Joseph Conrad

DUSZA WOJOWNIKA

Konwersja: Nexto Digital Services

DUSZA WOJOWNIKA

Joseph Conrad

Stary oficer o długich, białych wąsach puścił wodze swemu niezadowoleniu.

— Czyż to możliwe, żebyście wy, najmłodsi, nie mieli więcej oleju we łbie? Niejeden z was lepiej by zrobił, żeby otarł sobie mleko z górnej wargi, niż żeby wydawał sąd o nielicznych, biednych niedobitkach pokolenia, co niejednego dokonało i niemało wycierpiało za owych czasów.

Kiedy jednak słuchacze jego okazali wielką skruchę, sędziwy wojownik uspokoił się. Ale nie umilkł.

— Jestem jednym z nich — z tych niedobitków — mówił dalej uparcie. — I cóżeśmy zrobili? Czegośmy dokonali ?

...On — ten wielki Napoleon — rzucił się na nas wzorem Aleksandra Macedońskiego narody całe wlokąc za sobą. Rozmachowi francuskiemu przeciwstawiliśmy puste przestrzenie, a potem wydaliśmy najeźdźcom taką niezmierzoną bitwę, iż armia ich układała się w końcu do snu na stosach własnych zewłoków. Potem ognistym murem zapłonęła Moskwa i zawaliła się na nich.

Następnie rozpoczął się długi pogrom Wielkiej Armii. Widziałem, jak odpływała na podobieństwo potępionego korowodu wychudłych, upiornych grzeszników, co pierzchają skroś najwnętrzniejszego lodowatego kręgu Dantejskiego Inferno, wciąż rozszerzającego się przed ich zrozpaczonymi oczyma.

Ci, którzy uszli, musieli mieć, zaiste, dwakroć mocniej utwierdzone dusze w swych ciałach, skoro zdołali wynieść je z Rosji wśród tej mroźnej zawieruchy, co rozsadza skały. Ale mówić, że to nasza wina, iż nie wyginęli do nogi, jest po prostu niedorzecznością. Jak to? Nasi własni ludzie cierpieli niemal po kres swych sił. Swych rosyjskich sił!

Jużcić nie upadliśmy na duchu, a przy tym sprawa nasza była dobra — była święta. Ale wicher nie pobłażał dlatego ludziom i koniom.

Ciało jest mdłe. Drogo musi okupywać ludzkość dobre czy złe poczynania. Co tam! W owej utarczce o małą wioszczyznę, o której wam opowiadałem, walczyliśmy o schronienie w tych starych chałupach, jak o jakie zwycięstwo. A Francuzi czynili to samo.

Nie chodziło ani o chwałę, ani o względy strategiczne. Francuzi wiedzieli, że cofną się nad ranem, a myśmy wiedzieli doskonale, że to nastąpi. Nie było się o co bić, o ile miało się na uwadze właściwą wojnę. Mimo to nasza i ich piechota walczyła niby dzikie koty lub niby bohaterowie, jeśli panowie tak wolicie, wśród chałup — krwawa, zaiste, praca — a posiłki stały na otwartym polu lodowaciejąc od rozpętanego północnego wiatru, co pędził śnieg po ziemi i zwały chmur po niebie z przerażającą chyżością. Samo powietrze było niewymownie posępne w przeciwieństwie do białej ziemi. Nie zdarzyło mi się już w mym życiu widzieć, żeby świat Boży wyglądał tak złowrogo jak owego dnia.

My, kawaleria (była nas zaledwie garstka), nie mieliśmy nic innego do czynienia, jak odwracać się plecami od wiatru i ściągać na siebie nieliczne, luźne wystrzały francuskiego działa. Trzeba panom wiedzieć, że było to ostatnie francuskie działo i że po raz ostatni ich artyleria stała na pozycji. Działa te już z niej się nie ruszyły. Następnego ranka znaleźliśmy je opuszczone. Ale owego popołudnia ziały one piekielnym ogniem na naszą idącą do ataku kolumnę.

Wściekły wiatr unosił precz dym, ba nawet huk, lecz mimo to widzieliśmy nieustanne migotanie ognistych języków wśród francuskiego frontu. Po czym zwichrzony tuman śniegu zakrył wszystko prócz ciemnoczerwonych błysków w białym zamęcie.

W przerwach, gdy linia bojowa się rozwidniała, widzieliśmy na prawo snującą się bez końca równinami posępną kolumnę. Był to wielki pochód Wielkiej Armii, co pełzła naprzód nieustannie, gdy tymczasem na lewo toczyła się bitwa z ogromną wściekłością i roztrzaskiem. Okrutna zamieć śnieżna srożyła się na tych rozłogach śmierci i rozpaczy. Wtem wicher ustał równie nagle, jak rano nagle się zerwał.

Zaraz potem otrzymaliśmy rozkaz natarcia na ustępującą kolumnę. Nie wiem dlaczego; chyba chciano zapobiec, żebyśmy nie pozamarzali na siodłach dając nam cośkolwiek do czynienia. Wykonaliśmy pół obrotu na prawo i ruszyliśmy kłusem, by daleką, ciemną linię zajść od skrzydła. Mogło być pół do trzeciej po południu.

Trzeba panom wiedzieć, iż w tej kampanii pułk mój nie znajdował się nigdy na głównej linii pochodu Napoleona. Armia, do której należeliśmy, od samego początku tego najazdu całymi miesiącami zmagała się z Oudinotem na froncie północnym. Dopiero na krótko przedtem posunęliśmy się na południe pędząc go przed sobą ku Berezynie.

Była to więc pierwsza sposobność, przy której ja i moi towarzysze widzieliśmy z bliska Wielką Armię Napoleona. Straszliwy i osłupiający widok ! Słyszałem już o tym od innych; widziałem jej niedobitków, gromadki maruderów i jeńców, snujące się w oddali. Ale to były jej właściwe zastępy! Pełzająca, potykająca się, wygłodzona, na wpół obłąkana tłuszcza wynurzyła się z lasu, odległego o jaką milę, a jej czoło gubiło się w zamglonych polach.

Wjechaliśmy w nią truchtem, bo większemu wysiłkowi nie mogły podołać nasze konie i werżnęliśmy się w tę czerń jak w ruchome bagno. Nie było oporu. Usłyszałem kilka strzałów, może z jakie pół tuzina. Zdawało się, jak gdyby nawet zmysły w nich zamarzły. Miałem czas przyjrzeć się dokładnie jadąc na czele mojego szwadronu. I oto mogę zapewnić panów, iż na skrajach szli ludzie tak niepamiętni na nic prócz swej nędzy, iż nie odwrócili nawet głów, by spojrzeć na nasz atak. Żołnierze!

Mój koń przewrócił piersią jednego z nich. Biedak miał na sobie błękitny mundur dragona. Zwisał on mu z ramion, podarty i zetlony. Nie wyciągnął nawet ręki, by uchwycić za mą tręzlę i ratować siebie. Powalił się od razu. Nasi szeregowcy kłuli i rąbali. Jużcić zrazu i ja sam... Cóż chcecie! nieprzyjaciel jest nieprzyjacielem. Ale jakaś mdła groza wśliznęła mi się do serca. Nie było zgiełku. — Tylko głuchy, głęboki poszmer słaniał się nad nimi, co pomieszał się z głośniejszymi okrzykami i westchnieniami, gdy ta tłuszcza jęła kroczyć dalej tłocząc się i kłębiąc za nami na oślep i bez czucia. Wyziew zetlonych łachmanów i ropiejących ran unosił się w powietrzu. Koń mój dębił się w rozchybotanym zamęcie ludzkim. Było to jednak jakby rąbanie galwanizowanych trupów, co o nic nie dbały. Najeźdźcy! Zapewne... Dosięgła ich już dłoń Boża.

Żgnąłem konia ostrogami, by wydobyć się ze ścisku. Wtem wszczął się nagły rozruch i jakby gniewny stęk, gdy na prawo od nas drugi szwadron wpadł między nich. Koń mój wierzgnął i ktoś uchwycił mnie za nogę. Ponieważ nie chciałem, żeby mnie wysadzono z siodła, ciąłem w tył szablą nie oglądając się za siebie. Usłyszałem krzyk i uczułem, że noga moja uwolniła się nagle z zaciskających się dokoła niej dłoni.

Tejże samej chwili dostrzegłem pewnego niższego oficera mojej broni w niewielkiej odległości od siebie.

Nazywał się Tomassow. Czerń zmartwychwstałych ciał o zaszklonych oczach kmasębiła się dokoła jego konia jak ślepa, szemrząc potępieńczo. Siedział wyprostowany na siodle i nie patrząc na nich wkładał zwolna szablę do pochwy.

Otóż ten Tomassow miał brodę.. Jużcić, wszyscy mieliśmy wówczas brody. Okoliczności były takie, że nie było ani czasu, ani brzytew. Wyglądaliśmy, doprawdy, jak jakaś dzicz w tych pamiętnych czasach, których tak wielu, tak bardzo wielu z nas nie przeżyło. Wiadomo panom, iż nasze straty były również straszliwe. Tak jest, wyglądaliśmy dziko. Des Russes sauvages — ano!

Toteż miał on brodę — ten Tomassow, o którym mówię, ale nie wyglądał dziko. Był z nas najmłodszy, co już było oznaką istotnej młodości. Z daleka wcale nieźle przedstawiał się na przeglądzie, zwłaszcza pod powłoką brudu i z tym osobliwszym piętnem, które ta kampania wycisnęła na naszych twarzach. Skoro jednak było się dość blisko, by zajrzeć mu w oczy, widziało się tę jego młodziznę, chociaż nie był już chłopcem.

A te jego oczy były błękitne jakby błękitem jesiennego nieba, przy tym marzycielskie i pogodne — takie niewinne, wierzące oczy. Czub jasnych włosów wieńczył mu czoło niby złoty diadem, co pozostał z lepszych czasów.

Koniec wersji demonstracyjnej.