tak mówi Pan. Czuję jak cały umysł wasz jest przejęty uroczystością tego Bożego wyroku, jak przed nim czołem bije. Lecz nie dosyć tego. Niech to wrażenie nie kończy się jedną chwilą, jakkolwiek uroczystą; niechaj z uczuciem jakie sprawiły, nie przeminie i skutek tych słów Bożych, niechaj ich głos nie przebrzmi w duszy jak przebrzmiał w powietrzu; to Boże słowa, trzeba wam poważnie, pilnie, głęboko rozważyć ich znaczenie i poddać się ich wyroczni.

Mówi tedy Pan: "Jeśli powstanie w pośrodku ciebie Prorok." — Więc może powstać taki Prorok. Lecz cóż dalej? — "I opowiedziałby znak i cudo, i stałoby się, prawi, tak jako powiedział..." — Jak to?

Więc może się stać to co fałszywy Prorok przepowiedział i znak i cudo? Oczywista że może. Bóg sam to twierdzi, Bóg sam za to ręczy. Lecz jakże to być może? Bóg sam pozwalałby na rzecz podobną? Widzisz że pozwala, i owszem daje wszelką władzę ku temu. Nie żeby sam to czynił lub jego mocą to czyniono, ale pozwala i na moc podobną, i na uczynek. O jedno tylko możesz tu się pytać: w jakim celu Bóg tego dopuszcza? Lecz bądź spokojny, to się dzieje w celu Boga godnym. Jużeś słyszał i wiesz o nim: "Bo kusi, powiada, kusi was Pan Bóg wasz," doświadcza, chce aby się pokazało czy go miłujecie czy nie. Bracie mój! któryś powołany na syna Bożego, ty musisz objawić twą miłość czynem, musi pokazać się jakie dno jest twego serca, a to tylko pokusa może na wierzch wydobyć, więc musisz być kuszony. To dopuścić, jest rzecz godna Boga, owszem konieczna; i jak prawdą jest że Bóg z miłości nas stworzył, jak konieczną jest rzeczą żebyśmy naszę miłość Bogu oddali, tak z naszej strony konieczną jest rzeczą abyśmy przeszli przez pokutę, i konieczną aby Bóg pokusy dopuścił.

Lecz wtedy czyż się nam w duszy nie zamąci? Czyż nam będzie wolno bezpiecznie oddychać? Czy co chwila z trwogą pytać się nam nie przypadnie: ażali nas Bóg nie kusi ? Uspokój się i bądź dobrej myśli jeśli tylko jesteś dobrej woli: z dobrą wolą łatwo poznasz kiedy pokusa a kiedy nie; ledwie ostatnie słowo kusiciel wyrzeknie, a ty już sąd o nim wydasz, i bądź bezpieczny, nie omylisz się! Albowiem to ostatnie słowo kusiciela zawsze jednakowe; a jakie, to nam sam Bóg powiada. Słuchaj: "A stałoby się, prawi, jako przepowiedział, a rzekłciby: Pójdźmy, a naśladujmy bogów obcych których nie znasz, a służmy im!..." — Masz ostatnie słowo kusiciela, masz znak fałszywego Proroka, masz pieczęć pokusy. Ten jest kusiciel który ci pokazuje bogi obce, bogi których nie znasz, tak mówi Pan, słuchaj dobrze: których nie znasz; to jest prawdy których nie słyszałeś, nauki których ciebie nie uczono, dogmata których ci nie opowiadano ; to wszystko bogi których nie znasz; choćby ci mówił że to tylko wyższe pojmowanie prawd dawnych, dalsze ich rozwinięcie, głębsze badanie, nie słuchaj! Co ci wchodzić w rozprawy i szukać czy tak czasem nie jest? Nie wolno ci! Bóg ci tego zabrania: "Nie usłuchasz, mówi,

Proroka tego, albo Snowidza ....zabit będzie!... i zniesiesz złe z pośrodka siebie." O zrozumiej dobrze ten wyrok Boży! On cały w jednem słowie: "Przynosi ci rzecz obcą której nie znasz: nie słuchaj, bo cię kusi Pan Bóg. W tem wszystko, całe rozwiązanie zagadki.

Kusi cię Pan Bóg! I dodaje: kusi "ażali miłujesz go lub nie, z całego serca, z całej duszy?" I tu zstąpię razem z wami do głębi tej tajemnicy i tego rozwiązania. A proszę was teraz o szczególną uwagę.

Bóg jest Ojcem naszym, matką naszą jest religia przez Niego objawiona, a ziszczona, urzeczywistniona w kościele, matką naszą jest kościół; naprzód kościół Patryarchów, dalej kościół Mojżeszów, dzisiaj kościół Chrystusów; ta jest matka nasza, a my dzieci. Dzieckiem tego Ojca i tej matki jest rodzaj ludzki cały. A jak ojciec i matka swe dziecię wychowują, tak Bóg i kościół wychowują rodzaj ludzki. Patrzcie! Nikt pierwszy przed matką dziecięcia do piersi nie przytuli, nikt przed ojcem nie nazwie go swojem, oni pierwsi posiadają płód swoich wnętrzności, ich jest; i w tych pierwszych chwilach nikt się on z nimi nie spiera, nikt go im nie zaprzecza. Dla czego to mówię? Bo Bóg i kościół tak samo są pierwsi w posiadaniu rodzaju ludzkiego, ich jest; i nikt przed Bogiem nie posiadał i nie posiada człowieka; szatan dopiero po nim przychodzi mu go zaprzeczyć i wydrzeć jeśli się uda; ale to potem dopiero, i dobrze potem. Pierwszym jest Bóg.

Na kogóż dzieciątko pierwszy wzrok obraca, do kogo po raz pierwszy rączęta wyciąga, do kogo się uśmiecha, do kogo pierwsze niekształtne słówko uroni, kogo nazwie matką, jeśli nie matkę? ojcem jeśli nie ojca? I któż je znowu tych pierwszych słów nauczył, jeśli nie ojciec? jeśli nie matka? Kto mu i inne powiedział wszystkie? Kto je nauczył po imieniu nazywać osoby, każdą rzecz po swojem nazwisku: dobro dobrem, a złe złem? prawdę prawdą, a kłamstwo kłamstwem? kto, jeśli nie matka? jeśli nie ojciec?— A kto jeśli nie Bóg przez swój kościół, czy pierwotny czy następny, z pokolenia do pokolenia; kto, jeśli nie Bóg przyjmował pierwsze spojrzenia, pierwsze uśmiechy, pierwsze pieszczoty, pierwsze słowa ducha ludzkiego? Kto go mówić nauczył? Kto mu powiedział jak każdą myśl bożą swojem nazwiskiem nazwać, każdy czyn święty i cnotę swojem mianem, prawdę prawdą, a fałsz fałszem, dobro dobrem, a złe złem? Kto jeśli nie Bóg? jeśli nie kościół? I jak ojciec i matka, im dalej dziecię wychowują, tem mu prawdziwszemi zostają ojcem i matką, raz stawszy się rodzicami jego ciała, stają się coraz bardziej rodzicami jego duszy; tak Bóg dopiero przez kościół dając całe życie duszom naszym i całe dalsze wychowanie z kościołem swoim opatrując, staje się z nim razem najprawdziwszym naszym ojcem, a kościół matką. Tym rodzicom naszym wszystko winniśmy, i pierwsze mleko dni niemowlęcych, i dalsze skarby nasze, i cale nasze przyszłe dziedzictwo; wszystko czem jesteśmy, i co mamy, i co mieć będziemy, i tak wszelkiem prawem należymy do nich. Toć przecie oni nasz ojciec i matka! Czyż dziecię może do kogo innego należeć? Czy może być bez nich? I to czem jest, i co ma, czy dostało zkądinąd?

A teraz powiedzcie mi: dobre dziecię wszakże kocha ojca i matkę? Czyż nie tak? Wszakże ich słucha? Nie prawdaż? A gdy przyjdzie do lat dojrzalszych, wszakże przyłącza do tego cześć i uszanowanie i wdzięczność, zachowując zawsze posłuszeństwo i miłość? Nie prawdaż? Powiedzcie mi na dobre, choć zdaje się niema co się i pytać w rzeczy tak jasnej i prostej, ale jednak proszę was powiedzcie mi, czy nie tak? Czy nie nazywacie dobrem tylko takie dziecię? — O! cobyście rzekli o dzieciuchu, który wszystko od ojca i matki otrzymawszy, byłby jednak tak zatępionego rozumu i serca, że na pierwsze wezwanie pobiegłby za pierwszą lepszą zwodzicielką? Dajmy, przyszłaby do niego w stroju jaskrawym by lepiej omamić, w jednem ręku cacka a w drugim łakocie, i wysypałaby mu je hojną dłonią, i pogłaskała pieszczotliwie, i misternie uśmiechnęła się, i poczęła mówić przymilnym głosem: Dziecię moje, dziecię moje! Ja twoja matka prawdziwa, pójdź za mną! ja ci wielkie, piękne rzeczy pokażę. Matka twoja i ojciec to dobrzy ludzie, ale ja piękniejsza, ja wyższa, ja bogatsza, ja doskonalsza! Pójdź do mnie dziecię! ja ci pokażę wielkie, wielkie rzeczy! i ciebie samego uczynię wielkim, wielkim! Tylko pójdź ze mną! I gdyby to dziecię ani pamiętając na rodziców swoich, ani radząc się ich co ma czynić, choćby i to już było smutnem, ani słowa nie mówiąc do nich, ach! może ani spojrzawszy na nich, poleciało tak na oślep za łudzicielką oną: cobyście rzekli? A co, gdyby jeszcze potem wróciło do zasmuconych rodziców i upojone pierwszych szałów zawrotem, miało czoło wbrew do nich powiedzieć: Wy nie wiecie, a ta moja nowa matka doprawdy piękniejsza od was, wyższa, lepsza, doskonalsza, ona i wasby mogła nauczyć rozumu! Cobyście wy na to rzekli? Ach! cobyście rzekli! Ja wiem: — Oto że to dziecko bez serca, w niem nigdy miłości nie było; wyrodek! ono nigdy nie kochało ani ojca, ani matki!

Bóg twoim Ojcem, kościół twoją matką: o zbiegu od wiary dawnej, prostej, nieskażonej! Tyś ich odbiegł, a dla czego? Powiedz mi, jedno na Boga! nie zamykaj jeszcze teraz oczu! To chwila przejrzenia: teraz patrzaj! Ach! ty widzisz dobrze: wiesz w tej chwili dla czego odbiegłeś Boga i kościoła, nie możesz zaprzeczyć, więc wyznaj sam, albo ja za ciebie wyznam i głośno powiem, co ci pocichu twoje sumienie mówi. Tylko nie bierz tego za wyrzut gorzki i cierpki; ach! weź to za żal miłości, weź to za rzewny wyrzut serca, i sercem słuchaj jak ci powiem to ciężkie słowo: Tyś nigdy nie kochał, — nie powiem: Boga; każdy grzesznik mówi że kocha Boga, a obrażać go nie przestaje; aleś ty nigdy nie kochał matki twojej, nie kochałeś kościoła. Nie, tyś nie kochał! Połóż rękę na sumieniu, i tak w cztery oczy między nami a Bogiem, powiedz mi czyś kochał kościół? Wszakże nie? Samo sumienie twoje za ciebie odpowiada! Nie, nie kochałeś. — A ja ci więcej powiem: Tyś nawet nie znał kościoła i znać nie chciałeś. O! wiesz to lepiej odemnie. Napróżno cię ten kościół porodził chrztem świętym, tyś ledwie przypominał sobie żeś chrześcianinem. Napróżno cię pielęgnował na swem łonie, tyś się wyrywał z niecierpliwością; napróżno cię pieścił jak swe dziecię, tyś go odpychał; napróżno mówić cię uczył, tyś jego mowę przekręcał; napróżno otwierał ci serce swoje, skarby nauki i sakramentów, tyś je o ziemię rzucił, a potem śmiałeś się ze wszystkiego, a nareszcie zapomniałeś; i jakeś się raz odwrócił od tej matki twojej, jakeś raz jej zapomniał, już ci potem i na myśl nie przyszła. I wtedy to Bóg chciał cię doświadczyć, ażali go miłujesz? wtedy to przyszedł Prorok fałszywy, nauka obca której nie znałeś, której nie słyszałeś przedtem: znak oczywisty że to ani ojciec twój, ani matka; bo tych choć zapomniałeś, aleś przecie musiał znać kiedyś; a tu do ciebie przyszli nigdy nie widziani, nigdy nie słyszani; przyszła do ciebie obłuda strojna jak kusicielka i rzekła ci: Ja, ja twoja matka!pokażę ci wielkie rzeczy, uczynię ciebie samego wielkim! Twoja dawna matka, kościół, dobra to istota, czcigodna, szanuj ją! ale ja wyższa, lepsza, piękniejsza, doskonalsza! Pójdź za mną! — O człowieku! i ty na tę mowę nie zadrżałeś? nie wzruszyły ci się wnętrzności twoje? i nie zawołałeś do tej matki wszetecznicy: Precz! przestań bluźnić przeciwko mojej matce prawdziwej: ja tylko jednego mam ojca, Boga; tylko jedną matkę, kościół. Żmijo z piekła rodem! ja ciebie znać nie chcę, precz odemnie! — Nie, nie zawołałeś tym wielkim serdecznym głosem miłości, boś nie miał miłości w sercu, boś nie kochał matki kościoła! Ach! gdybyś był miał miłość, mój Boże! poznałbyś był od razu węża, poznałbyś był pokusę, poznałbyś był że cię kusi Pan Bóg, ażali Go miłujesz? Byłbyś poznał, ale Go nie miłowałeś; więc nie poznałeś, więc upadłeś!

A teraz wiem dla czego upadł ten mąż uczciwy, ten człowiek pobożny, ten kapłan świątobliwy! Śmiało powiem, i nie powiem zuchwale, nie powiem za wiele: On nie kochał kościoła jak matki wnętrznościami synowskiemi! Przyszedł wąż kusiciel i przyrzekł mu większe rzeczy niż w kościele, a on nieobaczny, przypuścił że to być może: tak syn nie czyni! i poszedł go słuchać: tak czyni zbieg i zdrajca! Nie pamiętał że mu Bóg od pierwszych zaraz wieków powiedział: nie słuchaj! Nie pamiętał że mu Chrystus codzień woła: nie słuchaj i nie wychodź nawet! Nie pamiętał że kościół co chwilę powtarza: wyklęty, kto słucha! — Poszedł słuchać. Nieszczęśliwy! Od razu mógłem mu był wtedy śmiało powiedzieć: Ty słuchać idziesz? Ach! jużeś upadł, już nie wierzysz Bogu i kościołowi, już ich nie znasz, już tem samem pokazujesz że ich nie kochasz i nie czcisz! Ach! w sercu twojem przed Bogiem tyś już upadł! Idź, upadniesz i przed ludźmi! — I poszedł, i upadł: musiał upaść! Bo duszy ludzkiej nie wolno chwiać się w wierze, nie wolno chwiać się w miłości; Boże broń nawet zaczynać wątpić tam, gdzie o Boga i o kościół idzie.

Czy teraz rzecz jasna przed oczyma twemi, o bracie mój, od wiary odbiegły? Przyrzekłem ci był pokazać dla czego upadłeś, pokazałem. Upadłeś, boś nie miłował. Nie miłowałeś kościoła, nie miłowałeś prawdy, nie miłowałeś Boga, więc upadłeś! Musiałeś upaść! Połóż rękę na sumieniu, ono ci tam już dawno mówi że prawda! Weź glos ten do serca i do duszy, i powiedz jasno przed sobą, przed nami, przed Bogiem, to słowo które cię zbawi: Ach, prawda!

A wy, Bracia moi! którzy razem ze mną sercem gonicie za tymi naszymi braćmi straconymi, czerpajcie z tego wszystkiego com powiedział sami dla siebie wielką naukę, którą wam teraz w kilku słowach streszczę:

Bóg jest pierwszy, a szatan drugi; pierwsza prawda, drugi dopiero błąd; pierwsze twierdzenie, a drugie dopiero zaprzeczenie; — prawdziwe jest to co pierwsze, fałszywe to co drugie jeśli pierwszemu przeciwne, jeśli obce, jeśli nowe; pierwszym jest kościół, a drugiem odszczepieństwo; pierwszą jest władza kościoła, a drugiem mniemane posłannictwo nauczycieli i proroków samozwańców; pierwszym jest Chrystus w kościele, wszelki drugi jest Antychrystem. Bracia moi! to krótka, ale wielka nauka! To trzymajcie, a stać będziecie mocno, niezachwianie! Nic was nie poruszy, żadna pokusa, żaden błąd, żadna ułuda, żaden prorok fałszywy, żaden zdradliwy zwodziciel nie potrafi was oszukać; a choćby przyszedł sam Antychryst, choćby przed oczyma waszemi ogień z nieba sprowadzał, umarłych wskrzeszał, wszystkie owe cuda czynił, któremi zwiódłby, jeśliby być mogło, samych wybranych; tego jednak nigdy nie uczyni, aby był i pokazał się pierwszym; choćby was tedy sam Antychryst kusić przyszedł, tylko to trzymajcie, a sam Antychryst zatrząść wami nie potrafi.

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej